Elf’ler ve Alp’ler ├╝zerine bir ara┼čt─▒rma

Elf’ler ve Alp’ler ├╝zerine bir ara┼čt─▒rma

  • Do├ž.Dr.Osman Karatay-Emre Ayg├╝n

Eski ─░skandinav kay─▒tlar─▒ T├╝rklerin eskiden ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlge ve bizzat T├╝rk topluluklar─▒ ile ─░skandinavyal─▒lar─▒n atalar─▒n─▒n yo─čun temasta olduklar─▒n─▒ bildirmektedir. Bunlar ├žok ├Ânemli k├╝lt├╝rel ├Â─čeleri i├žerir. Ayr─▒ca etnik temaslar da ger├žekle┼čmi┼čtir. Sonu├žta en ├Ânemli k├╝lt├╝rel niteliklerden biri olan kahraman tiplemesinin ─░skandinav ve Turan d├╝nyalar─▒nda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de benze┼čti─čini g├Ârmek ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olmamaktad─▒r.

Ayr─▒ca bu kahramanlara verilen isimler de benze┼čmektedir ve belki de k├Âkte┼čtir. ÔÇôf ├╝ns├╝z├╝n├╝ bulundurmayan T├╝rk├ženin alp kelimesi ile Kuzeylilerin elf s├Âzc├╝─č├╝ aras─▒ndaki dilbilimsel ili┼čkiyi kanaatlerinize havale ediyoruz. Belki ba┼čka bir ├žal─▒┼čmada bu s├Âzc├╝kler etimolojik olarak tahlil edilmelidir. A┼čina olunan usul, kar┼č─▒la┼čt─▒rmadan sonra tarihi zeminle ilgili bir sonuca varmakt─▒r. Biz ise tersini yapacak ve ├Ânce tarihi zemini a├ž─▒klay─▒p ard─▒ndan bu zeminde kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapaca─č─▒z.

Son y─▒llardaki ara┼čt─▒rmalar T├╝rk anayurdunun Altaylarda, hele de SibiryaÔÇÖn─▒n do─čusunda olamayaca─č─▒n─▒ a├ž─▒kl─▒kla g├Âstermi┼čtir. Muhtemel T├╝rk yurdu ─░dilÔÇÉUral b├Âlgesindedir. Eski T├╝rk├ženin s├Âz varl─▒─č─▒n─▒n bir ormanc─▒ avc─▒ÔÇÉtar─▒mc─▒ topluma i┼čaret etmesi bunun bir kan─▒t─▒d─▒r. Ziraat yapan insanlar─▒ ot bitmez b├Âlgelere yerle┼čtiremeyiz.1 B├Âlgedeki yer adlar─▒n─▒n T├╝rk├že isimlerinin de olmas─▒ buna i┼čaret eder. Biz AnadoluÔÇÖda bin y─▒ld─▒r ─▒rmak isimlerini T├╝rk├žele┼čtiremeyip, sadece baz─▒lar─▒na renk izafe ederken, Do─ču AvrupaÔÇÖda ve Bat─▒ SibiryaÔÇÖdaki neredeyse t├╝m ─▒rmak isimlerinin T├╝rk├že adlar─▒ vard─▒r (Karatay 2010a: 17ÔÇÉ26). Eski T├╝rkleri betimleyen kaynaklar neredeyse hep bir a─č─▒zdan sar─▒┼č─▒n bir kavimden bahsederler ve Kumanlar bu bahislerde sadece k├╝├ž├╝k bir yer tutar. Bu tip insan─▒ herhalde en iyi bu b├Âlgede bulabiliriz.2 T├╝rk boy isimlerinin ezici ├žo─čunlu─ču bat─▒ tarafa aittir ve do─čuda ge├žmez. ┼×u an, dayat─▒lm─▒┼č kal─▒plar─▒ b─▒rakarak eldeki veri ─▒┼č─▒─č─▒nda d├╝┼č├╝nen bir dilbilimcinin rahatl─▒kla s├Âyleyebilece─či ┼čey, T├╝rk├ženin en yak─▒n akrabas─▒n─▒n Macarca oldu─ču ve bu ikisinin muhtemelen ayn─▒ dilden indi─čidir (Marcantonio 2009: 68ÔÇÉ94, Karatay 2010b: 27ÔÇÉ46). Bu da ayn─▒ b├Âlgeye i┼čaret edecektir. Hatta ba┼čka ayr─▒nt─▒lar da tespit edilmi┼čtir. ├ľrne─čin Osman KaratayÔÇÖ─▒n yenilerdeki bir tespitine g├Âre, G├Âkt├╝rk devletini kuracak olan T├╝rk budun, u─črad─▒─č─▒ felaketin ard─▒ndan Ergenekon vadilerine s─▒─č─▒nmadan ├Ânce Orta ─░dil civar─▒nda ya┼č─▒yordu (Karatay 2009). Dolay─▒s─▒yla ─░skandinavya ile ─░dil boylar─▒n─▒ harita ├╝zerinde d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝zde, aralar─▒nda ├žok s─▒k─▒ tarihi ve k├╝lt├╝rel ili┼čkilerin bulunmas─▒ de─čil, bulunmamas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olacakt─▒r. Hatta s─▒k─▒ bir etnik ili┼čki d├╝┼č├╝nmek i├žin de zemin bulunmaktad─▒r. Yakla┼č─▒k ayn─▒ iklimi ya┼čayan iki kuzey b├Âlgesinden bahsediyoruz. ┼×u an ├╝zerinde bir proje olarak ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z saga metinlerinin incelenmesi bu konuda hakl─▒ oldu─čumuzu her ge├žen g├╝n daha bir katiyetle g├Âstermektedir.

En ├╝nl├╝ sagalar─▒n ba┼č─▒nda gelen Heimskringla, ilk sayfas─▒nda Kral OdinÔÇÖin ─░skityaÔÇÖn─▒n, yani Ana RusyaÔÇÖn─▒n do─čusundaki TurklandÔÇÖdan g├Â├ž├╝n├╝ anlat─▒r. Feridun A─čas─▒o─člu baz─▒ ─░skandinav yer isimlerinin T├╝rk├že koktu─čuna i┼čaret etmi┼čtir (A─čas─▒o─člu 2000: 14). Biz bunun daha fazla oldu─ču d├╝┼č├╝ncesindeyiz ve ilerde ayr─▒nt─▒l─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ bilim d├╝nyas─▒yla payla┼čaca─č─▒z. T├╝rkistanÔÇÖdan ─░skandinavyaÔÇÖya g├Â├žen Kral Odin, daha sonra tanr─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve Kuzeylilerin ba┼č tanr─▒s─▒ haline gelmi┼čtir. Kavminin ad─▒ AzÔÇÖd─▒r, yani G├Âkt├╝rk yaz─▒tlar─▒nda kar┼č─▒m─▒za Az Budun olarak ├ž─▒kan, Abakan bozk─▒r─▒nda K─▒rg─▒z kom┼čulu─čundaki halk. Eski├ža─čda Azlar─▒ Aral boylar─▒nda g├Âr├╝yorduk. Timur bir sefere ├ž─▒kmadan ├Ânce bu b├Âlgedeki ├ľden AtaÔÇÖn─▒n kabrini ziyaret etmi┼č, dua ve dilekte bulunmu┼čtur (Nizam├╝ddin ┼×├óm├« 1987: 77). ┼×imdiki Da┼čo─čuz yak─▒nlar─▒nda da ├ťtin Kala diye eski bir y─▒k─▒nt─▒dan haber verilmektedir (Mantayev 2010:105). E─čer bir T├╝rk budununun ├Ânderi ─░skandinav k├╝lt├╝r├╝nde ba┼č tanr─▒ haline geliyorsa, bizim Alpler ile Elfleri k─▒yaslamam─▒zda hi├žbir beis kalmayacakt─▒r.

Alp, T├╝rk├ženin ├že┼čitli leh├želerinde kahraman, cesur, yi─čit anlamlar─▒na gelir.Alpler, s├╝re─čen sava┼č ┼čartlar─▒nda ya┼čayan g├Â├žebe boylarda ├Ânderlik ve sava┼č├ž─▒l─▒k yetenekleriyle sivrilen kimselerdir.

├ľnce tarihi a├ž─▒dan T├╝rk ve ─░skandinav kahramanlar─▒n─▒, daha sonra da destan├« anlam─▒yla alpleri ve elfleri ana ba┼čl─▒klar halinde anlataca─č─▒z. Alp, T├╝rk├ženin ├že┼čitli leh├želerinde kahraman, cesur, yi─čit anlamlar─▒na gelir. T├╝rkiye, Azerbaycan, T├╝rkmen, K─▒rg─▒z, Karakalpak T├╝rk├želerinde ÔÇťalpÔÇŁ; ├çuva┼č├žaÔÇÖda ÔÇťul─▒pÔÇŁ; Kazak, Tatar ve Hakas T├╝rk├želerinde ÔÇťal─▒pÔÇŁ ┼čekillerinde kullan─▒lmaktad─▒rlar. (Bayram 2010: 83) Destan ├ža─člar─▒ndan, ─░slamiyetÔÇÖin kabul edilmesinden sonraki d├Ânemlere dek Alp unvan─▒, bir├žok boy taraf─▒ndan ve h├╝k├╝mdarlardan k├╝├ž├╝k komutanlara kadar yay─▒lan bir yelpazede kullan─▒ld─▒ (K├Âpr├╝l├╝ 1997: 380). ─░slamiyetÔÇÖten sonraki devirlerdeki AlpÔÇÉGazi ve AlpÔÇÉEren kullan─▒mlar─▒ yayg─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r (Kaplan 1985: 112). Ki┼či ismi, s─▒fat, unvan olarak ├že┼čitli kullan─▒mlar─▒ vard─▒r (K├Âpr├╝l├╝ 1997: 379). Alpler, s├╝re─čen sava┼č ┼čartlar─▒nda ya┼čayan g├Â├žebe boylarda ├Ânderlik ve sava┼č├ž─▒l─▒k yetenekleriyle sivrilen kimselerdir. ─░yi binicilerdir, sava┼č aletlerini ├žok iyi kullan─▒rlar ve sava┼člarda ki┼čisel kahramanl─▒klar─▒n─▒ sak─▒nmadan sergilerler. Uzun boylu, bahad─▒r ve g├╝├žl├╝d├╝rler. Aralar─▒nda kan davalar─▒ s├╝rer. Ozanl─▒k yeteneklerine haiz olanlar─▒ vard─▒r. Kad─▒nlar t├╝m bu ├Âzellikler a├ž─▒s─▒ndan erkeklerden geri kalmaz. Konfederasyon ┼čartlar─▒nda bir alpin ├ževresinde daha alt d├╝zeyde alpler toplan─▒r. En ├╝stteki alple ba─č─▒ml─▒ alpleri aras─▒nda geli┼čig├╝zel olmayan ve bir hukuka dayanan ili┼čkiler sistemi vard─▒r. B├╝y├╝k alp belli zamanlarda ba─č─▒ml─▒lar─▒ toplamak ve bu toplant─▒larda ziyafetli ┼č├Âlen d├╝zenlemek zorundad─▒r (K├Âpr├╝l├╝ 1997: 382). Alp tipi olarak ilk ele alaca─č─▒m─▒z ├Ârnek O─čuz olmal─▒d─▒r. O─čuz, d├╝nyaya Tanr─▒ taraf─▒ndan d├╝zeni sa─člamas─▒ i├žin g├Ânderilmi┼čtir. Do─čumu, daha sonra evlenece─či kad─▒nlar, hatta silahlar─▒ ve atlar─▒ tanr─▒sal bir do─ča├╝st├╝l├╝k g├Âsterirler. B├╝nyesi ├žocuklu─čundan itibaren ola─čand─▒┼č─▒ geli┼čim seyri izlemi┼čtir (Kaplan 1985: 14). O─čuz, kutun gere─čini yerine getirir ve evrene, yani t├Âreye dirlik d├╝zenlik getirir (Kaplan 1985: 15). B├╝t├╝n bunlar─▒ tek ba┼č─▒na de─čil, y├╝ksek ├Ânderlik yetenekleriyle ├ževresine toplad─▒─č─▒ kitleyle ger├žekle┼čtirir. G├Â├žebe federasyonlar─▒ devri ideolojisinin temsilcisidir (Kaplan 1985: 27). Bat─▒ T├╝rk gelene─čini temsil eden O─čuzÔÇÖun d├╝zenÔÇÉdevletÔÇÉt├Âre kurucu alp ├Âzelliklerine nazaran Do─ču T├╝rklerinin alpleri mazlum halk─▒n─▒ zul├╝mden kurtarmaya soyunan daha savunmada bir tiptir. Devlet kuruculuktan ziyade, varl─▒─č─▒n─▒ i┼čgalciye kar┼č─▒ korumakla u─čra┼č─▒r. G├╝ney ve Kuzey Sibirya destanlar─▒ bu t├╝rden alpler─▒ bar─▒nd─▒r─▒r. Manas destan─▒ ise bu iki gelene─čin aras─▒ndad─▒r. Manas, hem halk─▒n─▒n esaretini ortadan kald─▒r─▒r hem de devlet kuruculu─ču g├Ârevini ├╝stlenir. Dolay─▒s─▒yla kut, ManasÔÇÖta Sibirya destanlar─▒n─▒n alplerine g├Âre daha belirgindir (A├ža 2000: 5ÔÇÉ17 ).

 

Manas destan─▒ndaki alp tipinin ortak ├Âzellikleri ┼ču ┼čekildedir:

1) ├çe┼čitli hayvanlar─▒n ├Âzelliklerini ta┼č─▒rlar ve di─čer insanlara g├Âre bu suretle farkl─▒l─▒k g├Âsterirler (Alman Bet, Ac─▒ Bay).

2) Trajedinin ideal kahraman─▒ndan ziyade daha insani, iyili─či, k├Ât├╝l├╝─č├╝, ├že┼čitli zaaflar─▒ b├╝nyesinde ta┼č─▒yan karakter yap─▒s─▒na sahip kimselerdir (Ac─▒ Bay, Cak─▒p Han, Kan ├çora, K├Âk├ž├ Han).

3) Kavray─▒┼čl─▒, bilge, ├Âng├Âr├╝l├╝d├╝rler. (Alman Bet, Kara Badi┼ča, Kara T├Âl├Âk)

4) G├╝├žl├╝ ve iridirler (├çalbay, Coloy). D├╝┼čman saflar─▒n─▒ tek ba┼člar─▒na darmada─č─▒n ederler (Semetey).

5) Gece h─▒zl─▒ hareket etme ve karanl─▒kta iz s├╝rme ├Âzellikleri vard─▒r (Kaman, D├╝rs├╝n, Caynur).

6) C├Âmerttirler. Halk─▒n koruyucusudurlar.

7) K├╝├ž├╝k ya┼člarda beden hareketlerinin, silah kullanman─▒n ustas─▒ olurlar, ├╝lke y├Ânetirler.

8) Kulland─▒klar─▒ e┼čyayla (at, yay, ok) b├╝t├╝nle┼čirler ve bu e┼čyan─▒n insanlar gibisinden ismi vard─▒r.

9) Kahraman─▒n tekli─či ideolojisi vard─▒r. Birden fazla kahraman─▒n varl─▒─č─▒ ├žat─▒┼čmaya davetiye ├ž─▒kar─▒r (Y─▒ld─▒z 1985: 83ÔÇÉ164).

 

Erkekler b├Âyleyken kad─▒nlar─▒n da onlardan a┼ča─č─▒ kal─▒r meziyetleri yoktur.

Genel ├Âzellikleri ┼ču ┼čekildedir:

1) Ne d├╝┼č├╝nd├╝klerini ├žekinmeden s├Âyleyebilirler.

2) ├ľng├Âr├╝l├╝d├╝rler (kehanet yetene─čini haiz) ve mant─▒kl─▒d─▒rlar. Falc─▒l─▒k yetene─či ta┼č─▒yanlar─▒ vard─▒r (Ak Erke├ž, Ak Saykal, Ay ├ç├Âr├Âk) (Y─▒ld─▒z 1985:165ÔÇÉ188).

 

Bu erkek ve kad─▒n tiplerinin ├Âzelliklerin hemen hepsinin ─░skandinav kahramanlar─▒nda da oldu─čunu g├Ârece─čiz.

 

─░skandinav kahraman─▒ kimdir?

─░skandinav metinleri malzeme olarak tarih├žiler a├ž─▒s─▒ndan hala tart─▒┼čmal─▒ kabul edilir, ancak ─░skandinav geleneklerinin ve tarihinin incelenmesine giri┼čen bir bilim adam─▒ a├ž─▒s─▒ndan paha bi├žilemez de─čerde olduklar─▒ ┼č├╝phe g├Ât├╝rmez. Destan├«ÔÇÉtarihi metinler olan sagalar, H─▒ristiyanl─▒k ├Âncesi ├ža─č─▒n kozmolojisini yans─▒tan edda ┼čiirleri ve saga ├Âzellikleri g├Âstermekle birlikte onlar kadar uzun olmayan k─▒sa anlat─▒lar an─▒lan kaynaklardand─▒r. Saga metinlerinde sahneye ├ž─▒kan kahraman fig├╝rlerinin baz─▒lar─▒ ger├žekten ya┼čam─▒┼č olan tarihi ┼čahsiyetler, baz─▒lar─▒ ise hayalidir, hatta baz─▒lar─▒ d├╝ped├╝z masals─▒d─▒r (K─▒z─▒l ErikÔÇÉ14, ÔÇťTek Ayakl─▒larÔÇŁ gibi). Buna kar┼č─▒l─▒k hi├ž ┼č├╝phe yok ki merkezdeki krallarla merkezka├žtaki soylu beylerin m├╝cadelelerinin ve literat├╝rde Viking ├ça─č─▒ olarak adland─▒r─▒lan d─▒┼č seferler ├ža─č─▒n─▒n filizlenmeye ba┼člad─▒─č─▒ bir kahramanl─▒k ├ža─č─▒n─▒n atmosferi yans─▒t─▒lmaktad─▒r.

 

Biz, ─░skandinav kahraman fig├╝rlerinin ortak ├Âzelliklerini d├Ârt kayna─ča dayanarak belirledik. Bunlar; Yan─▒k Njall, Heimskringla (ilk be┼č saga), K─▒z─▒l Erik, Egil sagalar─▒d─▒r. Birincil kaynak olarak saga literat├╝r├╝ elbette ├žok daha geni┼čtir ve incelemelerimizin derinle┼čmesiyle ilgi ├žekici sonu├žlara ula┼čaca─č─▒m─▒z

kesindir. ┼×imdilik vard─▒─č─▒m─▒z sonu├žlar dahi heyecan vericidir. ├ľnce ─░skandinav kahraman─▒n─▒ tan─▒mlayal─▒m:

1) Sava┼č├ž─▒d─▒r. Muharebe esnas─▒nda komutan kral/bey dahi en ├Ânde ├žarp─▒┼č─▒r ve d├╝┼čman saflar─▒nda ciddi bir bozgun yarat─▒r. Silahtan olurlarsa birbirlerine ÔÇÉmetinlerdeki ifadesiyleÔÇÉ tekme tokat giri┼čirler. Sava┼č├ž─▒l─▒k ├Âylesi bir meziyettir ki bir Viking ya┼čland─▒─č─▒ ve yata─č─▒nda ├Âlece─čini anlad─▒─č─▒ i├žin ilenmi┼č ve kral─▒ndan ufukta g├Âr├╝nen sava┼čta cephe g├Ârevi istemi┼čtir. Metinlerde s├Âz├╝ edilen bir├žok beyin ├Ân saflarda ├žat─▒┼č─▒rken ├Âld├╝─č├╝ne ili┼čkin ├žok say─▒da de─činme vard─▒r. Bu yi─čitlik paradigmas─▒n─▒n i├žine, kendisinden habersiz mal─▒n─▒ ya─čmalad─▒─č─▒ adam─▒n kar┼č─▒s─▒nda korkak durumuna d├╝┼čmemek i├žin geri d├Ân├╝p mal sahibi adam─▒ ve maiyetini yakmak gibi ilgin├ž tutumlar da girer (EgilÔÇÉ46).

2) T├╝ccard─▒r. Ya─čmac─▒l─▒k ve hara├ž├ž─▒l─▒ktan ayr─▒lmayan melezlenmi┼č bir ticaret rutinleri vard─▒r. Sadece kendi aralar─▒nda de─čil, ─▒rmaklar yoluyla do─ču ve g├╝ney ekseninde Do─ču ve Bat─▒ AvrupaÔÇÖn─▒n i├žlerine kadar.

3) C├Âmerttir. Ba─čl─▒lar─▒na kar┼č─▒ cimrilik yapanlardan iyi bir dille bahsedilmez. Eli a├ž─▒kl─▒k ise bir meziyet olarak daima y├╝celtilir.

4) Hukuk├žudur. D├╝zen kurucu ve koruyucudurlar. Yap─▒ca ve i┼člevce T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n kurultay─▒na benzerlik arz eden y─▒ll─▒k b├╝y├╝k althing toplant─▒s─▒ ve bunun yan─▒nda toyla e┼čle┼čtirilebilecek k├╝├ž├╝k ┼č├Âlenler, d├╝zenin sa─članmas─▒nda ve peki┼čtirilmesinde i┼člev ta┼č─▒rlar. Ya─čmac─▒l─▒k hukuksuzluk demek de─čildir. Yan─▒k NjallÔÇÖ─▒n Sagas─▒ÔÇÖn─▒n ba┼čkahramanlar─▒ndan NjallÔÇÖ─▒n ┼ču s├Âz├╝ bir istisna de─čildir: ÔÇť├ťlkemiz yasalar ├╝st├╝ne kurulacakt─▒r, yasas─▒zl─▒ksa y─▒k─▒m getirecektirÔÇŁ. Saga kahramanlar─▒nda d├╝zen kuruculuk ve kendi alg─▒lad─▒klar─▒ kozmosu dengeye kavu┼čturmak, s─▒k rastlanan bir karakter ├Âzelli─čidir.

5) ├ľnsezilidir. Gelece─či okumada ola─čand─▒┼č─▒ bir yetenekleri vard─▒r. Bu, bilgelikten farkl─▒d─▒r. Kahraman ├Âzellikleriyle ├Âne ├ž─▒km─▒┼č bir kimse bilge olabilir, ama ├Ânsezili olmayabilir. ├ľnsezili ki┼čilerin en ├╝nl├╝ ├Ârneklerinden biri NjallÔÇÖd─▒r.

6) B├╝y├╝c├╝d├╝r. B├╝y├╝l├╝ ruhlar─▒ kullan─▒rlar.

7) Beceriklidir. Beden hareketlerinde, sava┼č aletlerinin kullan─▒lmas─▒nda, binit kullanmada k├╝├ž├╝k ya┼člardan itibaren ustala┼č─▒rlar.

8) E┼čyalar─▒yla b├╝t├╝nle┼čir. Kulland─▒klar─▒ sava┼č malzemeleri ile (k─▒l─▒├ž, m─▒zrak, at) b├╝t├╝nle┼čirler. Bu aletlerin ve binitlerin isimleri vard─▒r.

9) ├ľnderdir. K├╝├ž├╝k ya┼člar─▒ndan itibaren ├ževrelerine kitleleri toplay─▒p onlar─▒ y├Ânetme becerisini kazan─▒rlar.

10) M├╝tevekkildir. Kaderlerini sezdikleri durumda, sonunda ├Âl├╝m dahi olsa ona boyun e─čdikleri olur (NjallÔÇÖ─▒n ├Âld├╝r├╝lece─čini sezmesi, buna kar┼č─▒n can─▒n─▒ kurtaracak ├Ânlemleri almay─▒ reddetmesi).

11) Ozand─▒r. G├╝zel Sa├žl─▒ HaraldÔÇÖ─▒n saray hiyerar┼čisinde ikinci s─▒radad─▒r. Ozanl─▒k yetene─či, idam su├žunun ba─č─▒┼članmas─▒na bile vesile olabilir. ┼×iir ve ┼čair b├╝y├╝ ile el ele ilerler. ┼×iir d├╝zen ┼čair, hasta ba┼člad─▒─č─▒ boylaman─▒n sonunda tamamen iyile┼čebilir (EgilÔÇÉ81).

12) Baz─▒lar─▒n─▒n masals─▒ yarat─▒klarla akrabal─▒─č─▒ vard─▒r. EgilÔÇÉ7ÔÇÖde Bjorgolf ile da─č devinin akrabal─▒─č─▒ gibi.

13) Endaml─▒d─▒r. ├ço─čunlukla ├žok iri, uzun, g├Ârkemli bir fig├╝r olarak resmedilirler. ÔÇťHi├ž kimselere benzemeyen dev gibiÔÇŁ adamlard─▒rlar (├Ârn: EgilÔÇÉ25. b├Âl├╝mdeki Skallagrim ve yolda┼člar─▒). EgilÔÇÉ27ÔÇÖde Kveldulf bir g├╝├ž patlamas─▒ ya┼čar ve hemen arkas─▒ndan g├╝c├╝ normal insanlar─▒n bile alt─▒na indi─či i├žin yataklara d├╝┼čer. EgilÔÇÉ30ÔÇÖda Skallagrim, d├Ârt ki┼činin kald─▒ramad─▒─č─▒ b├╝y├╝kl├╝kte bir ta┼č─▒ denizin dibinden ├ž─▒kar─▒p o ta┼čla birlikte evine geri d├Âner.

EgilÔÇÖin kendisi ├╝├ž ya┼č─▒ndayken alt─▒ yedi ya┼č─▒nda g├Âsteren, her a├ž─▒dan h─▒zl─▒ geli┼čme g├Âsteren bir kimsedir. On iki ya┼č─▒na geldi─činde o kadar g├╝├žlenmi┼čtir ki sava┼č oyunlar─▒nda rakibi yoktur. Nihayet yeti┼čkin ├ža─č─▒nda dev kadar iri bir kimse olarak tarif edilmektedir. Sonradan a├ž─▒lan mezar─▒nda bulunan kemikleri normal insanlar─▒nkinden ├žok daha iridir. ├ľyle ki, test etmek i├žin baltayla kafatas─▒na vurmu┼člar, fakat birka├ž ├žizik d─▒┼č─▒nda hi├žbir zarar verememi┼člerdir.

14) ─░├žki i├žmeyi sever. ├çok i├žerler.

15) Kad─▒nlar da yi─čitlikte, ak─▒lda ve ki┼čilikli duru┼čta erkeklerden geri kalmaz. Sava┼čta ka├žan erkekleri tekrar ├žat─▒┼čmaya d├Ând├╝rmek i├žin yal─▒n k─▒l─▒├ž d├╝┼čman saflar─▒na dalan, evlilikte son karar─▒n kendisine b─▒rak─▒ld─▒─č─▒, kocas─▒na ra─čmen H─▒ristiyanl─▒─ča ge├žen, devleti y├Âneten, b├╝y├╝ g├╝c├╝ne sahip kad─▒nlar her yerde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar (Sephton 1880, Green 1893, Morris vd. 1893, Thorsson 2000).

 

G├Âr├╝lece─či ├╝zere ─░skandinav kahraman─▒yla T├╝rk destan─▒n─▒n kahraman─▒ aras─▒nda b├╝y├╝k benzerlikler var. Hi├ž ┼č├╝phesiz verilen bu ├Âzelliklerin hepsi bir kimsede toplanm─▒yor. Alplerin masals─▒ boyutlar─▒n─▒ incelerken Dr. B├╝lent BayramÔÇÖ─▒n ÔÇť├çuva┼č T├╝rklerinin Kahramanl─▒k Anlatmalar─▒ÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ndan yararland─▒k. Bu ├žal─▒┼čmadaki menk─▒bevi/masals─▒ alp tipi elflerle ├žarp─▒c─▒ benzerlikler g├Âsteriyor. Bunun yan─▒ s─▒ra UralÔÇÉAltay, Orta Asya, Kafkasya, Tatar, Tuna Bulgarlar─▒n─▒n devler hakk─▒ndaki efsaneleriyle, ├çuva┼člar─▒n alpler hakk─▒ndaki anlatmalar─▒ benzer motifler ta┼č─▒r (Bayram 2010: 85ÔÇÉ89) .

Alp, ├çuva┼č anlat─▒mlar─▒nda onlar─▒n her alanda yard─▒mc─▒s─▒ olarak betimlenmi┼čtir. Normal hayatta ├çuva┼člar─▒n orman s├Âk├╝p tarla yapmalar─▒na, tarla s├╝rmelerine, ekin ekmelerine yard─▒m eder. D├╝┼čman sald─▒rd─▒─č─▒nda ise onlara kar┼č─▒ koyan ve ├çuva┼člar─▒ kollayan bir koruyucu kahraman konumundad─▒r (Bayram 2010: 129ÔÇÉ132).

Alpler, uzun boylu ve insan├╝st├╝ bir g├╝ce sahiptir. Do─čduktan sonra ├žok h─▒zl─▒ b├╝y├╝mektedir. Bir anlat─▒ya g├Âre Alpin ├žocu─ču, normal insanlar─▒n ├žocuklar─▒ ile oynamak ister. ├çocuklar─▒n onu oyuna almak i├žin ondan ola─čand─▒┼č─▒ isteklerde bulunmas─▒ ├╝zerine alpin ├žocu─ču, bunlar─▒n hepsini yerine getirir (Bayram 2008: 126). Fiziksel ├Âzellikleri itibariyle pop├╝ler belle─čin AsyaÔÇÉT├╝rk tiplemesinden farkl─▒ olabilmektedirler. S├Âzgelimi ┼×anÔÇÉ┼×akkay sapsar─▒ sakall─▒ym─▒┼č. Bunun i├žin ona Sar─▒ Alp demi┼čler (Bayram 2010: 242). Bir ba┼čka anlat─▒ma g├Âre, eskiden panay─▒ra giden bir grup, alpin sapsar─▒ sa├žl─▒ k─▒zlar─▒n─▒ evlerinin bah├žesinde dola┼č─▒rken g├Ârm├╝┼č (Bayram 2010: 185).

Bazen bir destan kahraman─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ i┼čleri yerine getiren ve halk─▒ i├žin sava┼čan bir kahraman konumundayken, bir ba┼čka zaman ├žok s─▒radan bir insan, basit bir kahraman ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kabilmektedir (Bayram 2010: 129ÔÇÉ132). ├çobanl─▒k ve tar─▒m yaparak ya┼čayan alplerden bahsedilir(Bayram 2008: 196ÔÇÉ197).

Alpler g├╝n├╝m├╝z insanlar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ d├Ânemlerde ya┼čam─▒┼člar ve ├žok iri yap─▒l─▒ olmu┼člar. ─░nan─▒┼ča g├Âre bu alpler ayn─▒ zamanda Kafkas da─č─▒n─▒n yan─▒nda da bulunuyorlard─▒. Alplerin KafkasyaÔÇÖdan ─░dil boylar─▒na g├Â├ž edi┼člerinden s├Âz eden bir ba┼čka anlat─▒m daha vard─▒r (Bayram 2010: 191ÔÇÉ2). Alp, bazen Tanr─▒ taraf─▒ndan ├že┼čitli sebeplerle yery├╝z├╝ne g├Ânderilmi┼čtir ve OÔÇÖnun adeta yery├╝z├╝ndeki temsilcisi gibidir. Buna kar┼č─▒l─▒k bazen de Tanr─▒ taraf─▒ndan cezaland─▒r─▒lmakta ya da Tanr─▒ alpin do─čumunun kendisine k├Ât├╝l├╝k getirece─činden korkmaktad─▒r (Bayram 2010: 191).

Alplerin yok olu┼č sebepleri; Tanr─▒ÔÇÖn─▒n cezaland─▒rmas─▒, su alt─▒nda kalmas─▒, s─▒r bir ┼čekilde ortadan kalkma veya g├╝n├╝m├╝z├╝n normal insanlar─▒na d├Ân├╝┼čmedir. Alplerin yok olu┼člar─▒ normal insanlar─▒n hayat─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemi a├žm─▒┼čt─▒r (Bayram 2010: 254ÔÇÉ262).

Alp topra─č─▒, alp tepesi, alp kurgan─▒ ┼čeklinde adland─▒r─▒lan tepelerin, baz─▒ g├Âllerin, ├žukurlar─▒n olu┼čumlar─▒n─▒ a├ž─▒klayan efsanevi anlat─▒mlar vard─▒r (Bayram 2010: 262ÔÇÉ302).

├ľzellikle Alp tepeleri ad─▒ verilen tepelerin olu┼čumu konusunda ├žok say─▒da anlat─▒m vard─▒r. Alp tepeleri geleneksel T├╝rk inan├žlar─▒ndaki kutsal ziyaret yerleri gibi g├Âr├╝lmektedir. Bu tepeler kutsal kabul edilmi┼č ve onlar s├╝r├╝lmemi┼čtir. Burada bulunan alpin sava┼č malzemeleri de kutsal kabul edilmi┼čtir. Bu malzemelere ├çuva┼člar b├╝y├╝k sayg─▒ g├Âstermi┼člerdir. Bu tepeler ayn─▒ zamanda insanlar─▒n ba┼člar─▒na gelen bir felaketten s─▒k─▒nt─▒dan kurtulmak i├žin gelip yard─▒m istedikleri dua ettikleri yerler haline d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Buralara ├že┼čitli zamanlarda ├že┼čitli sebeplerle kanl─▒ÔÇÉkans─▒z kurbanlar sunmu┼člard─▒r. Alplere ve onlar─▒n g├╝n├╝m├╝zdeki hat─▒ralar─▒ olarak kabul edilen tepelere hala sayg─▒ g├Âsterilir (Bayram 2010: 136ÔÇÉ7).

├çuva┼člara g├Âre kiremetler onlara bir├žok k├Ât├╝l├╝─č├╝, hastal─▒─č─▒ getirebilmektedir: ÔÇťAlpin ayakkab─▒s─▒n─▒ silkelemesiyle olu┼čan tepeler bir s├╝re sonra bir kiremete d├Ân├╝┼č├╝rÔÇŁ. Bir anlat─▒mda, kurakl─▒─č─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin kiremete kurban sunulmu┼čsa da ya─čmur ya─čmam─▒┼čt─▒r (Bayram 2010: 208). Ola─čan├╝st├╝ ├Âzellikleri olmas─▒na ra─čmen alpler ve ├žocuklar─▒, kendilerine k├Ât├╝ bir ┼čey yap─▒lmad─▒─č─▒ m├╝ddet├že kimseye dokunmam─▒┼čt─▒r (Bayram 2010:139ÔÇÉ140). B├Âylece g├Âr├╝l├╝yor ki alpler, kurallar─▒ belirlenmi┼č herhangi bir iyilik ya da k├Ât├╝l├╝k ├žer├ževesinin i├žine konulam─▒yor. Elfler ise ─░skandinav, Anglo Sakson ve Germen k├╝lt├╝r kollar─▒na ayr─▒lan kuzey k├╝lt├╝r├╝n├╝n ├žok pop├╝ler bir halk inan─▒┼č─▒ fig├╝r├╝d├╝r ve sadece co─črafi de─čil, zamansal olarak da geni┼č ilgi g├Ârm├╝┼č ve gerek k├╝lt├╝rden k├╝lt├╝re, gerekse g├╝n├╝m├╝ze kadarki tarihsel s├╝re├žte hakk─▒nda ├že┼čitlemeler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Otantik malzemeye girmeden ├Ânce kelimenin anlam─▒ ve k├Âkeniyle ilgili a├ž─▒klamalar─▒ bir fikir verecek d├╝zeyde serimlemek istiyoruz. ─░zlandaca ─░ngilizce s├Âzl├╝─č├╝nde elfler ┼č├Âyle a├ž─▒klanmaktad─▒r: ÔÇť├ülfr: 1) Mitolojide elf, peri. Edda, Lj├│s├ílfar (Ayd─▒nl─▒k Elfler) ve D├Âkk├ílfar (Karanl─▒k Elfler) olarak ikiye ay─▒r─▒r. Karanl─▒k Elfler gerek modern peri hik├óyelerinde, gerekse eski yazarlarca an─▒lmaz. Elfler ve AssÔÇÖlar (├ž: Aesir) dost tanr─▒lard─▒r. Alvism├ílÔÇÖde elfler ve c├╝celer [: dwarfs] a├ž─▒k bir ┼čekilde birbirinden ayr─▒l─▒r. EddaÔÇÖda elflerin oturduklar─▒ b├Âlge ├ülfheimarÔÇÖd─▒r ve krallar─▒ da FreyÔÇÖdir. Peri hik├óyelerinde elfler tepelik yerleri u─črak yeri haline getirmi┼č olan Huldu [: gizli] tayfas─▒ olarak an─▒l─▒r. 2) Ge├žmi┼čte Kuzey b├Âlgesinin iki b├╝y├╝k nehir aras─▒nda yer ald─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu; Gautelfr ve Raumelfr. Mitolojik zamanlarda bu ara b├Âlge ├ülfheimar olarak isimlendirilmi┼čti ve sakinleri ├ülfar [: elfler] idi.ÔÇŁ (Cleasby vd. 1874: 42) AytoÔÇÖya g├Âre; ÔÇťElfler, Germen efsanelerinde sahip olduklar─▒ ola─čand─▒┼č─▒ g├╝├žler sayesinde insanlar─▒n yarar─▒na ya da zarar─▒na b├╝y├╝ yapabilen varl─▒klard─▒r. Zararl─▒ k├╝├ž├╝k cinler haline d├Ân├╝┼čmeleri 16. yyÔÇÖdan itibarendir. Kelime, P. Gmc: *albiz k├Âkenlidir. Varyantlar─▒ ON: ÔÇśalfrÔÇÖ; G: ÔÇśalpÔÇÖt─▒r [: k├óbus].ÔÇŁ (Ayto 2005: 189) WalsheÔÇÖin tart─▒┼čmal─▒ varsay─▒m─▒na g├Âre ise k├Âk, Sanskrit├že ┬árbhusÔÇŁ (:kurnazl─▒kta usta bir ├že┼čit peri) kelimesidir. Buna kar┼č─▒l─▒k elf, alf ya da alfr kelimelerinin etimolojik olarak Sanskrit├že ile ba─člant─▒l─▒ olup olmad─▒─č─▒ tart─▒┼čmal─▒d─▒r. OEÔÇÖdeÔÇťaelfÔÇŁ ┼čeklinde ge├žer ve ÔÇťylfÔÇŁ t├╝revidir. ON ÔÇťaelfr, alfrÔÇŁ, MHG ÔÇťalpÔÇŁ (: karabasan) benzer anlamlardad─▒r. Bat─▒ dillerinde genel olarak ÔÇťbeyazÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťAlbÔÇŁ (<LL: ÔÇťalbaÔÇŁ) ile de kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒labilir (Partridge 1966: 931) . Elf, Avrupa dillerindeki pop├╝ler baz─▒ bile┼čik ki┼či isimlerinin de unsurudur; Alfred (├ćlfr├Žd), Alvin (├ćlfwine), Eldridge (├ćlfric) gibi. Alpler ve Elfler 9 Eddalardaki ÔÇťAlfarÔÇŁ (tekil: ÔÇťalfrÔÇŁ) bilinen en erken elflerdir (MacCulloch 1930: 219). Kuzeylilerin tap─▒n─▒mda bulundu─ču alt s─▒n─▒f tanr─▒lardan biridir. Elfler atmosferin d├╝nya y├╝zeyine yak─▒n b├Âlgede ve d├╝nyan─▒n i├ž ├Âlgesinde ya┼čarlar. Birinciler AlfheimÔÇÖde ya┼čayan Ayd─▒nl─▒k Elfler (: Lj├│s├ílfar), ikinciler Karanl─▒k Elfler (: D├Âkk├ílfar) olarak an─▒l─▒rlar. Snorri, Ayd─▒nl─▒k ElflerÔÇÖin g├╝ne┼čten daha sar─▒, Karanl─▒k ElflerÔÇÖin ise ziftten daha kara oldu─čunu yazar. Ayd─▒nl─▒k Elfler ile Karanl─▒k Elfler erken d├Ânem inan─▒┼člar─▒nda birbiriyle i├ž i├že ge├žmi┼čtir (MacCulloch 1930: 220ÔÇÉ1). Baz─▒ elflerin davran─▒┼člar─▒ ve g├Âr├╝n├╝┼čleri insanlar gibidir ve ya┼čad─▒klar─▒ yerler t├╝mseklerdir. Kendilerini insanlara zaman zaman g├Âsterirler ve onlara yak─▒nl─▒k durumlar─▒na g├Âre iyilik ya da k├Ât├╝l├╝k yaparlar. S├Âzgelimi sava┼č s─▒ras─▒nda ordulara yard─▒m ettiklerini biliyoruz (Kvideland vd. 1988: 10). Buna kar┼č─▒l─▒k insanlar─▒ ve hayvanlar─▒ b├╝y├╝leyip hastaland─▒rabilirler. Buna ─░zlanda dilinde ÔÇť├ílfabruniÔÇŁ (elf ├žarpmas─▒) denir (Kvideland vd. 1988: 212). Bu y├╝zden insanlar onlar─▒n yak─▒nl─▒─č─▒n─▒ kazanmak i├žin, ya┼čad─▒klar─▒na inan─▒lan t├╝mseklerde ve tepeciklerde ÔÇť├ílfabl├│tÔÇŁ denilen sunu t├Ârenleri d├╝zenleyip kurban sunarak ibadet ederler (MacCulloch 1930: 226). Elfler, tarla ve ormanlarla, suyla, yerin alt b├Âlgeleriyle, evlerle oldu─ču gibi ─▒┼č─▒k ve havayla da ba─člant─▒l─▒d─▒r. T├╝mseklerle birlikte tepelerde, ta┼člarda, kayalarda, mezarl─▒klarda ve hatta denizin i├žinde otururlar. Korular, a─ča├žlar, ├Âzellikle limon a─ča├žlar─▒ onlardan sorulur. Baz─▒lar─▒ dev gibidir. Bir hik├óyeye g├Âre ├žok uzun bacakl─▒ olan bir elf hep soban─▒n ba┼č─▒nda oturmak istiyor. E─čer bu olanak kendisine arkada┼č├ža sa─član─▒rsa herkesi m├╝mk├╝n oldu─čunca ├ževresine oturtmaya ├žal─▒┼č─▒yor ve a─ča├žlar─▒ b├╝t├╝n olarak s├╝r├╝kleyip ate┼če atmak istiyor (MacCulloch 1930: 226). Huldu tayfas─▒ (<hylja: gizlenmek) olarak an─▒lanlar─▒ uzun boyludur. Evleri, davarlar─▒, kiliseleri vard─▒r. Kendilerini ve mallar─▒n─▒ insanlara g├Âr├╝nmez k─▒labilirler. Be┼čiklerden vaftiz olmam─▒┼č ├žocuklar─▒ ve d─▒┼čar─▒da yaln─▒z dola┼čan k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒ ka├ž─▒r─▒rlar ve yerine kendilerininkini koyarlar. K─▒zlar─▒ H─▒ristiyan erkeklere a┼č─▒k olurlar ve kendilerine ├žekebilmek i├žin k─▒rl─▒k alandayken onlara bira ya da s├╝t sunarlar. Bu i├žiti yudumlayan adam b├╝y├╝n├╝n etkisine girer ve elf k─▒zla birlikte elf mek├ón─▒na gider. Bunlar, ruhlar─▒n─▒ ├Âl├╝ms├╝z k─▒lmak i├žin ├Âl├╝ml├╝yle evlenmeye ├žal─▒┼č─▒rlar. Di┼či olanlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilecek en g├╝zel kad─▒nlard─▒r. Tan─▒nmalar─▒n─▒ sa─člayacak tek ┼čey b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ gizlemeyi ba┼čard─▒klar─▒ kuyruklar─▒d─▒r. G├Âr├╝nmez varl─▒klarla insanlar aras─▒nda bir├žok ba┼čar─▒l─▒ evlilik vard─▒r. K─▒sa s├╝reli erotik kar┼č─▒la┼čmalar da cabas─▒ (Kvideland vd. 1988: 174). ├ľl├╝m k├╝lt├╝n├╝ kuzey inan─▒┼člar─▒ndan ve elflerden ayr─▒ d├╝┼č├╝nmemek gerekir (Ellis 1968: 111). Elfler ├Âl├╝m├╝n ve do─čan─▒ ruhlar─▒d─▒rlar, eski ─▒rklar─▒n hat─▒ralar─▒d─▒rlar, r├╝yalar ya da hayaller onlardan sorulur. Alfar ya da ba─čl─▒ kategorilerinin ├Âl├╝mle ili┼čkisi t├╝msek ya da t├╝m├╝l├╝slerde ya┼č─▒yor olmalar─▒yla ba─člant─▒l─▒d─▒r. Olaf Gudrusson ├Âl├╝m├╝nden sonra ve hen├╝z GeirstadÔÇÉÔÇÖdaki defnedildi─či t├╝msekte iken GeirstadarÔÇÉ├ílf (: Geirsta├░a├ílfr) olarak biliniyordu. (Ellis 1968: 112). Akrabalar─▒ ona bereketli bir y─▒l olmas─▒ i├žin kurban sundular. Yine de bu kan─▒t t├╝m ├Âl├╝lerin elf/alf olarak an─▒ld─▒─č─▒ konusundaki bir iddia i├žin yeterli de─čildir. Olaf Geirsta├░a├ílfrÔÇÖa gelince; o, d├╝nyaya tekrar ve bu sefer Aziz Olaf olarak gelen bir varl─▒kt─▒r. Bu ba─člamda elflerin ÔÇťtepelerleÔÇŁ olan ili┼čkilerinin, t├╝m├╝l├╝slerin yeniden do─čum olay─▒yla (Olaf vaÔÇÉkas─▒) ili┼čkileri ba─člam─▒nda de─čerlendirilmesi yerinde olabilir (Ellis 1968: 113). K├Âkenlerine ili┼čkin olarak, eski geleneklerle H─▒ristiyanl─▒─č─▒n kar─▒┼čmas─▒ sonucu ortaya ├ž─▒km─▒┼č ├žok ilgin├ž tevat├╝rler vard─▒r. Bir tanesine g├Âre bir g├╝n Tanr─▒, Adem ve HavvaÔÇÖy─▒ ziyaret eder. Havva ├žocuklar─▒n─▒ g├Âsterir. Tanr─▒, ba┼čka ├žocuklar─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒ sordu─čunda Havva yok der, ama vard─▒r. ├çocuklar temiz olmad─▒─č─▒ (y─▒kanmad─▒─č─▒) i├žin g├Âstermeye utanm─▒┼čt─▒r. Tanr─▒, ÔÇťBenden gizlenenler insano─člundan da gizlenecektir!ÔÇŁ der ve o g├╝nden sonra bu ├žocuklar ├Âl├╝ml├╝lere g├Âr├╝nmez olur. Koru, fundal─▒k, tepecik ve ta┼člarda ya┼čarlar. ─░┼čte elfler bunlardan t├╝remi┼čtir. ─░nsanlar ise HavvaÔÇÖn─▒n g├Âsterdikleri ├žocuklardan gelir. ├ľl├╝ml├╝ler elfleri, onlar kendilerini g├Âstermedik├že g├Âremezler. Fakat elfler insanlar─▒ g├Ârebilir (Craigie 1896: 142). Bir ba┼čka inan─▒┼ča g├Âre Tanr─▒, insanlar─▒ cennetinden kovdu─ču zaman bunlar yery├╝z├╝ne indiler ve troll tayfas─▒ olarak bildi─čimiz varl─▒klar oldular. ├çat─▒ tepesine d├╝┼čenler nisse, suya d├╝┼čenler su cini, tepelere d├╝┼čenler tepelik tayfas─▒, k─▒rlara d├╝┼čenler elf oldu (Kvideland vd. 1988: 206).

Elflerle destans─▒ alplerin ortak ├Âzelliklerini s─▒ralamak gerekirse:

1) Ayn─▒ elf, hem iyi hem k├Ât├╝ olabilir.

2) ─░nsanlara, onlar─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒racak yard─▒mlarda bulunurlar (sava┼č, tar─▒m, zanaat vs)

3) S─▒radan insanlar gibi ya┼čayanlar─▒ vard─▒r. Bunlar davar─▒, ├žifti ├žubu─ču olan, ├žocuk ve aile sahibi elflerdir.

4) Fiziki ├Âzellikleri itibar─▒yla normal insan gibi ya da tam tersi dev boyutlar─▒nda olabilirler.

5) Tepelerde ve t├╝mseklerde ya┼čarlar. Su, da─č, koru, a─ča├ž gibi do─ča unsurlar─▒n─▒ kutsal k─▒larlar.

6) Ya┼čad─▒klar─▒ tepeciklerde sunu t├Ârenleri (├ílfabl├│t) yap─▒l─▒r.

7) Unutulmu┼č zamanlar─▒n atalar─▒yla, yani bir atalar k├╝lt├╝yle ili┼čkili olabilirler.

8) ─░nsanlar─▒n kaderlerine etki edebilecek g├╝├žleri oldu─čuna inan─▒l─▒r.

9) Tanr─▒ kat─▒ndan kovulma ya da Tanr─▒ taraf─▒ndan cezaland─▒r─▒lma tevat├╝r├╝yle an─▒l─▒rlar.

1 Dilbilim camias─▒ bu konuda beklenen ├žal─▒┼čmay─▒ hen├╝z ├╝retmemi┼čtir. T├╝rk├ženin zengin tar─▒m ─▒st─▒lah─▒ bilinir ve s├Âylenir ama konu tarihi zeminde bunu de─čerlendirmeye gelince s├╝k├╗t┬áedilir.
2 Bu konuyu bir makale olarak haz─▒rlama ├žal─▒┼čmam─▒z s├╝rmektedir. Birinci el kaynak├ža yakla┼č─▒k┬átamamen toplanm─▒┼č olup, yaz─▒m i├žin uygun bir vakit g├Âzlenmektedir.

1,698 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒