Quantcast
K├Ây Enstit├╝l├╝ Bir ├ľ─čretmenin Ansiklopedik Defteri – Belgesel Tarih

Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
K├Ây Enstit├╝l├╝ Bir ├ľ─čretmenin Ansiklopedik Defteri
  • 25 ┼×ubat 2023 Cumartesi
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

Toplam: 222 , Bug├╝n: 6 Okuma

1 Eyl├╝l 1933 y─▒l─▒nda Osmaniye ilinin, D├╝zi├ži il├žesinin G├Âk├žay─▒r k├Ây├╝nde do─čdu. G├Âk├žay─▒rÔÇÖda ├╝├ž y─▒ll─▒k e─čitmen okulunu bitirdikten sonra, D├╝zi├ži K├Ây Enstit├╝s├╝ne kayd─▒n─▒ yapt─▒rd─▒. Enstit├╝ b├╝nyesinde a├ž─▒lan ilkokul d├Ârt ve be┼činci s─▒n─▒flar─▒ da okuyarak ilk tahsilini tamamlad─▒. Sonra da D├╝zi├ži K├Ây Enstit├╝s├╝ne devam etti. 1950-1951┬á ├Â─čretim y─▒l─▒nda k├Ây enstit├╝s├╝n├╝┬á bitirdi. On iki y─▒l ├že┼čitli k├Âylerde ba┼č├Â─čretmenlik yapt─▒ktan sonra, 1964 y─▒l─▒nda Adana il merkezine atand─▒. De─či┼čik ilkokullarda okul m├╝d├╝rl├╝─č├╝, idarecilik, ─░lkokul ├ľ─čretmenleri Sendikas─▒ (─░LK SEN ) Ba┼čkanl─▒─č─▒, Adana Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Atama Komisyon ├ťyeli─či, Adana ├ľ─čretmenler Derne─či Ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1974 y─▒l─▒nda Adana Merkez ─░lk├Â─čretim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne atand─▒. Bu g├Ârevini alt─▒ y─▒l s├╝rd├╝rd├╝. Bu s├╝re i├žinde ├╝├ž kez g├Ârevden al─▒nmas─▒na ra─čmen, Dan─▒┼čtay karar─▒ ile geri d├Ând├╝.

Mehmet Y─▒lmaz

1989 y─▒l─▒nda d├Ârd├╝nc├╝ kez g├Ârevden al─▒nan ├Â─čretmenimiz, Adana Merkez Bah├želievler ─░lkokul M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne atand─▒. Dan─▒┼čtay karar─▒yla tekrar y├╝r├╝tmeyi durdurarak ─░lk├Â─čretim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ g├Ârevine geri d├Ând├╝. Fakat g├Âreve ba┼člamad─▒. 1 Haziran 1982 tarihinde kendi iste─či ile emekli oldu. O g├╝nden bu g├╝ne, kendi k├Ây├╝nde k├Ây enstit├╝l├╝ olmay─▒ en b├╝y├╝k onur kabul ederek hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝ren, ├Âz ge├žmi┼čini┬á aktarmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z bu ├Â─čretmenimiz Mehmet Y─▒lmazÔÇÖd─▒r.

Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmenle 70ÔÇÖli y─▒llarda AdanaÔÇÖda birlikte ├žal─▒┼čt─▒k. Ayn─▒ karavanaya ka┼č─▒k sallad─▒k. G├╝n oldu a─člad─▒k, g├╝n oldu g├╝ld├╝k.┬á Dertlerimizi payla┼čt─▒k. Ben o zaman Adana / Karata┼č / Kiremitli k├Ây├╝nde ├Â─čretmenlik yap─▒yordum. Sn, Y─▒lmaz Adana Merkez ─░lk├Â─čretim M├╝d├╝r├╝ idi. Gen├ž, dinamik, i┼či bilen, lider olma vas─▒flar─▒n─▒ ├╝st├╝nde ta┼č─▒yan bir y├Ânetici idi. G├Âlgesi a─č─▒r ve de tatl─▒ sertti.

Ben o y─▒llarda ├Â─čretmenli─či b─▒rakarak AdanaÔÇÖdan ayr─▒l─▒nca birbirimizin┬á izini kaybettik. Ama onun D├╝zi├ži il├žesine ba─čl─▒ G├Âk├žay─▒r k├Ây├╝nde oldu─čunu biliyordum. Fakat her nas─▒lsa yolumuz kesi┼čmedi.

17 Nisanda K├Ây Enstit├╝lerinin Kurulu┼č Y─▒l─▒ kutlamalar─▒ m├╝nasebetiyle 2001 y─▒l─▒nda D├╝zi├žiÔÇÖye gittim. Yine kar┼č─▒la┼čamad─▒k. D├╝zi├žiÔÇÖye gidip geldikten sonra, Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmen telefonumu bulmu┼č beni arad─▒. Uzun uzun konu┼čtuk. Hasret giderdik.

Kader bizi 22 y─▒ldan sonra telefonda bir araya getirdi. O, benden vefal─▒ ├ž─▒kt─▒. Telefonla ba┼člayan muhabbet, zaman i├žinde kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmemizi sa─člad─▒.

D├╝zi├ži K├Ây Enstit├╝s├╝ Binas─▒

2004 y─▒l─▒n─▒n Haziran ay─▒nda D├╝zi├žiÔÇÖye yol d├╝┼č├╝rd├╝m. Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmeni Amanos┬á Da─člar─▒ndaki Mezda─č─▒ Yaylas─▒nda buldum. Evinin ├Ân├╝nde bir ┼čeyler yap─▒yordu. ─░┼če kendini kapt─▒rd─▒─č─▒ndan geldi─čimizi g├Ârmedi. Ben sel├óm verip, kendisine Mehmet Y─▒lmazÔÇÖ─▒n evini sordum. Sesimden tan─▒d─▒. Kucakla┼čt─▒k. Hasret giderdik. Sa─č olsun ├žok b├╝y├╝k ilgi g├Âsterdi.

├çay ve kahve fasl─▒ndan sonra,┬á birlikte┬á ara┼čt─▒rma┬á yapaca─č─▒m─▒z┬á G├Âk├žay─▒rÔÇÖa d├Ând├╝k┬á┬á K├Âydeki kaynak ki┼čileri tek tek bularak y├Âre k├╝lt├╝r├╝n├╝n derlenmesine vesile oldu. K─▒saca haz─▒rlad─▒─č─▒m ÔÇťGel Vur Da─člar─▒ndan Gavur Da─člar─▒naÔÇŁ adl─▒ kitap ├žal─▒┼čmas─▒n da bizi yaln─▒z b─▒rakmad─▒. Ufak tefek eksikliklerimizin┬á hepsini tamamlad─▒.

G├Âk├žay─▒rÔÇÖdaki evinde kitapl─▒─č─▒n─▒, ar┼čivini, Atat├╝rk k├Â┼česini g├Âsterdi. Atat├╝rk k├Â┼česindeki gazete kup├╝rleri dosyas─▒ m├╝thi┼čti. M├╝bal├ó─čas─▒z On Kas─▒m m├╝nasebetiyle yay─▒mlanan gazetelerin hepsi bu dosyalarda mevcuttu.

Sonra D├╝zi├ži K├Ây Enstit├╝s├╝yle ilgili resimler. Kronolojik s─▒raya dizilmi┼č. Hayran oldum. Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmen ger├žek bir enstit├╝l├╝, ger├žek bir ├Â─čretmen, o ruhu hi├ž kaybetmeyen bir e─čitimci. Evindeki dolab─▒, kapl─▒─č─▒, sandalyeyi vb. kendisi yapm─▒┼č. Hi├žbir malzemeyi israf etmeden de─čerlendirmi┼č. K─▒saca Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmen, ├╝reten, a┼čkla ┼čevkle ├╝retimiyle bu ├╝lkeye hizmet eden bir e─čitimci. ÔÇťAdam gibi adamÔÇŁ. Y├Ârenin de en ├žok sevilen ki┼čilerin-den biri.

D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun olan birisi, hem de┬á 70ÔÇÖli y─▒llarda birlikte ├žal─▒┼čm─▒┼č bir e─čitimci olarak. Onunla gurur duymamak elde de─čil. Ger├žekten o, ├Ârnek bir enstit├╝l├╝, ├Ârnek bir insan.

Evinde zengin bir kitapl─▒─č─▒ var. Benim yay─▒mlanan kitaplar─▒m─▒n ├žo─ču┬á┬á mevcut. Mezda─č─▒ Yaylas─▒ndaki evinde otururken, ÔÇťKara kapl─▒ÔÇŁ tabir edilen bir defteri elimize ge├žti. M├╝barek defter de─čil sanki ansiklopedi. Neler yoktu defterde. Ne bilgiler, ne bilgiler. O bilgiler, bu ├Ârnek insan─▒n ├Âzenerek, haz─▒rlad─▒─č─▒┬á ÔÇťKara kapl─▒ÔÇŁ defterinde toplanm─▒┼čt─▒.┬á ─░┼čte bu yaz─▒, Mehmet Y─▒lmaz┬á ├ľ─čretmenin┬á defterindeki orijinal bilgiler nedeniyle kaleme al─▒nd─▒. ┼×imdi sizlere bu defterden baz─▒ bilgiler aktarmak istiyorum. Okuyunca sizler de bana hak vereceksiniz.

Defterin ilk sayfas─▒nda ÔÇťAnam─▒n DedikleriÔÇť ba┼čl─▒─č─▒yla bir b├Âl├╝m a├ž─▒lm─▒┼č.┬á B├Âl├╝m├╝n sa─č taraf─▒nda anas─▒ ve babas─▒n─▒n ├Âl├╝m tarihleri saatiyle, g├╝n├╝yle birlikte yaz─▒lm─▒┼č. Sonra da anas─▒n─▒n kulland─▒─č─▒ y├Âresel deyim ve s├Âzc├╝kler s─▒ralanm─▒┼č.┬á ─░├žinde y├Âresel beddualar da var. Bu b├Âl├╝m├╝n arkas─▒nda ÔÇťYa┼čÔÇŁ la ilgili s├Âylenmi┼č ├Âzdeyi┼čler yer alm─▒┼č. ─░┼čte birka├ž ├Ârnek: (…) ÔÇťK─▒rk ya┼č gen├žli─čimin ya┼čl─▒l─▒─č─▒, elli ya┼č ya┼čl─▒l─▒─č─▒m─▒n gen├žli─čidir. Victor H├╝go. Bir insan─▒n ya┼č─▒, g├Âze batacak ba┼čka ┼čeyi kalmay─▒nca dikkati ├žeker. Emerson. Yirmisinde istek, otuzunda zeka, k─▒rk─▒nda ak─▒l ├Ânemlidir. Franklin.ÔÇŁ┬á┬á┬á

Mehmet Y─▒lmaz ├ľ─čretmenin ansiklopedik defterinin ikinci b├Âl├╝m├╝nde ÔÇťdokuzÔÇŁ say─▒s─▒ ile ilgili deyimler,┬á T├╝rkler de dokuz say─▒s─▒n─▒n ├Ânemi anlatan tespitler var.

├ľnce dokuz say─▒s─▒yla ilgili birka├ž deyim: ÔÇťDokuz canl─▒ olmak / Dokuz k├Âyden kovulmak / Dokuz yorgan eskitmek / Dokuz do─čurmakÔÇŁ vb. Sonra da T├╝rklerde dokuz say─▒s─▒n─▒n ├Ânemi. Aynen aktar─▒yorum:

ÔÇťAtalar─▒m─▒z ├Ândere selam ve sayg─▒ i├žin┬á yere dokuz kez diz vururlard─▒. Altay destan─▒na g├Âre Tanr─▒ ├Ânce 9 dall─▒ bir a─ča├ž, sonra da bu dallardan 9 ki┼či, onlardan da 9 oymak yaratm─▒┼č. 9 oyma─č─▒n ba┼č─▒ O─čuzhan verdi─či ┼č├Âlende 990 at, 9 bin koyun kestirmi┼č, hayvan derisinden 99 havuz yapt─▒rm─▒┼č. Dokuzuna rak─▒, doksan dokuzuna da k─▒m─▒z doldurmu┼č. AsyaÔÇÖdaki atalar─▒m─▒z 99 tanr─▒ oldu─čuna inan─▒rlard─▒. 99 Tanr─▒n─▒n yeri ayr─▒ idi. Atalar─▒m─▒z─▒n giydikleri h─▒rkan─▒n sa─č koluna 4,┬á sol koluna da be┼č ├ž─▒ng─▒rak takard─▒. Kol u├žlar─▒na tak─▒lan ├ž─▒ng─▒rak say─▒s─▒n─▒n toplam─▒ da dokuzdur. K─▒saca 9, T├╝rklerin hayat─▒nda ├Ânemli bir say─▒d─▒r.ÔÇť

Defterde bu a├ž─▒klamalardan sonra ├Âzl├╝┬á s├Âzler yer alm─▒┼č. ─░┼čte onlardan bir ka├ž─▒:

ÔÇťUmut yoksulun ekme─či. Ye Mehmet ye. Orhan Ar─▒burnu / Ne g├╝├žl├╝ devletmi┼čiz ki, siz d─▒┼čar─▒dan biz, i├žeriden bunca ├žabaya ra─čmen h├ól├ó y─▒kam─▒yoruz. Ke├žeci zade Fuat Pa┼ča / Uygarl─▒k insan─▒n y├╝re─činde de─čilse, ba┼čka yerde olmaz.┬á Georges Duhamel / T├╝rkler ├Âld├╝r├╝l├╝rler, fakat ma─člup edilemezler . NapolyonÔÇŁ

Bu ├Âzl├╝ s├Âzlerden sonra defterde D├╝nya Gazeteciler Birli─činin 1999 y─▒l─▒nda, Haziran ay─▒nda ─░svi├žreÔÇÖdeki toplant─▒s─▒nda ├╝lkelere g├Âre gazete sat─▒┼č ortalamas─▒ sonu├žlar─▒ s─▒ralanm─▒┼č. Bu tespite g├Âre her bin ki┼čiden: ÔÇťNorve├žÔÇŁte: 588, JaponyaÔÇÖda: 577, FillandiyaÔÇÖda: 455, ─░ngiltereÔÇÖde: 317, Almanya ÔÇÖda: 303, ABDÔÇÖde: 201, SingapurÔÇÖda: 273, TaylantÔÇÖda: 194, FransaÔÇÖda: 145, T├╝rkiyeÔÇÖde ise: sadece 42 ki┼čiÔÇŁ gazete okuyor.

Defterde bu bilgilerden sonra, k─▒salt─▒lm─▒┼č kurum ve kurulu┼č isimleri var. ─░┼čte birka├ž ├Ârnek: ÔÇťG─░K ÔÇô Genel idare Kurulu. / TGSD: T├╝rkiye Giyim Sanayi Derne─či / DAKTAV: Do─ču Akdeniz K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rma Vakf─▒ / T├ľMER: T├╝rk Dil ├ľ─čretim Merkezi / D├ľS─░M: D├Âner Sermaye ─░┼čletmeleri Merkezi / ARPO:┬á Asya Pasifik Okyanusu ─░┼č├ži Sendikalar─▒ÔÇŁ.

Bu k─▒saltmalardan sonra yine ├Âzl├╝ s├Âzlere yer verilmi┼č,┬á sonra da ├Ânemli bulu┼člar s─▒ralanm─▒┼č. ─░┼čte d├╝nyadaki ├Ânemli bulu┼člardan birka├ž ├Ârnek:

ÔÇť1903-Wright karde┼čler motor g├╝c├╝ ile ilk u├žu┼ču ger├žekle┼čtirdi. / 1920-─░lk radyo yay─▒n─▒ ger├žekle┼čti. / 1920- Elektrik s├╝p├╝rgesi, t─▒ra┼č makinesi, santrifuj├╝ kurutma makinesi, buz dolab─▒ ve donmu┼č besinler piyasaya ├ž─▒kt─▒. / 1926-Johnlogie Baird, radyo dalgalar─▒yla ilk TV yay─▒n─▒n yap─▒ld─▒. / 1928- Alexander Fleming penisilini ke┼čfetti. / 1930- British Broadcasting Corporation (BBC) TV yay─▒n─▒na ba┼člad─▒. / 1935-Naylon ve plastik yap─▒ld─▒, ilk naylon ├žorap giyildi./ 1945- Elektronik bilgisayar ger├žekle┼čtirildi. / 1947-William Shockley transist├Âr├╝┬á icat etti. / 1969-ABDÔÇÖli astronotlar ayda y├╝r├╝d├╝.ÔÇŁ

Defterde bulu┼člar b├Âl├╝m├╝nden sonra yine ├Âzl├╝ s├Âzlere yer verilmi┼č. T├╝rk ve d├╝nya d├╝┼č├╝n├╝rlerinden se├žilen ├Âzl├╝ s├Âzler hayli kapsaml─▒. Bu ├Âzl├╝ s├Âzlerin i├žinde┬á┬á M. Kemal Atat├╝rkÔÇÖe ait ├Ânemli ├Âzdeyi┼čleri de bulmak m├╝mk├╝n. ─░┼čte sizler i├žin se├žti─čim birka├ž ├Ârnek: ÔÇťYol verin bac─▒ma, Demirel diyene ac─▒ma. Mustafa Balbay. Evlilik uzun ince bir yolun ta┼č─▒d─▒r. Hasan Pulur. Bir memleket iyi idare ediliyorsa fakirlik ay─▒pt─▒r / Bir memleket k├Ât├╝ idare ediliyorsa zenginlik ay─▒pt─▒r. Konf├╝├žy├╝s. Ak─▒ll─▒ insan d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ her ┼čeyi s├Âylemez. Fakat her ┼čeyi d├╝┼č├╝nerek s├Âyler. Aristoteles. Kap─▒y─▒ aral─▒k b─▒rakmay─▒n. Fark─▒na varmadan ard─▒na kadar a├ž─▒l─▒r. Atat├╝rk.ÔÇŁ

Bu b├Âl├╝m├╝n sonunda ÔÇťHan─▒mlar Hakk─▒ndaÔÇŁ diye uzunca bir b├Âl├╝m┬á var ki┬á┬á ├Ânemli bilgiler i├žeriyor. Ke┼čke hepsini ├Ârnekleyebilsek. Ama m├╝mk├╝n de─čil.┬á┬á┬á Buradan da i┼čte sizler i├žin se├žtiklerimiz:

ÔÇťHan─▒mlar─▒n %40 g├Âr├╝c├╝ usul├╝yle evli, %30 dini nikahla, %20 nikahs─▒z. %64 hamilelik d├Âneminde doktor g├Ârm├╝yor. 100 kad─▒ndan sadece ikisi y├╝ksek tahsil yap─▒yor. Kad─▒nlar─▒n siyasi partilere kat─▒l─▒m─▒%13. Kad─▒nlar en ├žok mutfakta ve yemek masas─▒nda kavga ediyor.┬á 8 milyon kad─▒n okuma yazma bilmiyor. Kad─▒nlar en fazla y├╝r├╝yenler listesine giriyor. D├╝nyada kad─▒nlar erkeklerden daha ├žok.ÔÇŁ

Bu bilgilerden sonra AnadoluÔÇÖda han─▒mlara verilen adlar s─▒ralanm─▒┼č. 47 ad tespit edilmi┼č. Onlardan baz─▒lar─▒:

ÔÇťKa┼č─▒k D├╝┼čman─▒ / Eksik Etek / Bald─▒r─▒ ├ç─▒plak / ├çorbac─▒ / D─▒rd─▒r Makinesi / U┼čaklar─▒n Anas─▒ / Babam─▒n Gelini / ├ľm├╝r T├Ârp├╝s├╝ / Akrep Sultan / Ev Bek├žisi / Fettan / K├╝l d├Âken / Zebunum / Sirkeli Ba┼č, Elinin Kiri / Cariye / Gece M├╝ft├╝s├╝ / Haremim / Bizimki / Dahiliye Naz─▒r─▒ / Kep├že tutan / K├Âro─člu / Kendi Gelen vb.ÔÇŁ

Bu isimlerin arkas─▒ndan faydal─▒ bilgiler s─▒ralanm─▒┼č. ─░┼čte ├╝├ž ├Ârnek: ÔÇť1932 y─▒l─▒ndan bu yana T├╝rk├že okunan ezan, 17 Haziran 1950 tarihinden itibaren Arap├ža okundu. 4 Kas─▒m 1950ÔÇÖde Din Dersleri ilkokul program─▒na al─▒nd─▒. 1951 y─▒l─▒nda 471 halk evi, 4360 halk odas─▒ kapat─▒ld─▒.ÔÇŁ

Gerekli bilgiler b├Âl├╝m├╝nde sigaran─▒n zararlar─▒na da yer verilmi┼č: ÔÇťSigarada 4 bin zararl─▒ madde┬á bulunmakta, 25 hastal─▒─ča sebep olmakta, her sigara insan ├Âmr├╝n├╝ 11 dakika k─▒saltmakta, 20 y─▒l sigara i├žen ki┼činin v├╝cudunda 7 kilo katran bulunmakta, beyin felcine sebep olmakta, d├╝nyada sigaradan 8 milyon insan ├Âlmekte, insan ├Âmr├╝n├╝ 15 y─▒l k─▒saltmaktad─▒rÔÇŁ bilgileri alt─▒ ├žizilerek verilmi┼č. Altta ki k├╝├ž├╝k notta da: ÔÇťD├╝nyan─▒n en uzun alfabesi 74 harfle Kambo├žyaÔÇÖdad─▒rÔÇŁ denilmi┼č.

Defterin en g├╝zel b├Âl├╝mlerinden biri ise; ÔÇťMutluluk Re├žetesiÔÇŁ. Faydal─▒ bilgiler ÔÇťMutluluk Re├žetesiÔÇŁ adl─▒ b├Âl├╝mle varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼č. Bunun da┬á tamam─▒n─▒ vermek imk├óns─▒z. Ama birka├ž ├Ârnek vermek istiyorum. ─░┼čte mutluluk re├žetesinden baz─▒ maddeler:

ÔÇťUcuz araba kullan, ama alabilece─činin en g├╝zelini al.┬á Sevincini sak─▒n erteleme. Kaybedecek ┼čeyleri olmayan insanlardan kork. Her g├╝n 30 dakika y├╝r├╝y├╝┼č yap.┬á Biri seni kucaklad─▒─č─▒nda ilk b─▒rakan sen olma. Kendini ve ba┼čkalar─▒n─▒ affetmesini bil. Her g├╝n 6 bardak su i├žmeyi unutma.┬á G├Âz├╝n├╝n ├Ân├╝nde hep g├╝zel ┼čeyler bulundur. Seni seven insanlar─▒ koru. Zor da olsa ailenle tatil yapmak i├žin her ┼čeyi dene. Kendine yap─▒lmas─▒n─▒ istemedi─čin hi├žbir ┼čeyi ba┼čkas─▒na yapma. ├çok m├╝kemmel buldu─čun fikri ba┼čkas─▒n─▒n engellemesine izin verme.”

Mutluluk re├žetesi b├Âyle g├╝zelliklerle devam ediyor. Sonra D├╝nya devletlerinin uluslar aras─▒ para birimleri ve k─▒saltmalar─▒, T├╝rkiyeÔÇÖdeki evlilik ├že┼čitleriyle ilgili bilgiler s─▒ralanm─▒┼č. Ama ne bilgiler, ne bilgiler. ─░┼čte birka├ž ├Ârnek:

ÔÇťA├ž─▒k bir gecede ├ž─▒plak g├Âzle 2000 ayr─▒┬á y─▒ld─▒z─▒ g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Fareler hi├žbir zaman istifra edemez. D├╝nyada 2300 y─▒lan t├╝r├╝ vard─▒r. Timsahlar dillerini d─▒┼čar─▒ ├ž─▒karamazlar. ─░ngiltereÔÇÖde b├╝t├╝n ku─čular krali├ženin mal─▒d─▒r. Z├╝rafan─▒n dili 35 cm uzunlu─čunda ve de siyaht─▒r. D├╝nyada insan ba┼č─▒na d├╝┼čen kar─▒nca say─▒s─▒ bir milyondur. Kutup ay─▒lar─▒ solakt─▒r. Mutlu evliler uzun ya┼čar. Kediler ultrasyon seslerini duyarlar. G├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ndan daha fazla yararlanmay─▒ Franklin ba┼člatm─▒┼čt─▒r. Bu g├╝ne kadar ├Âl├ž├╝lm├╝┼č en b├╝y├╝k buz da─č─▒n─▒n uzunlu─ču 200 mil, geni┼čli─či 60 mil olarak tespit edilmi┼čtir.ÔÇŁ

Defterde bu bilgilerden sonra ├Ânemli telefonlar, uluslar aras─▒ plakalar, ┼čehir plakalar─▒, anayasal kurulu┼člar yer alm─▒┼č. Sonra da evlili─či bitirecek olan┬á┬á┬á davran─▒┼člar s─▒ralanm─▒┼č. Arkas─▒ndan da yine gerekli bilgilere yer verilmi┼č. Birka├ž bilgi var ki ├Ânemli. Onu da buraya almadan ge├žemeyece─čim: ─░┼čte se├žti─čimiz┬á┬á ├Ârnekler:

ÔÇťBaz─▒ maddelerin do─čada kalma s├╝resi: Cam 4 bin y─▒l. Plastik bin y─▒l.┬á Bira kutusu 10-100 y─▒l aras─▒. Sigara filtresi 2 y─▒l. An─▒t kabir projesi ordinary├╝s Prof. Dr. Emin Onat ile Mimar Orhan Arda taraf─▒ndan 1942 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒. ─░lk T├╝rk├že ezan 18 Temmuz 1932 tarihinde okundu. D├╝nyada ilk ├ťniversite HarranÔÇÖda a├ž─▒ld─▒. D├╝nyada 500 den fazla et yiyen bitki var. ─░svi├žreÔÇÖde Pazar g├╝n├╝ ├žama┼č─▒r asmak, AvusturalyaÔÇÖda pazar g├╝nleri pembe pantolon giymek, SingapurÔÇÖda metroda sak─▒z ├ži─čnemek yasak. D├╝nyada ilk anayasa AmerikaÔÇÖda uyguland─▒. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n vatanda┼čl─▒k numaras─▒: 10. 000 000 146ÔÇÖd─▒r. 25. 3. 2003 tarihi itibar─▒ ile T├╝rkiye saniyede 640 $ bor├ž ├Âd├╝yor. Okuma yazma bilen ilk Osmanl─▒ h├╝k├╝mdar─▒ Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n kay─▒tl─▒ oldu il Gazi Antep. ─░lk kibrit 19. y├╝zy─▒lda kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. T├╝rkiyeÔÇÖde en ├žok kullan─▒lan soy ad s─▒ras─▒yla: Y─▒lmaz, Kaya, Demir, ┼×ahin, ├çelik.┬á Mustafa Kemal Pa┼ča B├╝y├╝k NutkuÔÇÖnu┬á 15 ekim 1927 tarihinde okumaya ba┼člad─▒. 27 Ekim 1927 g├╝n├╝ bitirdi. Nutkun okunmas─▒┬á her g├╝n 6 saat olmak ├╝zere, 6 g├╝n,┬á 36 saat, 31 dakika s├╝rd├╝. ├ťlkemizde ilk kilise HatayÔÇÖda a├ž─▒ld─▒. ├ť├ž t├╝rl├╝ dost vard─▒r: Ekmek gibi / ─░la├ž gibi / Vir├╝s gibi. 29 Ekim 2003 tarihinde T├╝rkiyeÔÇÖde: 19 gazete, 110 dergi, 51 radyo, 20 televizyon, 250 dernek, 500 vak─▒f, 1000 ┼čirket, bulunmaktad─▒r. 800 okul ise k├Âkten dincilerin elindedir.ÔÇŁ

Defter ├žok g├╝zel bilgilerle donat─▒lm─▒┼č, ├Âzene bezene se├žilen ├Âzl├╝ s├Âzler ise her sayfada kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. G├Ânl├╝m defterdeki bu bilgilerin hepsinin bilinmesinden yana. Onun i├žin de sayfalardaki ├Ânemli bilgileri g├Ârd├╝k├že g├Âz├╝m tak─▒l─▒p kal─▒yor, sat─▒r atlayam─▒yorum. ├çaresizim. Onun i├žin az─▒m─▒z─▒n ├žo─ča say─▒lmas─▒ dile─čiyle yaz─▒y─▒ defterden se├žti─čim DostoyevskÔÇÖinin: ÔÇťD├╝nyada var olan en korkun├ž g├╝├ž, al├žak g├Ân├╝ll├╝l├╝kt├╝rÔÇŁ ├Âz deyi┼či ile noktalamak,┬á al├žak s├Âz├╝n├╝n de sadece g├Ânl├╝n ├Ân├╝nde de─čer kazand─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlatmak istiyorum.

Sevgili ├ťstat !…
25 / 3 / 2005 / Ankara

15 / 2 / 2005 tarihinde ad─▒ma g├Ândermi┼č oldu─čunuz Kar S─▒ca─č─▒ adl─▒ ┼čiir kitab─▒n─▒zla birlikte kart─▒n─▒z─▒ ald─▒m. Te┼čekk├╝r ederim. Kitab─▒n─▒z─▒ okudum. Tebrik eder ba┼čar─▒lar─▒n─▒z─▒n devam─▒n─▒ dilerim.

Yazmam; ha bu g├╝n ha yar─▒n derken ancak bu g├╝n sat─▒rlar sizi benimle bulu┼čturabildi. ─░┼člerimin yo─čunlu─ču nedeniyle (L├╝tfen kli┼čele┼čmi┼č bir tabir olarak d├╝┼č├╝nmeyeniz) dizelerinize ve de kart─▒n─▒za cevap vermedim. Siz de belki kulak arkas─▒ etti─čimi d├╝┼č├╝nd├╝n├╝z. ┼×imdiye kadar hi├žbir kart─▒, ┼čahs─▒ma yaz─▒lm─▒┼č bir kitab─▒ cevaps─▒z b─▒rakmad─▒m. B─▒rakmam da. Hele sizler gibi k├╝lt├╝r├╝m├╝ze, edebiyat─▒m─▒za g├Ân├╝l vermi┼č di┼činden t─▒rna─č─▒ndan art─▒rarak bir dergi ├ž─▒karan, topluma hizmet eden┬á arkada┼člar─▒m─▒ asla.┬á Bundan emin olabilirsiniz.

Kart─▒n─▒zda ÔÇťGe├ž de olsa sizin gibi bir dostu bulman─▒n mutlulu─ču i├žindeyimÔÇť┬á diyorsunuz. Benden de al─▒n o kadar.┬á Buna inanman─▒z─▒ isterim. Hizmet bizim i├žin en y├╝cedir. Siz de bunu elinizden geldi─či kadar g├Ât├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒yorsunuz.┬á Can─▒ g├Ân├╝lden kutlar─▒m. ├ç├╝nk├╝ dergi ├ž─▒karman─▒n ne demek oldu─čunu ├žok iyi biliyorum. Zira pul paras─▒ bile kesenizden gider.

Sevgili dost: Derginizde hep yazmak istedim. Nedeni memleketime hizmet ediyorsunuz. Fakat benim ├žal─▒┼čma alan─▒m hep ara┼čt─▒rmaya dayal─▒ ve uzun yaz─▒lar. Farkl─▒ kulvarlarda ko┼čuyoruz. Onun i├žin hep geri planda kald─▒m. Derginin format─▒na ters d├╝┼čer d├╝┼č├╝ncesi a─č─▒r bast─▒. ├çukurova ve Toroslarla ilgili ├žok geni┼č bir ar┼čivim ve ara┼čt─▒rma dosyalar─▒m olmas─▒na, 1929 y─▒l─▒ndan bu yana ├çukurova da ├ž─▒kan dergilerin b├╝t├╝n ciltleri kitapl─▒─č─▒mda bulunmas─▒na ra─čmen sizin derginizin tamam─▒ yok. Ayr─▒ca memleketine d├╝┼čk├╝n ├çukurovaÔÇÖn─▒n ta┼č─▒na topra─č─▒na kurban olacak bir yap─▒m olmas─▒na ra─čmen maalesef Ard─▒├ž Ku┼čuÔÇÖnda bulu┼čamad─▒k. Bu da Ard─▒├ž Ku┼čunun format─▒n─▒n bana g├Âre farkl─▒ olmas─▒ndan kaynakland─▒. Dilerim ge├žmi┼č geride kal─▒r.

Size dergi muhteviyat─▒na yak─▒n buldu─čum┬á iki yaz─▒m─▒ g├Ânderiyorum. Birisi Halil SoyuerÔÇÖle ilgili, Sevgi Delisi. ├ľb├╝r├╝ de: K├Ây Enstit├╝s├╝ Mezunu Bir ├ľ─čretmenin Ansiklo pedik Defteri ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Yaz─▒lar san─▒r─▒m sizin yay─▒n anlay─▒┼č─▒n─▒za uygundur. Ayr─▒ca merhum Hasan Turanla ilgili m├╝thi┼č bir ├žal─▒┼čmam var. Ama ├žok uzun. Seri halde yay─▒mlayabilir misiniz bilmiyorum.

Beni d├╝┼č├╝nerek kitap ve kart g├Ânderdi─činiz i├žin size te┼čekk├╝r eder, ba┼čar─▒ dileklerimin sizlerle birlikte oldu─čunu bilmenizi isterim. G├Âr├╝┼čmek dile─čiyle ho┼č kal─▒n, ho┼č├ža kal─▒n, sevgiyle kal─▒n.

Dr. Halil At─▒lgan /Ankara

belgeseltarih.com sitesinin notu:
D├╝zi├ži TV taraf─▒ndan haz─▒rlanan ve Temmuz 2019’da yay─▒nlanan “D├╝zi├ži K├Ây Enstit├╝s├╝” belgeseli ilginizi ├žekebilir.
Belgeselde bu yaz─▒da s├Âz├╝ edilen 1950-1951 y─▒l─▒ mezunu Mehmet Y─▒lmaz da konu┼čmac─▒ olarak yer alm─▒┼čt─▒r.

Dr. Halil ATILGAN

Dr. HAL─░L ATILGAN 1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size, Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝, Folklar, T├╝rk Yurdu, D├╝zi├ži, I┼č─▒nsu, T├╝rk├╝g, ┼×ehir, Alk─▒┼č dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2021 itibariyle 205 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2020 itibariyle 54 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2021 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 35 kitab─▒ yay─▒mland─▒. 2015 y─▒l─▒n─▒n May─▒s ay─▒nda TarsusÔÇÖun ─░ndirgedi─či k├Ây├╝ ÔÇô Ka┼čoba mezras─▒nda Halil At─▒lgan Toroslar K├╝lt├╝r ve Sanat Evinin (Halil At─▒lgan Toroslar Y├Âr├╝k M├╝zesi) a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒ yaparak toplumun hizmetine sunan At─▒lgan, halen TRT T├╝rk├╝ÔÇÖde Toprak Kokan T├╝rk├╝ler ve Dilde Telde Anadolu programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sunmaktad─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Haber Merkezi, 25 ┼×ubat 2023
Demokrasiye Ge├ži┼čin ─░lk Se├žimi: 1946

Demokrasiye Ge├ži┼čin ─░lk Se├žimi: 1946

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 22 ┼×ubat 2023
Bursa’da Nostaljik Bir Gezinti

Bursa’da Nostaljik Bir Gezinti

Haber Merkezi, 20 ┼×ubat 2023
Bir D├Ânemin Efsanesi: Alasya Oyuncaklar─▒

Bir D├Ânemin Efsanesi: Alasya Oyuncaklar─▒

Haber Merkezi, 4 ┼×ubat 2023
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023