Quantcast
Ben ┼×eyh Bedreddin – Belgesel Tarih

Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Loading

(Ben ┼×eyh Bedreddin Dervi┼č-Devlet-─░syan Yazan: Samet Alt─▒nta┼č, Tima┼č, May─▒s 2021-─░stanbul)

  • Ekrem Hayri PEKER

ÔÇťTAR─░H; TAR─░F ED─░LEN DE─×─░L, TAHR─░F ED─░LEND─░RÔÇŁ.
Bir Bursa Sevdal─▒s─▒ olan ve Bursal─▒ ┼čair N. Cihan Ta┼čanÔÇÖla Bursa ├╝zerine ├╝├ž y─▒ld─▒r ÔÇťTahtakale Bulu┼čmalar─▒ÔÇŁ ad─▒yla (Bu sat─▒rlar─▒ yazarken 68. programlar─▒ yay─▒nland─▒) Samet Altunta┼čÔÇÖ─▒n ÔÇťBen ┼×eyh BedreddinÔÇŁ adl─▒ muhte┼čem ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n son sat─▒rlar─▒.

Alt─▒nta┼č, bu ├žal─▒┼čmas─▒nda d├Ânemin tarihi ┼čah─▒slar─▒n─▒n, olaylar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ yerlerin ve Bedreddin ├╝zerine yazanlar─▒n resimlerine yer vermi┼č. Bu ├žal─▒┼čmaya ayr─▒ bir renk katm─▒┼č. Konuyla ilgili Naz─▒m HikmetÔÇÖin ve ─░smet ├ľzelÔÇÖin ┼čiirleri ise ayr─▒ bir g├╝zellik ve renk vermi┼č. ─░syan ┼čairi ─░smet ├ľzelÔÇÖe olan sevgim daha da artt─▒.

┼×eyh BedreddinÔÇÖi Cumhuriyet d├Âneminde hat─▒rlatan Naz─▒m Hikmet olmu┼čtur. Naz─▒m Hikmet, unutulmaya y├╝z tutmu┼č, d├Âneminde ├╝n├╝ AnadoluÔÇÖdan M─▒s─▒rÔÇÖa, ─░ranÔÇÖdan T├╝rkistanÔÇÖa kadar yay─▒lm─▒┼č bulunan d├Âneminin en ├╝nl├╝ din ├ólimini g├╝n├╝m├╝ze ta┼č─▒d─▒.

Naz─▒m Hikmet, Bursa cezaevinde ilk mahpuslu─čunda yazd─▒─č─▒ ve 1936 y─▒l─▒nda bas─▒lan ÔÇť┼×eyh Bedreddin Destan─▒ÔÇŁ adl─▒ eserinde kendi bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla; B├Ârkl├╝ce Mustafa ve Torklak KemalÔÇÖin ÔÇťFetret DevriÔÇŁnde iyice yoksulla┼čan ve ezilen M├╝sl├╝man, Rum ve Yahudilerden olu┼čan bir kitleyle yerel derebeylerine kar┼č─▒ ayaklanmas─▒n─▒ yazd─▒. ─░syanc─▒lar─▒n slogan─▒ ÔÇťYarin yana─č─▒ndan ba┼čka her ┼čey ortakÔÇŁ olacak.

─░syan b├╝y├╝d├╝, B├Ârkl├╝ce ├╝zerine gelen Osmanl─▒ valilerini art arda bozguna u─čratt─▒. Padi┼čah I. Mehmet, o─člu Murat ve Sadrazam Beyaz─▒t Pa┼čaÔÇÖy─▒ isyan─▒ bast─▒rmaya ba┼člad─▒. Ordu, yoluna ├ž─▒kanlar─▒ yok ede ede KaraburunÔÇÖa geldi. ─░syan katliamla bast─▒r─▒ld─▒. Daha sonra ManisaÔÇÖda etraf─▒na iki bin ki┼či toplayan Torlak Kemal adl─▒ dervi┼č ve yan─▒ndakiler katledildiler.

B├Ârkl├╝ce Mustafa ┼×eyh BedreddinÔÇÖin keth├╝das─▒ idi. ─░syan ba┼člad─▒─č─▒nda belki de s─▒tmadan ├Âl├╝r diye ─░znikÔÇÖe s├╝r├╝len ┼×eyh Bedreddin KastamonuÔÇÖya, ─░sfendiyaro─člu Beyli─čiÔÇÖne ka├žar. Amac─▒ T├╝rkistanÔÇÖa, Timur Devleti H├╝k├╝mdar─▒ ┼×ahruhÔÇÖun yan─▒na gitmekti. Ama kader onu T├╝rklerin yo─čun oldu─ču DeliormanÔÇÖa s├╝r├╝kler.

Balkanlar Osmanl─▒n─▒n s├╝rg├╝n yeridir. Ele ge├žirilen beyliklere destek verenler Balkanlara s├╝r├╝l├╝r, Karaman ahalisi Balkanlara s├╝r├╝l├╝r. Bu s├╝rg├╝n modele Osmanl─▒ya Do─ču RomaÔÇÖdan ge├žmi┼čtir. Do─ču Roma yani Bizans Balkanlardaki T├╝rkleri ve Slavlar─▒ AnadoluÔÇÖya, AnadoluÔÇÖdaki Pavlikan ve Ermenileri de Balkanlara s├╝rm├╝┼čt├╝r. Balkanlar her zaman kaynayan kazan olmu┼čtur. Osmanl─▒, Balkanlardaki Ak─▒nc─▒ aileleriyle ters d├╝┼čmemek i├žin Balkanlarda ┼čehzade sanca─č─▒ kurmam─▒┼čt─▒r (Kuramam─▒┼čt─▒r). S├╝leyman ve Musa ├želebilerin Bursa yerine EdirneÔÇÖde saltanat s├╝rmeleri tahtlar─▒n─▒ ve canlar─▒n─▒ kaybetmelerine yol a├žm─▒┼čt─▒r.

┼×eyh DeliormanÔÇÖda m├╝ritlerine ve kendini kar┼č─▒layanlara ÔÇť─░syan─▒ olmayan─▒n ahlak─▒ olmazÔÇŽÔÇŁ diye hitap eder. Musa ├çelebiÔÇÖnin kazaskeri olan ┼×eyhÔÇÖin yan─▒na gayri memnun kitleler, ak─▒nc─▒lar ve t─▒marl─▒ sipahiler toplan─▒r. Ancak, ┼čeyhin harekete ge├žmemesi bu kitlenin da─č─▒lmas─▒na sebep olur.

Ancak ┼čeyhin kitleler nezdindeki konumu devlet i├žin bir tehditti. ┼×ehzadeler aras─▒ndaki taht m├╝cadelesi yeni sona ermi┼č, ├çelebi Mehmet da─č─▒lan devleti yeni bir araya getirmi┼čti. RumeliÔÇÖndeki T├╝rkmen kitlelerinin bir lider etraf─▒nda birle┼čmesi saltanat─▒ bile de─či┼čtirebilirdi. ┼×eyh yakalan─▒r ve siyasi bir kararla idam edilir.

Osmanl─▒ m├╝verrihleri ve vakan├╝visleri halk ayaklanmalar─▒n─▒n sebebini yazmazlar. Onun yerine ayaklananlar i├žin ÔÇťZ─▒nd─▒k, m├╝rtet, batini, K─▒z─▒lba┼č, AleviÔÇŽÔÇŁ s─▒fatlarla karalarlar. Karalamak i├žin Torlak KemalÔÇÖe ÔÇťYahudiÔÇŁ yak─▒┼čt─▒rmas─▒ yaparlar.

G├╝n├╝m├╝z Osmanl─▒ tarih├žilerinin Osmanl─▒da ya┼čanan T├╝rkmen ve halk ayaklanmalar─▒n bak─▒┼č─▒ ayn─▒d─▒r. Onlara g├Âre ÔÇťCennette ya┼čayan halka, a┼čiretlere rahat batar, ortaya bir z─▒nd─▒k, bir m├╝naf─▒k, bir k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒ ├ž─▒kt─▒ m─▒ hemen pe┼čine tak─▒l─▒p isyan ederlerÔÇŁ. Tarih├žilerimiz o d├Ânemin sosyal-ekonomik ve siyasi olaylar─▒n─▒ g├Âz ard─▒ etmeyi b─▒rak─▒n incelemezler bile.

Yazar─▒n deyimiyle ÔÇťRomantik Kom├╝nistÔÇŁ Naz─▒m Hikmet, ┼×eyh Bedreddin destan─▒n─▒ yaz─▒nca d├Ânemin ve sonras─▒nda tarih├žiler, ilahiyat├ž─▒lar ve muhafazak├ór yazarlar─▒n neredeyse tamam─▒ deyim yerindeyse ┼×eyh BedreddinÔÇÖe ÔÇťZ─▒nd─▒k, m├╝rtet, asi, mehdi bozuntusu, k─▒z─▒lba┼čÔÇŽÔÇŁ diye sayd─▒rd─▒lar.┬á Oysa ┼×eyh Bedreddin ÔÇťMehdiÔÇŁ anlay─▒┼č─▒n─▒n dinimizde olmad─▒─č─▒n─▒ kitaplar─▒nda yazm─▒┼č bir ├ólimdi. ├ťstelik ÔÇťSo─čuk Sava┼čÔÇŁ y─▒llar─▒nda muhafazak├ór yazarlar─▒n neredeyse tamam─▒ ÔÇťSolcu-kom├╝nistÔÇŁ ┼čeyhe verip veri┼čtirmi┼čtir.

Osmanl─▒n─▒ ├Ânde gelen Sufilerinden Niyazi M─▒sri (1618-1694) ise ÔÇť┼×eyhin ilmini takdir etti─čini ve asi olmad─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ yazm─▒┼čt─▒r.

Herhangi bir direni┼č ve ├žat─▒┼čma olmadan yakalanan ┼čeyh yarg─▒lan─▒r. Ama ulemadan kimse ┼čeyh i├žin bir su├žlamada bulunamaz. ┼×eyh tart─▒┼čmalardan ├╝st├╝n ├ž─▒kar. Arana ulema bulunur. ─░ranÔÇÖdan gelen Fahreddin Acemi istenen h├╝km├╝ verir, ÔÇťKan─▒ helal, mal─▒ haramÔÇŁ.

Fahreddin AcemiÔÇÖyi Fatih devrinde de g├Âr├╝r├╝z. ┼×emseddin Molla Fenari’nin 1430 y─▒l─▒nda, II. Murat d├Âneminde ├Âl├╝m├╝ ile onun yerine “m├╝ft├╝” olarak atanm─▒┼čt─▒. II. Murat ve II. Mehmet d├Ânemlerinde yakla┼č─▒k 30 y─▒l boyu bu g├Ârevde kalm─▒┼čt─▒r. II. Mehmet’in ├Âzellikle birinci padi┼čahl─▒k d├Âneminde, saraya girmeyi ba┼čaran Hurufi tarikat─▒ndan ki┼čilerle ├žat─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Onlar─▒n yak─▒lmalar─▒ caiz bulan fetva vermi┼čtir.

Fahreddin-i Acemi taraf─▒ndan “k├ófir olduklar─▒” gerek├žesi g├Âsterilerek Hurufiler’in canlar─▒n─▒n al─▒nmas─▒ yolunda bir fetva ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, Fatih Sultan Mehmet’in de fetvaya kar┼č─▒ gelememesiyle Hurufiler Edirne’de yak─▒lan b├╝y├╝k ate┼če at─▒larak diri diri yak─▒lm─▒┼čt─▒.

─░lk tekbiri Fahreddin-i Acemi’nin getirdi─čine inan─▒l─▒r. Fahreddin-i Acemi Hurufilerin yak─▒lmas─▒ olay─▒nda, hem Hurufilerin yak─▒lmalar─▒ i├žin fetvay─▒ vermi┼č, hem de kendisi bizzat diri diri ate┼čte yak─▒lmalar─▒na yard─▒mc─▒ olmu┼čtur.

ÔÇťBat─▒ benzeri demokrasi isteyen, bas─▒n-ifade-├Ârg├╝tlenme ve sendikal ├Âzg├╝rl├╝k isteyenler, yoksul halk─▒n varl─▒─č─▒ndan s├Âz edenler, Kore Sava┼č─▒na-NATOÔÇÖya kar┼č─▒ ├ž─▒kanlar, Ba─č─▒ms─▒z T├╝rkiye isteyenlerÔÇŁ maalesef ÔÇťTek PartiÔÇŁ d├Âneminden g├╝n├╝m├╝ze ┬á┬á┼×eyh BedreddinÔÇÖe olumsuz s─▒fatlar yak─▒┼čt─▒ran muhafazak├ór yazarlar─▒n hedefinde olmu┼člar ve d├╝┼čman g├Âr├╝lm├╝┼člerdir. Bu ak─▒m─▒n d─▒┼č─▒nda kalan Nurettin Top├žu, ─░smet ├ľzel ve Sezai Karako├ž gibi ┼čair ve yazarlar muhafazak├ór camian─▒n ├Âne ├ž─▒karmak istemedi─či isimler olmu┼čtur.

Bu yaz─▒y─▒ bir s├╝rprizle bitirmek istedim. BursaÔÇÖdaki tarihi yerleri ve mek├ónlar─▒ ara┼čt─▒ran Prof. Dr. Osman ├çetin, gezilerinde ┼×eyh BedreddinÔÇÖin bir cami yapt─▒rd─▒─č─▒n─▒ belgelerden ├Â─črenir;

ÔÇťÔÇŽ Ramazan BabaÔÇÖn─▒n zaviyesi daha ├Ânce cami idi. ├çelebi Sultan Mehmed devrinde f─▒rt─▒nalar koparan me┼čhur ┼čeyh Bedreddin yapt─▒rm─▒┼čt─▒. 1799ÔÇÖda Hamdi Baba ad─▒nda bir Bekta┼či ┼čeyhi camiden minber ve k├╝rs├╝y├╝ kald─▒rd─▒. Mihrab─▒ da kapatt─▒, bir taraf─▒na ocak yapt─▒rd─▒. Ortas─▒na ÔÇťBaba Ta┼č─▒ÔÇŁ koyarak camiyi ÔÇťMeydan Odas─▒ÔÇŁ haline getirdi, t├╝rbeyi y─▒kt─▒rd─▒. Yeni├žerilerin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ndan sonra Bekta┼či tekkelerinin y─▒k─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda bu tekke de y─▒k─▒ld─▒ ve enkaz─▒ sat─▒ld─▒. BursaÔÇÖn─▒n ileri gelenlerinin mahkemeye ba┼čvurmas─▒ ile buras─▒n─▒n aslen tekke de─čil, cami oldu─ču ispat edilince yeniden in┼ča edildi. (Prof. Dr. Osman ├çetin, Bursa Gezileri, sayfa, 147, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒n─▒)

  • Ekrem Hayri Peker

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023