├çocuk E─čitiminin ├ľnemi (Ehemmiyet-i Terbiye-i S─▒byan)

├çocuk E─čitiminin ├ľnemi (Ehemmiyet-i Terbiye-i S─▒byan)

  • Yazan:┬áMehmet Tahir M├╝nif Pa┼ča*
  • Osmanl─▒caÔÇÖdan T├╝rk├žeÔÇÖye aktaran:┬áDo├ž. Dr. ─░smail Do─čan* /

Bu makale k─▒saca M├╝nif Pa┼ča olarak ┼č├Âhret bulan Mehmet Tahir M├╝nif EfendiÔÇÖye aittir. M├╝nif Pa┼ča Tanzimat d├Âneminin ├Ânde gelen bilim, k├╝lt├╝r ve siyaset adam─▒d─▒r. Makalenin yay─▒mland─▒─č─▒ dergi yazar─▒n edit├Ârl├╝─č├╝n├╝ yapt─▒─č─▒ ve k├╝lt├╝r├╝m├╝zde ilk pop├╝ler bilim dergisi olarak nitelen Mecmua-i F├╝n├╗nÔÇÖdur.┬á Ba┼čta bu dergi olmak ├╝zere yay─▒n─▒nda katk─▒da bulundu─ču di─čer dergi ve gazetelerde yazar a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak e─čitim konusunu i┼člemi┼čtir. Onun yaz─▒ plan─▒nda e─čitime verdi─či bu ├Ânem nedeniyle M├╝nif Pa┼ča Bat─▒l─▒la┼čman─▒n e─čitim kanad─▒nda yer alan ├Ânemli bir Osmanl─▒ ayd─▒n─▒ olarak kabul edilir. ├ç├╝nk├╝ sadece yaz─▒ ve d├╝┼č├╝nceleriyle de─čil, E─čitim Bakanl─▒─č─▒ yapm─▒┼č olmas─▒ nedeniyle T├╝rk e─čitimine icraat┬á katma ┼čans─▒n─▒ da elde etmi┼čtir.

Bu makalesinde yazar ├žocu─čun topluma haz─▒rlanmas─▒ (sosyalle┼čmesi) konusunda toplumun ve ait oldu─ču k├╝lt├╝r├╝n sorunlar─▒ ve s─▒n─▒rl─▒klar─▒n─▒ Bat─▒ ile mukayeseli┬á olarak irdelemektedir. Bat─▒n─▒n ├žocuk e─čitimine ve ├žocu─čun sosyale┼čmesine verdi─či ├Âneme kar┼č─▒l─▒k Osmanl─▒ toplumunun bilinen ve g├Âr├╝nenin aksine fazla ├Ânem vermedi─či ├Âne s├╝r├╝l├╝rken konu somut ├Ârneklerle desteklenmektedir. Ancak bu makalenin temel felsefesi ├žocu─ču ve ├žocuklu─ču bu makaleden yakla┼č─▒k 150 y─▒l sonra kaleme al─▒nan ├çocuk Haklar─▒ S├Âzle┼čmesiÔÇÖne uygun olarak en b├╝y├╝k insanl─▒k de─čeri olarak takdim etmesidir. Yazara g├Âre ├žocuk her t├╝rl├╝ ├Ânceli─če ve iyili─če uygun bir varl─▒kt─▒r. Bu y├╝zden ├žocu─ča dayak ve fiziksel t├óciz onun madd├« varl─▒─č─▒ndan ├žok manev├« varl─▒─č─▒nda, ruhunda onar─▒lamaz┬á yaralar a├žmaktad─▒r. Onun bu ├žal─▒┼čmas─▒ son derece ├Âzg├╝n┬á bir pedagojik analiz olarak kabul edilebilir. “├çocuk E─čitiminin ├ľnemi” ba┼čl─▒kl─▒ bu makale b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de sadele┼čtirilerek a┼ča─č─▒da sunulmaktad─▒r.

M├╝nif Pa┼ča doktora ├žal─▒┼čmam─▒z─▒n ├Ânemli bir aya─č─▒d─▒r. Onun e─čitim, bat─▒l─▒la┼čma, k├╝lt├╝r ve siyaset konular─▒ndaki di─čer g├Âr├╝┼čleri i├žin s├Âzkonusu ├žal─▒┼čma ve buna ba─čl─▒ olarak haz─▒rlanan di─čer ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒za bak─▒labilir(1) .┬á┬á

EHEMMİYET-İ TERBİYE-İ SIBYÂN

Bir ┼čeyin bozuklu─ču bilinmedik├že d├╝zeltilmesi d├╝┼č├╝n├╝lemeyece─či gibi, bir kimsenin cehaletini itiraf etmedik├že bilim ├Â─črenmeye ba┼člamayaca─č─▒ da kesin bir ger├žektir. Olgunlu─ču ve iyi bir konuma ula┼čt─▒racak ara├žlar─▒ kazanmak isteyenler ├Âncelikle kendi noksan ve kusurlar─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒rlar. Fakat ├žo─čunlukla insan ├žocukluktan beri al─▒┼čt─▒─č─▒ ├ódet ve ahl├ók─▒n g├╝zel ve ├žirkin taraflar─▒n─▒ ay─▒rt etmekten ├óciz oldu─čundan re┼čit olmu┼č kimseler bu durumun ger├že─či gizleyen bir nitelikte oldu─čunu bilerek, bu ba─člamda di─čerlerinin iyiliksever uyar─▒lar─▒n─▒ garaz ve hakarete hamletmeyip, ger├žek bir s├Âz kimin lisan─▒ndan ├ž─▒karsa ├ž─▒ks─▒n, ÔÇśs├Âyleyene bakma, s├Âylenene bakÔÇÖ kural─▒nca, s├Âyleyene bakmayarak s├Âylenilene dikkat ve itibar ederler.

┼×imdi memleketimizde medeniyet eserlerinin gere─či gibi ilerlemesine ve halk aras─▒nda servet ve mutluluk ara├žlar─▒n─▒n artmas─▒na engel baz─▒ ├Âz├╝r ve sebepler mevcut olup, vatan─▒n ger├žek menfaatlerine v├ók─▒f┬á olanlar buna teess├╝f g├Âz├╝yle bakmakta iseler de, halk─▒n ├žo─čunlu─ču bundan g├ófil ve m├╝cerred “biz atalar─▒m─▒zdan b├Âyle g├Ârd├╝k”*┬á s├Âz├╝ ile davrand─▒─č─▒ndan, belirtilen sebeplerin ne ├že┼čit ┼čeyler oldu─čuna ve bunlar─▒n devam─▒n─▒n kamu yarar─▒na ne derece zararl─▒ ve vahim bulundu─čuna dair hemencecik akla gelen baz─▒ hususlar─▒n burada arz ve a├ž─▒klanmas─▒na cesaret edilecektir. Vatanseverlik ve insaf gibi vas─▒flarla donanm─▒┼č olan ki┼čilerin, bu ├žer├ževede h├ólis niyetimizden ┼č├╝phe etmeyerek, ├óciz├óne uyar─▒lar─▒m─▒z─▒n insaf ve dikkat g├Âz├╝ ile m├╝t├óla├ós─▒na ra─čbet etmelerini ve bir hatas─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde ba─č─▒┼člamalar─▒n─▒ tam bir al├žak g├Ân├╝ll├╝l├╝k ve dua ile temenni ve niyaz ederiz.

├çe┼čm-i insaf gibi ├órife m├«z├ón┬á olmaz.
Ki┼či noks├ón─▒n─▒ bilmek gibi irf├ón olmaz.

T├╝rk├╝n bek├ós─▒ y├╝ce hikmetine ba─čl─▒ olarak, di─čer b├╝t├╝n hayvanlar gibi, insan evl├ót (├žocuklar) ve soyunun bedensel ihtiya├žlar─▒n─▒n giderilmesine do─čas─▒ gere─či e─čilim g├Âsterdi─činden, ruhsal ihtiya├žlar─▒n─▒n ├╝retilmesine (istihs├óline) ise aklen ve d├«nen┬á┬á┬á y├╝k├╝ml├╝d├╝r. Bundan dolay─▒┬á┬á r├╝┼čt ve ak─▒l sahibi ki┼čiler, ├žocuklar ve torunlar─▒n─▒n bedenlerinin iyi korunmas─▒na ├žaba sarf ettikleri kadar, ilim ve edep ├Â─črenmelerine ├Âzen g├Âstermeyi en ├Ânemli babal─▒k g├Ârevi sayarlar. Bu sebeple insan, t├╝r├╝n├╝n bek├ós─▒ sebeplerinin ├╝retilmesinde hayvan ile ortak olup, ancak soyunun manev├« (ruhsal) ihtiya├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒yla ay─▒rt edilir. ├çocuklar─▒n─▒n bedenlerinin korunmas─▒ hakk─▒nda anne-babalar─▒n gayret ve ├Âzenleri her ne kadar uzun s├╝rerse s├╝rs├╝n, yine s─▒n─▒rl─▒ bir s├╝rede olup; ondan sonra ├žocuklar, kendi ├žaba ve gayretlerinin semeresi olarak hem kendilerini ve hem de anne-babalardan (ebeveyn) mazhar oldu─ču g├╝zel muameleyi icr├ó etmek ├╝zere v├╝c├╗da gelecek ├žocuklar─▒n─▒ beslemeye zorunlu olaca─č─▒ndan, i┼čte o g├╝n geldi─činde ├žocuklar─▒n─▒n d├╝┼čk├╝nl├╝k ve yoksullu─ča d├╝┼čmesini istemeyenler, onlara vaktiyle ilim ve maÔÇÖrifet veya bir i┼č ve sanat ├Â─čretmeyi en ├Ânemli i┼č sayarlar. Ve i┼čte bu ilim ve sanat, zaman ve durum gere─či baz─▒ kere ├žocu─čun yetenek ve┬á hevesine g├Âre se├žilir.

Fakat bir ├žocuk her ne mesle─če y├Ânelecek olursa olsun, ├Âncelikle kendi dilini kolayl─▒kla okuyup yazacak, al─▒┼č veri┼čini kalem ile hesap edecek kadar yaz─▒ sanat─▒n─▒┬á ├Â─črendikten sonra, girece─či mesle─če g├Âre gerekli olan fenleri (f├╝n├╗nu) ├Â─črenmesi gerekmektedir. Bu ilkeye uyulmad─▒k├ža hi├ž bir meslek ve sanatta maharet kazanmak m├╝mk├╝n olmaz. Genellikle san─▒ld─▒─č─▒ gibi ilim ve sanat ayr─▒ ┼čeyler olmay─▒p ger├žekte aralar─▒nda kuvvetli bir ili┼čki ve ba─č bulunmaktad─▒r. Bilimlerin sanata belirgin katk─▒ ve yard─▒m─▒ olup, ├Ârne─čin d├╝lgerlik, duvarc─▒l─▒k ve boyac─▒l─▒k ve hatta en sade g├Âr├╝nen f─▒r─▒nc─▒l─▒k ve a┼č├ž─▒l─▒k sanatlar─▒┬á bilimsel┬á kurallara dayal─▒d─▒r.┬á Her ne kadar pek ├žok sanat mensubu kendilerine gerekli olan fenlerden habersiz olduklar─▒ h├ólde sanatlar─▒n─▒ icra ederlerse de b├Âyleleri papa─čan ve di─čer baz─▒┬á taklit├ži hayvanlar─▒n konu┼čma ve raks etme ve di─čer hareketleri ├Â─črenmesi kabilinden olarak yapt─▒klar─▒ ┼čeylerin esas ve hikmetini bilmezler ve hemen ustalar─▒ndan g├Ârd├╝klerini yap─▒p, sanatlar─▒n─▒n ─▒sl├óh─▒na g├╝c├╝ yetmek ┼č├Âyle dursun, b├Âyle bir terakkinin (geli┼čme ve ilerlemenin) imk├ón─▒ hayallerine bile gelmez. ─░┼čte bizim taraflarda (bizim ├╝lkemizde) meslek ve sanayiin ilerlememesine dahi sebep olup, bir ├žok sanayi i├žin zorunlu olan kimya ve fizik bilimi ve resim ve m├╝hendislik ve mekanik gibi bilimlerin temel konular─▒ ├Â─črenilmedik├že, memleketimizde sanayimiz, kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒ durgunluk durumundan kurtar─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olamaz.┬áKom┼čumuz olan Avrupal─▒lar sanayii ve maaarifte (e─čitimde) y├╝ksek bir dereceye varm─▒┼č iken, bizim bilimsiz, ┼ču durgunluk h├ólinde bile kalmam─▒z kabil olmay─▒p gittik├že gerileyece─čimiz a├ž─▒kt─▒r. ├ç├╝nk├╝ Avrupal─▒lar bilim ve fen sayesinde icat ve kullan─▒m─▒na ula┼čt─▒klar─▒ ├ólet ve edev├ót vas─▒tas─▒yla┬á ├╝r├╝nlerini en kolay ┼čekilde ve en ucuz fiyata ├ž─▒kararak bu tarafa nakil edip satt─▒klar─▒ndan bizim sanayii kesiminin eski y├Ântem ├╝zere yaln─▒z el ile imal eyledikleri emtia do─čal olarak pahal─▒ gelece─činden, Avrupa ├╝r├╝nleriyle rekabet edemeyerek, ┼ču h├ólde ┼čimdiye kadar k├Ât├╝ ettikleri pek ┼čeyde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, sonunda Osmanl─▒ ├╝lkesinde, sanayiin hemen b├╝t├╝n├╝yle yok olmas─▒na sebep olaca─č─▒ a├ž─▒k bir bi├žimde ortadad─▒r.

Bundan amac─▒m─▒z bir memleket halk─▒ kendisine gerekli olan e┼čyan─▒n tamam─▒n─▒ bizzat imal ve tahsil ederek ba┼čka memlekete muhta├ž olmamal─▒d─▒r demek de─čildir. ├ľnceleri hen├╝z bir ├Ân tecr├╝be ge├žirilmeden AvrupaÔÇÖda dahi bu fikirlere y├Ânelinmi┼č ise de sonralar─▒ bilirki┼čiler d├╝zeyinde (erb├ób─▒ indinde)┬á ge├žersizli─či ortaya ├ž─▒km─▒┼č oldu─čundan bu konuda ─▒srar etmeyiz. Osmanl─▒ ├╝lkesinin topraklar─▒n─▒n geni┼čli─či ve verimlili─či a├ž─▒s─▒ndan, her ┼čeyden ├Ânce tar─▒m─▒n geni┼čletilip yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒na ├žaba ve ├Âzen g├Âsterilmesinin daha hay─▒rl─▒ olaca─č─▒ bilinmekte ise de, Avrupal─▒lara oranla k├Âyl├╝ d├╝zeyinde kalmamak i├žin fen ve sanatlar─▒n t├╝m├╝yle ihmaliyle yok olaca─č─▒na ald─▒rmamaktan do─čan bir ├žok zararlardan sarf-─▒ nazar, milli namusa dokunur ┼čeylerdendir. Her ne ise bunlar ba┼čkaca s├Âz konusu olunacak sorunlardan olup sadedimizden hari├ž bulundu─čundan bu boyutta ayr─▒nt─▒s─▒na giri┼čmek gerekmektedir.

Bu giri┼čten a├ž─▒k├ža anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi, bug├╝n yaln─▒z devlet memuriyetinde bulunmak i├žin de─čil, hangi meslek ve sanata y├Ânelmek ama├žlanm─▒┼č olursa olsun,┬áherkes h├ól ve mevkiinin uygunlu─čuna ve se├žilecek mesle─če g├Âre ├žocuklar─▒n─▒n e─čitim ve ├Â─čretimine ├žaba ve itibar etmelidir. ─░┼čte bu e─čitimin de biraz okuma yazma ├Â─črenmekten ibaret olmas─▒ g├╝n├╝m├╝zde yeterli olmay─▒p, kit├óbetin (yaz─▒n─▒n) m├╝cerret tahsiline vesile oldu─ču fen ve maariften herkesin kendi h├óline g├Âre hissed├ór olmas─▒ gerekmektedir.

├ç├╝nk├╝ insan─▒n nutk ve ve iradesi nedeniyle, di─čer hayvanlar gibi ya┼čama ┼čekli bir derecede kalmay─▒p, daima terakkiye (geli┼čme ve ilerlemeye) e─čilimli┬á ve yetenekli oldu─čundan, EflatunÔÇÖun “├žocu─čunu kendi terbiyen ├╝zere e─čitme. ├ç├╝nk├╝ o, senin ya┼čad─▒─č─▒n devir d─▒┼č─▒ndaki bir devirde ya┼čamak i├žin yarat─▒lm─▒┼čt─▒r” ┼čeklindeki Felsef├«┬á s├Âzleri gere─čince,┬á├žocuklar pederleri (babalar─▒) zaman─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndaki bir zamanda ya┼čamak i├žin yarat─▒lm─▒┼č olduklar─▒ cihetle, babalar onlar─▒n e─čitim ve ├Â─čretimlerini vaktiyle kendilerinin tahsil ettikleri derecede b─▒rakmayarak belki bulunacaklar─▒(ya┼čayacaklar─▒) devre uygun ve e─čilimli olan hususlar─▒ ├Â─črenmeleri gerekmektedir.

┼×imdi ├ža─č─▒m─▒zda insanlar─▒n ├žo─ču┬á bu hususun ehemmiyet derecesini ve ├žocuk e─čitiminin bir ├╝lkenin servet ve mutluluk ile g├╝├ž ve kuvvetinin temel dayana─č─▒ oldu─čunu gere─či gibi anlamayarak e─čitim alan─▒n─▒n geni┼čletilmesine gerek g├Ârmemeleri ├╝z├╝nt├╝ verici bir durumdur. Bug├╝n y├╝r├╝rl├╝kte olan e─čitim y├Ânteminin de ├žocuklar─▒n zihin ve kavray─▒┼č─▒na uygun olmad─▒─č─▒ bilinmekte olup, sarf ve nahiv ve mant─▒k ve me├óni ismiyle ├Â─črencinin “├Â─črendim” ve ├Â─čretmenin ise “├Â─črettim” diyerek memnun olduklar─▒┬á ve onur duyduklar─▒ ┼čeyler, ├žocu─čun tam anlam─▒n─▒ ve kullan─▒┼č ┼čeklini ve hatta ne ama├žla oldu─čunu bilmeden, yaln─▒z papa─čan gibi tel├óffuz etti─či bir tak─▒m kurallardan ve terimlerden ibarettir. ├çocuklar, belirtilen ilimleri okumay─▒p, ├Â─črenmekten maksat olan Arap├žan─▒n mahiyetinden habersiz oldu─ču h├ólde, onun il├ól, ir├ób ve ems├óli dak├«k (ince) kurallar─▒n─▒ ve felsefesini nas─▒l kavrayabilir? Ve hen├╝z en sade ibareyi anlay─▒p kurmaya g├╝c├╝ yok iken, fes├óhat ve bel├ó─čat ├╝zere mer├óm─▒n─▒ anlatma us├╗l├╝n├╝┬á ├Â─črenmekten ne istifade edebilir acaba? ├çocuk e─čitimi ile u─čra┼čan ├Â─čretmenlerin hangisi ├Â─čretti─či Arap├žaÔÇÖn─▒n kurallar─▒n─▒ ve mant─▒─č─▒n─▒ s├Âzl├╝ veya yaz─▒l─▒ olarak icraya muktedirdir? B├Âylesi e─čitimin, ├žocuklar─▒n zihnini kar─▒┼čt─▒r─▒p yormaktan ba┼čka bir semeresi olmay─▒p, e─čitim i├žin gerekli olan sermaye elde edildikten sonra tekrar olunur ise, ancak o zaman yarar─▒n─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝, ba┼č─▒m─▒zdan ge├žen ve tecr├╝be┬á etti─čimiz durumlardand─▒r. Hatta ad─▒ ge├žen ilimler gere─či gibi ├Â─črenilse bile, bunlar gerekli olan k├╝lt├╝rel ihtiya├žlar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒na alet olaca─č─▒ndan, as─▒l maksat olan yararl─▒ fenleri tahsile ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmalar─▒ en ├Ânemli i┼člerdendir.

D├╝nya ve ├óhirette mutluluk sermayeleri olacak olan bunun gibi ├Ânemli bir i┼čin (e─čitim ve ├Â─čretimin) iyi bir bi├žimde ger├žekle┼čtirilmesi her t├╝rl├╝ fedakarl─▒k tercihini gerekli k─▒larken,┬ábaz─▒ babalar ├žocuklar─▒n do─čum, s├╝nnet ya da genellikle vakti gelmeksizin evlenmeleri vesilesiyle b├╝y├╝k masraflar yap─▒p, e─čitim i┼čine gelince┬á┬á┬á bed├óva olmas─▒n─▒ veyahut c├╝z├« masrafla ge├ži┼čtirilmesini isterler. Ger├žekte bu t├╝r bir iki g├╝nl├╝k hav├óy├«┬á(bo┼č) ┼čeylere o kadar masraf edip k├╝lfete katlan─▒p da e─čitim ve ├Â─čretim (talim ve terbiye) i┼činin hi├že say─▒lmas─▒ ne derece ahmakl─▒k ve cehalet olaca─č─▒ izaha muhta├ž de─čildir.

AvrupaÔÇÖda ├žocuklar─▒n terbiyesine fazlas─▒yla itina olunup bu hususta herkes g├╝c├╝ yetti─čince ├žaba┬á harcamay─▒ babal─▒k g├Ârevi bildi─činden, bir adam─▒n ├žocu─ču d├╝nyaya geldi─činde her ┼čeyden ├Ânce ├Â─čretim masraflar─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r. ├çocuk bir zaman baba ve annesinin bulundu─ču yerde okula devam ile,┬á ba┼člang─▒├ž bilimlerini tamamlad─▒ktan sonra , b├╝y├╝k ├╝niversiteleri bulunan uzak yerlere g├Ândererek oralarda e─čitim ve ya┼čamalar─▒ i├žin gerekli olan b├╝y├╝k masraflar─▒ anne babalar─▒ ├╝stlenirler. H├óli vakti yerinden olanlar, ├žocuklar─▒n─▒ derslerini tamamlad─▒ktan sonra di─čer memleketlerin ahv├ólini ve halk─▒n─▒n us├╗l,┬á ahl├ók ve ├ódetlerini bizzat g├Ârerek tan─▒malar─▒ i├žin uzak yerlere g├Ânderirler.

├çocuklar, ├žocukluk durumu gere─či ilim ve maÔÇÖrifetin l├╝zum ve ├Ânemini anlayamayarak oyun ve e─člence ile u─čra┼čmaya heves ettikleri h├ólde, ebeveyni ya da velileri bazen yumu┼čak bir bi├žimde ve bazen de sertlik g├Âstererek, ilim ve edep tahsiline ├žal─▒┼čt─▒rd─▒klar─▒┬á gibi, basiret g├Âzleri a├ž─▒k olan (gelece─či g├Âren) devletler de halklar─▒ hakk─▒nda ├žocuk muamelesi yaparak,┬á s├Âz├╝ edilen konuda her t├╝rl├╝ kolayl─▒k vesilelerini ve te┼čvik unsurlar─▒n─▒ yerine getirerek ve hatta bazen┬á Almanya devletleri yedi ya┼č─▒na varm─▒┼č gerek k─▒z ve gerek erkek ├žocuklar─▒n─▒ okula g├Ândermeyen babalar─▒ cezaland─▒rarak, ilim ve maÔÇÖrifet (bilim ve bilgi) ─▒┼č─▒klar─▒n─▒n her yere yay─▒lmas─▒na ├Âzen g├Âsterirler.

Genel e─čitimin saltanat-─▒ seniyyenin nezdinde de ├Ânemi takdir olunup ├Âzellikle ┼ču hay─▒rl─▒ i┼čin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒l─▒p y├╝r├╝t├╝lmesiyle me┼čgul olmak ├╝zere, ba┼člang─▒├žta ├Âzel bir bakanl─▒k tesisine ve gerek DerseadetÔÇÖde ve gerek Osmanl─▒ ├ťlkesiÔÇÖnin (Mem├ólik-i Mahr├╗seÔÇÖnin) pek ├žok yerlerinde ├žocuklar─▒n kar┼č─▒l─▒ks─▒z ba┼člang─▒├ž ilimlerini ├Â─črenmeleri ├žer├ževesinde R├╝┼čtiye mekteplerinin a├ž─▒lmas─▒na himmet┬á buyurulmu┼čtur. Bununla beraber, ad─▒ ge├žen okullar─▒n idare ve d├╝zen ┼čekli hen├╝z arzu edilecek derecede olmad─▒─č─▒ gibi mahalle mekteplerinde y├╝r├╝rl├╝kte olan y├Ântem ziy├óde ─▒sl├óha muhta├ž oldu─čunu itirafa mecburuz. Bunun gibi mekteplerin ─▒sl├óh─▒, ├Âncelikle ├Â─čretmenlerimizin olduk├ža ehliyet ve yeterlilik sahiplerinden olmas─▒na ve ikinci olarak bunlar─▒n benimsedikleri ├Â─čretim y├Ânteminin yolunda bulunmas─▒ndan ibarettir. ├çocuklar az zaman zarf─▒nda T├╝rk├žeÔÇÖyi kolayl─▒kla okuyup yazmay─▒ ve gerekli olan ba┼člang─▒├ž fenlerini ├Â─črenmek ├╝zere uygun bir y├Ântem konulup yerle┼čtirilmesi ve bunun i├žin gereken kitap ve ris├ólelerin se├žimi ve tertibi az bir himmetle k─▒sa bir s├╝rede meydana gelebilir. Fakat istenilen d├╝zeyde ├Â─čretmen sa─članmas─▒ buna oranla biraz g├╝├ž oldu─ču gibi, bug├╝n bu meslekle ge├žinenlerin ihrac─▒, haklar─▒nda ma─čduriyete sebep olaca─č─▒ndan, bunlar olduklar─▒ gibi b─▒rak─▒l─▒p, ancak yeniden bu mesle─če gireceklerden s─▒nav sonucunda yeni y├Ântemlerde yeterlili─či (ehliyeti) sabit olanlar kabul olunup bu ├žer├ževede sevk ve gayret umuru (motivasyon g├Âstergesi) olarak yeni ├Â─čretmenlere ziyadece maa┼č veya bir nevi ayr─▒cal─▒k verilmesi ve eski ├Â─čretmenlerden dahi bu gereklili─či kabule haz─▒r ve talip olan oldu─ču h├ólde s─▒navdan sonra onlar─▒n da belirtilen yard─▒ma mazhar olmalar─▒, s├Âz konusu amac─▒n ger├žekle┼čmesine yetece─či┬á d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Bizim okullarda yolsuz (uygun olmayan) bir ┼čey daha vard─▒r ki bu a┼čamada onun da a├ž─▒klanmas─▒ndan geri durulamaz. Bundan amac─▒m─▒z zavall─▒ ├žocuklar─▒n dayak ile teÔÇÖdip olunmas─▒ (terbiye olunmas─▒) hususudur. Adaletli Saltanat-─▒ SeniyyeÔÇÖde en b├╝y├╝k c├╝rm ve kabahati i┼čleyen, b├╝nyesi kuvvetli ┼čah─▒slar, bir ├žok senelerden beri ┼ču bedensel i┼čkenceden kurtulduklar─▒ h├ólde, hen├╝z bedenlerinin nazikli─či a├ž─▒s─▒ndan her vechile haklar─▒nda let├ófet┬á┬á ve nez├óket├že muamele olunmas─▒ laz─▒m gelen ├žocuklar hakk─▒nda ┼ču hareket do─črusu reva g├Âr├╝lmemelidir.┬á├çocuklardan, ├Â─čretimde tembellik ve gev┼čeklik ya da ├žirkin bir eylem ve davran─▒┼č g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde mutlaka dayak ile cezaland─▒r─▒lmalar─▒ gerekmeyip t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ terbiye y├Ântemleri vard─▒r ki yoluyla icra olundu─ču h├ólde bunlar─▒n her birisi┬á bir ├žok de─čnekten ziyade etkili ve i┼če yarar oldu─čunda ku┼čku yoktur. ├ľrne─čin baz─▒ kere uygun lisan ile azarlamak veyahut yer ve konumunu de─či┼čtirmek ve baz─▒ kere di─čer ├Â─črenciler okuldan ├ž─▒kmaya izin ald─▒klar─▒ h├ólde bir s├╝re okulda tutmak ve daha al├ós─▒ okudu─ču dersi kabahatine g├Âre yirmi otuz ve daha ziyade┬á defa yazma─ča mecbur etmek gibi tedbirin amac─▒n ger├žekle┼čmesine yetebilece─či denenmi┼č ve kabul edilmi┼č ┼čeylerdir.

Ger├žekte zararl─▒ olan i┼čte bu dayak y├Ântemi e┼ček gibi zor anlayan ve ayn─▒ zamanda inat├ž─▒ olan hayvanlara mahsus olup, ┼čerefli insan cinsi ve ├Âzellikle ├žocuk gibi b├╝nyesi nazik olanlar hakk─▒nda bu muamelelerin icras─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Bunun bedence getirebilece─či zarar ┼č├Âyle dursun, k├Ât├╝ manev├« etkisi de bilinmektedir. ├ço─čunlukla bu durum onlar─▒n tahamm├╝llerini yok etti─činden, ├žocuklar─▒n hakaret ve miskinli─če al─▒┼čk─▒n olarak ├Âm├╝rleri boyunca gururlar─▒n─▒ (izzet-i nefislerini) koruyamayacaklar─▒ kesindir.

(*) M├╝nif, “Ehemmiyet-i Terbiye-i S─▒by├ón”,┬áMecmua-i F├╝n├╗n, ─░stanbul 1279, S. 5, s. 176-185.

(**) “E─čitim Sosyolo─ču”, Ankara ├ťniversitesi, E─čitim Bilimleri Fak├╝ltesi ├ľ─čretim ├ťyesi.

(1) M├╝nif Pa┼čaÔÇÖn─▒n hayat─▒, eserleri, d├╝┼č├╝nce ve icraat─▒ konusunda ┼ču eserlerimize bak─▒labilir : ─░smail Do─čan,┬áTanzimatÔÇÖ─▒n ─░ki Ucu: M├╝nif┬á Pa┼ča ve Ali Suavi ├ťzerinde Sosyo-Pedagojik Bir De─čerlendirme, ─░stanbul : ─░z Yay─▒nc─▒l─▒k 1991;┬á “Bat─▒dan Yap─▒lan ─░lk Pedagojik Terc├╝me: Muh├óver├ót-─▒ Hikemiye ve M├╝nif Pa┼ča”,┬á─░leti┼čim ve Yabanc─▒la┼čma┬ái├žinde, ─░stanbul: Sistem yay., 1998, s. 191-215.; “Siyasal Tutum Geli┼čtirme Gelene─či ve ─░ki Tanzimat Ayd─▒n─▒”,┬áDe─či┼čen T├╝rkiyeÔÇÖde Bilim ve K├╝lt├╝r┬ái├žinde, Ankara: ─░maj Yay., 1997, s. 313-331.

* ├ľzg├╝n ┼čekli Arap├ža metin olarak ┼č├Âyle ge├žer: “─░nn├ó vecedn├ó ├ób├óen├ó”

337 Toplam, 3 okuma bug├╝n

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒