Quantcast
┬áAvrasyaÔÇÖn─▒n bozk─▒r halklar─▒: Alanlar ve Aslar – Belgesel Tarih

┬áAvrasyaÔÇÖn─▒n bozk─▒r halklar─▒: Alanlar ve Aslar

┬áAvrasyaÔÇÖn─▒n bozk─▒r halklar─▒: Alanlar ve Aslar

Loading

  • Yazan: Umut ├ťren, Ak├ža─č Yay─▒nlar─▒, Ankara-2019

Alanlar i├žin ├╝nl├╝ Romal─▒ Tarih├ži ve Komutan Marcellinus (*), Res Gestae, ┼čunlar─▒ yazm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťBa┼čkalar─▒n─▒n m├╝lklerini ya─čmalamak i├žin kar┼č─▒ konulmaz bir d├╝rt├╝n├╝n heyecan─▒yla hareket eden bu etkin ve barbar ─▒rk (Hunlar) kendilerine kom┼ču olan t├╝m kavimleri k─▒l─▒├žtan ge├žirip yerle bir ettiler ve eskiden Massagetae olarak bilinen Alanlara kadar ula┼čt─▒lar.ÔÇŁ

ÔÇťHemen hemen b├╝t├╝n Alanlar uzun boylu ve yak─▒┼č─▒kl─▒d─▒rlar, sa├žlar─▒ sar─▒ya yak─▒nd─▒r, bak─▒┼člar─▒n─▒n gaddarl─▒─č─▒yla korkutucu g├Âz├╝k├╝rler. Silahlar─▒n─▒n hafifli─či sayesinde rahat hareket ederler. Her bak─▒mdan Hunlara benzerler ancak ya┼čam ┼čartlar─▒ ve tabiatlar─▒ bak─▒m─▒ndan daha az barbard─▒rlar.ÔÇŁ

ÔÇťYaln─▒zca sakin ve bar─▒┼čsever insanlar dinlenmede huzur bulurlar. Alanlar tehlike ve sava┼čtan haz duyarlar. Sava┼čta hayat─▒n─▒ kaybedeni mutlu sayarlar, aralar─▒nda ya┼član─▒p do─čal yollar ile hayat─▒n─▒ kaybedenleri soysuzla┼čm─▒┼č ve ├Âdlek olarak sert su├žlamalarla anarlar, adam ├Âld├╝rmekten daha fazla gurur duyduklar─▒ bir ┼čey yoktur ve ├Âld├╝rd├╝klerinin kafalar─▒n─▒ kesip, derilerini y├╝zerek ganimet olarak sava┼č atlar─▒n─▒n ├╝zerlerine sererler.ÔÇŁ

ÔÇť(Alanlar) esaretin anlam─▒n─▒ bilmezler, hepsi asil bir kandan gelirler ve kendilerine lider olarak sava┼člar gibi uzun deneyimlerde dikkat ├žeken ki┼čileri se├žerler.ÔÇŁ

*

ÔÇŽKald─▒ ki k├Âkenlere ve soya ili┼čkin i┼členmi┼č bir mitoloji olu┼čturmak daha ├žok modern ├ža─čda milliyet├ži entelekt├╝eller taraf─▒ndan yap─▒lan bir i┼čtir.(S:48)

*

Umut ├ťrenÔÇÖin yazd─▒─č─▒ ÔÇťAvrasyaÔÇÖn─▒n bozk─▒r halklar─▒ Alanlar ve AslarÔÇŁ Kitab─▒ Orta ├ça─č T├╝rk Tarihinde ├Ânemli bir bo┼člu─ču doldurmu┼čtur. Yazar, Alanlar─▒n ne zaman duyuldu─čundan, tarihe kar─▒┼čt─▒klar─▒ d├Ânem kadar olan s├╝reci ├žok ├že┼čitli kaynaklardan faydalanarak kaleme alm─▒┼čt─▒r.

Orta Avrupa ve Balkan topraklar─▒na ciddi bir Alan n├╝fusu yerle┼čmi┼čtir. Bat─▒l─▒ kaynaklarda b├Âlgedeki Alan ad─▒na IV. Y├╝zy─▒l sonlar─▒ndan XIV. Y├╝zy─▒la kadar rastlanmaktad─▒r. (S:14)┬á ÔÇťKrallar─▒n Kral─▒ TarihiÔÇŁ G├╝rc├╝ krono─činden bize aktar─▒r. ÔÇťKrallar─▒n Kral─▒ TarihiÔÇŁ adl─▒ kronik, 1072-1125 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki olaylar─▒ anlat─▒r. Bu d├Ânemde G├╝rc├╝ kral─▒ DavidÔÇÖin 45.000 Kuman ailesinin topraklar─▒na yerle┼čmesi ve b├Âlgede Alan-Kuman m├╝nasebetlerinin ba┼člamas─▒ anlat─▒l─▒r.

Yazar, Alanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ alanlarda yap─▒lan kaz─▒lardan elde edilen buluntular─▒ inceler.

Alanlara ait oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len kaz─▒ sahalar─▒ndan elde edilen materyaller aras─▒nda ─░rani kimli─čini vurgulayacak kuvvetli deliller yoktur. Konuyla ilgili olarak daha sonra yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar ise Alan sahas─▒nda a├ž─▒lan kurganlardaki Orta Asya ba─člant─▒lar─▒na a├ž─▒k bir bi├žimde vurgu yapmaktad─▒r. (S:44)

ÔÇŽ ─░lk b├╝y├╝k g├Â├ž hareketlerinin m├╝sebbipleri olan ─░skitlerin M├ľ 800 y─▒l─▒ civar─▒nda Kimmer yurdunu istilas─▒ ve onlar─▒ bat─▒ya kovalamalar─▒ KaradenizÔÇÖin kuzeyi, Anadolu ve Ortado─čuÔÇÖda b├╝t├╝n dengeleri alt├╝st etmi┼čtir. M.├ľ. VIII. y├╝zy─▒ldaki bu hareketlenmelerin temelinde, Orta AsyaÔÇÖda olduk├ža uzun s├╝ren kurakl─▒k ve Proto Hun boylar─▒n─▒n hareketlili─či g├Âsterilmi┼čtir.( S: 50) ┬á(Durmu┼č, ─░lhami ÔÇť─░skitler?ÔÇŁ, Do─ču Avrupa T├╝rk Tarihi)

├çin kaynaklar─▒ndan takip edilebildi─či kadar─▒yla otlaklar─▒ olduk├ža daralan Hunlar─▒n, ├çinÔÇÖe bask─▒lar─▒ artt─▒k├ža imparator Suan (M├ľ 827-782) b├╝y├╝k bir sefer haz─▒rl─▒─č─▒na girmi┼čtir. Bu sava┼člar sonra ├çinÔÇÖin bat─▒ s─▒n─▒rlar─▒na kadar ├žekilen Hunlar─▒n burada mesk├╗n kavimleri yerinden etmeleri b├╝y├╝k hareketlenmeye yol a├žm─▒┼čt─▒r. Bu hareketlilik esnas─▒nda ─░skitlerin ├Ân├╝nden ka├žan Kimmerler, KaradenizÔÇÖin kuzeyindeki geni┼č araziyi boydan boya denetimleri alt─▒na alarak, b├Âlgede h├ókimiyet tesis eden ilk bozk─▒r halk─▒ olmu┼čtur.

ÔÇŽKimmerlerin Anadolu topraklar─▒na giri┼člerine dair elimizdeki en eski kay─▒t Asur y─▒ll─▒klar─▒ndad─▒r. M├ľ 715 y─▒l─▒na ait olan bir Asur kapa─č─▒nda Gimirrai olarak kaydedilen kimselerin Kimmerler oldu─ču hususunda g├Âr├╝┼č birli─či mevcuttur. (S: 50)

Bu bize Kimmerlerin, ─░skitlerin, Hunlar─▒n Anadolu co─črafyas─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi oldu─ču g├Âsterir.

─░skitler, M├ľ. 800 civar─▒nda TunaÔÇÖdan ├çin seddine kadar yakla┼č─▒k 7000 kmÔÇÖlik bir alan─▒n h├ókimi durumuna gelmi┼čtir. ─░skitler sadece sava┼č├ž─▒ de─čildir. B├╝y├╝k bir medeniyet kurmu┼člardan Bozk─▒r─▒n kuyumcular─▒d─▒r.

├çinliler Asya ─░skitleri i├žin ÔÇťSaiÔÇŁ ismini kullanm─▒┼člard─▒r. ─░skitlerin Turanc─▒ oldu─čunu ├Âne s├╝renlerin ba┼č─▒nda gelen B. G. NiebuhrÔÇÖun tezinin dayana─č─▒ ─░skit gelenekleridir. Masagetlerin de ─░skitlere yak─▒n bir dil konu┼čtuklar─▒ Antik ├ža─č Grek yazarlar─▒ taraf─▒ndan belirtilmi┼čtir.

─░ki toplulukta kad─▒nlar ├Âzg├╝r ve liderlerdir, e┼člerini kendileri se├žerlerdi. ─░nan├ž sistemlerinde her iki toplulu─čun b├╝y├╝k tanr─▒n─▒n g├╝ne┼čidir.

Herodot, Sarmatlar─▒n ─░skit├žeyi bozuk bir bi├žimde konu┼čtuklar─▒n─▒ yazar. Bunun sebebini ise amazonlarla? Yapt─▒─č─▒ evlili─če ba─člar. (S:60)

─░rani bir dile sahip oldu─ču ├Âne s├╝r├╝len Sarmatlarla ilgili olarak eski├ža─č kaynaklar─▒n─▒n bu hususta sessiz kald─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Persler aras─▒nda ya┼čam─▒┼č? Romal─▒ Subay Amnianus ve Mercellinus, Alanlar hakk─▒nda olduk├ža ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiler sunmaktad─▒r. Ancak bu kaynakta, Sarmat halklar─▒n aras─▒nda g├Âsterilen Alanlar─▒n ─░rani bir dil kulland─▒─č─▒ y├Ân├╝nde hi├ž bir ifade bulunmaktad─▒r.(S:66)

(├ľte yandan) Sarmat d├Ânemi Kurganlar─▒n─▒ inceleyen Minns de burada bulgular─▒n ─░skit-Sibir kurganlar─▒na benzerli─čine dikkat ├žekerek Sarmat h├ókim unsurunun Ural-Altayl─▒ olabilece─čini belirtmi┼čtir. Kurat, bu olu┼čumun i├žerisinde bulunan Yaz─▒─člar─▒n T├╝rk k├Âkenli oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedir. ┬á(Akdes Nimet Kurat, IV-VIII. y├╝zy─▒llarda Karadeniz kuzeyindeki T├╝rk kavimleri ve Devletleri)

STRABON VE AORSLAR

Ticaret┬á┬á Aorslar geni┼č tar─▒m arazilerini ellerinde tutuyorlard─▒. StrabonÔÇÖun yukar─▒ Aors olarak kaydetti─či topluluklar ayn─▒ zamanda o d├Ânemin ticari faaliyetlerinde olduk├ža aktif rol ├╝stlenmekteydiler. Babil ve HindistanÔÇÖdan gelen t├╝ccarlar─▒n merkezi Aorslar─▒n hakimiyeti alt─▒ndaki Don Nehri boylar─▒nda ve bu zenginlik onlar─▒n k─▒yafetlerine kadar yans─▒m─▒┼čt─▒. Strabon, onlar─▒n alt─▒n gibi madenleri giysilerinde kulland─▒klar─▒n─▒ dahi kaydetmi┼čtir. (Strabon, The Geographhyot Strabo, XI, s.239) (S: 71)

Strabon- Roksalanlar─▒n yine Sarmat birli─či i├žinde an─▒lan Yaz─▒─člar gibi arabalarda ya┼čad─▒klar─▒n─▒ kaydeder. (S: 75)

Roma ─░mparatorlu─ču Marcel Aurelius taraf─▒ndan ma─člup edilen Yaz─▒─člardan 5500 ki┼čilik bir birlik ─░ngiltereÔÇÖye yerle┼čtirilmi┼čtir. (S:78)

Romal─▒ Flavius Arrinus, Alanlar─▒ ─░skitler olarak anar. (S:81)

Lucian─░ Alanlar ve ─░skitlerin k─▒yafet ve geleneklerinin benzedi─čini, tek fark─▒n ─░skitlerin daha uzun sa├žl─▒ oldu─čudur (├ľzen, Emine Sonnur, ─░skit-T├╝rk Ayn─▒l─▒─č─▒, s.150) (S: 82)

─░KL─░M

Biruni, Alanlar─▒n HarzemÔÇÖde ger├žekle┼čen kurakl─▒k nedeniyle bilinmeyen bir tarihte daha bat─▒ya g├Â├ž ettiklerinden s├Âz etmektedir.

C├╝rcan ile Hazar aras─▒ndaki ├ž├Âl eski zamanlarda bir g├Âl gibiydi. Zira CeyhunÔÇÖun yani Belh NehriÔÇÖnin mecras─▒ eskiden bu ├ž├Âlde Belh├ón beldesinden Hazar Denizine do─čru akard─▒. Batlamyus co─črafya eserinde bu nehrin Arkanyu yani C├╝rcan Denizine akt─▒─č─▒n─▒ s├ÂylerÔÇŽ

C├╝rcan ile Hazar aras─▒nda Hazar denizine d├Âk├╝l├╝rd├╝. Fakat bu mecra zamanla t─▒kand─▒… Nihayet buras─▒ da harap oldu. Bu mecrada oturanlar Hazar deniz sahiline g├Â├žt├╝ler. Bunlar Ellan ve AS kavimleridir. (S:96, ┼×e┼čen, Ramazan, ─░slam Co─črafyalar─▒na G├Âre T├╝rkler ve T├╝rk ├ťlkeleri. S: 201)

KafkasyaÔÇÖda Hunlarla ilgili ilk bilgiyi Ermenistan Kral─▒ B├╝y├╝k TridatÔÇÖ─▒n hizmetinde olan Agathangelos, Ermenistan kral─▒ 1.H├╝srevÔÇÖin (222-238) Sasani hanedan─▒n─▒n kurucusu olan Arde┼čirÔÇÖe kar┼č─▒ giri┼čti─či sava┼čta Alanlardan bahsetmektedir. Bu sava┼člar esnas─▒nda H├╝srevÔÇÖin Hunlardan yard─▒m ald─▒─č─▒ kaydedilmi┼čtir. (S:100)

Prokopiun, anlat─▒mlar─▒ndan Hun ordusunda ad─▒ ge├žen Massaget (Hun) komutanlar─▒n─▒n isimlerinin bir├žo─čunun a├ž─▒k bir ┼čekilde T├╝rk├že k├Âkenli oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. (S: 120)

Tarihi Alban arazisi, kuzeyde Kafkas Da─člar─▒ ve g├╝ney de Aras Nehri ile s─▒n─▒rland─▒rabiliriz. Bu arazi g├╝n├╝m├╝zde Azerbeycan topraklar─▒na (Arran) denk d├╝┼čmektedir.

***

(*)Ammianus Marcellinus, Antakya do─čumlu Romal─▒ tarih├ži. 322-400 y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čam─▒┼č olan Marcellinus imparator Iulianus ile birlikte Pers seferine kat─▒lm─▒┼čt─▒r. 31 kitaptan olu┼čan bir Roma tarihi (Res Gestae) yazan Marcellinus’un eserinden 353-378 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki olaylar─▒ anlatt─▒─č─▒ 14-31. kitaplar g├╝n├╝m├╝ze kalm─▒┼čt─▒r.

Ammianus gen├ž ya┼člarda orduda muhaf─▒z (protector domesticus) subay─▒ olarak g├Ârev ald─▒. G├Ârevi gere─či ordu komutan─▒ (magister militum) UrsicinusÔÇÖa ki┼čisel olarak e┼člik etmek ve onu korumakt─▒. Ammianus 357 y─▒l─▒na kadar UrsicinusÔÇÖun maiyetinde GalyaÔÇÖda kald─▒. Daha sonra Ammianus Ursicinus ile beraber imparatorlu─čun do─čusuna y├Âneldi ve burada Pers ─░mparatoru II. ┼×apurÔÇÖa kar┼č─▒ sava┼ča kat─▒ld─▒. Bu sava┼člar s─▒ras─▒nda ├╝st├╝nl├╝k kuran Persler 359 y─▒l─▒nda RomaÔÇÖn─▒n do─ču b├Âlgelerini i├žine alan geni┼č ├žapl─▒ bir i┼čgal harek├ót─▒ y├╝r├╝tt├╝ler.

AmidaÔÇÖn─▒n ku┼čat─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda PerslerÔÇÖin elinden g├╝├žl├╝kle ka├žabilmi┼čti. AmidaÔÇÖn─▒n ku┼čat─▒lmas─▒ ve ┼čehrin d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ ayr─▒nt─▒l─▒ ve canl─▒ bi├žimde eserinde anlat─▒r. JulianÔÇÖ─▒n 363 y─▒l─▒ndaki felaketle sonu├žlanan Pers seferine kat─▒ld─▒. 363 y─▒l─▒nda ordudan ayr─▒ld─▒ ve Yunanistan, Trakya ve M─▒s─▒rÔÇÖa seyahat etti. 380 y─▒l─▒nda RomaÔÇÖya gitti. Ayn─▒ ┼čehirde daha sonra tarihi eseri olan (icraatlar) Res GestaeÔÇÖyi kaleme ald─▒.

Res Gestae 31 kitapt─▒r Latince olarak kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bir Roma tarihi olarak yaz─▒lan eser TacitusÔÇÖun eserinin devam─▒ niteli─čindedir. ─░mparator NervaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden ─░mparator ValensÔÇÖin ├Âld├╝─č├╝ zamana (Hadrianapolis Sava┼č─▒) kadar meydana gelen olaylar─▒ anlat─▒r. 353 y─▒l─▒ndan sonraki olaylar─▒ konu alan 18 eser g├╝n├╝m├╝ze ula┼čabilmi┼čtir. Eserini Tacitus, Heradotos, Srabon, Xenophon, Josephus ve Karrhai’li Magnus gibi antik ├ža─č─▒n ├Ânemli yazarlar─▒n─▒n eserlerinden, resmi belgelerden ve kendi g├Âzlemlerinden yararlanarak kaleme alm─▒┼čt─▒r. Eserin bir di─čer ├Ânemi de T├╝rk tarihi a├ž─▒s─▒ndan son derece ├Ânemli bilgilere yer vermesidir. Hunlar─▒n Avrupa ├Ânlerinde ilk kez g├Âr├╝lmelerinden, Hunlar─▒n Alanlar─▒ h├ókimiyetleri alt─▒na alarak Don Nehri ├╝zerinden Avrupa i├žlerine ula┼čmas─▒na, Gotlar─▒ ma─člup etmelerine, k├╝lt├╝rlerine adetlerine ve sosyal ya┼čamlar─▒na dair bir├žok enteresan bilgi ihtiva etmektedir. (Kaynak Vikipedi)

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
  • YEN─░
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

├ľmer Faruk D─░N├çEL, 23 May─▒s 2023
Genlerimizin Yolculu─ču

Genlerimizin Yolculu─ču

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2023
BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

─░rfan YALIN, 23 May─▒s 2023
Zekeriya Efendi 1880-1955

Zekeriya Efendi 1880-1955

Haber Merkezi, 26 Nisan 2023
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

─░rfan YALIN, 25 ┼×ubat 2023