Nöbetçi Eczaneler
Bir kitabın yazım öyküsü kendisi kadar ilginç olabilir mi? Evet, bu kitabın yazım öyküsü çok ilginç. Ceyhun İrgil, doktor, fotoğrafçı, koleksiyoncu ve yazar. Birkaç kitabını okumuştum. “Babalar ve Çocuklar Genç Cumhuriyet’in Vicdan Serüveni” adlı çalışması beni çok etkilemişti ve bir tanıtım yazısı yazmıştım.
Prof. Dr. Cemalettin Topuzlu, büyükbabası Cemil Topuzlu’nun hayatını yazdırmak istemektedir. 2022 Ocak ayının ilk günlerinde bir perşembe sabahı Ceyhun İrgil’i arar ve “Bir aile kitabının yazılması için seni İstanbul’a davet ediyorum” der.
Kitabın yazım öyküsü böyle başlar. Görüşmeler, yazışmalar, mailleşmeler, belgelerin incelenmesi… Ancak, Cemalettin Topuzlu’nun ömrü bu kitabı görmeye yetmez.
Ama bana sorarsanız kendisi hem tıp hem de şehir yönetimi alanında bir deha.
Üsküdar, Salacak Mahallesi’nde dünyaya gelmiştir. Annesi genç yaşta veremden ölmüştür.
1881’de Kuleli’deki Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye İdadisi’ni, 1886’da ise Gülhane’deki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’yi (Mekteb-i Tıbbıye-i Askeriye) bitirdi ve yirmi yaşında yüzbaşı rütbesiyle doktorluk diploması aldı. Diploma numarası 1101’dir.
15 Eylül 1887’de cerrahi uzmanlığı için Fransa’ya (Paris) gönderildi. Üç yıl Paris’te St. Louis Hastanesi’nde asistan olarak çalıştı. 1890’da İstanbul’a döndü ve Haydarpaşa Askeri Hastanesi’nin Hariciye bölümü şefliğine atandı. Ertesi yıl Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de müderris yardımcısı olarak ders vermeye başladı. 1890 yılında Kloroform anestezisini Türkiye’ye tanıttı.1891 yılında Şeyhülislam Cemaleddin Efendi’nin kızı Ayşe Aliye ile evlendi.1894’te de müderris oldu.
Topuzlu, Paris’te öğrendiği modern cerrahiyi Osmanlı Devleti’nde uygulamıştır. Ameliyathaneleri dezenfekte ettirmiş, ameliyathanelerde eldiven kullanmıştır. Modern hasta pavyonları açtırdı.
Ayrıca o zamanki doktorlar eczane açıp, doktorluk yaparken eczane açmadı.
Cemil Topuzlu (1866-1958), Türkiye’de modern cerrahinin kurucusu hekim, yönetici ve eski İstanbul Belediye Başkanı.
Zeynep Kamil Hastanesi’ni yeniden düzenledi ve ilk özel hastane olarak hizmete açtı. Şişli Etfal Hastanesi’nde çalıştı, II. Abdülhamid’in saray cerrahlığını yaptı.
Topuzlu, tıp alanına da büyük katkıları olmuştur. Avrupa’da yayınlanan tıp dergilerinde yaptığı yenilikleri makale halinde yayınladı.
9 Ağustos 1897 tarihinde Moskova’da toplanan Beynelminel Tıp Kongresi’ne birinci murahhas olarak gitti.
Kadırga’da Eczacılık ve Dişçi mektebi kurdurdu.
1905’te II. Abdülhamid tarafından rütbesi müşirliğe yükseltildi. 1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilanından sonra 1909’da çıkarılan Rütbe Tasfiye kanunuyla rütbesi miralaylığa indirilince askerlikten ayrıldı.
Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ile Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye’nin birleştirilerek 1909-10’da Tıp Fakültesi adı altında öğretime geçmesini sağladı; kendisi de bu fakültenin başına getirildi. Rumeli yakasına taşınmasına karşı çıkarak görevinden ayrıldı. 1912’de İstanbul şehremini (belediye başkanı) seçildi.
Fırıncı ve kasapları disipline soktu. Gülhane Parkı’nı kazandırdı. İstanbul’un çağdaş bir kent olması için çalıştı. Bu çalışmaları neticesinde yabancı diplomatlar arasında yüksek bir itibara ulaştı.
1.Dünya Savaşı yıllarını Cenevre’de geçirdi.
İstanbul’a döndükten sonra Mayıs 1919’da ikinci kez İstanbul şehremini seçildi. Kısa bir süre Damat Ferid Paşa kabinesinde Nafia Nazırı oldu. İstifasıyla kabinenin düşmesini sağladı. Daha sonra hakkında kovuşturma açılacağını öğrenince Fransa’ya gitti. 1924’te Türkiye’ye döndükten sonra resmî görev almadı ve yalnız mesleğiyle ilgili çalışmalar yaptı.
Ölüm yılı olan 1958’de adı Harbiye Açıkhava Tiyatrosu’na verildi.
Eserleri
- Seririyat-ı Cerrahiye (1895); Cerrahî Poliklinik
- Sutures de plaies arterielles (1897); Atardamar Yaralarında Dikiş
- Memoires et observations medicales (1905); Anılar ve Tıbbî Gözlemler
- 32 Sene Evvelki, Bugünkü, Yarınki İstanbul (1944)
- 80 Yıllık Hatıralarım (1951)
***
Ceyhun İrgil (d. 1965, İzmir) Tıp doktoru, siyasetçi, kültür insanı ve yazar.
Meme kanseri alanında çalışmaları, Bursa’nın kültür, sanat ve toplumsal hayatına katkıları ile tanınır. 25. ve 26. dönem TBMM’de CHP Bursa milletvekili olarak görev yapmıştır.
1965 yılında İzmir’de doğdu. Ortaöğrenimini İzmir Atatürk Lisesi’nde, yükseköğrenimini Bursa Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde; uzmanlığını aynı üniversitenin Genel Cerrahi Kliniği’nde tamamladı. 1996-2006 yılları arasında Bursa Onkoloji Hastanesinde görev yaptı. 2007 -2009 yıllarında Balıkesir Üniversitesi Bandırma Sağlık Yüksekokulu’nda gönüllü öğretim görevlisi olarak anatomi dersleri verdi.
Öğrencilik yıllarından itibaren basın yayın alanında faaliyetlerde bulundu. Yazıları ilk kez 1978 yılında İzmir Ekspres ve Yeni Asır gazetelerinde yayınlandı. 1979’da UNESCO’nun Dünya Çocuk Yılı nedeniyle düzenlediği bir yarışmada ödül kazanarak Çocuk Dergisi Yayın Kurulu’na seçildi.
1994 yılında Bursa Radyoaktif adlı radyo kanalında program yapımcılığı yaptı; daha sonra Olay FM radyosunun kuruluşunda görev aldı. Olay FM Yayın kurulu üyesi olarak şehrin kültür ve sanat yaşamına katkılar verdi. Bursa’nın yerel basın kuruluşları olan Bursa Hakimiyet, Olay ve Uludağ gazetelerinde yazılar yayımlamayı 1996’ya kadar sürdürdü.
Halil İnalcık önderliğinde 1997’de kurulan Bursa Araştırmaları Vakfı’nda ve vakfın çıkardığı dergide gönüllü olarak aktif görevler aldı. Bursa Kent Müzesi’nin kuruluşunda rol aldı.
2015 yılında yapılan önseçim ile CHP Bursa milletvekili adayı oldu. Haziran 2015 Türkiye genel seçimlerinde Bursa milletvekili olarak 25. dönem TBMM’ye girdi. Aynı yıl Kasım ayında tekrarlanan genel seçimde 26. dönem TBMM Bursa milletvekili oldu.
2010-2017 arasında Bursa’nın sağlık tarihi hakkında araştırmalar yürüttü ve şehirde sağlık alanında çalışan birçok kişinin katkısıyla basıma hazır hale getirdiği “Bursa Sağlık Tarihi” kitabını, 2017 yılında yayınlandı. Öğrencilik yıllarından itibaren tıbbi malzeme topladı; sağlığa ilişkin obje ve belgelerden oluşan geniş koleksiyonunu sergilemek üzere 2018 yılının Tıp Bayramı’nda Bursa’nın Pınarbaşı mahallesindeki Yerkapı Konağı’nda Bursa Sağlık Tarihi Müzesi’ni açtı. Müze, iki yıl sonra belediyenin ‘küçülme’ politikası kapsamında kapatıldı. Koleksiyon, 2024’te İhsaniye mahallesinde açılan Dr. Ceyhun İrgil Sağlık Müzesi’nde sergilenmeye başladı.
