Canip Hara├ž├ž─▒o─člu ve Bursa ─░l Genel Meclisi Zab─▒tlar─▒

Canip Hara├ž├ž─▒o─člu ve Bursa ─░l Genel Meclisi Zab─▒tlar─▒

Toplam: 378 , Bug├╝n: 1 Okuma

  • Niyazi Top├žu

Eski BursaÔÇÖn─▒n g├╝n├╝m├╝ze ula┼čt─▒r─▒lmas─▒nda pek bilinmeyen ama ├Ânemli rol oynayanlardan biri Canip Hara├ž├ž─▒o─čluÔÇÖdur.
Uzun y─▒llar H├╝davendigar/Bursa Vilayeti Umumi MeclisiÔÇÖ nde ba┼čkatip olarak g├Ârev yapan Canip Bey asli g├Ârevi haricinde uzun s├╝re askerlik ve ├Â─čretmenlik yapm─▒┼č, m├╝badele ve mal komisyonlar─▒nda g├Ârev alm─▒┼čt─▒r.

├çal─▒┼čkan ve ├╝retken bir b├╝rokrat olan Canip BeyÔÇÖin en dikkat ├žeken ├Âzelli─či d├Ânemin zor ┼čartlar─▒na ra─čmen resmi belge niteli─čindeki pek ├žok dok├╝man─▒n yay─▒n─▒n─▒ sa─člamas─▒d─▒r. ├ľzellikle, i┼čgal s─▒ras─▒nda Yunan askerleri ve yerli Rumlar taraf─▒ndan Bursa civar─▒nda ger├žekle┼čtirilen ├Âld├╝rme, yaralama, ─▒rza ge├žme, hapis, s├╝rg├╝n, ya─čma, yakma olaylar─▒n─▒ belgeledi─či Bursa VilayetiÔÇÖnde Yunan Fecayii adl─▒ kitab─▒ ba┼čl─▒ ba┼č─▒na ar┼čiv niteli─činde bir kaynakt─▒r[i].

Ancak, Canip BeyÔÇÖin Bursa i├žin as─▒l zikredilmesi gereken eseri Vilayet Umumi Meclisi (─░l Genel Meclisi) Zab─▒tlar─▒n─▒n yay─▒n─▒d─▒r. 1913-1937 y─▒llar─▒ aras─▒nda bu MeclisÔÇÖte g├Ârev yapan Canip Bey, Meclis zab─▒tlar─▒n─▒n sava┼č ve i┼čgal d├Ânemleri haricinde hemen her y─▒l d├╝zenli olarak yay─▒nlanmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r[ii]. O d├Ânemde ba┼čka vilayetlerin meclis zab─▒tlar─▒ da ara ara yay─▒nlanm─▒┼č olmakla birlikte hi├žbirininki Bursa kadar d├╝zenli ve say─▒ca ├žok de─čildir. Tespitlerimize g├Âre 1909 y─▒l─▒ndan 1940 y─▒l─▒na kadar 23 cilt halinde yay─▒nlanan Bursa Vilayet Meclisi Zab─▒tlar─▒n─▒n 18 cildini Canip Bey haz─▒rlam─▒┼čt─▒r[iii]. D├Ânem ┼čartlar─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda bu konudaki gayreti takdire ┼čayand─▒r. Onun g├Ârevden ayr─▒lmas─▒ndan sonra bu yay─▒nlar ancak birka├ž y─▒l daha s├╝rd├╝r├╝lebilmi┼č, arkas─▒ gelmemi┼čtir.

┼×imdiki Bursa ili haricinde, Bilecik, Bal─▒kesir, K├╝tahya, U┼čak ve Afyonkarasihar ili ve il├želerini de ilgilendiren bu zab─▒tlar tarihi, idari ve sosyal a├ž─▒dan ad─▒ ge├žen y├Âreler i├žin son derece ├Ânemlidir. Zira okul, k├╝t├╝phane, hastane, yol, k├Âpr├╝ yap─▒m─▒; zirai hastal─▒klar ve salg─▒n hastal─▒klarla m├╝cadele; hayvan cinslerinin ─▒slah─▒; batakl─▒klar─▒n ve dere yataklar─▒n─▒n ─▒slah─▒; k├Ây kurulmas─▒, nahiye olu┼čturulmas─▒, idari ba─čl─▒l─▒klar─▒n de─či┼čtirilmesi; resmi daire b├╝t├želerinin belirlenmesi; ├Â─čretmen, doktor, veteriner, m├╝hendis gibi memurlar─▒n atanmas─▒, maa┼člar─▒n─▒n belirlenmesi ve daha pek ├žok konu bu tutanaklarda yer almaktad─▒r. Osmanl─▒n─▒n son d├Ânemleri ile Cumhuriyetin ilk d├Ânemlerini birebir yans─▒tan zab─▒tlar ├žo─ču y├Ânlerden benzersiz birer resmi kaynakt─▒r.

Canip Bey yukar─▒da zikredilen eserleri haricinde g├Ârevi ile ilgili konularda d├Ânem kaynaklar─▒ i├žin ba┼čka yaz─▒lar da haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin 1927 Bursa SalnamesiÔÇÖ nin ÔÇś─░dare-i Hususiye ve BelediyelerÔÇÖ ba┼čl─▒kl─▒ b├Âl├╝m├╝n├╝ yine Canip Bey yazm─▒┼čt─▒r.

Bursa tarihine ve ┼čehir haf─▒zas─▒na ├Ânemli eserler kazand─▒ran bu m├╝him ┼čahsiyetin hayat─▒ hakk─▒nda ne yaz─▒k ki elimizde fazla bir kaynak yoktur. Memuriyet siciline ili┼čkin kay─▒tlar 1912 y─▒l─▒ itibariyle Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čiviÔÇÖnde mevcut olup, 1923-1925 y─▒llar─▒na ait zab─▒t ciltlerinin ba┼č─▒nda da o g├╝ne kadarki tahsil ve memuriyet hayat─▒ ├Âzetlenmi┼čtir. 1925ÔÇÖten sonras─▒ i├žin elimizde sadece sat─▒rba┼č─▒ denilebilecek bilgiler vard─▒r. ┼×├Âyle ki;

Canip Hara├ž├žc─▒o─člu (1889-1961) : As─▒l ad─▒ S├╝leyman CanipÔÇÖtir. Babas─▒ Bursa e┼čraf─▒ndan ve Hara├ž├ž─▒zade/Cizyedarzade ailesinden Belediye M├╝fetti┼či Mehmet ─░zzet Efendi, annesi ┼×ahsene Han─▒mÔÇÖd─▒r. 1889ÔÇÖda BursaÔÇÖda do─čmu┼č, ilk ve orta ├Â─črenimini BursaÔÇÖda, liseyi ─░stanbul Vefa LisesiÔÇÖnde tamamlam─▒┼čt─▒r. Temmuz 1911ÔÇÖ de M├╝lkiyeyi bitirip Ziraat Bankas─▒ÔÇÖnda memuriyete ba┼člam─▒┼č, k─▒sa zamanda terfi ederek Ekim 1912ÔÇÖde H├╝davendigar Vil├óyeti Maiyet Memurlu─čuna, Haziran 1913ÔÇÖte de Vilayet Daimi Enc├╝meni Ba┼čk├ótipli─čine atanm─▒┼čt─▒r.

1914 A─čustosÔÇÖunda yedeksubay olarak askere al─▒nan Canip Bey, I.D├╝nya Sava┼č─▒ s├╝resince muhtelif cephelerde telgraf subayl─▒─č─▒ yapm─▒┼č, ba┼č─▒ndan sonuna kadar ├çanakkale muharebelerinde bulunmu┼č ve ├Âzellikle Kire├žtepe muharebesindeki fedakarl─▒─č─▒ nedeniyle ├çanakkale Harp Madalyas─▒ ile ├Âd├╝llendirilmi┼čtir.

Ekim 1918ÔÇÖde terhis olup eski g├Ârevine d├Ânen Canip Bey bu g├Ârevin yan─▒nda 1918-1922 y─▒llar─▒ aras─▒nda Sanayi Mektebi (bug├╝nk├╝ Tophane End.Meslek Lisesi) ile Bursa ├ľ─čretmen OkuluÔÇÖnda matematik, felsefe, imla ve g├╝zel yaz─▒ dersleri vermi┼č, yine 1922-1923 y─▒llar─▒nda Emval-i Metruke Komisyonunda g├Ârev yapm─▒┼čt─▒r.

Canip Bey ┼×ubat 1924ÔÇÖte Erdek kaymakaml─▒─č─▒na tayin olunmu┼čsa da BursaÔÇÖ daki g├Ârevinde kalmay─▒ tercih ederek kaymakaml─▒ktan istifa etmi┼čtir. Uzun m├╝ddet ba┼čkatiplik g├Ârevini s├╝rd├╝ren ve 1937ÔÇÖde Bursa Vilayeti Hususi Muhasebe M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne (bug├╝nk├╝ ─░l ├ľzel ─░daresi Genel Sekreterli─či) atanan Canip Hara├ž├ž─▒o─člu 21 Ocak 1946ÔÇÖ da Hususi Muhasebe M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnden emekli olmu┼čtur. 29 Temmuz 1961 Cumartesi g├╝n├╝ 72 ya┼č─▒nda iken vefat eden Canip BeyÔÇÖin 1920ÔÇÖli y─▒llarda evlendi─či e┼či Vehbiye Han─▒mÔÇÖdan Melih ad─▒nda bir o─člu ve G├╝ner ad─▒nda bir k─▒z─▒ olmu┼čtur.

[i] 1925 y─▒l─▒nda Hilal-i Ahmer Cemiyeti (K─▒z─▒lay)ÔÇÖ nin katk─▒lar─▒yla Osmanl─▒ca yay─▒nlanan bu eser, akademik d├╝zeyde ilk olarak 1993 y─▒l─▒nda y├╝ksek lisans tezi olarak ele al─▒nm─▒┼č (Hikmet Ak─▒nc─▒: Bursa VilayetiÔÇÖnde Yunan Fecayii, ─░stanbul ├ťnv. SBE., 1993), daha sonra yine akademisyenlerden olu┼čan bir komisyon taraf─▒ndan g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesine ├ževrilip yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. (Adem Apak-Turgay G├╝nd├╝z-A.─░hsan Karata┼č : BursaÔÇÖda ─░┼čgal G├╝nl├╝─č├╝; Bursa VilayetiÔÇÖnde Yunan Fecayii, 1920-1922, D├╝┼č├╝nce Yay., ─░stanbul, 2004.)

[ii] Bug├╝nk├╝ ─░l Genel Meclislerinin temelini olu┼čturan Vilayet Umumi Meclisleri, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun b├╝t├╝n vilayetlerinde 1871 tarihli Vilayet NizamnamesiÔÇÖnden sonra kurulmu┼čtur. ─░lk d├Ânemlerde tamamen dan─▒┼čma organ─▒ niteli─čindeki bu meclisler 1913 y─▒l─▒nda y├╝r├╝rl├╝─če konulan ÔÇť─░dare-i Umumiye-i Vil├óy├ót Kanun-─▒ Muvakkat─▒ÔÇŁ ile esasl─▒ de─či┼čikli─če u─čram─▒┼č ve k─▒smen de olsa icrai niteli─če kavu┼čmu┼čtur.

[iii] ─░nebey Yazma ve Basma Eserler K├╝t├╝phanesi ile Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi K├╝t├╝phanesiÔÇÖnde baz─▒ ciltleri bulunsa da ne yaz─▒k ki bu zab─▒tlar─▒n tam bir koleksiyonu BursaÔÇÖda yoktur. Temennimiz Bursa ─░l ├ľzel ─░daresiÔÇÖ nce ba┼člat─▒lan ÔÇťYe┼čil ┼×ehir Kitapl─▒─č─▒ÔÇŁ projesine bunlar─▒n da dahil edilmesi ve en az─▒ndan harf devrimi ├Âncesindekilerin yay─▒nlanmas─▒d─▒r. Tespit etti─čimiz kadar─▒yla listesini sundu─čumuz zab─▒tlar─▒n 3-20 numara aras─▒ndakileri Canip Bey haz─▒rlam─▒┼čt─▒r.

Kaynak: Bu makale tarihinde Bursa Time‘da yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

D─░PNOTLAR

1) 1909-1910 Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmisinin 1324 [ve 1325] Senesi Mukarrerâtı Hülâsâsı

2) 1910-1911 Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmisinin 1326 Senesi Zarfındaki Müzakerât ve Mukarrerâtı

3) 1913 Hüdâvendigâr Vilâyeti 1329 Senesi Meclis-i Umûmi İctimâının Zabıtnâme ve Mukarrerâtı

4) 1915 Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmi 1330 Senesi İctimâının Zabıtnâme ve Mukarrerâtı

5) 1919 H├╝d├óvendig├ór Vil├óyeti 1334 [do─črusu 1335] Senesi Meclis-i Um├╗m├« ─░ctima─▒n─▒n Zab─▒tn├óme ve Mukarrer├ót─▒

6) 1923 Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmi Mukarrerât Zabıtnâmesi

7) 1923-1924 Türkiye Cumhuriyeti Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmisi Zabıtnâme-i Müzakerâtı Mecmuasıdır

8) 1924 Türkiye Cumhuriyeti Hüdâvendigâr Vilâyeti Meclis-i Umûmi Müzâkerât Zabıtnâmesi

9)1925 Türkiye Cumhuriyeti Bursa Vilâyeti Meclis-i Umûmi Müzâkerât Zabıtnâmesi

10) 1926 Türkiye Cumhuriyeti Bursa Vilâyeti Meclis-i Umûmi Müzâkerât Zabıtnâmesi

11) 1928 Türkiye Cumhuriyeti Bursa Vilâyeti Meclis-i Umûmi Müzâkerât Zabıtnâmesi

12) 1929 Türkiye Cumhuriyeti Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

13) 1930 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

14) 1931 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

15) 1932 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

16) 1933 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

17) 1934 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Müzâkerât Zabıtnâmesi

18) 1935 T.C. Bursa ─░li Genel Kurulu S├Âyle┼čme Tutulgas─▒

19) 1936 T.C. Bursa ─░li Genel Kurulu S├Âyle┼čme Tutulgas─▒

20) 1937 T.C. Bursa ─░li Genel Kurulu S├Âyle┼čme Tutulgas─▒

21) 1938 TC. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Zabıtnâmesi

22) 1939 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Zabıtnâmesi

23) 1940 T.C. Bursa Vilâyeti Umûmi Meclisi Zabıtnâmesi

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022
Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Ekrem Hayri PEKER, 23 Mart 2022
Ye┼čil Diyar Kosova

Ye┼čil Diyar Kosova

Haber Merkezi, 22 Mart 2022
Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ali E┼čref UZUNDERE, 22 Mart 2022
T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

U─čur Bora YUMAK, 12 Mart 2022
T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

Haber Merkezi, 12 Mart 2022