S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

  • Selda SAVCI

Do─čdu─čum k├Âye ├žok farkl─▒ bir yolculuk yapt─▒m ge├žen hafta. Hi├ž bakmad─▒─č─▒m gibi bakt─▒m, ├žocuklu─čumda ko┼čup oynad─▒─č─▒m sokaklar─▒naÔÇŽ Kendimizce icat etti─čimiz oyunlar─▒m─▒z─▒n mekanlar─▒ olan, eski ve kullan─▒lmayan hamamlar─▒naÔÇŽ

1200 ├Âncesine kadar giden bir tarihe sahip olan Ayaz K├Ây├╝, Osmanl─▒dan ├Ânce Bizanslar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir yerle┼čim yeriymi┼č. Konaklar dedi─čimiz tepede kiremit par├žalar─▒ toparlad─▒k ├žocukken. S─▒rl─▒ olan kiremitleri bulanlar sevinirlerdi. Bizden ├╝├ž ku┼čak ├Âncekiler ise KonaklarÔÇÖdaki s├╝tunlu yap─▒n─▒n i├žinde oynarlarm─▒┼č, anneleri k─▒zarm─▒┼č; oraya gitmeyin ta┼člar kafan─▒za d├╝┼čecek diyeÔÇŽ Bu s├╝tunlu yap─▒dan ┼ču an eser yok.

Resmi kay─▒tlarda 1325/1907 ve 1927 Salnamelerinde Ayas olarak ge├žen k├Ây├╝n ismi, daha sonra Ayaz olarak de─či┼čmi┼čtir. A─č─▒zdan a─čza de─či┼čmi┼č olma ihtimali y├╝ksektir.

Fatih Sultan Mehmet taraf─▒ndan, e┼či Sitti HatunÔÇÖa mihr olarak verilen k├Ây, FatihÔÇÖin ├Âlmesi ile Hamza bey taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nm─▒┼čt─▒r. Hamza BeyÔÇÖden sonra o─člu Murat BeyÔÇÖe onun ├Âl├╝m├╝nden sonra da Beyaz─▒t ├çelebiÔÇÖye ge├žen k├Ây daha sonra Beyaz─▒t ├çelebi taraf─▒ndan vakfedilmi┼čtir. Kanuni Sultan S├╝leyman zaman─▒nda 40 haneli olan k├Ây, tahrir defterlerinde Timurta┼č t─▒mar─▒ olarak ge├žmektedir. Daha sonra ─░sa Bey o─člu AyasÔÇÖa devredilmi┼čtir. K├Ây├╝n ismi ├žok b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla buradan gelmektedir.

Ayaz K├Ây├╝, zengin ge├žmi┼činden dolay─▒ ├že┼čitli zamanlarda tez ├žal─▒┼čmalar─▒na konu olmu┼čtur. Daha sonra t├╝m bu ├žal─▒┼čmalar─▒n derlendi─či bir ├žal─▒┼čma yap─▒lmas─▒ ├╝midi ile k├Âydeki hamam yap─▒lar─▒na mercek tutmak istiyorum.

Bir tanesi ayakta olmamakla birlikte, k├Âyde ├╝├ž tane hamam bulunmaktad─▒r. Y─▒k─▒lm─▒┼č olan hamam─▒n Bizans d├Ânemine ait oldu─ču s├Âylenmektedir. Konaklar dedi─čimiz tepede bulunan hamam─▒n, 1970ÔÇÖli y─▒llara kadar zemin kaplamas─▒n─▒n tu─člalar─▒ g├Âr├╝lebiliyormu┼č, ancak ┼ču an mevcut de─čil. Pis su giderinin ta┼člar─▒ ise halen g├Âr├╝lebilmektedir.

─░kincisi, Beyler Hamam─▒ olarak bilinen hamamd─▒r. Yap─▒m tarihi bilinmemekle birlikte Hamzabey zaman─▒ndan kalma oldu─ču rivayetler aras─▒ndad─▒r. K├Ây├╝n ya┼čl─▒lar─▒ eskiden bu hamama g├╝ller i├žinde bir yol oldu─čunu ve konaklardan beylerin g├╝llerin a├žt─▒─č─▒ vakitte bu hamama geldiklerini anlat─▒rlarm─▒┼č. Kaynaklarda hamamla ilgili net bilgi bulunmamaktad─▒r. Suyu nerden geldi─čine, nas─▒l i┼čletildi─čine dair hi├žbir bilgiye ula┼čamad─▒m.

Dikd├Ârtgen planl─▒ olan hamam, tu─čla ve kaba yontu ta┼čtan olu┼čan alma┼č─▒k duvar ├Ârg├╝s├╝ ile yap─▒lm─▒┼čt─▒r. D├Ârt kubbesi olmas─▒ gereken hamam─▒n kubbeleri ┼ču an mevcut de─čildir. Plandan kubbeye ge├ži┼č elemanlar─▒ hala ayakta oldu─čundan dolay─▒ kubbelerle ilgili net konu┼čabiliyoruz. So─čukluk k─▒sm─▒ndan i├žeri girildi─činde sa─č ve sol taraf─▒nda tu─čla kemerli olduk├ža dar kap─▒lar─▒ olan iki k├╝├ž├╝k odas─▒ bulunmaktad─▒r. Tu─čla kemerli bir kap─▒dan ─▒l─▒kl─▒k k─▒sm─▒na ge├žilmektedir. Sa─č ve sol taraf─▒n─▒n ├╝zeri aynal─▒ tonoz olan mek├ón─▒n ortas─▒nda kubbeye ge├ži┼č eleman─▒ olarak tromp kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Il─▒kl─▒k k─▒sm─▒ndaki iki ayr─▒ kap─▒ ile iki ayr─▒ halvete ge├žilmektedir. Halvetlerin kubbeye ge├ži┼č elemanlar─▒ da tromptur. Sa─č tarafta kalan halvette su seviyesini g├Ârmek i├žin bir pencere bulunmaktad─▒r. Halvetlerin arkas─▒nda k├╝lhan─▒n tu─čla kemeri g├Âr├╝lebilmektedir ancak alt k─▒s─▒mlar─▒ toprak alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. K├╝lhan─▒n oldu─ču k─▒s─▒m tamamen y─▒k─▒lm─▒┼č durumdad─▒r. Bu hamam ├žok uzun senelerden beri kullan─▒lmamaktad─▒r. Yunan i┼čgalinde bu hamam s─▒─č─▒nak olarak kullan─▒lm─▒┼č, hatta i┼čgal s─▒ras─▒nda buraya saklanan kad─▒nlardan biri, bebe─čini bu hamamda do─čurmu┼č.

┼×u an ki┼či m├╝lkiyetinde kalan hamam, bak─▒ms─▒zl─▒ktan ve ilgisizlikten dolay─▒ yok olmakla kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Halvetlerin i├žinden ├ž─▒kan incir a─ča├žlar─▒ g├Âky├╝z├╝ne do─čru halen b├╝y├╝mektelerÔÇŽ

├ť├ž├╝nc├╝s├╝, K├╝├ž├╝k Hamam olarak bilinen hamamd─▒r. K├Ây├╝n d─▒┼č─▒nda ya┼čayanlar ise Ayaz Hamam─▒ olarak bilirler. Bu hamam─▒n da yap─▒m tarihi belli de─čildir. K├Ây├╝n tarihine merakl─▒ olanlar ise yakla┼č─▒k ├╝├ž y├╝z y─▒ll─▒k olabilece─čini s├Âyl├╝yorlar. Kaynaklarda bu hamamla ili─či de net bilgi bulunmamaktad─▒r.

Bu hamam─▒n mimarisi klasik hamam yap─▒lar─▒ndan biraz farkl─▒d─▒r. Dar bir kemerli kap─▒dan ilk ─▒l─▒kl─▒─ča ge├žilmektedir. ├ťst├╝ kubbe ile ge├žilmi┼č mek├óndan kubbeye ge├ži┼č trompla sa─članm─▒┼čt─▒r. So─čukluk k─▒sm─▒na ait hi├žbir veriye rastlayamad─▒m. Il─▒kl─▒k k─▒sm─▒ndan biri k├╝├ž├╝k di─čeri b├╝y├╝k iki halvete ge├žilmektedir. Halvetlerin de ├╝zeri kubbelidir. K├╝├ž├╝k olan halvetin kubbe ge├ži┼či pandantifle sa─članm─▒┼čt─▒r. B├╝y├╝k olan halvetin kubbe ge├ži┼či ise trompla sa─članm─▒┼čt─▒r. B├╝y├╝k olan halvetten su deposuna bir pencere b─▒rak─▒larak su seviyesine bak─▒lmas─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r. Su deposunun arkas─▒nda k├╝lhan─▒n tu─čla kemeri bulunmaktad─▒r. Di─čer hamamda oldu─ču gibi bu kemerin alt k─▒sm─▒ toprak alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. K├╝lhan k─▒sm─▒ bug├╝n mevcut de─čildir.

Hamam─▒n hemen ├Ân├╝nde bir kuyu bulunurmu┼č ve bu kuyudan ├žektikleri suyu ah┼čap bir kanal sayesinde su deposuna aktar─▒rlarm─▒┼č. ┼×u an bu kanal ve su deposuna bakan bu pencere mevcut de─čil.

K├Âyl├╝lerin d─▒┼č─▒nda civar k├Âylerden de bu hamama y─▒kanmaya gelinirmi┼č. Y─▒kanmaya gelen herkes odununu kendisi getirir ve ate┼či kendisi yakarm─▒┼č. ├çok k─▒sa bir s├╝re Suluk├Âyl├╝ Ali A─ča bak─▒m─▒ ile ilgilenmi┼č, ama son d├Ânemlerde kullanan ki┼čiler bak─▒m─▒n─▒ yapm─▒┼člarÔÇŽ G├╝nd├╝zleri kad─▒nlar, geceleri ise erkekler y─▒kan─▒rlarm─▒┼č. Hamam─▒ gece kullanan erkekler, mumlarla ayd─▒nlat─▒rlarm─▒┼č.

1959 tarihinde tamirat─▒, ├çerkes Mehmet taraf─▒ndan 5500 liraya, Berbat Usta isminde bir ustaya yapt─▒rt─▒lm─▒┼čt─▒r. K─▒sa bir s├╝re kullan─▒ld─▒ktan sonra 1967 y─▒llar─▒nda da tamamen kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.

├çoktan g├╝ndemden d├╝┼čm├╝┼č olan hamamlar, benim merak edip yak─▒nlar─▒ma sordu─čum bir iki soru ile bile, hemen g├╝ndeme oturdu. Demek halen biraz umut bulunmaktaÔÇŽ

wiki Bursa ve Say─▒n Raif Kaplano─čluÔÇÖnun ÔÇťBursa Yer Adlar─▒ AnsiklopedisiÔÇŁnde yer alan bilgilere g├Âre: Yeni┼čehir il├žesine ba─čl─▒ bir k├Âyd├╝r. ─░l├ženin g├╝neybat─▒s─▒nda yer alan k├Ây, Yeni┼čehir’den 11 km uzakl─▒ktad─▒r. (┼×imdi mahalle oldu)

Tahrir defterlerinde ayr─▒ ayr─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. 1530 tarihli tahrir defterinde yer alan bu k├Ây, Timurta┼č BeyÔÇÖin t─▒mar─▒ imi┼č. Daha sonra ─░sa Bey o─člu Ayas’a verilmi┼čtir. K├Âydeki Karasuluk ve ├çelebi mezralar─▒, as─▒l ad─▒ Ulubey olan Sar─▒ca Pa┼ča’n─▒n vakf─▒d─▒r. (B.O.A. Evkaf, no. 1042) K├Ây├╝ II. Murad o─čluna s├╝nnetlik olarak vermi┼č, o da Hamza BeyÔÇÖe satm─▒┼č. 1530 tarihli tahrir defterinde ge├žen K├╝├ž├╝k ayas adl─▒ k├Ây├╝n bu oldu─čunu san─▒yorum. K├Âyde bu tarihte olas─▒l─▒kla H─▒ristiyanlar ya┼čamaktayd─▒. Bursa Kad─▒ Sicillerinde ─░neg├Âl’e ba─čl─▒ olarak g├Âsterilen Ayaz k├Ây├╝ de bu olmal─▒d─▒r. Bu tarihte k├Âyde 27 hane ya┼čamaktayd─▒. 1521 tarihli Kad─▒ sicillerinde de k├Ây, Y─▒ld─▒r─▒m Camii vak─▒f k├Ây├╝ oldu─ču yaz─▒lmaktad─▒r.

K├Âyde iki hamam kal─▒nt─▒s─▒ olup ├žok eski ve an─▒tsal niteliktedir. Konaklar denilen mevkideki eski konak son y─▒llarda y─▒k─▒lm─▒┼č. K├Ây, eski Roma CaddesiÔÇÖnin ge├žti─či bir yerle┼čim yeri idi. K├Ây├╝n I┼č─▒kdere, Beyler Mezarl─▒─č─▒, Kayac─▒klar, Bo─čaztepe ve E─čri├žam gibi mevkilerinde Bizans ve Roma kal─▒nt─▒lar─▒ ├ž─▒kmaktad─▒r.

Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Say─▒: 25 Yaz 2009

 

91 total views, 3 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Selda Savc─▒
İlginizi Çekebilir

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Topkaral─▒lar

Topkaral─▒lar

9 Eyl├╝l 2019, Topkaral─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti

Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti

9 Eyl├╝l 2019, Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti i├žin yorumlar kapal─▒
Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

9 Eyl├╝l 2019, Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

9 Eyl├╝l 2019, S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar

─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar

9 Eyl├╝l 2019, ─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či

T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či

5 Eyl├╝l 2019, T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či i├žin yorumlar kapal─▒
Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919)

Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919)

5 Eyl├╝l 2019, Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919) i├žin yorumlar kapal─▒
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒