D├╝nyadaki ├Ânemli ta┼č an─▒tlar

D├╝nyadaki ├Ânemli ta┼č an─▒tlar

G├Âbekli Tepe:

Bulundu─čunda bilim d├╝nyas─▒nda ┼ča┼čk─▒nl─▒k uyand─▒ran bir ta┼č yap─▒ toplulu─čudur. Halen tamam─▒ kaz─▒lmam─▒┼čt─▒r.┬á D├╝nyan─▒n bilinen en eski k├╝lt yap─▒lar toplulu─čudur. Stonehenge M├ľ. 2500 y─▒l─▒nda geli┼čmi┼č toplumlar taraf─▒ndan in┼ča edildi. G├Âbeklitepe ise M├ľ. 9500ÔÇÖde avc─▒-toplay─▒c─▒ topluluklar taraf─▒ndan yap─▒ld─▒. 20 kilometre mesafedeki Karacada─č tepesinde evcille┼čtirilen bir bu─čday t├╝r├╝ (k├╝├ž├╝k k─▒z─▒l bu─čday t├╝r├╝) bulunuyordu.

Bu yap─▒lar─▒n ortak ├Âzelli─či, T bi├žimindeki 10-12 dikilita┼č yuvarlak planda dizilmi┼č, aralar─▒ ta┼č duvarla ├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu yap─▒n─▒n merkezinde daha y├╝ksek boyda iki dikilita┼č kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak yerle┼čtirilmi┼čtir. Bu dikilita┼člar─▒n ├žo─ču ├╝zerinde insan, el ve kol, ├že┼čitli hayvan ve soyut semboller, kabart─▒larak veya oyularak betimlenmi┼čtir. Bu kompozisyonun bir ├Âyk├╝, bir anlat─▒m veya bir mesaj ifade etti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Bir yerle┼čim yeri de─čil, k├╝lt merkezidir. G├Âbekli Tepe, ├ževredeki olduk├ža geli┼čmi┼č ve derinlik kazanm─▒┼č bir inan├ž sistemine sahip olan avc─▒-toplay─▒c─▒ gruplar a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir k├╝lt merkezidir.

Yap─▒lar─▒n g├╝n├╝m├╝zden en az─▒ndan 11.600 y─▒l ├Âncesine dayand─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lmektedir. G├Âbekli Tepe’nin bir k├╝lt merkezi olarak kullan─▒m─▒n─▒n M├ľ 8 bin dolaylar─▒na kadar devam etti─či ve bu tarihlerden sonra terk edildi─či, ba┼čka veya benzer ama├žlarla kullan─▒lmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Yuvarlak yap─▒lar─▒n d├Ârd├╝ a├ž─▒─ča ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu yap─▒lar─▒n ├žap─▒ 10-30 metre aras─▒ndad─▒r. Yerin alt─▒nda 20ÔÇÖden fazla yap─▒ oldu─ču tespit edilmi┼čtir Yap─▒lar, yap─▒ld─▒ktan sonra 50 y─▒l sonra toprakla ├Ârt├╝lm├╝┼č ve yenisi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├ž yakla┼č─▒k bin y─▒l s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Tepe ├╝zerinden kuzey ve do─čuya bak─▒ld─▒─č─▒nda Toros Da─člar─▒ ve Karaca Da─č etekleri, Bat─▒ya bak─▒ld─▒─č─▒nda ┼×anl─▒urfa platosu ile F─▒rat ovas─▒n─▒ ay─▒ran da─č silsilesi, g├╝neye bak─▒ld─▒─č─▒nda ise Suriye s─▒n─▒r─▒na kadar Harran Ovas─▒ g├Âr├╝lmektedir. G├Âbekli Tepe’de kullan─▒lan kire├ž ta┼č─▒, her yerde bulunmayan olduk├ža sert bir ta┼čt─▒r. Bug├╝n bile b├Âlgedeki en kaliteli kire├ž ta┼č─▒ olarak kabul edilmektedir. Dolay─▒s─▒yla G├Âbekli Tepe Platosu’nun se├žilme sebeplerinden biri de bu olsa gerektir.

Urfa b├Âlgesindeki Yeni Mahalle, Karahan, Sefer Tepe ve Hamzan Tepe gibi merkezlerde T bi├žiminde s├╝tunlar─▒n y├╝zeyde bulundu─ču, Nevali ├çori’deki kaz─▒larda da benzer mimari ├Â─čelerin ortaya ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒, dolay─▒s─▒yla G├Âbekli Tepe’nin bu merkezlerle ili┼čkili olabilece─či ileri s├╝r├╝lmektedir. S├Âz konusu merkezlerde saptanan s├╝tunlar─▒n G├Âbekli Tepe’de ortaya ├ž─▒kar─▒lanlardan daha k├╝├ž├╝kt├╝r. (1,5-2 metre)

Jeofizik ara┼čt─▒rmalar─▒, bug├╝ne kadar g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒lanlar da d├óhil olmak ├╝zere G├Âbekli Tepe’deki yap─▒larda toplam 300’e yak─▒n dikilita┼č kullan─▒lm─▒┼č oldu─čunu g├Âstermektedir.

Motiflerde kullan─▒lan yabani hayvanlar ├žok geni┼č bir ├že┼čitlilik g├Âstermekte ve d├Ânemin, b├Âlgenin faunas─▒yla ├Ârt├╝┼čmektedir. Kedigiller, bo─ča, yaban domuzu, tilki, turna, ├Ârdek, akbaba, s─▒rtlan, ceylan, yabani e┼ček, y─▒lan, ├Âr├╝mcek ve akrep bunlardan baz─▒lar─▒d─▒r.

Burada ├žal─▒┼čanlar─▒n kulland─▒─č─▒ aletlerin hemen hemen hepsi ├žakmakta┼č─▒ndan yap─▒lma aletlerdir. Obsidiyen ta┼č aletler istisnaidir. Bu aletlerde kullan─▒lan obsidiyenin kayna─č─▒ ├žo─čunlukla Bing├Âl ve G├Âll├╝da─č (Kapadokya) olarak g├Âr├╝lmektedir.

Di─čer ta┼č an─▒tlar─▒n tahmini yap─▒m tarihleri ┼č├Âyledir: Malta Monolitleri M├ľ. 3600-5600, Stonehenge M├ľ.3000-5000, Pramitler M├ľ.2650-4650.

Stonehenge:

Stonehenge, Neolitik ta┼č devri ile Bronz ├ža─č─▒ aras─▒nda en az 5 kademede olu┼čan bir an─▒tt─▒r. Bu yap─▒, astronomi, astroloji, geometri, meteoroloji ve paganizmle ili┼čkilendirilmektedir. Stonehenge ad─▒ eski ─░ngilizcede “as─▒l─▒ ta┼člar” anlam─▒na gelir.

Kelt rahipleri Druidler’in bu ta┼č ├žemberi ayinleri i├žin kullanm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lar, ─░ngiliz adalar─▒ndaki Neolitik insanlara kadar uzanmaktad─▒r. Keskiyle yontulmu┼č, d├╝zg├╝nle┼čtirilmi┼č ve d─▒┼čar─▒dan yerel b├Âlgeye ta┼č─▒nm─▒┼č, dik konumundaki otuz ta┼čtan (bunlardan h├ólen on yedisi ayaktad─▒r) olu┼čan ve kavisli h├óle getirilerek dik duran ta┼člar─▒n ├╝zerine yerle┼čtirilen lento ta┼člar─▒n─▒ i├žeren ve b├Âylelikle ├žember ┼čeklinde kap─▒ bo┼čluklar─▒ olu┼čturan tek ta┼č ├žemberdir.

Stonehenge’in ├žemberi b├Âlen ve yap─▒n─▒n giri┼činden ge├žen ekseninin yaz d├Ânencesindeki (21 Haziran) g├╝ndo─čumuna do─čru konumland─▒r─▒lm─▒┼č olmas─▒, buna kar┼č─▒l─▒k, yak─▒ndaki ─░rlanda’da yakla┼č─▒k olarak ayn─▒ zamanlarda in┼ča edilen Newgrange an─▒t─▒n─▒n k─▒┼č d├Ânencesindeki (21 Aral─▒k) g├╝ndo─čumuna y├Âneltilmi┼č olmas─▒ dikkat ├žekicidir.

G├Âkbilimci Sir Fred Hoyle ise i┼čaret ta┼člar─▒n─▒n d─▒┼č halka etraf─▒nda hareket ettirilmesiyle Stonehenge’in tutulmalar─▒n ├Ânceden tahmin etmek amac─▒yla kullan─▒labilece─čini ispatlam─▒┼čt─▒r. Yap─▒n─▒n bir benzeri Rusya Ba┼čkurdistan’daki U├žal─▒ Buluntular─▒’ndad─▒r.

Newgrange:

Newgrange i├žin t├╝m├╝l├╝s modelidir diyebiliriz. Newgrange, ─░rlanda Meath il├žesindedir. Neolitik d├Ânemde, M.├ľ. 3200 y─▒llar─▒nda in┼ča edilmi┼č ve Stonehenge ve M─▒s─▒r piramitlerinden daha eskidir. Site, i├ž ta┼č ge├židi ve odalar─▒ olan geni┼č bir dairesel h├Ây├╝kten olu┼čur. Bu odalarda insan kemikleri ve g├╝nl├╝k hayatta kullan─▒lan e┼čyalar bulunmu┼čtur. Newgrange’daki daha b├╝y├╝k ta┼člar─▒n ├žo─ču megalitik sanatta kapl─▒d─▒r. H├Ây├╝k ayn─▒ zamanda bir ta┼č daire ile ├ževrelenmi┼čtir

Giri┼č, g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ bir ‘ tavan kutusu ‘ i├žinden parlar ve i├ž odaya ta┼čk─▒n oldu─čunda k─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝nde y├╝kselen g├╝ne┼čle hizalan─▒r. Newgrange, Galler’deki Orkney, ─░sko├žya ve Bryn Celli gibi Bat─▒ Avrupa’daki di─čer Neolitik yap─▒larla da bir├žok benzerli─či payla┼čmaktad─▒r. Newgrange yap─▒m─▒nda yakla┼č─▒k 200.000 ton kayadan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. En geni┼č noktas─▒nda 85 metre geni┼čli─čindedir.

An─▒t─▒ in┼ča eden Neolitik ├ça─č insanlar─▒ tar─▒mc─▒ ve s─▒─č─▒r gibi hayvanlar yeti┼čtiriyorlard─▒. Bu yap─▒lar, Stonehenge ve piramitlerden ├Ânce yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Silbury Hill H├Ây├╝─č├╝

Silbury Hill, Wiltshire’nin ─░ngiliz il├žesinde, Avebury’nin yak─▒nlar─▒nda tarih ├Âncesi bir yapay tebe┼čir h├Ây├╝─č├╝d├╝r 40 metre y├╝ksekliktdir. Avrupa’da en y├╝ksek prehistorik insan yap─▒m─▒ h├Ây├╝kt├╝r. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝klerinden biridir, k├╝├ž├╝k M─▒s─▒r piramitlerinin baz─▒lar─▒na benzer b├╝y├╝kl├╝ktedir.

Silbury Hill, Avebury’nin ├ževresindeki Neolitik eserlerin bir kompleksin par├žas─▒d─▒r.

├çevreden kaz─▒lan tebe┼čir ve kilden olu┼čan h├Ây├╝k, 40 metre y├╝ksekliktedir ve yakla┼č─▒k 5 d├Ân├╝m alan─▒ kapsar. Tepesi, M├ľ.2400ÔÇô2300 y─▒llar─▒ aras─▒nda birka├ž a┼čamada in┼ča edilmi┼čtirTepenin taban─▒ yuvarlak ve 167 metre ├žap─▒ndad─▒r. Zirve d├╝z tepeli ve 30 metre ├žap─▒ndad─▒r. ├ľnce daha k├╝├ž├╝k bir h├Ây├╝k in┼ča edilmi┼č ve daha sonraki bir evrede daha geni┼č bir h├Ây├╝k olu┼čturulmu┼čtur.

1,281 Toplam, 5 okuma bug├╝n

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒