Mahmut B─░
Mahmut  B─░
├çanakkale’ye iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri
  • 17 Nisan 2020 Cuma
  • +
  • -
  • Kafkasl─▒ g├Â├žmenlerin ├çanakkale (Biga) y├Âresine isk├ón edilmesi konusuna ge├žmeden ├Ânce, ├çanakkaleÔÇÖnin idari yap─▒s─▒n─▒n tarihsel geli┼čimine k─▒saca de─činmekte yarar vard─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde tek idari yap─▒ i├žerisinde olan ├çanakkale, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde uzun s├╝re ÔÇťCezair-i Bahr-i SefidÔÇŁ Eyaletine ba─čl─▒ olarak Anadolu k─▒sm─▒ÔÇŁ Biga Sanca─č─▒ÔÇŁ, AvrupaÔÇÖdaki k─▒sm─▒ iseÔÇŁ Gelibolu Sanca─č─▒ÔÇŁ ┼čeklinde y├Ânetilmi┼čtir.

Biga Sanca─č─▒n─▒n merkezi ÔÇťKale-i SultaniyeÔÇŁ (├çanakkale) kasabas─▒ olmu┼čtur. Biga Mutasarr─▒f─▒ ayn─▒ zamanda Bo─čaz muhaf─▒zl─▒─č─▒ g├Ârevini de ifa etmi┼čtir.

1864 y─▒l─▒nda ├ž─▒kar─▒lan Vilayet Nizamnamesi ile Osmanl─▒, Eyalet sisteminden Vilayet sistemine ge├žer. Esas d├╝zenleme ise 1867ÔÇÖde ger├žekle┼čir.

1866 y─▒l─▒nda Kale-i Sultaniye, ÔÇťAdalar VilayetiÔÇŁnin merkezi iken, 1876ÔÇÖda Vilayet merkezi Sak─▒zÔÇÖa nakledildi.

M├╝stakil Mutasarr─▒fl─▒k olmadan ├Ânce ─░stanbul ┼×ehremaneti ve 1881 y─▒l─▒nda da Karesi (Bal─▒kesir) vilayetine ba─članm─▒┼čsa da 1888ÔÇÖde yeniden eski haline gelmi┼čtir. Ve daha sonraki de─či┼čikliklerle il bug├╝nk├╝ durumu alm─▒┼čt─▒r.

├çanakkale Vilayeti, ─░stanbulÔÇÖa yak─▒n ve deniz yoluyla ula┼č─▒lmas─▒ kolay oldu─ču i├žin en ├žok g├Â├žmen sevk edilen illerden biri olmu┼čtur. G├Â├žmenler ├ÂzellikleÔÇŁ Biga Sanca─č─▒ÔÇŁ dahilinde iskan edilmi┼člerdi. Daha ├Ânce bu b├Âlgede ya┼čayan yerli halk─▒n ├žo─čunlu─ču Rum olmas─▒ y├╝z├╝nden, stratejik bir b├Âlge oldu─ču i├žin burada M├╝sl├╝man n├╝fusun art─▒r─▒lmas─▒, buraya g├Â├žmen sevk edilmesini gerektiren bir ba┼čka ├Ânemli sebepti.

├çanakkaleÔÇÖye isk├ón edilen g├Â├žmenlerin miktar─▒ hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiye sahip de─čiliz.

Yaln─▒z 1895 tarihli bir belgede, sava┼čtan sonra Biga Sanca─č─▒na 5.240 hanede 21.577 n├╝fus Rumeli ve Kafkas g├Â├žmeni sevk edilerek bunlar─▒n 70 k├Âyde isk├ón edildikleri ve ba┼čka bo┼č arazi kalmad─▒─č─▒ belirtilmektedir.

1280 tarih 14 say─▒l─▒ Takvimi Vakayi Gazetesinde, Biga Sanca─č─▒ÔÇÖn─▒n Bayrami├ž kazas─▒nda bir m├╝ddet ikamet eden ve sonra Biga ve Dimetoka taraflar─▒na giden g├Â├žmenler i├žin yap─▒lan masraflar─▒n terkinine dair haber bulunmaktad─▒r.

Rus istilas─▒ ├╝zerine (1877-1878); RumeliÔÇÖde oturmakta olan T├╝rk n├╝fusu ile birlikte ├çerkeslerin de (hemen hemen tamam─▒) ─░stanbul taraf─▒na do─čru g├Â├ž etmeleri y├╝z├╝nden 300.000ÔÇÖden fazla bir n├╝fusun Edirne ile ─░stanbul aras─▒nda, daha sonra da Marmara DeniziÔÇÖnin etraf─▒na y─▒─č─▒lm─▒┼čt─▒r.

II Abd├╝lhamid devrinde T├╝rk limanlar─▒ aras─▒ndaki deniz ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ Avrupa kampanyalar─▒, ─░dare-i Mahsusa ve ┼×irket-i HayriyeÔÇÖye ait Gemilelerle yap─▒l─▒yordu. Bu devirde Osmanl─▒ ┼×irketlerinin elinde 23 yolcu vapuru mevcuttu. Bu vapurlar, Bo─čazi├ži, Marmara ve KaradenizÔÇÖde ├žal─▒┼č─▒yordu.

VarnaÔÇÖdan ilk etapta ├çerkes muhacirleri Mart 1878ÔÇÖden itibaren gemilerle sevk edilmeye ba┼čland─▒. 800 muhacir, kiralad─▒klar─▒ bir gemi ile VarnaÔÇÖdan Mudanya iskelesine gelmi┼člerdir. Llyod kampanyas─▒ndan kiralanan gemiler ve ÔÇťSelimiye F─▒rkateyniÔÇŁ, ÔÇťTaifÔÇŁ, ÔÇťFeyziyye-i BariÔÇŁ, ÔÇťSultaniyeÔÇŁ ve ÔÇťMecidiyeÔÇŁ vapurlar─▒ ile muhacirler Akyolu BergosuÔÇÖndan Bart─▒n ve Biga LapsekiÔÇÖye ta┼č─▒nm─▒┼člard─▒r.

25 ┼×ubat 1878ÔÇÖde ÔÇťUmumi Muhacir KomisyonuÔÇŁda ba─čl─▒ olarak, ÔÇťSevk-i Muhacirin KomisyonuÔÇŁ da kuruldu. G├Â├žmenlerin sevki i├žin ─░zmit, Band─▒rma, Mudanya ve GemlikÔÇÖte birer memur bulundurulmas─▒na da karar verildi.

┼×ubat 1878ÔÇÖde Band─▒rma ve ├ževresinde y─▒─č─▒lan 30.000 muhacirden her g├╝n 4-5 ki┼či hastal─▒k nedeni ile ├Âl├╝yordu.

─░sk├ón s─▒ras─▒nda, g├Â├žmenlerle yerli ahali aras─▒nda ├╝z├╝c├╝ ve naho┼č olaylar meydana gelmi┼čtir. ├ľrne─čin;

Muhacirlerin vilayetlere e┼čit oranda da─č─▒t─▒lamamas─▒, ba┼čta H├╝davendigar, Ayd─▒n ve Biga olmak ├╝zere Bat─▒ AnadoluÔÇÖdaki vilayet ve sancaklarda y─▒─č─▒lmalar─▒, yerli halk─▒ ile Muhacirler aras─▒nda ├že┼čitli anla┼čmazl─▒klar─▒n ├ž─▒kmas─▒na sebep olmu┼čtur. Bu anla┼čmazl─▒klar─▒n ├žo─ču g├Â├žmenlerin yerli ahalinin tasarrufunda bulunan topraklara yerle┼čtirilmelerinden kaynaklan─▒yordu. Nitekim ge├žim s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žeken muhacirler, yer yer yerli ahalinin topraklar─▒n─▒ gasp ediyorlard─▒. ├ľrne─čin; Biga Sanca─č─▒ d├óhilindeki g├Â├žmenler, 1877-1890 y─▒llar aras─▒nda 20.000 d├Ân├╝m araziyi i┼čgal etmi┼čler, bu da takriben 60.000 muhacir ile 20.000 yerli aras─▒nda 8-10 y─▒l s├╝recek olan kavgalara sebebiyet vermi┼čtir.

Manyas nahiyesinde ise ├çerkesler 12.000 d├Ân├╝m arazi gasp etmi┼člerdir. Muhacir yerle┼čtirilen b├Âlgelerin baz─▒lar─▒nda ise y├Ârenin n├╝fuslu ki┼čileri ve di─čer yerli ahali, g├Â├žmenlere tahsis edilen topraklar─▒ gasp etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r.

Rum Patrikli─či 1878 y─▒l─▒nda Siroz, Band─▒rma ve Erdek b├Âlgesindeki ├çerkes muhacirlerinin davran─▒┼člar─▒ndan ┼čikayet├ži olmu┼čtur. Ancak kayda de─čer durum tespit edilemedi─činden hadiselerin abart─▒lm─▒┼č olabilece─čini Nedim ─░pek belirtmektedir.

├çerkeslerin benzer hadiselerini ├Ânlemek i├žin mahalli idareler, b├Âlgelerindeki zaptiye ve askeri kuvvetlerini art─▒rmak, ├çerkesleri silahs─▒zland─▒rmak ve huzursuzluk ├ž─▒karanlar─▒ k├Âylere da─č─▒tarak cebren yerle┼čtirmek arzusundad─▒rlar.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ├çerkesya tarihi (Ba┼člang─▒├žtanÔÇô1864 y─▒l─▒na kadar)

─░skan-─▒ Muhacirin talimat─▒n─▒n 29. Maddesine g├Âre, k├Ây ve kasabada bulunan hali,miri ve mevkuf araziden muhacirlere yeterli miktarda toprak verilece─či h├╝kme ba─članm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre, ─░dare-i Muhacirin Komisyonlar─▒, g├Â├žmenlere, Vilayet ─░dare Meclislerinin yapacaklar─▒ tahkikat neticesinde, sahipsiz, bo┼č veya gasp olundu─ču tespit edilen yerlerden arazinin verimlili─čine g├Âre hane ba┼č─▒na 20-60 d├Ân├╝m arazi verilecekti. Bu h├╝kme istinaden da─č─▒t─▒lan arazi, muhacirlerin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya yetmemi┼čtir. Zaten, arazi kanununun 131. Maddesinde, iki ├Âk├╝ze sahip olan bir ├žift├žiye arazi tahsis edilmesi gerekti─či h├╝kme ba─članm─▒┼čt─▒.

Bunun ├╝zerine, Sadaret, vilayetlere g├Ânderdi─či de─či┼čik tarihli emirlerde, muhacirlere arazi verilirken bu maddeye riayet edilmesini istemi┼čtir.

Buna ra─čmen, muhacirlerin arazi ihtiya├žlar─▒ giderilemeyince, verili┼č tarihinden itibaren on be┼č y─▒l ge├žmedik├že, bir ba┼čkas─▒na sat─▒lmamak ┼čart─▒yla Rumeli ve AnadoluÔÇÖda bulunan miri ├žiftlik arazileri, korular, m├╝zayedesine karar verilen miri topraklar ve tar─▒ma elveri┼čli olmayan yerler,┬á ─▒slah edilmek ┼čart─▒ ile, muhacir iskan─▒na a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

├çerkeslerin iskan edildikleri yerlerde zorla ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n daha b├╝y├╝k hadiselere sebebiyet verece─či fikrinde olan II Abd├╝lhamid, ilgili makamlardan ├çerkeslere a┼ča─č─▒daki esaslar d├óhilinde davran─▒lmas─▒n─▒ istemi┼čtir:

1.AnadoluÔÇÖya isk├ón edilen ├çerkeslere h├╝sn├╝niyetle davran─▒lacakt─▒r.

2.├çerkeslerin gasp etti─či topraklar─▒n de─čeri sahiplerine Bab-─▒ Ali taraf─▒ndan ├Âdenecektir.

3.Hen├╝z yerle┼čtirilmemi┼č olanlar ikna yoluyla m├╝teferrikken yerle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lacak veya AnadoluÔÇÖda daha ├Ânceden ├çerkes isk├ón edilen yerle┼čim birimlerinin elveri┼čli yerlerinde isk├ón edilecektir.

Edirne vilayeti dahilinde birikip herhangi bir yere yerle┼čtirilememi┼č olan muhacirlerin Dedea─ča├žÔÇÖtan vapurlarla H├╝davendigar ve Ayd─▒n vilayetleri ile Biga ve Karesi, Sancaklar─▒n─▒n sevk edilmesi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Dedea─ča├žÔÇÖtan LapsekiÔÇÖye 400 muhacir g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

1882 y─▒l─▒nda ─░dare-i MahsusaÔÇÖya ait vapurlardan birisine, 12.800 kuru┼č nakil masraf─▒ ├Âdenerek Kafkasya ├çerkes g├Â├žmenlerinden bir miktar BigaÔÇÖya isk├ón edilmi┼čtir. Bunlara 10.677 kuru┼č da peksimet paras─▒ ├Âdenmi┼čtir.

├çerkesler Osmanl─▒ topraklar─▒na yo─čun bir ┼čekilde g├Â├ž etti. 1883ÔÇÖte bile i├ž b├Âlgeler yerle┼čtirilmek i├žin ─░stanbulÔÇÖda bekleyen ├çerkeslerin say─▒s─▒ h├╝k├╝meti endi┼čelendirecek kadar ├žoktu. Bunlardan baz─▒lar─▒ hala ├ťsk├╝darÔÇÖda k─▒sa s├╝rede in┼ča edilmi┼č bar─▒naklarda kal─▒rken, di─čerleri daha i├ž kesimlere do─čru, karga┼ča yaratmak veya ├çerkeslerin yo─čun oldu─ču Biga il├žesindeki akrabalar─▒n─▒n yan─▒na gitmekteydi.

1883ÔÇÖte ise, BigaÔÇÖya isk├ón─▒na karar verilen 500 hane Kafkasya Kabardey kabilesi g├Â├žmenlerinden 200 hanesi g├Ânderilmi┼č, geriye kalanlar─▒n─▒n isk├ón edilip edilmeyecekleri de mahalli yetkililerden sorulmu┼čtur.

Biga, g├Â├žmen isk├ón s─▒ras─▒nda b├╝y├╝k s─▒k─▒┼č─▒kl─▒klar ya┼čayan b├Âlgelerden biri olmu┼čtur. Bu y├╝zden burada g├Â├žmenlerle yerli halk ve yetkililer aras─▒nda birtak─▒m huzursuzluklar meydana gelmi┼čtir.

BigaÔÇÖda ├çerkeslerin isk├ón─▒ndan s├Âz edilirken, bunlar─▒n KafkasyaÔÇÖdan gelen ├çerkesler mi, yoksa Rumeli ├çerkesleri mi oldu─ču da g├╝├žle┼čtirmektedir.

28 Ekim 1883 (26 Zilhice 1300/ 17 Te┼črini Evvel 1299) tarihli Biga Livas─▒ Mutasarr─▒f─▒n─▒n Muahcirin-i ─░dare-i Umumiyesi riyasetine g├Ânderdi─či takrirde (BA.Y. MTV.13/21) b├Âyle bir yerle┼čme hikayesi bulunmaktad─▒r:

Belirtildi─čine g├Âre; 10 Ekim 1883 (28 Eyl├╝l 1299) tarihli bir arzuhal ile ├çerkes muhacirlerden ├ľmer Efendi, RusyaÔÇÖdan gelecek olan ve 15 n├╝fustan olu┼čan ailesi i├žin ÔÇťBiga kazas─▒nda m├╝ceddeden te┼čkil edilen OsmaniyeÔÇŁ k├Ây├╝nde yer ald─▒─č─▒ halde, ad─▒ ge├žen k├Âye yerle┼čmelerinin engellendi─čini bildirmi┼č ve yard─▒m istemi┼čtir. Buna kar┼č─▒l─▒k Mutasarr─▒fl─▒k, bu k├Ây├╝n 6-7 ay ├Ânce kuruldu─čunu, bir├žok ├çerkes ailesinin buraya yerle┼čtirildi─čini ve her aileye yedi┼čer d├Ân├╝m arazi verildi─čini belirtmi┼č ve daha fazla n├╝fusun burada yerle┼čmesine imk├ón bulunmad─▒─č─▒n─▒ ekleyerek ad─▒ ge├ženin iste─činin yerine getirilmesinin m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒n─▒ bildirmi┼čtir. Bununla birlikte, ├ľmer EfendiÔÇÖnin ailesinin halen RusyaÔÇÖda bulundu─ču, buraya yerle┼čtirileceklerine ili┼čkin talimat ├žer├ževesinde d├╝┼č├╝n├╝lemeyece─či de belirtilmi┼čtir. Ayr─▒ca, uzun zamand─▒r BigaÔÇÖya Kafkas ve Rumeli muhacirlerinin pek kalabal─▒k bir halde geldiklerini ve bundan b├Âyle daha fazla muhacirin g├Ânderilmesinin ├Ânlenmesini talep etmi┼čtir.

1884 y─▒l─▒nda Karahisar-─▒ Sahibe isk├ón edilmek ├╝zere BursaÔÇÖya g├Ânderilen g├Â├žmenlerden baz─▒lar─▒n─▒n, ana baba ve akrabalar─▒n─▒n daha ├Ânce g├Â├ž ederek BigaÔÇÖya yerle┼čtiklerini, bu nedenle kendilerinin de oraya gitmek istediklerini belirtmeleri ├╝zerine, g├Ârevli memur Miralay S├╝leyman Bey, yetkililere haber vermeden bunlar─▒ BigaÔÇÖya gitmelerini uygun bulmu┼čtu. Ancak ellerinde isk├ón yerleri Karahisar-─▒ Sahib olarak yaz─▒l─▒ bulundu─čundan, yollarda ├Ânemli g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼čm─▒┼člard─▒.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

11 Kas─▒m 1884(22 Muharrem 302/ 30 Te┼črini Evvel 300) tarihli D├óhiliye Nezareti mektubi kalemi ├ž─▒k─▒┼čl─▒ ve Muhacirin Komisyonu Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna hitaben yaz─▒l─▒ bir belgede; BursaÔÇÖdan BigaÔÇÖya g├Ânderilmesi istenen birka├ž g├Â├žmen ailesinden s├Âz edilmektedir (BA, Y.MTV 16/28). Bu yaz─▒dan anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, BigaÔÇÖya g├Â├žmen ailelerinin yerle┼čtirilmesinden vazge├žilmi┼č ve bu sebeple Bursa Valili─činin giri┼čimi durdurulmu┼čtur. Dosyada bu konuda ilgili yaz─▒lar mevcuttur. Belge i├žeri─čindeki bilgiden ziyade, konuya devletin yakla┼č─▒m g├Âstermesi bak─▒m─▒nda ├Ânemlidir.

Dosyadaki mevcut yaz─▒lardan, D├óhiliye Nezareti b├╝nyesinde bir ÔÇťMuhacirin ─░dare-i UmumiyesiÔÇŁnin bulundu─ču, vilayetlerde de ÔÇťMuhacirin Komisyonlar─▒ÔÇŁn─▒n kuruldu─ču, merkez ile ta┼črada kurulan komisyonlar aras─▒ndaki ili┼čkiyi ve i┼člemleri inceleyen ve denetleyen bir ÔÇťMuhacirin Umumi M├╝fetti┼čiÔÇŁnin g├Ârevlendirildi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Yani, g├Â├žmenlerin ├╝lke ├žap─▒nda yerle┼čtirilmesi, merkezi idarenin temel sorunlar─▒ndan birisi daha alg─▒lanm─▒┼čt─▒r.

Yer darl─▒─č─▒ ├žekilmesi ├╝zerine, yerli ahalinin tasarrufunda bulunup i┼členmeyen ihtiya├ž fazlas─▒ araziler sahiplerinden sat─▒n al─▒narak g├Â├žmenlere tahsis edilmesi sa─članm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin, 1884 y─▒l─▒nda 3.010 ki┼čilik bir g├Â├žmen kafilesi bu stat├╝deki tarlalara yerle┼čtirilmi┼člerdir.

G├Â├žmenlerin bir k─▒sm─▒, iskan memurunun izni ve mahalli idarelerin bilgileri do─črultusunda iskana elveri┼čli olmayan ve yeterli arazisi bulunmayan yerlere iskan edilmeleri zorunda kal─▒nd─▒.

Nitekim, Biga kazas─▒nda kurulan ┼×evketiye, Cihadiye, ┼×erefiye, ─░hvaniye, Feyziye ve L├╝tfiye k├Âylerindeki g├Â├žmenlere ge├žimlerini temin edecek miktarda tarla ve arazi da─č─▒t─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bu durum kar┼č─▒s─▒nda ge├žimlerini temin edemeyen g├Â├žmenler, yerli ahalinin tasarrufunda bulunan tarla ve arazilere tecav├╝z etmeye ve hatta i┼či, yerli ahaliye sald─▒rmaya kadar vard─▒rd─▒lar.

Nitekim, 1302 (1884-1885) y─▒l─▒nda ├çeltik k├Ây├╝nden Osman ├çavu┼č, evinden al─▒nd─▒ktan k─▒sa bir s├╝re sonra ├Âld├╝r├╝lm├╝┼č, Ok├žular k├Ây├╝ bas─▒lm─▒┼č ve Sar─▒ca, Bani├ž, Dani┼čmend, Hisarl─▒, ─░skender, Yakmazl─▒, Giritli, Akbekir, Dimetoka kasabas─▒ arazileri istila edilmi┼čtir.

Ge├žim s─▒k─▒nt─▒s─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalan muhacirler, Mutasarr─▒fl─▒k d├óhilinde 20.000 d├Ân├╝m araziyi i┼čgal ve istila etmi┼člerdir.

1885 y─▒l─▒nda BigaÔÇÖda bulunan g├Â├žmenler mahalli makamlara gelerek tohumluk ve zahire talebinde bulunmu┼člard─▒r. Fakat BigaÔÇÖda yeteri kadar zahirenin bulunmamas─▒ nedeniyle bunlara bir ┼čey verilememi┼čti. Bunun ├╝zerine g├Â├žmenler k├╝├ž├╝k, b├╝y├╝k kalabal─▒k bir grup halinde h├╝k├╝metten zahire talebinde bulununca, bunlara yeteri kadar zahire da─č─▒t─▒laca─č─▒ bildirilmi┼č, onlar da devlete dua ederek da─č─▒lm─▒┼člard─▒r.

├ľte yandan, isk├ón edilinceye kadar g├Â├žmenlerin yiyecek ve giyecek ihtiya├žlar─▒ devlet taraf─▒ndan kar┼č─▒lanmas─▒ gerekiyordu. Bu zaruri ihtiya├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmamas─▒ birtak─▒m huzursuzluklar─▒n ├ž─▒kmas─▒na sebep oldu. ├ľzellikle, ├çerkesler bulunduklar─▒ yerlerde yerli ahaliye sald─▒r─▒p mallar─▒n─▒ gasp ederek asayi┼či bozuyorlard─▒.

Bu gibi hadiseleri ├Ânlemek i├žin 1886ÔÇÖda Mutasarr─▒fl─▒─ča (Biga) g├Â├žmen sevkiyat─▒ yasaklanm─▒┼č ve muhacirlere, arazi sat─▒n al─▒nmak amac─▒yla 160.000 kuru┼č tahsis edilmi┼čtir.

Muhacirler taraf─▒ndan vilayetler d├óhilinde k├Âyler ve mahalleler kurulmu┼čtu. Bu yerle┼čim birimlerinde k├Ây veya mahallenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne g├Âre mektep, cami ve mescit yap─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âylece, e─čitim ├ža─č─▒ndaki ├žocuklar─▒n e─čitimlerini s├╝rd├╝rmeleri temin edilmi┼čtir. Mektep ve camilerin in┼čaat masraflar─▒ mahalli idarelerce, hazinece veya yard─▒mlarla kar┼č─▒lan─▒rken, kereste ihtiya├žlar─▒ miri ormanlardan temin edilmi┼čtir.

Mahalli idarelerin arazi kavgas─▒na ├ž├Âz├╝m getirememesi nedeni ile, 1308(189-1891) y─▒l─▒nda ┼×ura-y─▒ Devlet Azas─▒ÔÇÖndan Abdullah BeyÔÇÖin riayesetinde H├╝davendigar Vilayeti ─░skan-─▒ Muhacirin M├╝fetti┼či Naf─▒z Bey, Merkez Liva Naibi Efendi, Liva Defter-i Hakani memuru, Erkan-─▒ Harbiye Umumiye Dairesi d├Ârd├╝nc├╝ ┼čubesinden Binba┼č─▒ H├╝seyin Remzi Bey, be┼činci ┼čube memuru Y├╝zba┼č─▒ H├╝seyin Selami EfendiÔÇÖden m├╝te┼čekkil bir komisyon kurulup g├Ânderilmi┼čtir. Bu komisyon kendisine verilen talimata g├Âre, BigaÔÇÖdaki yerli ahalinin tasarrufunda olan arazinin muhacirler taraf─▒ndan zapt edilip edilmedi─čini ara┼čt─▒rarak mevcut arazi m├╝naka┼čalar─▒n─▒ sona erdirecekti.

Ancak, bu komisyon da ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼č ve s├Âz konusu hadiseler, g├Â├žmenler tamamen yerle┼čtirilip ├╝retici s─▒n─▒fa ge├žene kadar devam edecektir. Bu nedenle, b├Âlgedeki asayi┼č temin edilememi┼č, aksine arazi kavgalar─▒ geni┼č boyutlara ula┼čm─▒┼čt─▒r.

G├Â├žmenlerin bir k─▒sm─▒ jeostratejik a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli noktalarda isk├ón edilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin, ├çanakkale Bo─čaz─▒ ├ževresindeki M├╝sl├╝man k├Âyleri zamanla harap olup da─č─▒ld─▒─č─▒ i├žin, b├Âlgenin n├╝fusu hemen hemen Rumlardan m├╝te┼čekkildi. Bo─čaz─▒n savunmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan b├Âlgenin T├╝rkle┼čmesi veya en az─▒ndan Rumlar ile T├╝rkler aras─▒nda bir n├╝fus dengesinin olu┼čturulmas─▒ gerekiyordu. Bu nedenle s├Âz konusu b├Âlgeye isk├ón edilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri

Rumeli ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya olmas─▒ ve ─░stanbulÔÇÖa yak─▒n bulunmas─▒ nedeniyle 93 Sava┼č─▒ ve sonras─▒ bu b├Âlgeye (Biga) ├žok miktarda g├Â├žmen gelmi┼čtir. K─▒sa bir s├╝re i├žinde sancak d├óhilinde 60.000 g├Â├žmen y─▒─č─▒lm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar neticesinde tespit edilen isk├óna elveri┼čli ÔÇťMuatt─▒laÔÇŁ ÔÇťMahl├╗leÔÇŁ ve hali arazilere yerle┼čtirilen muhacirler, buralarda 40-50 kadar yeni k├Ây te┼čkil etmi┼člerdir.

Mutasarr─▒fl─▒─ča g├Ânderilen g├Â├žmenlerin bir k─▒sm─▒, jeostratejik a├ž─▒dan ├Ânemli noktalarda yerle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar neticesinde, ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n Rumeli cihetindeki istihkamat─▒n arka taraflar─▒nda bulunan 13 k├Âyde 45.000 ve Anadolu cihetindeki 4 k├Âyde 22.000 n├╝fusun mevcut oldu─ču tespit edilmi┼čtir. Ancak, b├Âlgedeki M├╝sl├╝man k├Âyleri zamanla harap olup da─č─▒ld─▒─č─▒ i├žin bu n├╝fusun tamam─▒ RumÔÇÖdur. M├╝dafaas─▒ a├ž─▒s─▒ndan b├Âlgedeki T├╝rk n├╝fusun art─▒r─▒lmas─▒ veya en az─▒ndan Rumlar ile T├╝rkler aras─▒nda bir n├╝fus dengesinin olu┼čturulmas─▒ gerekiyordu. ─░┼čte bu fikri ger├žekle┼čtirmek ├╝zere, Meclis-i V├╝kelaÔÇÖn─▒n 10 ┼×ubat 1892 tarihli karar─▒ ile Ezine kasabas─▒ndaki ├çerkes ├žiftli─či muhacirlere tahsis edilmi┼čtir.

1893 y─▒l─▒nda, BigaÔÇÖda bulunan Kafkas g├Â├žmenlerinden baz─▒lar─▒, burada, yar─▒s─▒ Da─č─▒stan g├Â├žmenlerine yar─▒s─▒ da yerli Sar─▒ca k├Ây├╝ ahalisine ait bulunan Sultan ├çiftli─či arazisini zapt etmi┼člerdi. Da─č─▒stan g├Â├žmenlerinden Musa adl─▒ birisinin ┼čik├óyeti ├╝zerine konuyu ele alan Meclis-i V├╝kela, g├Â├žmenlerin zapt ettikleri arazinin bedelini sahiplerine ├Âdemeleri kayd─▒yla buray─▒ tasarruf edebileceklerine dair karar vermi┼čti.

1883 y─▒l─▒nda Biga kasabas─▒ndaki Bozg─▒├ž ve Dikmi┼č adl─▒ ormanl─▒k arazileri k─▒rarak kendilerine tarla a├žan Kafkas g├Â├žmenleri de, kendilerine tapu verilmesi i├žin m├╝racaatta bulunmu┼člard─▒. Orman ve Maden Nezaretinin bunlara tapu verildi─či takdirde bunun di─čer g├Â├žmenler i├žin de k├Ât├╝ bir ├Ârnek te┼čkil edece─čini ve ormanlar─▒n tahrip edilece─čini belirtmesine ra─čmen, Meclis-i V├╝kela, bunlara tapu verilmesine, fakat bundan sonra g├Â├žmenlerin ormanl─▒k arazilere yak─▒n yerlere isk├ón edilmemesine karar verilmi┼čti.

BigaÔÇÖda isk├ón edilen g├Â├žmen say─▒s─▒n─▒n bir hayli kalabal─▒k olmas─▒, bu t├╝r hadiselerin olduk├ža s─▒k meydana gelmesine sebep olmu┼čtur. Gerek devlete gerekse vatanda┼člara ait bulunan arazilere girmemeleri i├žin g├Â├žmen ileri gelenlerinden baz─▒lar─▒ 1898 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖa ├ža─č─▒r─▒larak kendilerine nasihat edilmi┼čtir.

Osmanl─▒ Hilal-i Ahmer Cemiyeti 1329-1331 tarihli salnamesinde; Tahkikat─▒ Merkezi Umumi Azas─▒ÔÇÖndan Adnan Efendi taraf─▒ndan Biga Sanca─č─▒nda yap─▒lan tahkikat sonucu ├çanakkale ve BigaÔÇÖda peri┼čan bir halde pek ├žok g├Â├žmenin bulundu─ču anla┼č─▒ld─▒─č─▒ndan, ├çanakkaleÔÇÖde┬á te┼čkil edilen Hilal-i Ahmer (K─▒z─▒lay) merkezine 750 Osmanl─▒ liras─▒ daha g├Ânderilmi┼čtir. Ayr─▒ca ├çanakkaleÔÇÖdeki Hilal-i Ahmer hastanesinde fakir g├Â├žmenlere bir m├╝ddet ekmek ve yemek verilmi┼čtir.

Ad─▒ ge├žen merkez taraf─▒ndan Ahmed Bey ile beraber 200 ├žuval peksimet, 20 ├žuval patates gibi pek ├žok erzak─▒n yan─▒nda 1000 adet battaniye, 3.000 ├žift ├žorap ve 200 Osmanl─▒ liras─▒ da yard─▒m maksad─▒yla GeliboluÔÇÖya g├Ândermi┼čtir.

├çanakkale Vilayetinde Yerle┼čik Kafkas G├Â├žmeni K├Âyleri:

├çanakkale vilayetine sevk edilen Kafkas g├Â├žmenlerinin tamam─▒na yak─▒n─▒ Biga il├žesi merkez ve k├Âylerine yerle┼čmi┼člerdir. Bunlardan;

1.├çerkeslerin isk├ón edildikleri k├Âylerin toplam─▒ 12ÔÇÖdir: Cihadiye, Derek├Ây, Bakacak, Bah├želi, Osmaniye, Kahvetepe, Sava┼čtepe, ─░driskoru, Hac─▒k├Ây, Emirorman, A┼ča─č─▒demirci ve Tokatk─▒r─▒.

2.├çe├ženler ise ├ç─▒nardere ve ├ç─▒nark├Âpr├╝ k├Âylerinde, di─čer g├Â├žmenlerle birlikte ya┼čamaktad─▒rlar.

3.KafkasyaÔÇÖn─▒n kuzeydo─čusundan gelen Kumuklar T├╝rk k├Âkenli olup Aziziye, Do─čanc─▒, Akk├Âpr├╝ ve Geyikk─▒r─▒ k├Âylerinde di─čer g├Â├žmenlerle birlikte ya┼čamaktad─▒rlar.

4.Ayr─▒ca, Tatarlar Arabakona─č─▒ ve Eski Bal─▒kl─▒ k├Âylerinde bulunmaktad─▒rlar.

  • Mahmut Bi

Toplam Okuma: 255 , Bug├╝n: 4 

Mahmut B─░

Mahmut B─░

1945 y─▒l─▒nda Amman'da do─čdu. Kuzey KafkasyaÔÇÖdan B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ÔÇÖnde (1864) ├Ânce BalkanlarÔÇÖa, ard─▒ndan ├ťrd├╝nÔÇÖe yerle┼čen Abzah (Hatko) boyuna mensup (Halu─č-Natko) ailesindedir. ─░lk├Â─črenimini 1952 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettikten sonra tamamlayarak, 1970 y─▒l─▒nda Ankara Dil-Tarih ve Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. Birle┼čik Kafkasya KonseyiÔÇÖnin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Mahmut Bi; 1994 y─▒l─▒nda emekli olduktan sonra BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼č ve 11 May─▒s 1996 tarihinde BursaÔÇÖda kurulan Birle┼čik Kafkasya Derne─čiÔÇÖnin kurucu ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Mahmut BiÔÇÖnin uzun bir zamandan beri ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ÔÇťKafkas TarihiÔÇŁ adl─▒ eserinin Birinci cildi 2007 y─▒l─▒nda Selenge Yay─▒nevi taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Mahmut Bi, 29-9-2017 tarihinde aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Mahmut Bi
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

20 May─▒s 2020, Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ

ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ

19 May─▒s 2020, ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1

Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1

19 May─▒s 2020, Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1 i├žin yorumlar kapal─▒
VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi

VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi

19 May─▒s 2020, VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi i├žin yorumlar kapal─▒
VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

17 May─▒s 2020, VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi? i├žin yorumlar kapal─▒
Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan

Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan

17 May─▒s 2020, Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan i├žin yorumlar kapal─▒
Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi

Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi

9 May─▒s 2020, Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri

Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri

9 May─▒s 2020, Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri i├žin yorumlar kapal─▒
Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri

Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri

9 May─▒s 2020, Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z

K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z

9 May─▒s 2020, K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z i├žin yorumlar kapal─▒
Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema

Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema

9 May─▒s 2020, Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ Devletinde Sinema

Osmanl─▒ Devletinde Sinema

9 May─▒s 2020, Osmanl─▒ Devletinde Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey

Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey

9 May─▒s 2020, Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey i├žin yorumlar kapal─▒
Kadersiz T├╝rk├╝ler

Kadersiz T├╝rk├╝ler

24 Nisan 2020, Kadersiz T├╝rk├╝ler i├žin yorumlar kapal─▒
Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ

Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ

24 Nisan 2020, Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!…

─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!…

24 Nisan 2020, ─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!… i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

24 Nisan 2020, ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu

Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu

24 Nisan 2020, Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu i├žin yorumlar kapal─▒
─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r

─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r

24 Nisan 2020, ─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r i├žin yorumlar kapal─▒
Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi

Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi

24 Nisan 2020, Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar