Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či
  • 26 Aral─▒k 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

─░ncirgedi─čiÔÇŽ Do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m k├Ây├╝mÔÇŽ
ba─čr─▒na basan, yokluklar─▒yla hamur gibi yo─čuran, hasretiyle kas─▒p kavuran g├Ânl├╝m├╝n ba┼čkenti.
Bug├╝n seni anlataca─č─▒m bilmeyenlere. Geceni, g├╝nd├╝z├╝n├╝, kurdunu ku┼čunu dile getirece─čim.

─░ncirgedi─či Mersin ilinin Tarsus il├žesinin bir k├Ây├╝d├╝r. Daha ├Ânce, 1993 y─▒l─▒na kadar Adana ilinin Karaisal─▒ il├žesine ba─čl─▒ bir k├Âyd├╝. ├çukurova┬┤n─▒n bitti─či, engebeli arazinin ba┼člad─▒─č─▒, ├ževreye g├Âre y├╝ksek say─▒labilecek bir yere kurulmu┼čtur. K├Ây├╝n ├ževresi maki dedi─čimiz fundal─▒klarla kapl─▒ olmas─▒na ra─čmen, yer yer ├žaml─▒k olan kesimlere de rastlan─▒r. Engebeli arazinin biti─či yerde Toros Da─člar─▒ ba┼člar. O ├ževrede Toros Da─člar─▒n─▒n G├╝ney kesimi genellikle b├Âyledir.

─░ncirgedi─či Adana┬┤ya yakla┼č─▒k 50km., tren yoluna 3, otoyola┬áise 7km.┬┤dir. Adana/ Ankara tren yoluyla Adana-Ankara otoyolu aras─▒ndad─▒r. ├çevrenin k├╝lt├╝r merkezidir. Okuma yazma oran─▒n─▒n en y├╝ksek oldu─ču k├Âylerden biridir. Okul 1928 y─▒l─▒nda yat─▒l─▒ b├Âlge okulu olarak hizmete girmi┼č. ─░ki hizmet binas─▒yla e─čitim ├Â─čretime ba┼člam─▒┼č. Binan─▒n biri ├ževre k├Âylerden gelen ├Â─črencilere pansiyon olarak hizmet vermi┼č, di─čeri e─čitim ├Â─čretim binas─▒ olarak kullan─▒lm─▒┼č. O civarda cumhuriyetin ilk yeni yaz─▒ ile e─čitim/├Â─čretim yapan okulu olarak tarihe ge├žmi┼čtir. ─░ncirgedi─či ─░lkokulu┬┤ndan sonra Durak, sonra da Bozcalar K├Ây├╝ ─░lkokulu yap─▒lm─▒┼č. Bu k├Âylere okul yap─▒lmadan ├Ânce t├╝m ├Â─črenciler bizim k├Âyde e─čitim ├Â─čretim g├Ârm├╝┼čler. Onun i├žin ─░ncirgedi─či ├ževrenin en ├žok okuryazar yeti┼čtiren k├Ây├╝ olarak kay─▒tlara ge├žmi┼čtir. Benim ─░ndirgedi─či┬┤nde okudu─čum d├Ânemde (1950┬┤li y─▒llar) h├ól├ó Kumdere, C─▒rb─▒klar, K─▒ll─▒cami ve Alada─čl─▒ k├Âylerinde okul yoktu. O k├Âylerden bizim okula ├Â─črenci gelirdi. Kumdere┬┤den, Alada─čl─▒ k├Ây├╝nden ayn─▒ s─▒n─▒fta okudu─čum okul arkada┼člar─▒m daha d├╝n gibi akl─▒mda.

─░ncirgedi─či, kervanla ula┼č─▒m─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemde kervanc─▒lar─▒n┬áÔÇť─░ncirli BelÔÇŁ,┬áÔÇť─░ncirli GedikÔÇŁ olarak tabir ettikleri bir konaklama yeriymi┼č. ─░ncirgedi─či ad─▒n─▒n da bu konaklama yerinden geldi─či san─▒l─▒r. ┼×imdi h├ól├ó konaklama gedi─činde, belinde, incir a─ča├žlar─▒ mevcuttur. ─░ncirgedi─či┬┤nin bir de Ka┼čobas─▒ mezras─▒ vard─▒r. ─░ncirgedi─či Ka┼čobas─▒┬┤ndan b├╝y├╝kt├╝r. Onun i├žin k├Ây merkezi ─░ncirgedi─či olarak bilinir. ─░ki k├Ây├╝n aras─▒ takriben 1km┬┤dir. K├Ây merkezi ─░ncirgedi─či oldu─ču i├žin okul ┼čimdiye kadar hep orada olmu┼č. Cami de ilk defa ─░ncirgedi─či┬┤ne yap─▒lm─▒┼č. Ka┼čobas─▒┬┤ndaki cami k├Âyl├╝lerin gayretiyle sonradan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░ki k├Ây birbirine ├žok yak─▒n oldu─čundan muhtarl─▒k hi├žbir zaman ayr─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmemi┼čtir.

Do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m Ka┼čobas─▒.

─░ncirgedi─či Ka┼čobas─▒┬┤na g├Âre biraz daha ├žukurda kalm─▒┼č bir yerle┼čime sahiptir.┬á Her iki k├Ây├╝n de ├Ân├╝ engebelidir. Ka┼čobas─▒ daha havadar ve ├Ân├╝ a├ž─▒kt─▒r. Hele de Akka┼č Tepesi┬┤ne ├ž─▒k─▒nca, ├Âten keklik ve tura├ž seslerini, azgan ├žal─▒lar─▒n─▒n,┬ámurt ├žal─▒lar─▒n─▒n ├ži├žeklerinin nefis kokular─▒n─▒ duymamak m├╝mk├╝n de─čildir. ─░lkbaharda azgan ├žal─▒lar─▒ a├žt─▒─č─▒nda Akka┼č Tepesi┬┤nin s─▒rtlar─▒ sap sar─▒ olur. O zaman bal almak i├žin m├╝cadele eden ar─▒lar─▒n v─▒z─▒lt─▒lar─▒ insan─▒n i├žini a├žar. ─░yi bir ├žal─▒┼čma ├Ârne─či g├Âsterir. Hele de ilkbaharda, s─▒ra s─▒ra dikilmi┼č ├╝z├╝m ba─člar─▒n─▒n ├žubuklar─▒, ye┼čile bir ye┼čil daha katarak bahar─▒ doyas─▒ya, ├Âlesiye ya┼čat─▒r insana. Bu g├╝zellikler aras─▒nda bir yere sekilenip, kar┼č─▒ yoldan ge├žen ├žobanlar─▒n eli kula─ča atarak bir t├╝rk├╝ tutturmas─▒, ke├ži ├žanlar─▒n─▒n sesiyle kar─▒┼čarak ayr─▒ bir ezgi meydana getirir. ├çobanlar─▒n t├╝rk├╝s├╝yle ├žanlar─▒n meydana getirdi─či burcu burcu Anadolu kokan sesler yol ilerledik├že yava┼č yava┼č kaybolur. Her ak┼čam├╝st├╝ Akka┼č Tepesi┬┤nden bu ezgiyi dinlemek, g├Âr├╝n├╝m├╝ seyretmek m├╝mk├╝nd├╝r. Ayn─▒ g├Âr├╝n├╝m sabahlar─▒ da olur, ama daha ├žok m├╝ziksizdir. Ka┼čobas─▒┬┤n─▒n tam kar┼č─▒s─▒ndaki ─░ncirgedi─či┬┤ne giden yol ├žok g├╝zeldir. O mevkie Ak─▒bat┬┤─▒n ba─č─▒ denir. Yolun arkas─▒ da K─▒rkya┼čarl─▒┬┤d─▒r. Yol k├Ây├╝n yamac─▒nda oldu─ču i├žin oradan ge├žerken t├╝rk├╝ s├Âylemeyenin s├Âyleyesi gelir. T├╝rk├╝y├╝ s├Âylemeli ki yavuklusu duymal─▒, g├Ânl├╝nde yat─▒rd─▒─č─▒ aslan duymal─▒. K─▒saca herkes duymal─▒. Ben de ne zaman oradan ge├žsem hemen t├╝rk├╝ s├Âylemek gelir akl─▒ma. ┼×imdi ne zaman yan─▒k bir t├╝rk├╝ duysam duygulan─▒r, o kar┼č─▒daki yolu hat─▒rlar─▒m.

Murt y├Ârede ├Ânemli bir maki t├╝r├╝d├╝r.┬á A┼č─▒lanm─▒┼č─▒na hambeles denir. Literat├╝rdeki ad─▒ mersindir.

De─či┼čik Verme de┬á─░ncirgedi─či┬┤nde ├Ânemli bir gelenektir. Bu gelenekle iyi bir dayan─▒┼čma ├Ârne─či sergilenir. Gelene─čin temelinde:ÔÇŁBir elin nesi var, iki elin sesi varÔÇŁ, ÔÇťBirlikten kuvvet do─čarÔÇŁ ├Âzdeyi┼člerinin ├Âzellikleri gizlidir. Karaisal─▒ ve Tarsus┬┤un Karaisal─▒ il├že s─▒n─▒r─▒ndaki k├Âylerinde yak─▒n zamana kadar bilinir ve de uygulan─▒rd─▒. Ama k├Âyden ┼čehre g├Â├ž ├╝reticiyi t├╝ketici yapt─▒. K├Âyler bo┼čald─▒. Herkes t├╝ketici oldu. Onun i├žin de ne de─či┼čik, ne de de─či┼čik verme kald─▒. ÔÇťMedeniyet dedi─čin tek di┼či kalm─▒┼č canavarÔÇŁ o g├╝zelim gelene─či de yok etti. B├Âylece ├Ânemli bir dayan─▒┼čma ├Ârne─či de tarihe kar─▒┼čt─▒. Art─▒k uygulanm─▒yor. Gelenek t├╝kendi. Ama ne olursa olsun, t├╝kense de t├╝kenmese de biz gelene─čin nas─▒l uyguland─▒─č─▒na bakal─▒m.

Gelene─čin uygulanmas─▒ ve ├Âl├ž├╝leri:

Ak┼čamdan sa─č─▒lan s├╝tler kaplara konulur. Kaplar ekseriyetle kovaya benzeyen bir su kab─▒ olan halkalard─▒r. Hava s─▒cak ise a─čz─▒ bir bezle ba─članarak evin sofas─▒na m├╝sait bir yere, ya da daha ├Ânce bu i┼č i├žin yap─▒lm─▒┼č kancalara tak─▒l─▒r. D─▒┼čar─▒ya as─▒lmas─▒ buzdolab─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin serinlikten istifade edip s├╝t├╝n bozulmas─▒n─▒ engellemektir. Sabah sa─č─▒lan s├╝t ak┼čamkiyle birle┼čtirilerek k├Ây├╝n b├╝t├╝n s├╝tleri de─či┼čik evinde toplan─▒r. De─či┼čik├žilerin kendilerine has s├╝t ├Âl├ž├╝leri vard─▒r.

1- Bir helke. (Helke kovan─▒n bir ba┼čka ┼čeklidir. Bir helke, helkenin dolusu.)
2-┬á┬á┬áBir helkeÔÇôBir sapl─▒. (Sapl─▒ kep├žeye benzer, kep├že gibi uzun sapl─▒ bir kap.)

3-┬á┬á┬áBir helkeÔÇôBir inek tas─▒ (─░nek tas─▒ bildi─čimiz taslar─▒n daha b├╝y├╝k olan─▒.)
4-┬á┬áBir helkeÔÇôBir ├živili. (├çivili: Helkenin sap─▒n─▒n tutturuldu─ču birinci per├žine kadar olan┬á helke dolusu.)

5-┬á┬á┬áBir helkeÔÇô─░ki ├živili. (Sap─▒n tutturuldu─ču ikinci per├žine kadar olan helke dolusu.)

6-┬á┬á┬áBir helkeÔÇôBir hareni. (Hareni kazan─▒n k├╝├ž├╝─č├╝ olan ve kazana benzeyen bir kap.

7-┬á┬á┬áBir helkeÔÇôBir kertik. (S├╝t helkelerinin ├╝st k─▒sm─▒na yak─▒n yerlerinde orijinal d─▒┼ča oval ├ž─▒k─▒nt─▒lar vard─▒r. ─░┼čte helkenin birinci ├ž─▒k─▒nt─▒s─▒ birinci kertik olarak de─čerlendirilir.)

8-┬á┬á┬áBir helkeÔÇô─░ki kertik. (Helkelerin ├╝st k─▒sm─▒ndaki d─▒┼ča oval ikinci ├ž─▒k─▒nt─▒ya kadar olan helke dolusu.)

Bu ├Âl├žekler kullan─▒larak de─či┼čik evine gelen s├╝tler ├Âl├ž├╝l├╝r. Anlatt─▒─č─▒m─▒z ├Âl├ž├╝lerle ├Âl├ž├╝lemeyen s├╝tler ├Âzel yap─▒lm─▒┼č kirmen sap─▒na benzeyen ucu iple ba─čl─▒ bir a─ča├ž ├žubukla ├Âl├ž├╝l├╝r. Bu a─ča├ž ├žubu─čun cetvele benzeyen taksimatlar─▒ vard─▒r. Taksimatlar takribi bir veya iki santim aral─▒klarla yap─▒lm─▒┼čt─▒r. (Bir nevi iptidai cetveldir.) Herkes s├╝t├╝n├╝ ├Âl├žt├╝kten sonra miktar─▒n─▒ hi├ž yazmaz. Akl─▒nda tutar. De─či┼či─či ┬áalan ki┼čide miktar─▒n─▒ yazmaz. Fakat kimden ne kadar s├╝t ald─▒─č─▒n─▒, kime ne kadar bor├žland─▒─č─▒n─▒ bilir. Yazmama y├╝z├╝nden de herhangi bir kar─▒┼č─▒kl─▒k ├ž─▒kmaz. (Bu da birbirine en b├╝y├╝k itimat ├Ârne─čidir.)

Yukar─▒da tan─▒tmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z ├Âl├žeklerle de─či┼čik evine gelen s├╝tler ├Âl├ž├╝ld├╝kten sonra bir kazanda toplan─▒r. (S├╝t verme i┼či sabahleyin kad─▒nlar─▒n en ├Ânce yapt─▒─č─▒ i┼člerdendir.) De─či┼čik evi ka├ž g├╝n s├╝t alacaksa, o g├╝ne kadar de─či┼čik alma i┼či devam eder. De─či┼čik alan ki┼či di─čerlerine bor├žlan─▒r. Bor├žlanma ineklerin say─▒s─▒yla, s├╝t veri┼čiyle ilgilidir. Ald─▒─č─▒ s├╝tleri ka├ž g├╝nde ├Âdeyece─čini hesap eden de─či┼čik sahibi, hesap etti─či g├╝ne kadar almaya devam eder. Sonra de─či┼čik alma bir ba┼čka eve ge├žer. B├Âylece ortakla┼ča i┼č yapma devam eder gider.

Milli m├╝cadelede birka├ž kez y─▒k─▒lan sonunda demir olarak in┼ča edilen y├Ârede Demir K├Âpr├╝ olarak bilinen Yaram─▒┼č K├Âpr├╝s├╝.

G├Âr├╝l├╝yor ki, de─či┼čik verme gelene─činde ama├ž; ÔÇťDamlaya damlaya g├Âl olurÔÇŁ┬áilkesini do─črulayarak, toplanan s├╝tleri daha iyi de─čerlendirip, ortak dayan─▒┼čmay─▒ sa─člamakt─▒r. Ger├žekten az s├╝t i┼če yaramayabilir. Ama s├╝t ├žok olursa, ham maddesi s├╝t olan b├╝t├╝n ├╝r├╝nler elde edilir.

De─či┼čik verme an─▒ kad─▒nlar─▒n ├žok ho┼člar─▒na giden bir zamand─▒r. S├╝tler ├Âl├ž├╝l├╝rken de─či┼čik vermeye gelen kad─▒nlar, o kadar g├╝zel birbirleriyle sohbet ederler ki de─čme gitsin. Hi├ž ak─▒llar─▒na gelmeyen meseleler de─či┼čik verirken gelir. O meseleyi balland─▒ra balland─▒ra anlatmalar─▒na doyum olmaz. B├╝t├╝n dedikodular orada yap─▒l─▒r. De─či┼čik evine gelen her kad─▒n─▒n ilk s├Âz├╝ ÔÇťBereketli olsundurÔÇŁ. Sonra hal-hat─▒r edilir. Bizim Ka┼čobas─▒┬┤nda Da┼čl─▒ lakab─▒yla bilinen bir kad─▒n vard─▒. ├çok oldu ├Âleli. Allah rahmet eylesin.┬á┬áDa┼čl─▒ Abla┬┤n─▒n o─člu Selahattin askere gider. Askerli─čini yaparken izine gelir. Aradan birka├ž g├╝n ge├žtikten sonra Selahattin:┬áÔÇťAna bir domates salatas─▒ yap da yiyeyimÔÇŁ┬áder. Da┼čl─▒ Abla domatesin ne oldu─čunu bilmedi─či i├žin Selahattin┬┤in iste─čini yerine getiremez. O─čluna sorar:

ÔÇôDomates ne ola ki.

Selahattin cevap verir:

ÔÇôBanadura ana banaduraÔÇŽ

Tarihten bir yaprak. G├╝lendam, T├╝rk├╝can ve Halil At─▒lgan hambeles toplarken.

Da┼čl─▒ Abla ne bilsin banaduran─▒n domates oldu─čunu. Ama bilvesile ├Â─črenmi┼č olur. Ertesi sabah de─či┼čik vermeye giden Da┼čl─▒ Abla de─či┼čik verme esnas─▒nda:┬áÔÇťG─▒z┬áanam hi├ž sormay─▒nÔÇŁ┬ádiye ba┼člar laf─▒.┬áÔÇťNe olduÔÇŁ┬ádiyenler olur. Da┼čl─▒ Abla, ÔÇťH─▒─▒─▒ ne olacak! Bizim Selahattin askerde bir incelmi┼č, bir incelmi┼č, g─▒z anam banaduraya domates diyorÔÇŁ┬ádemi┼č. Bunu de─či┼čik vermeye giden anam da bize anlatm─▒┼čt─▒. ┼×imdi bu hat─▒ray─▒ anlat─▒r anlat─▒r g├╝leriz. Ve bir de─či┼čik al─▒p verme safhas─▒, Da┼čl─▒ Ablan─▒n y├╝r├╝y├╝┼č├╝ ge├žer g├Âzlerimin ├Ân├╝nden. Ruhu ┼čad olsun Da┼čl─▒ Ablan─▒n.

De─či┼čik vermede, yaz aylar─▒ da ayr─▒ bir renktir ─░ncirgedi─či┬┤nde. Yaz─▒n evin ├Ân├╝ne ├Âzel yap─▒lm─▒┼č tahtlarda yat─▒l─▒r. Anadolu┬┤nun ├žardak dedi─čine bizimkiler taht der. Taht─▒ olmayanlar damlarda yatar. Yataklar ak┼čam a├ž─▒l─▒r sabah toplan─▒r. Ak┼čam yata─ča uzand─▒─č─▒n─▒zda y─▒ld─▒zlarla ba┼č ba┼ča. Tertemiz hava ve billur gibi bir g├Âky├╝z├╝. Sonsuz bir bo┼čluk. Cennet, cehennem, ├édem ile HavvaÔÇŽ K├óinatÔÇŽ Bu kadar y─▒ld─▒z ve sonsuzluk, sonra t├╝m bunlar─▒n yarat─▒c─▒s─▒ÔÇŽ ─░├žiniz ├╝rperir. Nerden geldim nereye gidece─čim sorusuna cevap arar insano─člu. Ne muhte┼čem bir d├╝zen, m├╝thi┼č bir intizam, k─▒saca hal ve gidi┼č pekiyi.

Bu d├╝┼č├╝nceler i├žindeyken ya y─▒ld─▒z kaymalar─▒ ya da conk ku┼čunun ├Ât├╝┼č├╝ bozar g├Âky├╝z├╝n├╝n sessizli─čini. Nas─▒l bir ku┼č oldu─čunu bilmem conk ku┼čunun ama sesini nerede duysam tan─▒r─▒m. Hep geceleri ├Âter. ÔÇŁConk conkÔÇŁ┬ádiye ├Âtt├╝─č├╝ i├žin conk ku┼ču denilmi┼čtir. Belki ku┼čun esas ad─▒ da bu de─čildir. En ├Ânemli ├Âzelli─či belli aral─▒klarla ├Âtmesidir. On veya on be┼č saniye aral─▒klara ├Ât├╝yorsa t├╝m ├Ât├╝┼čleri ayn─▒ saniyelerde olur. ├ľt├╝┼č├╝ guguklu saati and─▒r─▒r. Belki de guguklu saatin sesi bu ku┼čun ├Ât├╝┼č├╝n├╝ taklitten do─čmu┼čtur. Kim bilir. Conk ku┼čunun ├Ât├╝┼č├╝ ta uzaklardan duyulur.

Y├Ârenin simgesi olan Hac─▒k─▒r─▒ k├Âpr├╝s├╝.

Ne yer ne i├žer kimse bilmez. Ge├ž saatlere kadar ├Âter. Kurulu saat gibidir. Yatarken ka├ž saniyede ├Âtt├╝─č├╝n├╝ tespit edersin. ─░lk ├Ât├╝┼č├╝nden ba┼člars─▒n saymayaÔÇŽ 1ÔÇô2ÔÇô3ÔÇô4. 10┬┤a gelince conk diye ├Âter. ├ľtmeye nas─▒l ba┼člam─▒┼čsa ├Âyle devam eder. ├ľt├╝┼č├╝ ninni gibi gelir insana. Y├╝z├╝ say─▒ncaya kadar 10 kez ├Âter. Conk ku┼čunun ├Ât├╝┼č├╝n├╝ sayarak uyudu─čum gecelerim d├╝n gibi hat─▒r─▒mda.

Sonbahar─▒n da ayr─▒ bir g├╝zelli─či vard─▒r Ka┼čobas─▒┬┤nda. ├ľten keklik seslerini susturmak i├žin s─▒k s─▒k k├Ây├╝n kar┼č─▒ yama├žlar─▒nda avc─▒lar─▒n kendisini g├Ârmek, uzaktan gelen t├╝fek seslerini duymak m├╝mk├╝nd├╝r. Yapra─č─▒n─▒ d├Âken a─ča├žlar bahara k├╝sm├╝┼č, d├Âkmeyen ├žamlar ve makiler ise h├ól├ó yemye┼čil dipdiridir. Makilerin ye┼čillikleri pek ilkbahar─▒ aratmaz. Her zaman ye┼čili g├Ârme arzusunu tatmin eder.

Kuzgunluk Ka┼čobas─▒┬┤n─▒n en y├╝ksek tepesidir. Durak ─░stasyonu┬┤nun kar┼č─▒s─▒nda, Yaram─▒┼č Tren K├Âpr├╝s├╝┬┤n├╝n ├╝st ba┼č─▒ndad─▒r. Yeri y├╝ksek oldu─ču i├žin t├╝m ├ževreye h├ókim, her yer aya─č─▒n─▒z─▒n alt─▒ndad─▒r. Toros Da─člar─▒┬┤n─▒ yararak gelen trenleri ├žok uzaktan g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Kuzgunluk┬┤un Durak ─░stasyonu┬┤na bakan yamac─▒ndaki engebeli arazinin bitti─či yer kayal─▒kt─▒r. Zaman─▒nda kuzgunlar─▒n bu kayal─▒klarda konaklamas─▒ndan Kuzgunluk ad─▒ verildi─čine inan─▒l─▒r. En ├Ânemli ├Âzelli─či ├žakal ├žar─▒─č─▒n─▒n bol olmas─▒d─▒r. Y├Ârede ├žakal ├žar─▒─č─▒n─▒n en ├žok oldu─ču yer olarak bilinir. ├çakal ├žar─▒─č─▒ midyeye, kay─▒─ča ve ├žar─▒─ča benzer. Midyenin ta┼čla┼čm─▒┼č halidir. ─░├ži oyuktur. Ben ala torlakken onu hep bir ta┼č ├že┼čidi olarak bilirdim. Day─▒m anlatt─▒. Kuzgunlu─čun bulundu─ču yer zaman─▒nda denizmi┼č. Akdeniz┬┤in sular─▒ ├žekilmeden Kuzgunluk Tepesi su alt─▒nda imi┼č. Zaman i├žinde deniz ├žekilince midyeler ve bal─▒klar da ta┼čla┼čm─▒┼č, ├žakal ├žar─▒─č─▒ olmu┼č. Y├Âre insan─▒ kay─▒─č─▒ ve midyeyi bilmedi─či i├žin ad─▒n─▒ da ├žakal ├žar─▒─č─▒ koymu┼č.

Day─▒m zamanla Kuzgunluk┬┤a sahip ├ž─▒kt─▒. ├çal─▒lar─▒n─▒ s├Âkerek yirmi d├Ân├╝ml├╝k ba─č yeri a├žt─▒. ├ťz├╝m dikti. Kuzgunluk da ├ževrenin en g├Ârkemli ├Ârnek ba─č─▒, ├╝z├╝m├╝nde en iyi yeti┼čti─či yer olarak tarihe ge├žti. Benim de ├Âmr├╝m├╝n yar─▒s─▒ oldu. Rahmetli day─▒mla uzun m├╝ddet ba─č─▒n i├žindeki ├žakal ├žar─▒klar─▒n─▒ temizledik. Bir g├╝n babam geldi. Temizledi─čimiz yeri g├Âr├╝nce be─čenisini:ÔÇťPirin├ž gibi olmu┼čÔÇŁ┬ádiyerek ifade itti.┬á Hey gidi g├╝nler hey. T├╝m g├╝zellikler bizimle idi. ├çakal ├žar─▒─č─▒ temizlerken dahi mutlu, davul sesi duydu─čumuzda umutlu olurduk.

Ka┼čobas─▒┬┤nda mevsimine g├Âre yap─▒lmas─▒ planlanm─▒┼č i┼čler vard─▒. Bug├╝n├╝n i┼či yar─▒na b─▒rak─▒lmaz. D├╝─č├╝nler genellikle sonbahar ve k─▒┼č aylar─▒nda yap─▒l─▒r. ├çevre k├Âylerde yap─▒lan d├╝─č├╝nlerdeki davulun sesi ta uzaktan duyulurdu. Sabah ve ak┼čam k├Ây├╝n s─▒─č─▒rlar─▒n─▒n geli┼či de gidi┼či de ayr─▒ bir renkti Ka┼čobas─▒┬┤nda. Ak┼čam anas─▒na kavu┼čarak hasret giderecek olan buza─č─▒lar─▒n a─člamalar─▒n─▒ duyunca: Ana sevgisi, hasret, s─▒la, y├ód eller gelirdi akla. K├Âpeklerin havlamas─▒, horozlar─▒n ├Âtmesi, kuzular─▒n melemesi, e┼čeklerin an─▒rmas─▒, ineklerin, tosunlar─▒n m├Â├╝rmesi ise Ka┼čoabas─▒┬┤n─▒n ne┼če kayna─č─▒ idi.

Kuzgunluk Tepesi s─▒rtlar─▒nda b├╝t├╝n bunlar─▒ g├Ârmek ├žok kolayd─▒. T─▒pk─▒ su i├žmek gibi. ├çobanlar─▒n en ├žok u─črad─▒─č─▒ mevki Kuzgunluktu. Karap─▒nar ├çe┼čmesi ise son durak. Geceleri bu ├ževrede yan─▒k yan─▒k ├Âten kaval sesleri duymak olas─▒yd─▒. ├çoban ├Âyle bir ├Âtt├╝r├╝rd├╝ ki kaval─▒n─▒ÔÇŽ Hasret d├╝─č├╝m d├╝─č├╝m olur g├Âzya┼č─▒ d├Âkerdi kaval─▒n na─čmelerinde. Na─čmeler ise ok olur saplan─▒rd─▒ y├╝re─če. T├╝yleri diken diken olurdu insan─▒n. O kaval y├ór i├žin, ana, i├žin, gurbet i├žin ├Âter. ├çoban h─▒rs─▒n─▒ alamaz. Atar elini kula─č─▒na Karacao─član┬┤dan bir t├╝rk├╝ tutturur.

Do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m evin m├╝ze olmadan ├Ânceki h├óli. [1].

Deli g├Ân├╝l gezer gezer gelirsin
Ar─▒ gibi her ├ži├žekten al─▒rs─▒n
Nerde g├╝zel g├Ârsen orda kal─▒rs─▒n
Ben senin derdini ├žekemem g├Ân├╝l

diyerek inletirdi koyaklar─▒ÔÇŽ Gecenin karanl─▒─č─▒nda ses tren yolu gibi uzar gider. ├çoban yava┼č yava┼č hayvanlar─▒n─▒ suya indirir. Kavaldaki hava y├╝r├╝y├╝┼č havas─▒na d├Ân├╝┼č├╝r. S├╝r├╝ y├╝r├╝y├╝┼č havas─▒ e┼čli─činde a─č─▒r a─č─▒r Karap─▒nar┬┤a suya iner. Hayvanlar suland─▒ktan sonra yata─ča ├žekilir. ├çoban da kepene─čin alt─▒naÔÇŽ ─░┼čte b├Âyledir k├Âylerimiz. ├çoban─▒yla, kaval─▒yla, ac─▒s─▒yla, tatl─▒s─▒yla. B├Âyledir ─░ncirgedi─či, b├Âyledir Ka┼čobas─▒.

*(Dr. Halil At─▒lgan)

([1])Y─▒k─▒lmak ├╝zereyken asl─▒na sad─▒k kalarak yapt─▒rd─▒m. Sene de bir g├╝n de olsa oradaki yer yata─č─▒nda yat─▒yor, o y─▒llar─▒m─▒ hat─▒rl─▒yorum.

Toplam Okuma: 360 , Bug├╝n: 1 

Dr. Halil ATILGAN

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

20 ┼×ubat 2021, Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine i├žin yorumlar kapal─▒
Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

20 ┼×ubat 2021, Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

20 ┼×ubat 2021, Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

20 ┼×ubat 2021, ├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun i├žin yorumlar kapal─▒
Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

20 ┼×ubat 2021, Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

20 ┼×ubat 2021, Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Milis Yarbay Osman A─ča

Milis Yarbay Osman A─ča

20 ┼×ubat 2021, Milis Yarbay Osman A─ča i├žin yorumlar kapal─▒
Kud├╝s, Ey Kud├╝s!

Kud├╝s, Ey Kud├╝s!

20 ┼×ubat 2021, Kud├╝s, Ey Kud├╝s! i├žin yorumlar kapal─▒
Altıparmak-Muradiye-Çekirge Arasında Nostaljik Bir Gezinti

Altıparmak-Muradiye-Çekirge Arasında Nostaljik Bir Gezinti

20 ┼×ubat 2021, Alt─▒parmak-Muradiye-├çekirge Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Türkünün Hikâyesi: Nem Alacak Felek Benim

Bir Türkünün Hikâyesi: Nem Alacak Felek Benim

20 ┼×ubat 2021, Bir T├╝rk├╝n├╝n Hik├óyesi: Nem Alacak Felek Benim i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri

─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri

16 ┼×ubat 2021, ─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri i├žin yorumlar kapal─▒
TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in  K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli

TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli

14 ┼×ubat 2021, TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒

Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒

14 ┼×ubat 2021, Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝

BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝

12 ┼×ubat 2021, BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati

Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati

12 ┼×ubat 2021, Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri

Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri

31 Ocak 2021, Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri i├žin yorumlar kapal─▒
Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░

Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░

31 Ocak 2021, Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░ i├žin yorumlar kapal─▒
I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler

I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler

28 Ocak 2021, I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar