Quantcast
Turanc─▒l─▒k ve Sistematik D├╝┼č├╝nme – Belgesel Tarih

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN
Prof. Dr. Hilmi  ├ľZDEN
Turanc─▒l─▒k ve Sistematik D├╝┼č├╝nme
  • 16 ┼×ubat 2022 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN /

Toplam: 1,025 , Bug├╝n: 1 Okuma

Turanc─▒l─▒k bir ├╝lk├╝ ve d├╝┼č├╝nce bi├žimi olarak as─▒rlard─▒r T├╝rk Milletinin g├Ân├╝l ve zihin d├╝nyas─▒nda k├Âk salmaktad─▒r. Fakat yol haritas─▒ ve d├╝┼č├╝nce y├Ântemine katk─▒da bulunurken tutum ve davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒n nas─▒l olmas─▒ gerekti─či netlik arz etmemektedir. T├╝rkl├╝k ├ťlk├╝s├╝nde d├╝┼č├╝ncenin, heyecan─▒n ve zaruri ┼čartlar─▒n yeri belirlenmeden iyi niyetli her ├žaba hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒n─▒ b├╝nyesinde bar─▒nd─▒rmaktad─▒r.

├ľnceliklerin tespiti olmadan hi├žbir ┼čahsi, fikr├« ve sosyal hareket ba┼čar─▒ya ula┼čamaz. S├Âzlerimi a├žacak olursam d├╝┼č├╝nce, mant─▒k, duygu ve hayat├« zaruretler (fizyolojik ihtiya├žlar) zemininde denge temin edilmeden birey ve millet a├ž─▒s─▒ndan sonu├ž daima h├╝sran olmaktad─▒r. ├ľl├ž├╝ beynimizin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ndan ba┼člamak olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ fikr├« ve sosyal hareketler mensuplar─▒n─▒n beyinlerinin ├žal─▒┼čma tarzlar─▒ ile do─čru orant─▒l─▒d─▒r.

Beynimizin korteks denilen kabuk k─▒sm─▒n─▒ (├╝st beyin) yani d├╝┼č├╝nsel k─▒sm─▒n─▒ ne kadar─▒ kullan─▒lmal─▒d─▒r. Beynimizin limbik sistem dedi─čimiz duygusal (orta beyin) ve en son do─čal ihtiya├žlar─▒ sa─člayan beyin k├Âk├╝n├╝n (alt beyin) olmas─▒ gereken katk─▒lar─▒n─▒n bilinmesi gerekmektedir.┬á Beyin yakla┼č─▒k 100 milyar sinir h├╝cresi ile bunun 7-8 kat─▒ destek h├╝cresinden olu┼čur. Sinir h├╝creleri aras─▒nda sinaps dedi─čimiz ba─člant─▒lar─▒n art─▒r─▒lmas─▒ ve destek h├╝crelerinden y─▒ld─▒z h├╝crelerinin ├žal─▒┼čmas─▒ ile d├╝┼č├╝nce boyutlar─▒m─▒z geni┼čler. Limbik sistem duygu d├╝nyam─▒z─▒n ana merkezi olurken; beyin k├Âk├╝ ise solunumdan dola┼č─▒ma ├╝remeden beslenmeye kadar hayatta kalma ihtiya├žlar─▒m─▒z─▒ kontrol eder.

Bilindi─či kadar─▒yla beyin k├Âk├╝ yakla┼č─▒k 500 milyon, limbik sistem 200 milyon, beyin kabu─ču 400 bin, beyin kabu─čunun ├Ân k─▒sm─▒n─▒n ├Ân├╝ ise 40-50 bin y─▒ll─▒k takvimsel bir geli┼čim s├╝recine sahiptir. Bu geli┼čim basamaklar─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda ├ťst beyin insan ve toplum hayat─▒nda yakla┼č─▒k %70, orta beyin %20 alt beyin ise %10 civar─▒nda kullan─▒lmal─▒d─▒r. Fakat birey ve toplumda bu oran bazen tam tersine de d├Ânebilmektedir. H├ólbuki bunlar aras─▒nda dengeli bir i┼č birli─či ile zihin ve fikir d├╝nyas─▒nda ÔÇťsistematik d├╝┼č├╝nen birey ve toplumÔÇŁ olu┼čacakt─▒r. Tersi durumlar da fikir hareketleri de ak─▒l, mant─▒k, duygu ve ihtiya├žlar aras─▒nda bocalayacakt─▒r.

├ľrnek vermek gerekirse ÔÇťT├╝rk├ž├╝l├╝k Turanc─▒l─▒kÔÇŁ dedi─čimizde acaba; ak─▒l m─▒, mant─▒k m─▒, duygu mu, do─čal bir ihtiya├ž m─▒ ├Ân plana ├ž─▒kmaktad─▒r. D├╝┼č├╝nceyi ├Âne ├ž─▒karan veya duygusal (romantik) olan yahut sadece fizyolojik maddi ihtiya├žlar sebebiyle farkl─▒ farkl─▒ alg─▒lar kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kabilmektedir. Bunun tarih├« ve g├╝n├╝m├╝z benzerlerini bulmak ├žok kolayd─▒r. Bir fikir hareketinin mensuplar─▒ her hal├╝karda insan beyninin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ dikkatli bir ┼čekilde incelemeli ve beynin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ ├Â─črenmelidir. Ayn─▒ zamanda beyinin en ├Ânemli ├╝r├╝n├╝ olan sistematik d├╝┼č├╝nceyi tutum, al─▒┼čkanl─▒k ve davran─▒┼člar─▒na aktarabilmelidirler. Bu e─čitim tarz─▒ fikir hareketinin yola ├ž─▒kmadan haritay─▒ ve pusulay─▒ kullanmaya bir nevi ├Âncelik vermesidir. Felsef├« hareketlerden fikir hareketlerine ve inan├ž sistemlerine kadar dengeli bir beyin kullan─▒m─▒ onlar─▒ her t├╝rl├╝ a┼č─▒r─▒l─▒ktan da uzak tutacakt─▒r.

Turanc─▒l─▒k mensuplar─▒n─▒n farkl─▒ tutum ve davran─▒┼člar─▒n─▒n temelinde, d├╝┼č├╝ncelerinin olu┼čumu ve hayata bak─▒┼člar─▒n─▒n de─či┼čiklikler arz etmesi ├žok ├Ânemlidir. Bu ise beyin-hayat aras─▒ndaki tercihle ili┼čkilendirilebilir. Beyinin hangi fonksiyon sahas─▒ ├╝st├╝nde ├žok durulmu┼č ve o b├Âlge geli┼čtirilmi┼čse d├╝nya g├Âr├╝┼čleri de ona g├Âre ┼čekillenmektedir.

Bunu ┼ču ┼čekilde ├Âzetlemek m├╝mk├╝nd├╝r:

1-Tepkisel-duygusal Turanc─▒l─▒k

2-Mant─▒ksal-d├╝┼č├╝nsel Turanc─▒l─▒k

3-Sistematik-b├╝t├╝nc├╝l Turanc─▒l─▒k

Daha farkl─▒ s─▒n─▒fland─▒rmalarda yap─▒labilir. Bu ise d├╝┼č├╝nce ve bilin├žlenme alg─▒s─▒na zenginlikler katacakt─▒r.

Beyin anatomik ve fizyolojik olarak a┼ča─č─▒dan yukar─▒ya; alt, orta ve ├╝st beyin olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒ld─▒─č─▒nda tan─▒mlardan; tepkisel-duygusal olanlar alt ve orta beyinlerinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒, mant─▒ksal-d├╝┼č├╝nsel olanlar a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak ├╝st beyinlerini, sistematik-b├╝t├╝nc├╝l olanlar ise t├╝m beyin k─▒s─▒mlar─▒n─▒ dengeli bir ┼čekilde kullanmaktad─▒r. Bu da bize g├Âstermektedir ki; fikir hareketleri ┼čah─▒slar─▒n beyinlerini ve onun ├╝r├╝nlerini kullanmalar─▒ndaki tak─▒nd─▒klar─▒ ├Ân tercihleri ile paralellik arz etmektedir. Tabii ki bu beyinin geli┼čimi veya geli┼čtirilmesi ile de direk ba─člant─▒l─▒ olmaktad─▒r. E─čer bireyler beyin kabu─čunu (gri cevher) ├žok az i┼čletip duygusal (limbik sistem) ve tepkisel beyin(beyin k├Âk├╝) k─▒s─▒mlar─▒ ile yetinirlerse cemiyette ve tarihte etkileri ve kal─▒c─▒l─▒klar─▒ da o denli olacakt─▒r. Tepkisel-duygusal Turanc─▒l─▒─č─▒ Pan-Slavizme kar┼č─▒ Osmanl─▒ ve di─čer T├╝rk co─črafyalar─▒nda ya┼čayan ayd─▒nlar─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒nda g├Ârebilmekteyiz. Salt mant─▒ksal ├žer├ževeden bakanlar bilimsel bir y├Ântem izlediklerini ifade etseler de toplumlar i├žin s─▒k─▒c─▒ kat─▒ kal─▒plar─▒ temsil etmi┼člerdir. Bu ve benzerlerinden insanl─▒k da y─▒llar boyu insan├«/estetik de─čerlerinden ├žok ┼čey kaybettirmi┼čtir. Sistematik-b├╝t├╝nc├╝l bak─▒┼č ise hem mensubu oldu─čumuz T├╝rk Milletine hem de insanl─▒k ailesine olumlu ufuk a├ž─▒c─▒ katk─▒lar sunacakt─▒r. Bunun siyasi bilgelik a├ž─▒s─▒ndan ├Ârnekleri; uzak T├╝rk tarihinde Bilge Ka─čan yak─▒n Tarihimizde ise Mustafa Kemal Atat├╝rk olmu┼čtur. D├╝┼č├╝nce insanlar─▒ y├Ân├╝yle bakt─▒─č─▒m─▒zda M├ót├╝r├«d├«-Ziya G├Âkalp ├žizgisinin T├╝rk fikir hayat─▒na katk─▒lar─▒ g├Âr├╝lmektedir.

Buradaki yaz─▒lar─▒m─▒zdan tek tip, tek y├Ântem, tek kal─▒p bir anlay─▒┼č─▒n doktrine edilmesi anla┼č─▒lmamal─▒d─▒r. Sistematik-b├╝t├╝nc├╝l bak─▒┼č sa─čl─▒kl─▒-dengeli bir ak─▒l, mant─▒k, zek├ó, duygu ve hayatta kal─▒┼č─▒n estetik/ahenkli bir ├Âzetidir. ─░nsan v├╝cudunun, tabiat─▒n, evrenin denge ├╝zerine kuruldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rsek fikir hareketleri mensuplar─▒n─▒n ÔÇťfikrin dengesinde dikkat ├Âl├ž├╝ ve y├ÂntemleriniÔÇŁ de ara┼čt─▒rmas─▒ gerekmektedir. E─čer bir fikrin i├ž ve d─▒┼č dengeleri sa─članamazsa onun hayatta kar┼č─▒l─▒─č─▒ ger├žek├ži olamayacakt─▒r. Hangi fikir mensubu veya fikir insan─▒ olursa olsun, beyinin ├žal─▒┼čma sistemini ve bunun dengelerine dikkat etmelidir. Bunun sonucunda fikir hareketinin sosyolojik zemindeki dengeyi ve ahengi olu┼čturma ├žabalar─▒ anlaml─▒ olacakt─▒r. K─▒saca beyin i├žinde ba┼člayan bir fikir ve hareket ├Âncelikle mensuplar─▒ aras─▒nda ya┼čanarak, tecr├╝be edilerek, k├╝lt├╝rlenerek geli┼čecek sonra topluma anla┼č─▒l─▒r bir ┼čekilde sunulma a┼čamas─▒na gelecektir. Bireysel psikolojiden, sosyal psikolojiye bir├žok disiplinin bilimsel verileri ─▒┼č─▒─č─▒nda bir fikrin temsilcileri kendilerini yeti┼čtirmeye ├žal─▒┼čacakt─▒r. Tecr├╝benin de─čerini g├Âz ard─▒ etmeden sadece tecr├╝be ile de yetinilmemelidir. Bununla birlikte k├╝t├╝phane kurdu olmakla da hayatta ba┼čar─▒l─▒ olunaca─č─▒ zannedilmemelidir. ─░nsanlar─▒n ve milletlerin hayatta kalma bilinci bunlardan teki ile sa─članamaz. Bilincin ve onun tarihe y├Ân verme hakikatinin temelinde bilinen ve bilinmeyen bir├žok neden bulunmaktad─▒r. Turan yolculu─čumuzda bunlar─▒ hep birlikte ara┼čt─▒rmal─▒y─▒z. Ara┼čt─▒rd─▒k├ža ├Â─črenece─čiz ├Â─črendik├že ya┼čamaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z; ya┼čad─▒k├ža insan beyninin morfolojisinden i┼člevsel halini de─či┼čtirebilece─čiz. Bu ayn─▒ zamanda beyni paslanmayan insanlar─▒n olu┼čturdu─ču fikir hareketlerinin toplumlar─▒ da yolculuklar─▒na katabildikleri fark edilecektir.

Turanc─▒l─▒k Tarihinde ister metin analizleri isterse olgu sunumlar─▒ olsun de─čerlendirmeleri ÔÇťbeyinin kullan─▒lmas─▒ÔÇŁ ekseninde de─čerlendirece─čiz. Beyin kelimesinin yaz─▒lar─▒m─▒zda s─▒k s─▒k ge├žmesi maalesef ├žo─ču okuyucuya so─čuk gelecektir. H├ólbuki beyin san─▒ld─▒─č─▒ ve g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝n aksine enerjik, a┼č─▒r─▒ tatl─▒ ve ├žok haval─▒d─▒r. ─░nsan v├╝cudunun %2 si beyin olmas─▒na ra─čmen ┼čekerin %16 s─▒, Oksijenin %20 si enerjinin % 20 si beyin taraf─▒ndan kullan─▒l─▒r ve t├╝ketilir. Beyinin %75-80ÔÇÖi de sudan olu┼čur. Bu da insan yurdunun merkezi organ─▒n─▒n beyin olmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.

Hepimiz beyinle ilk kurban bayramlar─▒nda yahut sakatat├ž─▒ vitrinlerinde kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. T─▒bbiyeye gidenlerde onu so─čuk anatomi veya patoloji laboratuarlar─▒nda g├Âr├╝rler. Beyin cerrahlar─▒ da ameliyathanelerde. Hal b├Âyle iken v├╝cudumuzun en ├╝st k─▒sm─▒nda en korunakl─▒ halde onu ta┼č─▒maktay─▒z. Onunla g├Âr├╝r, onun i┼čtir onunla d├╝┼č├╝n├╝r├╝z. Tehlikeleri onunla bertaraf ederiz. G├╝zelli─či de k├Ât├╝l├╝─č├╝ de onunla fark ederiz. O biyolojik yap─▒s─▒yla bir organd─▒r organ olmas─▒na fakat tarihi de─či┼čtiren fikirler onda ├╝retilir, hayata y├Ân veren d├╝┼č├╝nceler ondan ├ž─▒kar, akl─▒n, mant─▒─č─▒n duygular─▒n, istek ve arzular─▒n mek├ón─▒ oras─▒d─▒r. O halde tarihe y├Ân vermek isteyenler, d├╝┼č├╝nceleri geli┼čtirmek, duygular─▒ dengelemek, arzu ve istekleri orta yola ├žekmek ak─▒l ve mant─▒─č─▒n varl─▒─ča hizmet edilmesini sa─člamak onunla m├╝mk├╝nd├╝r.

─░┼čte bu sebeple metin ve olay analizlerinde ├Âl├ž├╝m├╝z o olacakt─▒r. ┼×u an bilim d├╝nyas─▒n─▒n ula┼čt─▒─č─▒ bilgi birikimi ile bu ├Âl├ž├╝lendirmede sadece Turanc─▒l─▒k de─čil tarihteki t├╝m fikir hareketleri ve inan├ž sistemleri faydalanacakt─▒r. Gelecekte ┼č├╝phesiz bilgi kaynaklar─▒ daha da artacakt─▒r. Yorumlardaki objektiflik daha da geli┼čecektir. Fakat her d├Ânemde ilim ve onun ├╝retildi─či insan├« kaynak her zaman beyin olacakt─▒r. Yapay zek├ó d├óhil gelecekte ortaya ├ž─▒kacak her t├╝rl├╝ geli┼čme de yine beyinlerimizin ├╝r├╝n├╝ olaca─č─▒na g├Âre yery├╝z├╝ndeki her insan─▒n bu hazinesini tan─▒maya ├žal─▒┼čmas─▒ gerekmektedir.

D├╝┼č├╝nen ve akliden insanlardan olu┼čmu┼č bir d├╝nyada sistematik d├╝┼č├╝nce seviyesi ile neler ba┼čarabilece─čini insanl─▒k mutlaka g├Ârecektir. D├╝┼č├╝nmek her insan─▒n ├Âz be ├Âz kendi servetidir. ─░sterseniz buna genetik, k├╝lt├╝rel kadim miras diyelim. ─░sterseniz epigenetik ├žabalar olarak kabul edelim. Nas─▒l bakarsak bakal─▒m kar┼č─▒m─▒za ilk anda beyin ├ž─▒kacakt─▒r. G├Âkt├╝rk Kitabeleri, Divan-─▒ L├╝gat-i T├╝rk, Kutadgu Bilig yahut Divan-─▒ HikmetÔÇÖi bu a├ž─▒dan analitik bir sistematik d├╝┼č├╝nceye tabi tuttu─čumuzda onlar─▒n bu ve gelecek y├╝z y─▒l─▒n insanlar─▒na nas─▒l konu┼čtuklar─▒ g├Âr├╝lecektir. Bu metinlerdeki ifadelere; beynimizin i├žindeki; tepkisel, duygusal, mant─▒k ve d├╝┼č├╝nsel yahut b├╝t├╝nc├╝l miras─▒ ile bak─▒ld─▒─č─▒nda o zaman ortaya daha anlaml─▒ ve tutarl─▒ yorumlar ├ž─▒kacakt─▒r. Bir ├Ârnek daha vermek gerekirse Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Nutuk ve S├Âylevlerini deme├žlerini bu ├žer├ževeden de─čerlendirdi─čimizde sa─čl─▒kl─▒ bir d├╝┼č├╝ncenin tarihten g├╝n├╝m├╝ze nas─▒l aktar─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârece─čiz. Turanc─▒lar i├žin bunun ne kadar ├Ânemli oldu─ču da anla┼č─▒lacakt─▒r. Bahsi ge├žecek metinlerde Turan veya Turanc─▒l─▒k ifadeleri ister ge├žsin isterse ge├žmesin yine de TuranÔÇÖ─▒n tecr├╝besini ve bilgi birikimini her ku┼ča─ča aktaracakt─▒r. Klasiklerini sistematik d├╝┼č├╝nceye tabi tutmam─▒┼č bir milletin ├╝yeleri kadim medeniyetler ile irtibat kuramad─▒─č─▒ gibi gelecekte de o medeniyetleri a┼čacak yenilerini de in┼ča edemez. D├╝nyan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ her olay her ge├žen g├╝n meden├«/uygar insanl─▒ktan uzakla┼čmakta oldu─čumuzun g├Âstermektedir. Umulur ki ÔÇťakl─▒n─▒ i┼čletmekÔÇŁ ÔÇťsistematik d├╝┼č├╝nceyiÔÇŁ al─▒┼čkanl─▒k haline getirmek ve hayata ÔÇťb├╝t├╝nc├╝lÔÇŁ bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ile yakla┼čmakla bu badireleri a┼čarak ÔÇťTuranÔÇÖ─▒n ebed├« ├╝lkesi[1]ÔÇŁne kavu┼čuruz.

Burada ├Ânemli bir parantez a├ž─▒lmas─▒ gerekti─či de d├╝┼č├╝n├╝lmelidir. ├ç├╝nk├╝ Turanc─▒l─▒k ak─▒m─▒ sadece T├╝rkler taraf─▒ndan de─čil akraba uluslar ve yabanc─▒lar g├Âz├╝ ile de de─čerlendirilmi┼čtir. Hatta Yabanc─▒lar─▒n Turanc─▒l─▒k i├žin buldu─ču kaynaklar ve yazd─▒klar─▒ biz T├╝rklerden daha fazlad─▒r. Bu a├ž─▒dan yabanc─▒ kaynaklar─▒n ├Âzellikle ele┼čtirel bir s├╝zge├žten ge├žirilmesi zarureti bulunmaktad─▒r. Aksi halde duygusal yakla┼č─▒mlarla Turanc─▒l─▒k T├╝rk Milletinin hedefleri do─črultusunda de─čil yabanc─▒ akademisyenler hatta istihbarat servisleri taraf─▒ndan y├Ânlendirilecektir. Vatan a┼čk─▒ndan asla ┼č├╝phe etmedi─čimiz Enver Pa┼ča Alman politikas─▒n─▒n uygulay─▒c─▒s─▒ olmak durumundan kurtulamam─▒┼čt─▒r. Duygusal Turanc─▒l─▒─č─▒ ile heyecan ve enerjisini T├╝rkistan topraklar─▒nda can─▒ pahas─▒na ├Âdeyerek ┼čehit olmu┼čtur. Di─čer taraftan Mustafa Kemal Atat├╝rk her hareketini, sistematik d├╝┼č├╝nce i├žinde ad─▒m ad─▒m gergef gibi i┼člemi┼čtir. Bu d├╝┼č├╝nce tarz─▒ ile y─▒k─▒lan bir imparatorluktan ve I. Cihan Harbinin ate┼č ├žemberinden Mill├« bir devlet in┼ča etmi┼čtir.

Sistematik D├╝┼č├╝nce ve B├╝t├╝n├╝ G├Ârmek

T├╝rkolojinin ├Ânemli isimlerinden Macar Yahudisi ÔÇťArminius VamberyÔÇŁ ─░ngiliz istihbarat─▒ ve Osmanl─▒ Sultan─▒ II: Abd├╝lhamid HanÔÇÖa ├žal─▒┼čarak T├╝rkistan gezisini tamamlam─▒┼č Turanc─▒l─▒k i├žin kullan─▒labilecek ├žok materyal toplam─▒┼čt─▒r. I. D├╝nya sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda T. Lothrop Stoddard ÔÇťI. D├╝nya Sava┼č─▒ Y─▒llar─▒nda Pan- TuranizmÔÇŁ yaz─▒s─▒nda ├Ânemli analizler yapm─▒┼čt─▒r. Fakat bu ve bir├žok yabanc─▒ akademisyen ve yazarlar─▒n handikaplar─▒ yahut istihbarat servisleri i├žin ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ ger├že─či dikkat ├žekicidir. Bunlar ÔÇťSistematik D├╝┼č├╝nceÔÇŁ yakla┼č─▒m─▒n─▒ y├Ântem olarak benimsemi┼č Turanc─▒lar─▒n dikkatlerinden ka├žmam─▒┼čt─▒r. Ba┼čka bir ├Ârnek vermek gerekirse, 1933ÔÇÖte Japonya Turan Derne─či taraf─▒ndan tasarlanan ve daha sonra Budape┼čteÔÇÖde II. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda yay─▒nlanan, Macar ve Japon halklar─▒ aras─▒ndaki ortak atalara ait ba─člant─▒lar─▒n grafik bir tasvirini g├Âsteren Turan co─črafyas─▒n─▒n nadir etnografik bir haritas─▒d─▒r. Hem Japonca hem de ─░ngilizce olarak bas─▒lan harita, ├Ânde gelen Japon Turan aktivistlerinden┬áKitagawa Shikazo taraf─▒ndan 1933 y─▒l─▒nda┬áhaz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Bununla beraber ┬áShikazo’nun ├žal─▒┼čmas─▒, Macar Turan Cemiyeti’nin emriyle Budape┼čte’de 1943ÔÇÖte bas─▒l─▒ncaya kadar el yazmas─▒ olarak kalm─▒┼čt─▒r. Harita, Turanl─▒lar─▒n atalar─▒yla ili┼čkili oldu─čunu g├Âsterdikleri ┬ábe┼č etnik grup topraklar─▒n─▒ ve bunlar─▒n ├že┼čitli alt b├Âl├╝mlerini ifade etmek i├žin renk kodlamas─▒yla t├╝m AvrasyaÔÇÖy─▒ kapsamaktad─▒r: ÔÇó Fin-Ugorlar (Macarlar (Macarlar), Finliler ve Estonyal─▒lar dahil 13 alt b├Âl├╝m), ÔÇó Samoyedler (3 alt b├Âl├╝m), ÔÇó T├╝rk├«-Tatarlar (28 alt b├Âl├╝m), ÔÇó Mo─čollar (16 alt b├Âl├╝m), ÔÇó Tunguslar (Japonlar dahil 20 alt b├Âl├╝m).

Japon Turanc─▒lar─▒na g├Âre TURAN Haritas─▒[2]

Bu haritaya ÔÇťDuygusal Turanc─▒l─▒kÔÇŁ g├Âz├╝yle bakarsak baz─▒ ger├žekleri g├Âzden ka├ž─▒rmam─▒z m├╝mk├╝nd├╝r. Sadece haritan─▒n de─čil ÔÇťTuran Etnik Da─č─▒l─▒m Haritas─▒ el Kitab─▒ÔÇŁ [3]ÔÇŁ┬á incelendi─činde Orta Do─ču co─črafyas─▒nda ve T├╝rkiye haritas─▒nda ├žok ciddi kayg─▒lar olu┼čturdu─ču g├Âr├╝lmektedir. MacaristanÔÇÖa ─░skandinavya ├╝lkelerine g├Âre i┼čaretlemeler yapan bir haritac─▒n─▒n bunu atlamas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Burada kar┼č─▒m─▒za ÔÇťNi├žinÔÇŁ sorusu ├ž─▒kmaktad─▒r? Pan-Turanist Japonlarda ba┼čtan beri T├╝rkistan do─čal kaynaklar─▒n─▒ elde etmek Rusya ve ├çinÔÇÖe kar┼č─▒ koz elde etme d├╝┼č├╝ncesi yatmaktad─▒r.

Japonyada Turanc─▒l─▒k, 1920’lerin ba┼č─▒nda Benedek Barathosi-Balogh taraf─▒ndan Juichiro Imaoka’n─▒n yard─▒m─▒yla Japon a┼č─▒r─▒ milliyet├žilerine tan─▒t─▒ld─▒. T├╝rk k├Âkenli ki┼čiler ile Japon askeri yetkilileri aras─▒nda yap─▒lan temaslar ve Macar Turan Cemiyeti’nin aktif bir ├╝yesi olan Macar Turanc─▒ Benedek Barathosi-Balogh, 1920’lerin ba┼č─▒nda Kara EjderÔÇÖler gibi ├Ânde gelen Japon milliyet├ži topluluklar─▒n─▒n ├╝yeleriyle temas─▒ sayesinde Japonya’y─▒ ziyaret ederek Turan ve ideolojisi ├╝zerine ders verdi. Japonya’da kald─▒─č─▒ s├╝re boyunca, Tokyo’da Bol┼čevik Rusya’dan Kuzeydo─ču ├çin’e ka├žan ve Man├žurya demiryollar─▒nda ├žal─▒┼čan Ba┼čkurtlar, Tatarlar vb. gibi farkl─▒ Turan k├Âkenli ki┼čilerin kat─▒l─▒m─▒yla Tokyo’da ilk Turanc─▒ organizasyonu kurmu┼čtur. Fakat Turanc─▒l─▒k 1920’lerde Man├žurya Olay─▒’na kadar Japonya’da beklendi─či kadar ilgi g├Ârmemi┼čtir. Man├žurya’n─▒n i┼čgali Japon Turanc─▒l─▒─č─▒nda bir d├Ân├╝m noktas─▒ olmu┼čtur. Uzak Do─ču’daki ÔÇť15 Y─▒ll─▒k Sava┼čÔÇŁ ─▒n ba┼člang─▒├ž noktas─▒ oldu─ču varsay─▒lan ve Japonya’n─▒n Milletler Cemiyeti’nden ayr─▒lmas─▒na ve uluslararas─▒ ili┼čkilerden soyutlanmas─▒na neden olan devlet diplomasisidir. Devam─▒ndaki Mo─čol istilas─▒, Turanc─▒l─▒─č─▒n savunuculu─čunu g├╝├žlendirdi ve ideoloji, 1930’lar─▒n ba┼č─▒nda nispeten daha pop├╝ler hale gelmi┼čtir. Turanc─▒l─▒─č─▒n bir di─čer temsilcisi, Kuzey ├çin’deki Japon ilerlemesini hakl─▒ ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čan Kitagawa Shikazo idi ve arg├╝manlar─▒n─▒, Man├žuryal─▒lar gibi Turan k├Âkenli uluslar─▒n tarihte Han bal─▒k (Han ┼×ehri) (Pekin) d├Âneminde ├çin’e kar┼č─▒ kazand─▒─č─▒ zaferlere dayand─▒rmaktad─▒r[4].

Kitagawa Shikazo ve Japon Turanc─▒lar─▒ Turan etnik alan─▒nda Japon ekonomisinin bir blo─ču olu┼čturulmak istemi┼člerdir. Buna ÔÇťTuranizm ve Ekonomik BlokÔÇŁ denmi┼čtir (1933). Japonlar─▒n engin ve kaynak zengini ÔÇťTuran milletleri co─črafyas─▒naÔÇŁ g├Â├ž edece─čini ve b├╝y├╝k bir ulus(!) in┼ča edilece─či hayal edilmi┼čtir. Temelde Sibirya ile ilgili olduk├ža ayr─▒nt─▒l─▒ veriler kullan─▒lmakta ve Nozoe Mantetsu Ara┼čt─▒rma Departman─▒ ve Kwantung Ordusu’nun istihbarat te┼čkilat─▒ (Pogranichnaya’da istihbarat faaliyetleri y├╝r├╝ten Binba┼č─▒ Iimura ve┬á Kwantung Ordu Komutanl─▒─č─▒ askeri i┼čler departman─▒ dan─▒┼čman─▒ Kenji Shimonaga ve Novice) ilgilenmi┼čtir.ŃÇÇBuna ek olarak, 1931’de Japon Turanc─▒lar─▒ndan Nozoe, orduda da bir konferans verir ve kendisini Senjuro Hayashi taraf─▒ndan desteklendi─čini yazar. Ayr─▒ca Zen Derne─či direkt├Âr├╝ Mitsugu Saito’nun kitab─▒n─▒n giri┼činde, Turanc─▒l─▒k kavram─▒n─▒n Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan benimsendi─čini belirtmektedir. Bu arada, Nozoe, Turan ulusunun ekonomisini kullanma fikrini anlat─▒r, Man├žurya Olay─▒, Turanc─▒l─▒─č─▒ tan─▒tmaya ba┼člad─▒─č─▒nda 1931’de patlak verir ve Eyl├╝l 1932’de Man├žurya kurulur.┬áBu d├Ânemde, Japonya’daki Man├žurya-Mo─čolistan y├Ânetiminin ana ideolojisi, Man├žurya halk─▒n─▒n savunmas─▒d─▒r ve Tek Birlik Alt─▒ndaki Be┼č Irk (Japonya, Han Bal─▒k, Man├žurya, Mo─čolistan, Han) = Tao fikridir. Turanc─▒l─▒k art─▒k hi├ž ortaya ├ž─▒kar─▒lmamaktad─▒r. ┬áMan├žurya’n─▒n kurulmas─▒ndan sonra bile Tao d├╝┼č├╝ncesi bask─▒nd─▒r ve daha sonra Japonya’n─▒n ilerlemesi G├╝neydo─ču Asya’ya olur[5].┬á B├Âylece Japonya’da Turanc─▒l─▒─ča ilgi duyan neredeyse hi├ž ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n bulunmad─▒─č─▒ bir s─▒rada, Osamu Ieda[6] taraf─▒ndan y├╝ksek lisans ├Â─črencisi iken yazd─▒─č─▒ anla┼č─▒lan ÔÇťJaponya’da Turanc─▒l─▒kÔÇŁ eseri g├Âr├╝lmektedir.

1930lu y─▒llarda Japon Turanc─▒l─▒─č─▒ tamamen siyas├« ve ticari hatta T├╝rkistan co─črafyas─▒nda birtak─▒m emeller bar─▒nd─▒rmaktad─▒r. Kitagawa Shikazo, ÔÇťTuran Etnik Da─č─▒l─▒m Haritas─▒ El Kitab─▒ÔÇŁ nda detaylar─▒ bulunan harita numaraland─▒rmalar─▒nda T├╝rkiye ve Ortado─čuÔÇÖda 158[7] no ile g├Âsterilen geni┼č bir co─črafya K├╝rt etnik grup olarak g├Âsterilmektedir. Bu ÔÇťK├╝rtÔÇŁleri Turan co─črafyas─▒ i├žinde g├Âsteriyor ┼čeklinde yorumlanabilir ve iyi niyetle duygusal bir bak─▒┼č getirmeye ├žal─▒┼čsak da b├Âyle bir durum s├Âz konusu de─čildir.┬á ├ç├╝nk├╝ Kitagawa KazoÔÇÖnun haritas─▒ MacaristanÔÇÖda bas─▒ld─▒─č─▒nda Macarlar─▒ olu┼čturan Turan boylar─▒ndan birinin K├╝rt oldu─ču biliniyor ve bu hatan─▒n giderilmesi gerekmektedir. Fakat ├Âyle bir d├╝zeltmeye gidilmemi┼čtir. Macarlar─▒n Tarjan(tarkan), Yen├ (T├╝rkce unvan,┬á─▒nakÔÇŁdan), K├╝rt(T├╝rk├že; kar y─▒─č─▒n─▒, ├ž─▒─č, kaygan kar k├╝mesi), Gyarmat (yorulmaz), Ker (buyuk, iri), Keszi (kesik, parca)[8] gibi yedi T├╝rk kabilesinden olu┼čtu─čunu bilmemeleri s├Âz konusu de─čildir.

Turan Etnik Da─č─▒l─▒m Haritas─▒ El Kitab─▒ Kapa─č─▒[9]

Di─čer taraftan T├╝rkiye ve Ortado─ču ├╝zerinde uzun vadede m├╝ttefik olarak se├žmeyi d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ Almanya ile planlayacaklar─▒ co─črafi d├╝zenleme haz─▒rl─▒klar─▒ g├Âr├╝lmektedir. Almanlar─▒n I. D├╝nya Sava┼č─▒nda KafkasyaÔÇÖda petrol kaynaklar─▒ i├žin m├╝ttefiki Osmanl─▒ T├╝rk Ordusu ile sava┼č─▒ g├Âze ald─▒─č─▒ hat─▒rlanmal─▒d─▒r. Yine ─░ngiliz Ordusu Kud├╝sÔÇÖe girdi─činde Almanlar─▒n BerlinÔÇÖde kutlamalar yapt─▒─č─▒ Alman Komutan─▒n Hristiyanlar─▒n eline ge├žmesinden mesut oldu─ču unutulmamal─▒d─▒r.

Japonya ┼×ubat 1937’de Anti-Kommintern Pakt─▒ imzalam─▒┼čt─▒r. Sonra, Hiroshi Oshima (1886ÔÇô1975) Genelkurmay Ba┼čkan─▒’ndan, Japon askeri ata┼česi olarak Oshima ┬áJaponya ile Rusya aras─▒nda bir sava┼č olmas─▒ durumunda propaganda ve kar┼č─▒ istihbarat amac─▒yla Sovyet Rusya ile ilgili bilgi toplamak amac─▒yla Berlin’deki Beyaz Ruslarla ileti┼čime ge├žtiler. Oshima, emri takiben, May─▒s 1937’de Alman ordusundan Wilhelm Canaris (1887ÔÇô1945) ile bir araya geldi ve onunla Alman ordusu ad─▒na iki anla┼čma belgesi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. K─▒saca Sovyetler Birli─čiÔÇÖndeki az─▒nl─▒klar─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketlerinin ve anti-kom├╝nizm propagandas─▒n─▒n kolayca desteklenebilmesi i├žin Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin g├╝├žl├╝ istihbarat─▒ sa─članmak istenmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ bu bilgiler Japonya ile Rusya aras─▒nda bir sava┼č ├ž─▒kmas─▒ durumunda Japon ordusunun eksiklikleri kavramas─▒na ve ona g├Âre hareket etmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. Bu projenin uygulanmas─▒ May─▒s 1937’den Yarbay Shigeki Usui’ye b─▒rak─▒ld─▒ ´╝łŔç╝ ń║Ľ ŔîéŠĘ╣ 1898ÔÇô1941´╝ëOcak 1938’e ve daha sonra Albay Takanobu Manaki’ye ´╝łÚŽČňął ŠťĘ ŠĽČ ń┐í 1894ÔÇô 1979´╝ë. Torashiro KawabeÔÇÖnin Uluslararas─▒ Ordu’daki Š▓│ Ŕż║ ŔÖÄ ňŤŤÚâÄ ňŤŤÚâÄ 1890ÔÇô1960 beyannamesi uyar─▒nca Tokyo’daki Ordu Genelkurmay Kararg├óh─▒ Uzak Do─ču Mahkemesi, bu plan i├žin y─▒ll─▒k 30.000 Yen tahsis edilmi┼čtir. Ancak yukar─▒da bahsedilen planlar, d├╝┼č├╝nd├╝kleri a├ž─▒lar─▒ndan olumlu sonu├ž vermemi┼čtir. Asya anakaras─▒ndaki Japon askeri operasyonlar─▒ ve Rusya’daki Alman i┼čgali sonucunda Orta Avrasya’y─▒ Japonya’n─▒n etkisi alt─▒na almak m├╝mk├╝n olmam─▒┼čt─▒r[10].

SONUÇ

Biz T├╝rkler a├ž─▒s─▒ndan kendimize sormam─▒z gereken: T├╝rk Milliyet├žili─či yahut onun daha kapsaml─▒ bir boyutu olan TURANCILIK

1-Tepkisel-duygusal Turanc─▒l─▒k
2-Mant─▒ksal-d├╝┼č├╝nsel Turanc─▒l─▒k
3-Sistematik-b├╝t├╝nc├╝l Turanc─▒l─▒k

Hangi bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ve bilgi kaynaklar─▒ birikimi ile anla┼č─▒lmakta ve ya┼čanmaktad─▒r. Bu ve ├Ânemli detaylar─▒ netle┼čtirmeden ├žo─ču kez ayn─▒ ba┼čl─▒k alt─▒nda oldu─čunu s├Âyleyen bir├žok insan esas─▒nda ├žok farkl─▒ d├╝┼č├╝nd├╝kleri ve konumland─▒klar─▒n─▒ fark edeceklerdir. Bu hakikat sadece Turanc─▒l─▒k i├žin de─čil d├╝nya g├Âr├╝┼čleri, ideolojiler, inan├ž sistemleri i├žinde ge├žerlidir. Bu sebeple ├Ânce her insan; akl─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ geni┼čletme ve sistematik d├╝┼č├╝nce ile beynin her b├Âlgesini gerekti─či oranda dengeli kullanarak geli┼čtirmek zorundad─▒r. Aksi halde as─▒rlar sonras─▒nda bile insanlar ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n alt─▒nda yatan en ├Ânemli sebebin kendilerinde oldu─čunu fark edemeyeceklerdir. ├ľnemli bir husus da kar┼č─▒ ├╝lkelerin istihbarat te┼čkilatlar─▒ her t├╝rl├╝ fikri,┬á ideolojik, inan├žla ilgili vb. her t├╝rl├╝ toplumsal dinamikleri kullanmaktad─▒rlar. Bunu fark etmek ve tedbir almak duygusal yahut tepkisel de─čil analitik/ele┼čtirel yakla┼č─▒mlarla ve sistematik d├╝┼č├╝nce y├Ântemiyle m├╝mk├╝n olabilecektir.

Kaynak Kitaplar:

  • M├╝min Sekman, Her ┼×ey Beyinde Ba┼člar, Alfa Yay─▒nlar─▒, 2018, ─░stanbul.
  • Niyazi Kahveci, Sistematik D├╝┼č├╝nce, Do─ču Kitabevi, 2019, ─░stanbul.

 

D─░PNOTLAR

[1] “Vatan ne T├╝rkiyeÔÇÖdir T├╝rklere, ne T├╝rkistan
Vatan, b├╝y├╝k ve m├╝ebbet bir ├╝lkedir: Turan”
Ziya G├Âkalp

[2] https://storage.googleapis.com/raremaps/img/xlarge/50738.jpg, Haritan─▒n okunmas─▒nda katk─▒lar─▒ olan Prof. Dr. Cengiz ├çetinÔÇÖe (ESOG├ť Sa─čl─▒k, Uygulama ve Ara┼čt─▒rma Hastanesi, Plastik, Rekonstr├╝ktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dal─▒ ) te┼čekk├╝r ederim.

[3] Kitagawa Kazo, ÔÇťTuran Etnik Da─č─▒l─▒m Haritas─▒ El Kitab─▒ÔÇŁ┬áJaponya Turan Derne─či, 1933.

[4] Sinan Levent, Eurasian Policy of Imperial Japan before and during World War II (in Japanese), AJAMES no.31-1 2015, pp.121-124.

[5]ňîŚňĚŁÚ╣┐ŔöÁŃüĘÚçÄňë»Ú珊Čí | ÚüÖŃüőŃü¬ŃéőŃâäŃâęŃâ│

[6] 1953 do─čumlu Osamu Ieda, Tokyo ├ťniversitesi Ekonomi Enstit├╝s├╝’nden mezun oldu ve ayn─▒ okulday├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒ktan sonra 1990’dan beri Hokkaido ├ťniversitesi Slav Ara┼čt─▒rma Merkezi’nde g├Ârev yapmaktad─▒r. http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/jp/tenken/2001/ieda.html

[7] [8] ─░brahim Kafeso─člu, T├╝rk Milli Kulturu, ├ľt├╝ken Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2011,s. 169.

[9] http://dl.ndl.go.jp/info:ndljp/pid/1212601

[10] Sinan Levent, a. g. m., 121-124.

 

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN

Hilmi ├ľzden, 1959 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Konya ve Eski┼čehirÔÇÖde ─░lk ve Orta ├Â─črenime devam etti. Y├╝ksek ├ľ─črenimini Ankara ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesinde tamamlad─▒ktan sonra, iki y─▒l mecburi hizmet ve on alt─▒ ay askerlik g├Ârevlerini takiben Sa─čl─▒k Ocaklar─▒nda, K├Ây Hizmetleri 14. B├Âlge M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde tabip olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1995 y─▒l─▒nda Eski┼čehir Osmangazi ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesi Anatomi Anabilim Dal─▒nda Prof. Dr. G├╝rsel ORTU─× ve Prof. Dr. Nedim ├ťNAL dan─▒┼čmanl─▒klar─▒ndaÔÇťOmurgan─▒n Torakal B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde Medulla Spinalis ├çaplar─▒n─▒n Manyetik Rezonans Tekni─či ─░le ├ľl├ž├╝m├╝ ve De─čerlendirilmesiÔÇŁisimli tezi tamamlayarak Anatomi doktoru ├╝nvan─▒ ald─▒. 2005 y─▒l─▒nda ESOG├ť taraf─▒ndan Nottingham ├ťniversitesine g├Ânderildi ve Dr. Lopa LeachÔÇÖin yan─▒nda angiogenesis ├╝zerine ├žal─▒┼čt─▒. Yurt i├žinde s─▒├žan ve farelerde transplantasyon, embriyonik k├Âk h├╝cre ve mikrocerrahi ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapan ekiplerde g├Ârev ald─▒. 2013 y─▒l─▒nda, Eski┼čehir T├╝rk D├╝nyas─▒ Ba┼čkenti Ajans─▒ Dan─▒┼čma Kurulunda ESOG├ť temsilcisi oldu. ┼×u anda EST├ťDAM (ESOG├ť T├╝rk D├╝nyas─▒ Uygulama ve Ara┼čt─▒rma Merkezi) m├╝d├╝r├╝ olarak da g├Ârev yapmaktad─▒r. Anatomi sahas─▒nda yurt i├ži ve yurt d─▒┼č─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ bulunan yazar ESOG├ť T─▒p Fak├╝ltesi Anatomi Anabilim dal─▒nda ├Â─čretim ├╝yesidir. Evli ve iki ├žocuk babas─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
hilmi ├Âzden
  • YEN─░
PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

Haber Merkezi, 16 Eyl├╝l 2022
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

Ekrem Hayri PEKER, 16 Eyl├╝l 2022
Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Ekrem Hayri PEKER, 11 Eyl├╝l 2022
ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 6 Eyl├╝l 2022
Y├ór Bana Bir E─člence!

Y├ór Bana Bir E─člence!

Fikret ALKAN, 4 Eyl├╝l 2022
B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

Nevin BALTA, 26 A─čustos 2022
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022