T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

  • Prof. Dr. Kemal ├ť├ž├╝nc├╝ / Odatv.com

T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ Ba─člam─▒nda Hint Avrupa Teorisine Ele┼čtirel Bir Bak─▒┼č [I] ismiyle ba┼člatt─▒─č─▒m─▒z yaz─▒ dizisinin ikinci b├Âl├╝m├╝nde Hint Avrupa teorisi, maddi k├╝lt├╝r, genetik, arkeoloji, etnografya, antropoloji ve folklor y├Ânlerinden incelenerek, mukayese edilerek yeni bir pencere a├ž─▒lmaya/├Ânerilmeye ├žal─▒┼č─▒lacak bu anlamda ulusal ve uluslararas─▒ d├╝zeyde uzmanlar─▒n g├Âr├╝┼člerine yer vermeye devam edece─čiz.

19.y├╝zy─▒lda Hint Avrupa Teorisi filolojik benzerliklerden hareketle bu topluluklar─▒n ilk atalar─▒n─▒ ve yerle┼čim yerlerini bulmaya ├žal─▒┼čman─▒n ├Âtesine ta┼čarak emperyalizmin k├╝lt├╝rel ke┼čif kolu gibi kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. Kapitalizmin emperyalist a┼čamaya evrildi─či s├Âm├╝rgecilik ├ža─č─▒nda hedef co─črafyalar─▒ tarih ve k├╝lt├╝r bilincinden uzakla┼čt─▒rarak, ÔÇťtarihsiz halklarÔÇŁ diye ilan ederek s├Âm├╝rgele┼čtirmek i├žin bilimsel bir k─▒l─▒fa ihtiya├ž vard─▒. HindistanÔÇÖ─▒ i┼čgalin ÔÇťzaten akrabay─▒z, ─░ranl─▒lar, Hintliler Avrupal─▒larÔÇÖ─▒n ortak atas─▒ ayn─▒d─▒r ve ilk anavatan─▒ buralard─▒rÔÇŁ tezi i┼čgal ve ┼čiddetin, vandalizmin bir ├Âl├ž├╝de gerek├žesi oldu. Hristiyan, beyaz insan─▒n insanl─▒─č─▒n en ├╝st ve geli┼čmi┼č basama─č─▒ oldu─ču geri kalan milletlerin ve halklar─▒n geri ve ilkel oldu─ču, Hint Avrupal─▒lar─▒n bu vesileyle d├╝nyay─▒ medenile┼čtirme, g├╝ncel tabiriyle ÔÇťdemokrasi g├Ât├╝rmeÔÇŁ gibi bir misyona hak olarak sahip olduklar─▒ gibi bilimsel s├Âylemlerle destekli bir safsatay─▒ in┼ča etmi┼člerdir.

Hint Avrupal─▒lar─▒n ilk anavatan─▒ neresidir?, maddi k├╝lt├╝r├╝ ve arkeolojisi nedir? Hala muallaktad─▒r. Sadece filolojiden hareketle ortak bir ├╝st kimlik kurulamayaca─č─▒ art─▒k bilimsel bilgiden ├Âte malumatt─▒r.

Bu bilmecenin ├ž├Âz├╝lmesinde ku┼čkusuz KaradenizÔÇÖin her iki yakas─▒n─▒n da ├Âzellikle De┼čt-i K─▒p├žak co─črafyas─▒n─▒n Karadeniz sahillerinden KafkasyaÔÇÖya kadar olandaki alandaki Kurgan k├╝lt├╝r├╝n├╝n b├╝t├╝nl├╝kl├╝ bir incelemesi ─░ndo ÔÇôgermenler, PHA (ProtoHin Avrupal─▒lar) ve Proto T├╝rkler aras─▒ndaki etkile┼čimi ortaya koymas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. Bir b├╝t├╝n olarak Avrasya kalpg├óh─▒nda 7500 km boyunca AfganistanÔÇÖdan Do─ču AvrupaÔÇÖya AnadoluÔÇÖya kadar bir ku┼čak gibi uzanan Kurgan k├╝lt├╝r├╝n├╝n arkeolojik, arkeogenetik, tarih, antropoloji, halk bilimi ve filoloji olarak incelenmesi gereklidir. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n kurdu─ču TTK ve TDKÔÇÖn─▒n, y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒ndaki ilm├« T├╝rk├ž├╝l├╝k ufku buydu sonradan bilim felsefesi olmayan ilim i┼č├žileri taraf─▒ndan Atat├╝rk Atat├╝rk denilerek ─▒hlamur i├žilip yarenlik edilen arada eski yaz─▒, ar┼čiv kayd─▒ okunup fiil ├žekilen bir istirahatgaha d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝ler. Sonra da Amerikanc─▒ darbeyle berhava edilip akademik ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ olmayan garip, i┼člevsiz bir hale d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝ler. Ke┼čke Acad├ęmie fran├žaise , Royal AcademyÔÇÖler gibi olabilselerdi. Bir devlet politikas─▒yla Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ─░┼č Bankas─▒ndan tahsis etti─či b├╝y├╝k kaynak bu i┼člere tahsis edilip ciddi feylesofisiolan uluslararas─▒ projelere tahsis edilseydi, uluslararas─▒ k├╝lt├╝rel prestijimiz ├žok daha ba┼čka yerlerde olurdu ku┼čkusuz.

T├╝rkiye akademiyas─▒nda halen T├╝rk Eski├ža─č─▒n─▒, T├╝rk Arkeolojisini ara┼čt─▒racak akademik bir disiplin olmamas─▒ en b├╝y├╝k trajedidir. K─▒sa s├╝reli Karadeniz Ara┼čt─▒rmalar─▒ Enstit├╝s├╝ M├╝d├╝rl├╝─č├╝m├╝z s─▒ras─▒nda b├Âylesi bir lisans├╝st├╝ program─▒n a├ž─▒lmas─▒na te┼čebb├╝s ettik resmi yaz─▒m─▒z Y├ľK dehlizlerinde kalakald─▒, ne evet ne hay─▒r dendi kalakald─▒. Hermitaj m├╝zesinde b─▒rak─▒n T├╝rk Arkeolojisini Sel├žuklu arkeolojisi yapan uzamanlar var, s├Âylerseniz size kamayla sald─▒r─▒r c├╝hela. Oysaki hasbelkader bu bilim insanlar─▒yla g├Âr├╝┼čme, tan─▒┼čma f─▒rsat─▒ buldum. Sovestkaya ArkeologiyaÔÇÖda 150 y─▒ld─▒r T├╝rk Arkeolojisine ait bilimsel yay─▒nlar yap─▒l─▒r oysa. Rahmetli Cafero─člu ve T├╝rkistan, idil UralÔÇÖdan g├Â├žen m├╝teveffa hocalar─▒m─▒z─▒n eski dergilerde bu konularda terc├╝me makaleleri mevcuttur.

 

Ad─▒ T├╝rkiye Cumhuriyeti olan bu yerde (az say─▒daki hay─▒rsever d─▒┼č─▒nda) T├╝rkÔÇÖ├╝n milli k├╝lt├╝re, k├╝lt├╝re s─▒n─▒fsal olarak sahip ├ž─▒kan bir burjuvazisi, siyasi kadrosu yoktur. Ciddi bir kurumu, m├╝essesesi yoktur, milli k├╝lt├╝r denildi─činde b├╝t├╝n kurumsal yap─▒lar ay─▒r─▒ms─▒z d├╝men ve numara pe┼čindedir.

B├Âyle bir yerde k├╝lt├╝r ve tarih bilinci olabilir mi? Tarih ve k├╝lt├╝r sadece politik tiradlarda kompozisyon ve dolgu c├╝mlesi olarak yer al─▒r. ÔÇŁkama, mhemay─▒l, ├ž─▒k─▒k elmac─▒k kemikleri anlat─▒s─▒, g├Ân├╝l co─črafyalar─▒ bir de noktas─▒nda medeniyet tasavvurlar─▒ ve medeniyet in┼čaatlar─▒ var ÔÇť nazar, g├Âz de─čmesin. ÔÇťRabbimÔÇŁ muvaffak etsin. Hay─▒rlara vesile olsun. Amin diyen dilleri nar-─▒ cehennemden azad eylesin. ! Amin.

Hanum hey! diyerek d├Ânelim esas meselemize.

DİLBİLİM AÇISINDAN YENİ YORUM

Hint Avrupa teorisine kar┼č─▒ bizatihi AvrupaÔÇÖda yap─▒lan ├žok ciddi itirazlar var. Ad─▒ bile T├╝rk├že olan Kurgan k├╝lt├╝r├╝ne Hint Avrupal─▒lar ad─▒na sahip ├ž─▒kan Gimbutas, Mallorry gibi bilim insanlar─▒n─▒ tezlerine kar┼č─▒ mesela ─░talyan as─▒ll─▒ g├Ârkemli ├ólim filolog Emeritus Profes├Âr Mario AlineiÔÇÖye kulak virel├╝m:

ÔÇťDo─ču Avrupa bozk─▒rlar─▒nda, bariz ve ├žok bilinen Neolitik-Kalkolitik s─▒n─▒r, UkraynaÔÇÖdaki Bug-Dinyester, Tripolye AI, Tripolye AII, Gordsk-Usatovo, Ba─čl─▒ Ara├ž (CordedWare) ve Yuvarlak Amfora (Globular Amphora) tar─▒m k├╝lt├╝rlerini Pontik bozk─▒rlardaki pastoral, ata binen ve at yeti┼čtiren Sursk-Dinyeper, Dinyeper-Donestk, Seredny Stog/ Chvalynsk, Yamna (kurgan!)veCatacombs (yeralt─▒ mezar─▒) k├╝lt├╝rlerinden ay─▒r─▒r. ─░┼čte bu s─▒n─▒r, MarijaGimbutasÔÇÖ─▒ Eski AvrupaÔÇÖn─▒n Hint-Avrupal─▒ olmayan bar─▒┼č├ž─▒l ve otokton (yerinde ortaya ├ž─▒km─▒┼č) toplumlar─▒n─▒n d─▒┼čar─▒dan gelen sava┼č├ž─▒ Hint-Avrupal─▒ kavimler taraf─▒ndan bast─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve iki yap─▒ aras─▒nda ├žok ┼čiddetli bir ├žat─▒┼čma meydana geldi─čini tahayy├╝l etmeye itmi┼čtir. PSPÔÇÖnin ─▒┼č─▒─č─▒nda ve elimizdeki dilbilim delillerine dayanarak, GimbutasÔÇÖ─▒n teorisinin yerine diyebiliriz ki, bu s─▒n─▒r asl─▒nda evvelce ayr─▒l─▒p geli┼čmeye ba┼člam─▒┼č Bat─▒ÔÇÖdaki Do─ču Slav ├žift├ži topluluklar─▒yla Do─čuÔÇÖdaki sava┼č├ž─▒, pastoral-g├Â├žebe T├╝rk kavimleri aras─▒nda evvelden olu┼čmu┼č bir dil ailesi s─▒n─▒r─▒na tekab├╝l eder. Zaten bu T├╝rk kavimler, di─čer bir├žok ┼čeyin yan─▒ s─▒ra, ata binme ve at yeti┼čtirmeyi ├Â─čreten topluluklard─▒r.

Dilbilim a├ž─▒s─▒ndan, bu yeni yorum iki olguyu a├ž─▒klamakta avantajl─▒d─▒r:

A) Slav ve Ugur dillerinde ve Samoyed dillerinin her iki kolunda ├Âzellikle at terminolojisinde T├╝rklerÔÇÖden al─▒nm─▒┼č kelimelerin say─▒s─▒ ve antikitesi

B) Daha genel olarak, b├Âlgeye ├Âzellikle kurgan k├╝lt├╝r├╝ taraf─▒ndan getirilmi┼č olabilecek T├╝rk pastoral-tar─▒m terimlerinin Macarca dahil olmak ├╝zere, G├╝neydo─ču Avrupa dillerindeki say─▒s─▒

Burada dikkat etmemiz gereken ger├žek ┼čudur: Hint-Avrupa (Slav) ve T├╝rk dil aileleri aras─▒ndaki s─▒n─▒r, tarihin seyri boyunca geride pek ├žok T├╝rk az─▒nl─▒k, yer ismi ve di─čer dil kal─▒nt─▒lar─▒ b─▒rakarak do─čuya do─čru itilmi┼čtir.ÔÇŁ

MarioAlineiÔÇÖnin Kurgan K├╝lt├╝r├╝yle ilgili tespitlerine devam edelim;

ÔÇťKurgan halklar─▒, Karadeniz’in kuzeyindeki t├╝m b├Âlgeye, kuzey Avrupa’ya ve muhtemelen do─čuda Ural Da─člar─▒’n─▒n do─čal bariyerine kadar yay─▒lm─▒┼člard─▒. En eski g├Â├žebe koyun yeti┼čtiricileri olan Kurgan mezar k├╝lt├╝rlerinin ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒, M.├ľ.┬á yerli halkla yak─▒n bir temasa ge├žtiler, bu da T├╝rkizmlerin kitlesini Finno-Ugrial─▒lar─▒n dilinde a├ž─▒klar ve bunun tersi de ge├žerlidir. Itil-Yay─▒k merkezinden bat─▒ya yay─▒lm─▒┼č ve Ge├ž Tripolie k├╝lt├╝rlerinin kabileleriyle kar─▒┼čm─▒┼č olan eski Kurganl─▒lar (Tripoli, M├ľ 4.600-3.500 tarihlidir). Bu, T├╝rkizmlerin ve T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n unsurlar─▒n─▒n Kuzey Pontik bozk─▒rlar─▒ndaki yerli kabilelere n├╝fuzunu a├ž─▒kl─▒yor.

G├╝neybat─▒ya giden bu eski g├Â├žebeler, eski Kuzey Kafkasya kabileleriyle yak─▒n temasa ge├žti. Oradan gelece─čin Azerbaycan, G├╝rcistan, Ermenistan ve Yak─▒n Do─ču Asya topraklar─▒na girdiler ve burada en eski yerle┼čik ├žift├ži kabileleriyle temas kurdular. Baz─▒lar─▒ da tar─▒mla u─čra┼čmaya ba┼člad─▒ ve topra─ča yerle┼čti. G├Â├žebe hayvanc─▒l─▒─č─▒n yan─▒ s─▒ra, yerel ├žobanl─▒k da o d├Ânemde ortaya ├ž─▒kt─▒.

Do─čuya g├Â├ž eden Kurgan halk─▒, sar─▒ ─▒rk─▒n kabileleriyle kar─▒┼čt─▒, bir├žo─ču yava┼č yava┼č Mongoloid ├Âzelliklerini kazand─▒. Orada, Sayano-Altay da─člar─▒n─▒n, Orta Asya ve Kazakistan’─▒n bozk─▒rlar─▒nda T├╝rk halklar─▒n─▒n ana bile┼čenlerinden biri haline geldiler: Kazaklar, K─▒rg─▒zlar, Hakaslar, Altaylar, Tuvenler, Uygurlar, Yakutlar, ├ľzbekler, T├╝rkmenler vb. T├╝rkmenistan’─▒n g├╝neyi ve Aral bozk─▒rlar─▒, en eski g├Â├žebeler Kuzey ─░ran ve Afganistan’a girdiler ve burada en eski tar─▒m kabileleriyle de tan─▒┼čm─▒┼člard─▒.

[T├╝rk tarih yaz─▒m─▒nda ├Âteden beri Avrupal─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lardan nakille tekrarlanan T├╝rkl├╝─č├╝n ilk anavatan─▒ ÔÇťSayan AltayÔÇŁ, Tanr─▒ da─člar─▒ oldu─ču bu do─čuya gidi┼čle alakal─▒ olmal─▒d─▒r. (K.├ť├ž├╝nc├╝ÔÇÖn├╝n notu)

─░til-Yay─▒k Kurgan PitGrave k├╝lt├╝r├╝n├╝n kom┼ču kabilelerin k├╝lt├╝rleri ├╝zerindeki etkisinin izleri MPGrjaznov, OAKrivtsovo-Grakova, SVKiselyov, N.Ya.Merpert, AX Halikov, NLChlenova, KAAkishev, Artemenko ve di─čerlerinin eserlerinde g├Âsterilmi┼čtir. Bu nedenle, NLChlenova’n─▒n g├Âr├╝┼č├╝ne g├Âre, ilk ana topraklar─▒ Itil-Ural b├Âlgesi olan arkeolojik k├╝lt├╝rlerin aktif ba─člant─▒lar─▒, binlerce y─▒l boyunca b├╝y├╝k bir b├Âlgede aktifti. A┼č─▒r─▒ geni┼č g├Âlgeli ├╝├žgenlere sahip seramiklerin Baykal, Kazakistan, ├ľzbekistan, Tacikistan, T├╝rkmenistan, Kuzey Afganistan, Ukrayna ve Tuna Bulgaristan’da bulundu─čunu yaz─▒yor. Bu k├╝lt├╝r, Yenisey nehrinden Bulgaristan’a 7500 kilometreden fazla uzan─▒r. NL Chlenova’n─▒n sonu├žlar─▒, Baraba bozk─▒rlar─▒nda (Bat─▒ Sibirya) yap─▒lan ara┼čt─▒rman─▒n sonu├žlar─▒na dayanarak Molodin taraf─▒ndan onayland─▒. Dedi─či gibi Barabal─▒lar─▒n cenaze t├Âreni Kurgan Mezar t├Ârenine tamamen denk geliyor. Yazar, Itil-Yay─▒k’─▒nPit-Grave k├╝lt├╝r├╝ ile Baraba k├╝lt├╝r├╝n├╝n benzersiz bir devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne seriyor. Onun inanc─▒na g├Âre, Neolitik ├ça─č’─▒n sonunda Kurgan-Mezar k├╝lt├╝rlerinin ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒ kuzey ve kuzeybat─▒dan Baraba’ya geldiler. T├╝rk halklar─▒n─▒n tarihi, etnografik ve etno-k├╝lt├╝rel ├Âzelliklerinin geriye d├Ân├╝k incelenmesi, Baraba bozk─▒rlar─▒ndaki (Bat─▒ Sibirya) ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒na dayanarak s├Âyledi─či gibi Barabal─▒lar─▒n cenaze t├Âreni, Kurgan Mezar t├Âreni ile tamamen ├Ârt├╝┼č├╝yor. Yazar, Itil-Yay─▒k’─▒nPit-Grave k├╝lt├╝r├╝ ile Baraba k├╝lt├╝r├╝n├╝n benzersiz bir devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ ortaya koyuyor. Onun inanc─▒na g├Âre, Neolitik ├ça─č’─▒n sonunda Kurgan-Mezar k├╝lt├╝rlerinin ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒ kuzey ve kuzeybat─▒dan Baraba’ya geldiler.

Kurgan merasimi,

Kereste g├Âm├╝leri, oluklar,

Mezar─▒n dibine ot, kam─▒┼č, ke├že,

Kurbanl─▒k atlarla birlikte merhumun e┼člik etmesi, Koyun

ve at eti yemlerinde kullan─▒m,

Hareketli koyun yeti┼čtiricili─či ya┼čam karakteri,

Ke├žede ikamet etmek yurtlar

– Bu elementlerin genetik olarak Pit Grave k├╝lt├╝r├╝ne, Andronovo, TimberGrave ve ─░skit kabilelerine geri d├Ând├╝─č├╝ sonucuna var─▒l─▒r. Farkl─▒ bir ┼čekilde ifade edersek, ├çukur Mezar─▒’n─▒ veya Kurgan k├╝lt├╝r├╝n├╝ Avrupa-Asya bozk─▒rlar─▒n─▒n en eski T├╝rk kabilelerinin etno-k├╝lt├╝rel ├Âzelliklerinin olu┼čumunun temeli olarak d├╝┼č├╝nmek i├žin t├╝m nedenler vard─▒r.

ERKEN KURGAN D├ľNEM─░

Itil-Yay─▒k’─▒n en eski g├Â├žebe kabileleri Kafkasyal─▒lard─▒, ancak aralar─▒nda, ├Ânemsiz Lapanoid, ayn─▒ zamanda Mongoloid olarak kabul edilen ├Âzelliklere sahip t├╝rler de vard─▒.

Kurgan tepe kalelerindeki ├ž├Âpl├╝klerde hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čt─▒lar ve k├Âylerde ├žok say─▒da at, ├žok say─▒da s─▒─č─▒r ve birka├ž domuz, koyun ve ke├ži kemikleri bulundu. Birka├ž vah┼či av kemi─či (geyik gibi) bulundu, bu y├╝zden Kurganl─▒lar bir av k├╝lt├╝r├╝ de─čildi.

Kurgan b├Âlgelerinde hem vah┼či at kemikleri hem de evcille┼čtirilmi┼č atlar─▒n kemikleri bulundu, modern kemik analizi uzmanlar─▒ g├Âr├╝n├╝┼če g├Âre iki t├╝r aras─▒ndaki fark─▒ s├Âyleyebilirler. Dahas─▒, modern y├Ântemler ko┼čumlanm─▒┼č bir at ile s├╝r├╝ at─▒ aras─▒nda ayr─▒m yap─▒lmas─▒na izin verir. Her binicilik at─▒ i├žin binlerce s├╝r├╝ at─▒ olmas─▒na ra─čmen, sahibiyle g├Âm├╝l├╝ dizginlenmi┼č at bulma ┼čans─▒ vard─▒r.

Kurgan halk─▒ tipik olarak d├╝z bozk─▒r ├žay─▒rlar─▒nda, ormanl─▒k alanlar─▒n ve su yollar─▒n─▒n yak─▒n─▒nda ya┼č─▒yordu. Karma me┼če, hu┼č a─čac─▒, k├Âknar, kay─▒n, m├╝rver, karaa─ča├ž, di┼čbudak, titrek kavak, elma, kiraz ve s├Â─č├╝t ormanlar─▒ vard─▒. Yaban ├Âk├╝z├╝, geyik, yaban domuzu, yaban atlar─▒, kurtlar, tilki, kunduz, sincap, porsuk, tav┼čan ve karaca vard─▒. S├╝sleri geyik boynuzlar─▒ndan, s─▒─č─▒r ve koyun kemiklerinden ve yaban domuzu di┼člerinden yap─▒lm─▒┼čt─▒r, yerle┼čim yerlerinde bulunan en yayg─▒n aletlerden biri geyik boynuzundan yap─▒lm─▒┼č bir ├žeki├ž ├žapad─▒r. Kemik b─▒zlar, keskiler ve cilalay─▒c─▒lar ve deri titremelerde ta┼č─▒nan ├žakmakta┼č─▒ u├žlu oklar─▒n oldu─ču tahta yaylar─▒ vard─▒. ─░skit tarz─▒. Bal─▒k tuttular: K├Âylerinde kemik z─▒pk─▒nlar, i─čneler, oltalar ve ayr─▒ca bal─▒k k─▒l├ž─▒─č─▒ vard─▒. Y├╝nleri ve ketenleri vard─▒.

Kurgan halk─▒ ├žok fazla tah─▒l yeti┼čtirmediler (yani, yo─čun bir ┼čekilde ├žift├žilik yapm─▒yorlard─▒) – k├Âylerinde sadece birka├ž orak bulundu, ancak arkeologlar ├Â─č├╝tme ta┼člar─▒, havaneli ve eyer saplar─▒ buldular, ayr─▒ca dar─▒ tanesi ve kavun tohumlar─▒ buldular. . Bir saban demiri olabilecek bir nesne ke┼čfedildi. Bir Kurgan h├Ây├╝─č├╝n├╝n alt─▒nda, h├Ây├╝─č├╝n kendisi taraf─▒ndan korunan bir toprak par├žas─▒, hatas─▒z saban oluklar─▒n─▒ g├Âsteriyordu.

Kurgan halk─▒, masif ah┼čaptan b├╝y├╝k, telsiz tekerleklere sahip iki ve d├Ârt tekerlekli vagonlar kulland─▒lar. Bunlar─▒n ├Ârnekleri kil resimlerle birlikte bulundu: kraliyet ile g├Âm├╝l├╝ oyuncak vagonlar (belki?). Ayr─▒ca ├žiftler halinde boyundurukta ├Âk├╝zlerin bak─▒r fig├╝rinleri de bulundu, bu y├╝zden ├Âk├╝zler muhtemelen bu teker tekerli arabalar─▒- yakla┼č─▒k ayn─▒ oranlarda olan bu teker tekerli arabalar─▒, etraf─▒nda al├žak kenarl─▒ bir ├žocuk oyuncak arabas─▒ gibi teker teker ├žekmi┼čtir.

Metal nesneler.

Erken Kurgan d├Ânemi: bak─▒rb─▒zlar art─▒ p─▒razvanal─▒, yaprak bi├žimli bak─▒r b─▒├žaklar veya k├╝├ž├╝k han├žerler.

Ge├ž Kurgan d├Ânemi: han├žerler, d├╝z ┼čaft delikli baltalar. Kuzeybat─▒ Kafkasya da─č b├Âlgesinin Kurgan halk─▒ (├žok eski bir metalurji merkezi) M.├ľ. 3500 y─▒llar─▒nda ve daha sonra alt─▒n ve g├╝m├╝┼č vazolar, boncuklar ve halkalar, ayr─▒ca bo─ča, ke├ži ve aslan fig├╝rinleri, ayr─▒ca bak─▒r baltalar, adzeler, han├žerler ve b─▒├žaklar. Bronz nesneler bulunamad─▒, bu da ya ala┼č─▒mlama bilgisi olmad─▒─č─▒ ya da kalaya eri┼čimleri olmad─▒─č─▒ anlam─▒na geliyor. Sonuncusu olas─▒ de─čildir, kalay daha sonraki g├╝nlerde Persler ve Yunanl─▒lar i├žin mevcuttu, ancak eski kalay madenlerinin yerleri bilinmemektedir. Kurganl─▒lar alt─▒nlar─▒n─▒ Kafkas da─člar─▒ndaki nehirlerden temizlerlerdi: alt─▒n, bak─▒r ve g├╝m├╝┼č saf halleriyle kullan─▒ma haz─▒r halde bulunabilir.

Kurgan sitelerine kom┼ču yerle┼čim yerleri iki tipte geldi. ─░lki, genellikle bir nehir teras─▒nda bulunan basit bir k├Âyd├╝r, ince ah┼čap direklerle desteklenen e─čimli ├žat─▒l─▒ on ila yirmi k├╝├ž├╝k, dikd├Ârtgen, yar─▒ yeralt─▒ ev olacakt─▒r. Genellikle ev ba┼č─▒na bir ocak olan, ancak ya i├žeride ya da hemen d─▒┼čar─▒da bulunan ta┼č duvarl─▒ ocaklar olacakt─▒r. ├çok b├╝y├╝k bir k├Âyde iki y├╝ze kadar ev olabilir.

─░kinci t├╝r, dik bir nehir k─▒y─▒s─▒nda, eri┼čimi zor bir yerde, genellikle iki nehrin birle┼čti─či yerde bir burun olan bir tepe-kale. Not: Her iki yerle┼čim t├╝r├╝ de savunulabilir olma avantaj─▒na sahipti, bu nedenle Kurgan halk─▒n─▒n kom┼čular─▒, kom┼čular─▒ taraf─▒ndan bas─▒lmaya ve muhtemelen onlara hemen sald─▒rmaya katlanmak zorunda kald─▒lar. Yani sava┼č─▒ ├žok iyi biliyorlard─▒. Yar─▒ yeralt─▒ evleri, Slavlar─▒n yer alt─▒ evleri gibi ses ├ž─▒kar─▒yor, modern ├ža─člara kadar varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Ermeniler ve Gobi ├ž├Âl halklar─▒, Ermeniler k─▒┼člar─▒n─▒n so─ču─ču, Gobi halk─▒ ise yazlar─▒n─▒n yo─čun s─▒ca─č─▒ndan dolay─▒ yeralt─▒nda ya┼čad─▒lar. Ayr─▒ca, 1900’lerin sonlar─▒na do─čru Rus bozk─▒rlar─▒nda Kazaklar yar─▒ yeralt─▒ evlerinde ya┼č─▒yordu. K─▒┼č aylar─▒n─▒n korkun├ž f─▒rt─▒nalar─▒ndan ve kar f─▒rt─▒nalar─▒ndan ka├žmak i├žin yapt─▒lar, t├╝m hayvanlar─▒n─▒ ve yak─▒tlar─▒n─▒ yanlar─▒nda yeralt─▒na g├Ât├╝rd├╝ler.

Mezarlar: Kurgan halk─▒ alt─▒n, g├╝m├╝┼č ve de─čerli ta┼člar i├žeren zengin hazine mezarlar b─▒rakt─▒. Bu ├Ânemli mezarlar ayr─▒ mezarl─▒klarda b─▒rak─▒l─▒r ve cesetler ah┼čap veya ta┼č evlerde i┼členir. Bir erke─čin bedeni alt─▒n s├╝slemelerin dikildi─či bir elbise giymi┼čti: 68 aslan resmi, 19 bo─ča ve 38 y├╝z├╝k. (N.Pontic’teKurganl─▒lar─▒n yerini alan ─░skitler de boncuklar gibi k├╝├ž├╝k alt─▒n plakalarla s├╝slenmi┼č, ancak d├╝z ve minik resimlerle damgalanm─▒┼č giysiler giyerlerdi.) Hayvan di┼či kolyeler yayg─▒nd─▒. G├╝ne┼č g├Âr├╝nt├╝leri de yayg─▒nd─▒. E┼čmerkezli daire motifleriyle s├╝slenmi┼č devasa boynuzlu geyik fig├╝rleri de bulundu, bunlar muhtemelen do─ča├╝st├╝ boynuzlu geyiklerin kaya oymalar─▒yla ba─člant─▒l─▒yd─▒. Ayr─▒ca ta┼čtan oyulmu┼č, ├žubuklara monte edilmi┼č ve asa olarak kullan─▒lan at ba┼člar─▒ da bulundu.

Kurgan evlerinde ve mezar evlerinde mangallar bulundu: bunlar yanm─▒┼č odun k├Âm├╝r├╝ ve ayr─▒ca inek g├╝bresi. Mezarlarda k├╝ller ve odun k├Âm├╝r├╝ bulundu: Mezar evlerinin i├žindeki mangallarda ate┼č yak─▒lm─▒┼čt─▒. K├Âm├╝r ├Âzel bir s├Âz├╝ hak ediyor, ├ž├╝nk├╝ yak─▒t olarak g├╝bre ├╝cretsiz ve toplanmas─▒ kolayken (ve pastoral halklar dedi─či gibi inek pisli─či, atlardan veya koyunlardan daha iyi yanar) odun k├Âm├╝r├╝n├╝n ├Âzel olarak haz─▒rlanmas─▒ gerekir, ancak g├╝bre buruk bir dumanla yanar. ve g├╝bre yang─▒nlar─▒ ile ─▒s─▒t─▒lan evlerde ya┼čayan insanlar genellikle g├Âz problemleri geli┼čtirirken, ├žok az dumanla veya hi├ž duman olmadan k├Âm├╝r yan─▒klar─▒ ve k├Âm├╝r ate┼činden ho┼člananlar daha mutlu ve sa─čl─▒kl─▒d─▒r.

Mezarlarda k─▒rm─▒z─▒ a┼č─▒ boyas─▒ bulunmu┼čturÔÇŽ Ancak daha sonra k─▒rm─▒z─▒ a┼č─▒ boyas─▒ mezarlar g├╝ney Filistin’den ─░ngiltere k─▒y─▒lar─▒na gider.

Ayr─▒ca metal kazanlar da bulunduÔÇŽ Ev e┼čyalar─▒n─▒n ├Âl├╝ ┼čefle birlikte g├Âm├╝ld├╝─č├╝ ─░skit mezarlar─▒nda oldu─ču gibi… Fakir insanlar─▒n mezarlar─▒ genellikle sadece seramik bir kap, ├žakmakta┼č─▒ gibi bir alet i├žeriyordu.

Baz─▒ mezarlarda ayr─▒ca koyun kuyruklar─▒ndan al─▒nan kemikler de bulundu, mant─▒k, Asya ya─čl─▒ kuyruklu koyunlar─▒n kuyruklar─▒n─▒n ├Âl├╝lerle birlikte g├Âm├╝lmesidir. Ya─čl─▒ kuyruklu koyunlar─▒n kendisi, tarih ba┼člamadan ├Ânce Orta Asya’da yeti┼čtirildi. Herodot onlardan bahseder ve genellikle Kuzey Afrika’n─▒n Bedevilerinden Sibirya’ya kadar g├Â├žebeler taraf─▒ndan tutulurlar. Avrupa cinslerinden farkl─▒ olarak, bu koyunlar develerin t├╝msekleri gibi devasa kuyruklar (T├╝rk├že ‘kurd├╝k’) ├ž─▒kar─▒r, ya─č ve ilik benzeri maddeler t─▒pk─▒ develerin h├Ârg├╝├žlerinde oldu─ču gibi kuyruklar─▒nda depolan─▒r ve koyunlar─▒n kendileri daha yeteneklidir. T├╝rk, ─░ran ve Arap kad─▒nlar─▒n─▒n mutfaklar─▒nda yemeklik ya─č sa─člamak i├žin kuyruklar kesilir ve saklan─▒rd─▒. Ve bug├╝n hala ├Âyleler.

Ve Kurgan atlar─▒n─▒n ko┼čum tak─▒mlar─▒ kemik ve deriden yap─▒ld─▒─č─▒ndan, fakir Kurganlar─▒n mezarlar─▒nda sadece ├žakmakta┼č─▒ aletler bulundu─čundan ve i┼členmi┼č tek metal insanlar─▒n giysilerine dikildi─činden, bu insanlar─▒n hala Ta┼č Devri’nin pen├žesinde oldu─ču sonucuna var─▒labilir. .

Cenaze evleri, ah┼čap veya ta┼č levhalardan yap─▒lm─▒┼č ger├žek evleri taklit ediyordu. Kocalar s─▒k ÔÇőÔÇős─▒k e┼čleriyle birlikte g├Âm├╝l├╝rd├╝, bazen bir yeti┼čkin bir veya daha fazla ├žocukla birlikte g├Âm├╝l├╝rd├╝. Mezarlar─▒n yak─▒n─▒ndaki ├žukurlarda kar─▒┼č─▒k hayvan kemikleri bulundu, Karadeniz’in kuzeyindeki Kurgan mezarlar─▒nda genellikle y─▒lan iskeletleri, bazen on taneye kadar varan iskeletler vard─▒. (Not: Edith Durham High Albania adl─▒ kitab─▒nda, yery├╝z├╝ndeki en uzak yerlerden biri olan Arnavut da─člar─▒ndaki bir├žok eski mezar─▒n s─▒kl─▒kla H─▒ristiyanl─▒k ├Âncesi sembollerle i┼čaretlendi─činden, g├╝ne┼čler ve hilal aylar─▒n─▒n H─▒ristiyan ha├žlar─▒yla birle┼čti─činden bahseder. Arnavutlar─▒n ona cesareti ve sava┼č─▒ temsil etti─čini s├Âyledi─či y─▒lan imgesi, yani y─▒lan bir kahraman─▒n i┼čaretiydi!) Bazen, biti┼čik sunu ├žukurlar─▒nda hayvan kemiklerinin aras─▒nda insan kemikleri bulunurdu.

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

Prof. Dr. Kemal ├ť├ž├╝nc├╝ yazd─▒: T├╝rk tarihine ait ilk yaz─▒l─▒ kaynaklar─▒n ├çin kaynaklar─▒ oldu─ču, T├╝rklerin ilk anavatan─▒n─▒n Altay oldu─ču g├Âr├╝┼čleri maddi kan─▒tlarla ge├žerlili─čini ve a├ž─▒klay─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼čtir…

Bu mezar evleri toprak veya ta┼č h├Ây├╝klerle kaplanm─▒┼č ve daha sonra ta┼č stellerle ├Ârt├╝lm├╝┼čt├╝r. Her stela, bir elinde topuz veya balta tutan kaba bir insan ┼čekliyle oyulmu┼čtur, bir fig├╝r bir yay tutar. Erkeklerin mezarlar─▒nda boynuz, bak─▒r, ta┼č veya yar─▒ de─čerli ta┼čtan yap─▒lm─▒┼č s├╝s baltalar─▒ bulundu. Bu eksenlerin baz─▒lar─▒ nefrit, serpantin, diyorit, kehribar veya a├ž─▒k bir ┼čekilde kullan─▒ma y├Ânelik olmayan di─čer malzemelerden yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kehribar Balt─▒k b├Âlgesinden geldi ve mezarlarda sedef ve fayans boncuklar da bulundu─čundan, bu kesinlikle b├Âlgeler aras─▒nda geli┼čen bir ticarete i┼čaret ediyor.

Koyun bo─čum kemikleri, Avrupa’daki bir├žok mezarda (├Âzellikle ├žocuk mezarlar─▒nda) bulundu. Knucklebones bir oyun cihaz─▒d─▒r. Koyun eklem kemikleriyle nas─▒l oynars─▒n─▒z? ├ľzbek g├Â├žebeleri buna A┼č─▒k oyunu (a┼čikten sonra, koyunlar─▒n ayak bile─či kemikleri anlam─▒na gelir) diyorlar ve d├Ârt ayak bile─či kemi─čiyle k oynad─▒lar.ÔÇŁ

Ukraynal─▒ bilim adam─▒ Valentyn StetsyukÔÇÖun bilimsel kan─▒tlar─▒ Kurgan K├╝lt├╝r sahas─▒ndaki Sredney Stog k├╝lt├╝r├╝yle ilgili tespitleri ├žok ├žarp─▒c─▒d─▒r;

Son zamanlarda kimi bilim adamlar─▒ (├Ârn. Osman Karatay, 2003) Eski T├╝rklerin t├╝rene─činin ─░├ž Asya olmas─▒ fikrine ┼č├╝pheyle yakla┼č─▒rken, MarioAlinei (2003) gibi ba┼čkalar─▒ da bu t├╝rene─čin Do─ču AvrupaÔÇÖda olabilece─či ihtimalini dile getirmektedir. Hakikaten, Eski T├╝rkleri M├ľ IV. ve III. biny─▒llarda Pontus bozk─▒rlar─▒nda h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č SeredniyStoh ve Yamnaya k├╝lt├╝rlerinin yarat─▒c─▒lar─▒ olarak g├Ârmek i├žin sebepler vard─▒r. Bu durumda T├╝rkler Eski Hint-Avrupal─▒lar─▒ Karadeniz bozk─▒rlar─▒ndan ve orman-bozk─▒r ku┼ča─č─▒ndan ├ž─▒kmak zorunda b─▒rakm─▒┼č ve burada M├ľ V. biny─▒l sonlar─▒nda kendilerine ├Âzg├╝ Dinyeper-Donetz k├╝lt├╝r├╝n├╝ yaratm─▒┼člard─▒r.

T├ťRK KAB─░LELER─░N─░N YERLE┼×M─░┼× OLDUKLARINI B─░LMEKTEY─░Z

SS (SeredniyStoh) k├╝lt├╝r├╝ne dair bir makalenin yazar─▒ olan D. Telegin, bu k├╝lt├╝r├╝n k├Âklerinin olduk├ža belirsiz oldu─čunu s├Âylemi┼č, fakat Hint Avrupal─▒lar taraf─▒ndan yarat─▒lm─▒┼č oldu─čunu d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝r. Bu g├Âr├╝┼č bug├╝ne kadar akademisyenler aras─▒nda h├ókim olagelmi┼čtir. Fakat biz bahsi ge├žen sahaya o d├Ânemde T├╝rk kabilelerinin yerle┼čmi┼č olduklar─▒n─▒ bilmekteyiz.

Pit k├╝lt├╝r├╝n├╝n seviyesi, mezarlarda metalden yap─▒lma sanat eserlerinin ├žok nadir olmas─▒na kar┼č─▒n, SS k├╝lt├╝r├╝ kadar y├╝ksektir. Besbelli, eski madeni ara├ž gere├žler eritilerek yenilerini elde etmede kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Pit halk─▒n─▒n metalurji faaliyeti, ala┼č─▒ml─▒ kar─▒┼č─▒m─▒ olmayan, G├╝ney Ural ve Kafkaslardan ├ž─▒kar─▒lan bak─▒r─▒n kullan─▒m─▒na dayal─▒yd─▒. Pit halk─▒ kendi topraklar─▒n─▒n do─čusunda, koyun yeti┼čtiricili─činin iktisadi yap─▒lar─▒nda egemen oldu─ču b├╝y├╝kba┼č hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan kabilelerle temasa girdiler. Do─ču AvrupaÔÇÖn─▒n Neolitik kabileleri aras─▒nda koyun yeti┼čtiricili─činin yayg─▒nla┼čmas─▒, do─čal ├ževrenin koyun evcille┼čtirilmesi i├žin uygun oldu─ču Hazar denizi havzas─▒n─▒n g├╝ney ve do─ču kesimleri kaynakl─▒ k├╝lt├╝rel ve iktisadi etkilerle ba─člant─▒l─▒d─▒r. Beslenilen koyunlara g├Âsterilen itina semeresini daha fazla yavru olarak vermi┼č ve susuz bozk─▒rlarda uzun mesafeli yolculuklar─▒ katlan─▒l─▒r hale getirmi┼čtir. T├╝rk kabileleri aras─▒nda koyun yeti┼čtiricili─činin geli┼čmesi Avrasya bozk─▒rlar─▒na h├╝kmetmede karar verici bir rol oynam─▒┼č Eski Pit k├╝lt├╝r├╝n├╝n olu┼čumunu sa─člayan etmenlerden biriydi.8 B├Âylece bozk─▒rlar─▒n n├╝fusu artan h─▒zla ├žo─čald─▒.

Bundan ba┼čka, Pit halk─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ DonÔÇÖu ge├žip Volga havzas─▒na, Kuzey KafkasyaÔÇÖya ve ├Âteye, Kazakistan bozk─▒rlar─▒na yay─▒ld─▒lar. Bunlar Oka ve Volga havzas─▒ndaki Fatianova ve Balanova k├╝lt├╝rlerinin yarat─▒c─▒lar─▒ olabilirler. Bu k├╝lt├╝rler sava┼č baltas─▒ ┼čeritli seramik k├╝lt├╝rlerinin bir ba┼čka ┼čekli olarak kabul edilir. Balanova k├╝lt├╝r├╝ M.├ľ. II. biny─▒l boyunca kabaca g├╝n├╝m├╝z Tataristan topraklar─▒nda var olmu┼č, yerli halk─▒n iktisadi ve k├╝lt├╝rel geli┼čimine ekseriyetle tesirde bulunmu┼čtur. Muhtemelen Balanova k├╝lt├╝r├╝n├╝n yarat─▒c─▒lar─▒ ┼čimdiki Kazan Tatarlar─▒n─▒n atalar─▒yd─▒lar. Kazakistan i├žlerine yay─▒lan Eski T├╝rk Pit kabileleri bu alan i├žinde Andronova k├╝lt├╝r├╝n├╝ yaratt─▒lar. Burada ─░├ž Asyal─▒ halklarla kar─▒┼č─▒p kayna┼čt─▒lar. ÔÇťG├╝ney Sibiryal─▒ halk grubu ─░├ž Asyal─▒ Mongoloid gruplarla Paleo-Avrupal─▒ t├╝r├╝n temsilcilerinin (├Âzellikle Bronz ├ža─č─▒nda G├╝ney SibiryaÔÇÖda ve KazakistanÔÇÖda yay─▒lm─▒┼č Andronova k├╝lt├╝r├╝ n├╝fusunun) kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝yd├╝lerÔÇŁ. Bir di─čer ├žal─▒┼čma Mo─čolistan topraklar─▒nda t├ó M.├ľ III. biny─▒l sonlar─▒ndan beri iki b├╝y├╝k ba─č─▒ms─▒z kabile birli─činin var oldu─čunu ortaya koymu┼čtur. Bu birliklerden biri, do─ču kesimini olu┼čturanlar, Mongoloid n├╝fusla ili┼čkiliydi. ├ľtekisi, yani bat─▒ k─▒sm─▒n─▒ temsil edenler ise Avrupai k├Âkene sahipti. T├╝m T├╝rk dili konu┼čan halklar─▒n muhtemelen yeni antropolojik gruplar─▒ kendi b├╝nyelerine ├žekerek fiziki manada de─či┼čime u─čramas─▒na kar┼č─▒n, T├╝rk sahas─▒n─▒n bat─▒ kesimini olu┼čturan topluluklar Mongoloid unsurlarla melezle┼čmeden uzak kald─▒lar. Bu T├╝rkler yaln─▒zca Orta Asya, Anadolu ve Do─ču AvrupaÔÇÖdaki ├Âteki Avrupai tiplerle kar─▒┼čt─▒lar.

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere T├╝rk tarihine ait ilk yaz─▒l─▒ kaynaklar─▒n ├çin kaynaklar─▒ oldu─ču, T├╝rklerin ilk anavatan─▒n─▒n sayan Altay oldu─ču g├Âr├╝┼čleri bizatihi Bat─▒l─▒ ve Rus, Ukrain bilim insanlar─▒n─▒n ortaya koyduklar─▒ maddi kan─▒tlarla ge├žerlili─čini ve a├ž─▒klay─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼čtir. T├╝rklerin, Hint Avrupal─▒lar─▒ yak─▒ndan etkileyen onlara e┼č bir tarihsel miraslar─▒ varm─▒┼č.

Bunu b─▒rak─▒p Altay, Sayan Da─člar─▒na Do─čuÔÇÖya bak─▒n demenin alt─▒ndaki ÔÇťhinli─čiÔÇŁ anlamaya ve a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

Konuya (ÔÇŽ) T├╝rk dil ailesi, urmu teorisi gibi bilimsel g├Âr├╝┼čler ─▒┼č─▒─č─▒nda devam edece─čiz. En son a┼čamada g├Â├žer evli, yerle┼čik medeniyetler aras─▒ndaki k─▒yaslamalarla teklifleri dile getirece─čiz.

 

  • Prof. Dr. Kemal ├ť├ž├╝nc├╝ / Odatv.com
  • Yazar─▒n kendi vurgusu.
  • Mario Alinei, http://www.continuitas.org/intro.html
  • Valentyn Stetsyuk,ÔÇťSeredniy Stoh ve Yamnaya K├╝lt├╝rleriÔÇŁ, (├žev. Fatih ┼×eng├╝n) https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/74035

Toplam Okuma: 692 , Bug├╝n: 3 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒