Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ
  • 07 A─čustos 2020 Cuma
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN

A─č─▒t: T├╝rklerin en eski s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r ├╝r├╝nlerindendir. ├çe┼čitli olaylar─▒n ├Âlenlerin ard─▒ndan duygular─▒n dile d├Âk├╝lmesidir. AnadoluÔÇÖnun her taraf─▒nda a─č─▒t yak─▒lmas─▒na ra─čmen bu gelenek G├╝neyde, ├çukurova, Osmaniye, D├╝zi├ži, Adana, Karaisal─▒, Kadirli, Kozan, Ceyhan, Orta AnadoluÔÇÖda Kayseri, Sar─▒z, P─▒narba┼č─▒ y├Âresindeki T├╝rkmen oymaklar─▒nda daha da yayg─▒nd─▒r. ├ľzellikle Af┼čar T├╝rkmenleri bu konuda varl─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlam─▒┼č, Sar─▒kam─▒┼č A─č─▒tlar─▒n─▒n ├žo─ču Af┼čar analar─▒n─▒n g├Âzya┼č─▒ olarak g├╝n├╝m├╝ze ula┼čm─▒┼čt─▒r. T├╝rkler duygulu bir milletir. Duygusunu yakt─▒─č─▒ a─č─▒tlarla, t├╝rk├╝lerle dile getirir. Onun i├žin AnadoluÔÇÖnun en h├╝cra k├Â┼česinde bile a─č─▒t yakan birini bulmak m├╝mk├╝nd├╝r. Bizim ├çukurovaÔÇÖda a─č─▒t s├Âyleyene a─č─▒t├ž─▒, irticalen s├Âyledi─či d├Ârtl├╝klere de yak─▒m denir. ├çukurovaÔÇÖda yak─▒m-yakmak, s├Âylemek, demek, yak─▒┼čt─▒rmak, diyece─čini d├Ârtl├╝klerle ifade etmek anlam─▒ndad─▒r. Onun i├žin ÔÇťA─č─▒t s├ÂylemekÔÇŁ yerine ÔÇťA─č─▒t yakmakÔÇŁ tabiri kullan─▒lm─▒┼č, bu tabir AnadoluÔÇÖya da dalga dalga yay─▒lm─▒┼čt─▒r.

A─č─▒tlar zamanla ferdiliklerini kaybederek halk─▒n ortak mal─▒ olurlar. K─▒saca anonimle┼čirler. Kendine ├Âzg├╝ bir kal─▒b─▒ yoktur. Uyakl─▒ olanlar 7, 8 ve 10ÔÇÖlu hece ├Âl├ž├╝s├╝ne g├Âre yaz─▒l─▒rlar. Yayg─▒n olan─▒ ise 8 heceli olan─▒d─▒r. A─č─▒tlar uyakl─▒ ayakl─▒ oldu─ču gibi uyaks─▒z, ayaks─▒z da olabilir. Uyaks─▒z a─č─▒tlar ki┼činin i├žinden ge├ženlerin d─▒┼ča yans─▒mas─▒ olarak de─čerlendirilir. Ki┼či duygular─▒n─▒ konu┼čur gibi dile getirir. Asl─▒nda a─č─▒t s├Âylemenin kural─▒ olmamakla birlikte kafiyeli a─č─▒t s├Âylemek marifettir. Ra─čbet g├Âren de budur. A─č─▒tlar─▒n: Erkek taraf─▒ndan yak─▒lanlar─▒ olsa da genelde kad─▒nlar taraf─▒ndan yak─▒l─▒r. Kerk├╝kÔÇÖte bu i┼či para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yapan a─č─▒t├ž─▒lar─▒n oldu─ču da bilinmektedir.

A─č─▒tlar ki┼čiyi anlat─▒yorsa, o ki┼činin meziyetlerini, ├Âzelliklerini, g├╝zelliklerini dile getirir. Onun i├žin a─č─▒tlara ki┼čileri anlatan methiyeler de denilebilir. A─č─▒tlar ├Âlenin ard─▒ndan, cenazesinin ba┼č─▒nda, g─▒yab─▒nda s├Âylenece─či gibi, ├╝st├╝nden ├ž─▒kan k─▒yafetlerine de a─č─▒t yak─▒l─▒r. ├ľl├╝n├╝n ├╝st├╝nden ├ž─▒kan k─▒yafetlere ├çukurovaÔÇÖda ÔÇťsoykaÔÇŁ denir. A─č─▒t yakan ├Âl├╝n├╝n ÔÇťsoykaÔÇŁlar─▒n─▒ eline alarak her birini tek tek kald─▒r─▒r ve d├Ârtl├╝klerini s─▒ralar.

A─č─▒tlar t├╝rk├╝ ve destanla i├ž i├žedir. Genelde her a─č─▒t─▒n bir ezgisi vard─▒r. Ezgiler uzun hava ya da k─▒r─▒k hava formundad─▒r. S├Âz ve m├╝zi─či halk taraf─▒ndan benimsenen a─č─▒tlar zaman i├žinde t├╝rk├╝le┼čerek bize ula┼č─▒r. Ormanc─▒, Gelin ├ťmm├╝, Gelin Ay┼če Celal O─član ve Bodrum H├ókimi Mefharet Han─▒m ├╝st├╝ne yak─▒lan d├Ârtl├╝kler ferdiliklerini kaybederek bize ula┼čan t├╝rk├╝le┼čmi┼č a─č─▒tlard─▒r. TRTÔÇÖnin T├╝rk Halk M├╝zi─či repertuvar─▒ incelendi─činde ferdiliklerini kaybederek t├╝rk├╝le┼čen ├že┼čitli ├Ârnekler g├Âr├╝lecektir. T├╝rk├╝le┼čmeyen a─č─▒tlar ise kaynaklara s├Âz olarak ge├žer. Yak─▒lan a─č─▒tlar ki┼čisel oldu─ču gibi toplumsal hadiseleri de dile getirir.

Anadolu’da, t─▒pk─▒ a─č─▒tlar gibi ac─▒n─▒n, ─▒st─▒rab─▒n tarihi de ├žok eskidir. ├çe┼čitli zul├╝mlerle kar┼č─▒la┼čan, derin ac─▒larla kucakla┼čan Anadolu ac─▒lar─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ izlerle bug├╝ne kadar gelmi┼č, topra─č─▒ kadar insanlar─▒ da ac─▒larla yo─črulmu┼čtur. Onun i├žin Anadolu’da ac─▒n─▒n var olu┼čuyla a─č─▒tlar─▒ da var olmu┼čtur. K─▒saca a─č─▒tlar ac─▒n─▒n var olmas─▒yla birlikte do─čmu┼č, bu g├╝ne kadar da varl─▒─č─▒n─▒ korumu┼čtur. Anadolu insan─▒ a─č─▒t─▒n─▒ yakarken s├Âz ve ezgi g├╝zelli─čini hi├ž d├╝┼č├╝nmemi┼č, do─čall─▒─č─▒n─▒ korumu┼č, duygular─▒n─▒ i├žinden geldi─či gibi d├Ârtl├╝klerle dile getirmi┼čtir. Yak─▒lan a─č─▒tlar─▒n ├Ânemli ├Âzelli─či ya┼čanm─▒┼č hadiselere dayanmas─▒d─▒r. Her a─č─▒t─▒n kendine has bir hik├óyesi vard─▒r. Kayna─č─▒n─▒ ger├žek hayattan alan a─č─▒tlar dilden dile dola┼čarak ge├žmi┼či g├╝n├╝m├╝ze ula┼čt─▒r─▒rlar.

Konuyla ilgili bir tek a─č─▒t yak─▒ld─▒─č─▒ gibi birden fazla da a─č─▒t yak─▒l─▒r. Birden fazla yak─▒lan a─č─▒tlar daha ├žok toplumsal hadiseleri dile getirir. Sar─▒kam─▒┼č, Yemen, Mihrali Bey ve K─▒z─▒l─▒rmak toplumsal hadiseleri dile getiren a─č─▒tlar aras─▒nda ilk s─▒ray─▒ al─▒rlar.┬á YemenÔÇÖde kum tipisi, k─▒zg─▒n ├ž├Âl s─▒ca─č─▒, Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta dondurucu so─ču─čun can almas─▒ ├že┼čitli ki┼čiler taraf─▒ndan dile getirilmi┼čtir. A─č─▒t yakmak milletimizin ortak duygular─▒ndan biridir. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝nde k├Âkl├╝ bir maziye sahip olan a─č─▒t yakma, ├že┼čitli T├╝rk boylar─▒yla g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼č, ge├žmi┼čle gelece─či birbirine ba─člayan ├Ânemli bir k├Âpr├╝ olmu┼čtur.

T├╝rklerde ─░slamiyet ├Âncesi a─č─▒tlaraÔÇťSaguÔÇŁ deniliyordu. Sagular: ÔÇťYu─čÔÇŁ denilen t├Ârenlerde ├Âlen ki┼čilerin ├Âzelliklerini ve g├╝zelliklerini, erdemlerini ve onlara duyulan ac─▒lar─▒ dile getiren ┼čiirlerdi. ─░slamiyet ├Âncesi bu ┼čiirlere ÔÇťsaguÔÇŁ, ─░slamiyetÔÇÖten sonra ÔÇťa─č─▒tÔÇŁ, divan edebiyat─▒nda da mersiye denildi. Mehmet AkifÔÇÖin ├çanakkale ├╝st├╝ne yazd─▒─č─▒ m├╝thi┼č dizeleri g├╝zel bir ÔÇťmersiyeÔÇŁ ├Ârne─či olarak bize ula┼čt─▒.

Bize ula┼čan baz─▒ olaylar var ki anlat─▒lamaz. Ya┼čan─▒r. T─▒pk─▒ a─č─▒tlar─▒m─▒zdaki, t├╝rk├╝lerimizdeki olaylar gibi. ─░┼čte benim de anlatamad─▒─č─▒m ama ya┼čamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m hadiselerden biri Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖt─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖnin ├žok yerini g├Ârmeme ra─čmen Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa yolum d├╝┼čmedi. Onun i├žin de ├Âzelliklerini tan─▒yamad─▒m. Ama a─č─▒tlar─▒yla ruhumda, beynimde, benli─čimde ya┼čad─▒m. Onu tan─▒mama t├╝rk├╝le┼čen Sar─▒kam─▒┼č a─č─▒tlar─▒ vesile oldu. T─▒pk─▒ ├çanakkale gibi, Yemen gibi. ├çanakkaleÔÇÖyi ve YemenÔÇÖi ben de─čil ├žo─čumuz a─č─▒tlarla tan─▒d─▒. Demek ki bir yerin tan─▒nmas─▒nda ad─▒na yak─▒lan t├╝rk├╝ler, a─č─▒tlar ├Ânemli bir etken olmu┼č. Adana, K─▒r┼čehir, Samsun, Urfa, Erzurum, ad─▒na yak─▒lan t├╝rk├╝lerle ├╝n├╝ne ├╝n katm─▒┼č, ki┼čiler ili g├Ârmese de t├╝rk├╝lerinde ad─▒n─▒ duymu┼č,┬á anlat─▒lan yerle┼čim birimi m├╝zikle b├╝t├╝nle┼čerek bizlere ula┼čm─▒┼čt─▒r. Onun i├žin de ula┼čan bilgi kulaklarda ebediyen yerini koruyacak, hi├žbir kuvvet onun unutulmas─▒n─▒ sa─člayamayacakt─▒r. Yak─▒lan t├╝rk├╝ ve a─č─▒t zaman i├žinde m├╝teakip defalar tekrar edildi─či i├žin ki┼či, o y├Âreyi g├Ârmese de a─č─▒tlar─▒yla ya┼čayacak, t├╝rk├╝leriyle tan─▒yacakt─▒r. ÔÇť├çanakkale i├žinde aynal─▒ ├žar┼č─▒ÔÇŁ dizesi olmasayd─▒ ├çanakkale ilimiz hi├žbir zaman ad─▒n─▒ bu kadar geni┼č bir kitleye duyuramayacak, Aynal─▒ ├çar┼č─▒ÔÇÖy─▒ kimse bilemeyecek, rekl├óm─▒n─▒ yapsa dahi ├çanakkale de, Aynal─▒ ├çar┼č─▒ da bu kadar ├╝ne kavu┼čamayacakt─▒. Onun ├╝nlenmesini sa─člayan tek sebep t├╝rk├╝lerle anlat─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Mu┼č i├žin de, Sar─▒kam─▒┼č i├žin de durum ayn─▒d─▒r. ├ľyle ise Sar─▒kam─▒┼č ├╝st├╝ne yak─▒lan a─č─▒tlar y├Ârenin yurt sath─▒na duyulmas─▒nda ├Ânemli bir etken olmu┼čtur.

Daha ├Ânce de s├Âyledi─čimiz gibi y├Âre ├╝st├╝ne yak─▒lan a─č─▒tlar o y├Ârenin tan─▒t─▒m─▒nda, ad─▒n─▒n geni┼č kitlelere duyulmas─▒nda ├Ânemli bir paya sahiptir. Bunun da kayna─č─▒ ├╝st├╝ne yak─▒lan t├╝rk├╝ler ve a─č─▒tlard─▒r. Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ├╝st├╝ne en ├žok a─č─▒t yak─▒lan y├Ârelerden biridir. Ben Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa, So─čanl─▒ÔÇÖya, Alt─▒nbulakÔÇÖa gitmedim, g├Ârmedim. Ama ├╝st├╝ne yak─▒lan a─č─▒tlar─▒nda So─čanl─▒ÔÇÖy─▒ da Alt─▒nbulakÔÇÖ─▒ da ya┼čad─▒m. Gidip Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖ─▒ g├Âremesem dahi onu a─č─▒tlar─▒nda ya┼čmaya devam edece─čim. ├ç├╝nk├╝ Sar─▒kam─▒┼č: Aya─č─▒ ├žar─▒kl─▒ gidip de ├žar─▒ks─▒z d├Ânemeyenlerin s├Âyledi─či bir ├Âl├╝m t├╝rk├╝s├╝, d├Ân├╝┼č├╝ olmayan bir yolun ayak sesidir. Sar─▒kam─▒┼č: S─▒f─▒r─▒n alt─▒nda -40 derecede donan on binlerce vatan evlad─▒n─▒n ├ž─▒─čl─▒─č─▒, donuyorum diyerek hayk─▒r─▒┼č─▒n sesidir. Binlerce vatan evlad─▒n─▒n nefesinin buz tuttu─ču, d├Ârt ├žocu─čunu kaybeden Sindelli A─č─▒t├ž─▒ Kara ZalaÔÇÖn─▒n feryad─▒d─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

Sar─▒kam─▒┼č: Analar─▒n ÔÇťguzumÔÇŁ diyerek ├ž─▒rp─▒n─▒┼č─▒n─▒n, dizlerini d├Âverek u─čunu┼čunun sesidir. EdirneÔÇÖden ArdahanÔÇÖa, AdanaÔÇÖdan ArtvinÔÇÖe, ─░zmirÔÇÖden SivasÔÇÖtan KafkasyaÔÇÖya gidip de d├Ânemeyenlerin a─č─▒tlar─▒na, t├╝rk├╝lerine yans─▒yan dizelerdir. Sar─▒kam─▒┼č: T├╝rk insan─▒n i├žinde bir yara, g├Âz├╝n├╝ budaktan esirgemeyen Mehmet├ži─čin bilerek ├Âl├╝me gidi┼činin hazin bir hik├óyesidir. ┼×iirdir, ko├žaklamad─▒r, cengi harbidir, kahramanl─▒k destan─▒d─▒r. Ya┼čan─▒lan ac─▒lar─▒n en ac─▒s─▒d─▒r Sar─▒kam─▒┼č. Gerde─če girmedik k─▒zlar─▒n yavuklusunu yitirdi─či, yazl─▒k elbiseyle donarak kaybolup giden k├Ârpe fidanlar─▒n, ana ÔÇťguzular─▒ÔÇŁn─▒n al─▒n yaz─▒lar─▒n─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ yerdir Sar─▒kam─▒┼č. Vatan─▒ i├žin b─▒y─▒─č─▒ terlememi┼č delikanl─▒lar─▒n yitip gitti─či yerdir Sar─▒kam─▒┼č. A─č─▒tlar─▒n birbirine uland─▒─č─▒, beyaz gecenin sabah─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ yerdir Sar─▒kam─▒┼č.

Bu kadar ac─▒lar─▒n ya┼čand─▒─č─▒, t├╝rk├╝lerin, a─č─▒tlar─▒n yak─▒ld─▒─č─▒ olay i├žin Mustafa K├╝peli: ÔÇťSar─▒kam─▒┼č`a D├Ân├╝┼č├╝ Olmayan YolculukÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒nda hadiseyi ┼č├Âyle dile getiriyor. Aynen Aktar─▒yorum: ÔÇťBildi─činiz gibi T├╝rk Sava┼č Tarihinin en ├╝z├╝c├╝ olaylar─▒ndan biri olan Sar─▒kam─▒┼č dram─▒n─▒n 93. y─▒l d├╝n├╝m├╝ bir etkinlikle yine h├╝z├╝nle an─▒lacak. Bard─▒zÔÇÖdan, K─▒z─▒l├žubukÔÇÖtan ba┼člayan bir tahruz ├Âyk├╝s├╝ y├╝rekleri da─člayacak. Komutanlar; ├Â─črencilerin kardan yapt─▒─č─▒ ┼čehit siluetlerine bakarak vatan i├žin seve seve can veren vatan evlatlar─▒n─▒n kahramanl─▒─č─▒n─▒ anlat─▒rken ak─▒p giden g├Âzya┼člar─▒ yine sel olup akacak.

Askeri k─▒rd─▒ran Enver Pa┼ča y├Ânetimindeki Osmanl─▒ ordusu daha Kars’a ula┼čmadan Allahuekber Da─člar─▒ÔÇÖnda, So─čanl─▒ Da─č─▒ÔÇÖn─▒n ete─činde ┼×enkaya’ya yak─▒n Bard─▒z Deresi’nde, ├çil Horoz Da─č─▒ÔÇÖnda, ├çak─▒r Baba’da donarak ┼čehit oldular. As─▒l donma zirveye yak─▒n yerde Taht Yaylalar─▒nda oldu. Bu harek├ót─▒n askeri a├ž─▒dan, teknik a├ž─▒dan vebal─▒ b├╝y├╝kt├╝. Sar─▒kam─▒┼č harek├ót─▒ndan sonra geride a─č─▒tlar, figanlar ve bug├╝n bile ba┼č─▒m─▒z─▒ a─čr─▒tan sorunlar kalm─▒┼čt─▒r. Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n adamlar─▒ 20 y─▒l gazetecileri b├Âlgeye sokmam─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden┬á sava┼č─▒n b├╝t├╝n tan─▒klar─▒ yok olmu┼č. Kimi der tek kur┼čun atmadan 90 bin asker ┼čehit verilmi┼č.┬á Kimi der 70 bin, kimi de der 60 bin. Tarih├žiler tarihsel bir sorumlulu─ču yerine getirmek i├žin yar─▒m as─▒r sonra kaleme al─▒nca Sar─▒kam─▒┼č tarihi dram─▒ b├Âyle eksik bazen de yanl─▒┼č yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bilindi─či ├╝zere Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda il├ón edilen seferberlikle, eli silah tutan her T├╝rk askere al─▒nm─▒┼č, ├Âzellikle bu askerlerden Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na kat─▒lanlar─▒n ├žo─ču geri d├Ânmemi┼čtir. Seferberlik sonras─▒nda, her k├Âyde bir muhtar ve bir imam kalm─▒┼č, geride zuhur eden cenazeleri kald─▒rmak i├žin ├žo─ču kere yeterli cemaat bulunamam─▒┼čt─▒r.

(ÔÇŽ) ÔÇśBu konuyla ilgili d├╝┼č├╝ncelerini Necip Topuz ise ┼č├Âyle anlat─▒r; ‘Yemen’de k─▒zg─▒n ├ž├Âllerde, ├çanakkale’de derin sularda, Sar─▒kam─▒┼č’ta dondurucu so─čukta yitip giden Anadolu ├žocuklar─▒n─▒n hik├óyesini bar─▒nd─▒r─▒r. Bu yerler asl─▒nda bir imparatorlu─čun ayakta kalmak ve ya┼čamak i├žin son ├ž─▒rp─▒n─▒┼člar─▒n─▒n ad─▒d─▒r. Koca ├ž─▒nar─▒m─▒z, i├žinden kemiren kurtlar, g├Âvdesini kesmeye ├žal─▒┼čan d├╝┼čmanlar─▒ y├╝z├╝nden ├žat─▒rdayarak y─▒k─▒l─▒rken, ├ž─▒kan feryad─▒n ad─▒d─▒r. Yemen, ├çanakkale, Sar─▒kam─▒┼č… Ac─▒m─▒z derindir, h├╝z├╝nl├╝y├╝z, kalbimizde bir burukluk var.’

(ÔÇŽ) Sar─▒kam─▒┼č gazilerinden Bal─▒kesirli Mehmet o─člu Ahmet A─ča da ya┼čad─▒klar─▒n─▒: ÔÇś24 Aral─▒kÔÇÖta Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa do─čru y├╝r├╝y├╝┼če ge├žen askerlerimiz, gece da─ča t─▒rmanmaya ba┼člad─▒lar. ┼×iddetli so─čuk, korkun├ž tipi alt─▒nda, gecenin karanl─▒─č─▒nda birbirlerine tutuna tutuna, karlara bata ├ž─▒ka yol almaya ├žal─▒┼čt─▒lar. ─░liklerine kadar titreten tipinin ┼čiddeti kar┼č─▒s─▒nda ├╝zerlerindeki so─čuk y├╝z├╝ g├Ârmemi┼č yazl─▒k k─▒yafetleri ile y├╝r├╝d├╝ler. Yol yoku┼č bitmek bilmiyor,┬á kara saplanm─▒┼č ayaklara ge├žit vermiyordu. Yol bitmeli, kar a┼č─▒lmal─▒yd─▒, nas─▒lsa her gecenin bir sabah─▒ vard─▒. ─░┼čte, bu gece y├╝r├╝y├╝┼č├╝ s─▒ras─▒nda ├Ânce g├Âzler donmu┼č, k├Âr oldu─čunun kimse fark─▒na varamam─▒┼č. Sabah─▒n ilk ─▒┼č─▒klar─▒n─▒ g├Ârememi┼č, hala gece karanl─▒─č─▒ devam ediyor zannetmi┼člerdi. Y├╝reklerinin ayd─▒nl─▒─č─▒nda y├╝r├╝meye ├žal─▒┼čm─▒┼člar… Yollar─▒n─▒ arad─▒lar, karlara sapland─▒lar ve geride kalmaya ba┼člad─▒lar… Geride kalanlar yava┼č yava┼č donuyordu. Kapkara gecenin sabah─▒n─▒ g├Âremediler… Sa─č kalan birka├ž asker i├žin bir daha sabah olmad─▒. Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa yakla┼čt─▒klar─▒nda kar erimemi┼č ama onlar─▒ eritmi┼čti… So─ču─ča birde a├žl─▒k eklendi. Erzak getiren birliklerin askerleri de donarak ├Âld├╝─č├╝nden, a├žl─▒k sa─č kalanlar─▒ da peri┼čan etmi┼čtiÔÇÖ diyerek hadisenin vahametini b├Âyle dile getirmi┼čtir. ÔÇť

Bu ve benzeri yaz─▒lar─▒ okuduktan sonra Sar─▒kam─▒┼č a─č─▒tlar─▒n─▒n neden bu kadar yan─▒k, i├žli, niye bu kadar efk├órl─▒ oldu─čunu daha iyi anlad─▒m. O a─č─▒tlar─▒ dinledik├že i├žim burkuldu. Y├╝re─čim yand─▒. Analar─▒n feryad─▒ g├Âz├╝mde canland─▒. Canland─▒k├ža Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ya┼čanan hadiseler y├╝re─čimde katmerlendi, kat kat oldu. Halk Ozan─▒ ─░mamiÔÇÖnin okudu─ču Sar─▒kam─▒┼č a─č─▒t─▒yla y├╝re─čim daha da yand─▒, tutu┼čtu. Ozan kasetinde a─č─▒t─▒n hik├óyesini anlat─▒yor. Fonda yan─▒k bir zurna ├žal─▒yor. Nas─▒l ├žal─▒yor. Aman AllahÔÇÖ─▒m y├╝rek da─čl─▒yor. ÔÇťSeferberlik harbinde 1914 ÔÇô 1915ÔÇÖli y─▒llarda Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta, So─čanl─▒ Da─člar─▒nda, Alt─▒nbulak b├Âlgelerinde tek kur┼čun atmadan 90 bin askerimiz karda, buzda, donarak ┼čehit olmu┼čtur. Yurdun d├Ârt bir k├Â┼česinden askerler oldu─ču gibi Kayseri, P─▒narba┼č─▒, Sar─▒z, Tomarza ve ├çukurovaÔÇÖdan da binlerce askerimiz ┼čehit olmu┼čtur. Bunlar─▒n bir├žo─ču Av┼čar A┼čiretindendir. KayseriÔÇÖnin P─▒narba┼č─▒ il├žesinin Sindel k├Ây├╝nden Af┼čar kad─▒n─▒ Kara ZalaÔÇśn─▒n (Zeliha) 5 o─člundan 4ÔÇÖ├╝ seferberlik harbine kat─▒l─▒r. Evde kalan bir o─člu da topald─▒r. D├Ârt o─člu bir daha geri d├Ânmez. Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ┼čehit olur. Bunun ├╝zerine a─č─▒t├ž─▒ Kara Zala eliyle dizlerini d├Âverek u─čunur.ÔÇŁ

Elif bekâr Cennet bekâr
Acemi talime ├ž─▒kar
D├Ârt o─člum cephede durur
Topal─▒m kahr─▒m─▒ ├žeker

Sar─▒kam─▒┼č Alt─▒nbulak
So─čanl─▒ÔÇÖy─▒ biz ne bilek
Bizim u┼čak g├Âk├žek[1] gezer
A─čca zubun[2] kara yelek

Y├╝zba┼č─▒lar binba┼č─▒lar
Tabur taburu kar┼č─▒lar
Ya─čmur ya─č─▒p g├╝n de─čence
Yatan ┼čehitler ─▒┼č─▒lar

Gadas─▒n─▒ ald─▒─č─▒m E┼če
Tekerim dayand─▒ ta┼ča
Seferiberli─či durdur
ElinÔÇÖ├Âpem Enver Pa┼ča

SivasÔÇÖtan Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖtan
Yatam─▒yom kara d├╝┼čten
Hastam a─č─▒r arabac─▒
Yava┼č indirin ini┼čten

Adam─▒ olan herk ediyor
Olmayanlar terk ediyor
Her nereye vard─▒m ise
Gelinler ├žifte gidiyor

Sar─▒kam─▒┼č alkan oldu
Zalim Urus[3] murat ald─▒
Kimsesiz k─▒z dul gelinler
Kara giyip sa├ž─▒n yoldu

Kara ZalaÔÇÖn─▒n be┼č o─člundan d├Ârd├╝ Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ┼čehit olmu┼čtur. Evde kalan o─člu ise topald─▒r.┬á D├Ârt o─člum cephede durur / Topal─▒m kahr─▒m─▒ ├žeker diyerek bir anan─▒n nas─▒l ├žaresiz kald─▒─č─▒n─▒, feryad─▒n─▒, anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r. Anlatmaya ├žal─▒┼čsa da onun d├Ârt o─člunun ac─▒s─▒n─▒ kim bilebilir. Onun gibi kim yanabilir ki. Hani bir s├Âz vard─▒r:ÔÇŁA─člarsa anam a─člar / Gayr─▒s─▒ yalan a─člarÔÇŁ derler. Evet, Kara ZalaÔÇÖn─▒n ac─▒s─▒n─▒ ana olanlar anlasa da yine Kara Zala kadar yanamaz, u─čunamaz.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Yeni┼čehir'de G├Ârsel ve ─░┼čitsel Bas─▒n Faaliyetleri

├çukurovaÔÇÖda iyi a─č─▒t yakanlar ÔÇťu─čunduÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝yle anlat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒r. U─čunmak, d├Âv├╝nmek, elini dizlerine vurarak a─č─▒t yakmak, ├Âlenin ac─▒s─▒yla f─▒r─▒ldak gibi d├Ânmek anlam─▒nda kullan─▒l─▒r. ├ľzellikle Af┼čar analar─▒ bu konuda r├╝┼čt├╝n├╝ ispat etmi┼č, a─č─▒t yakma gelene─činde en ├Ân saflarda yerlerini alm─▒┼čt─▒r. Gidip de d├Ânmeyen canlar, gelinlik k─▒zlar─▒n yavuklular─▒ dile gelir Af┼čar anas─▒n─▒n dizelerinde. G├Âz├╝ ya┼čl─▒ ana yutkunmadan, g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan okumu┼člu─ču yazm─▒┼čl─▒─č─▒, k├ó─č─▒d─▒ kalemi olmadan dile getirir duygular─▒n─▒. G├Âzya┼č─▒yla yunup ar─▒nan ┼čehit o─čluna, donarak da─člarda yitip giden gen├ž fidanlara seslenir. Rus onun i├žin can al─▒c─▒ de─čildir, Onun i├žin de: ÔÇťBenim korkum Ruslar de─čil┬á┬á/ Karak─▒┼ča kurban verdimÔÇŁ diyerek can al─▒c─▒n─▒n tabiat ┼čartlar─▒ oldu─čunu a├ž─▒k├ža ifade eder.

Gene u─čru[4] k─▒┼č geliyor┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
G├Ârmeyene ho┼č geliyor┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
┼×u Sivas’a giden ka─čn─▒┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
Dolu gidip bo┼č geliyor

Aziziye baba yurdum        
Kafkasya’ya tabya kurdum┬á┬á┬á
Benim korkum Ruslar de─čil┬á┬á
Karak─▒┼ča kurban verdim┬á┬á┬á┬á┬á┬á

Sar─▒kam─▒┼č ne aral─▒
Kimi ├Âlm├╝┼č kimi yaral─▒
Bunu duymu┼č var m─▒ ola
Yalan d├╝nya kurulal─▒

Kimini g├╝lle g├Ât├╝rd├╝
Kimini toplar yat─▒rd─▒
K├Âr olas─▒ca Moskoflar
Ne├že ocaklar bat─▒rd─▒

H├╝cum borusu vuruldu
Asker h├╝cuma kalk─▒yor
Sa─č b├Â─čr├╝mden vuruldum
─░ki ba┼čl─▒ kan ak─▒yor

U┼čak gitti s├╝r├╝y├╝nen
Asker kalkar boruyunan
Hangi eve vard─▒ysam
Bir gelin var kar─▒y─▒nan

Yasl─▒ deli g├Ân├╝l yasl─▒
Acep nedir bunun asl─▒
Karde┼čler kana belenmi┼č
Kara don g├╝lg├╝l├╝[5] fesli

So─čanl─▒’da bir harp oldu
Ne├že canlar telef oldu
Sar─▒kam─▒┼č al─▒n─▒┼č─▒n[6]
Sa─č olanlar mektup sald─▒

Ya─čan karlar─▒n alt─▒nda
Kara ├žad─▒r var m─▒yd─▒
Top g├╝rleyip gelir kene
Acep derdin var m─▒yd─▒

Dokuz karde┼či ├Âlenin
Benim gibi olur bac─▒s─▒
Sivas’ta tabur d├Âk├╝lm├╝┼č
Benim anam─▒n kuzusu

Sar─▒kam─▒┼č ├╝st├╝nde kar
Kar alt─▒nda Mehmet yatar
G├╝l├╝m donmu┼č kara d├Ânm├╝┼č
G├Âren sanm─▒┼č y├órin sarar

Kimi Yemen kimi Harput
├ťzerinde ince ├žaput
Avut yi─čit g├Ânl├╝n avut
Y├ór sarmazsa Mevl├óÔÇÖm sarar

Yukar─▒da, ÔÇťSar─▒kam─▒┼č`a D├Ân├╝┼č├╝ Olmayan YolculukÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒dan yapt─▒─č─▒m─▒z al─▒nt─▒da: ÔÇťSeferberlik sonras─▒nda her k├Âyde bir muhtar ve bir imam kalm─▒┼č, geride zuhur eden cenazeleri kald─▒rmak i├žin ├žo─ču kere yeterli cemaat bulunamam─▒┼čt─▒rÔÇŁ deniliyordu. ┬áBu tezi yukar─▒da t├╝m├╝n├╝ verdi─čimiz Af┼čar anas─▒n─▒n ┼ču dizeleri de do─čruluyor: ÔÇťHangi eve vard─▒ysam / Bir gelin var kar─▒y─▒nan.ÔÇŁ Evet, askere al─▒nmayan gelinle koca kar─▒. Ba┼čka kimse yok. K├Âyler bo┼čalm─▒┼č. Vakit namaz─▒ k─▒lacak kimse yok. Buna y├╝rek mi dayan─▒r, ├Âzek mi dayan─▒r. Elbette dayanmaz. Kara k─▒┼ča kurban verilen yi─čitler i├žin ancak a─č─▒tlar yak─▒lar. Af┼čar anas─▒ da ├Âyle yapar. Yang─▒n─▒n─▒ dizelerine d├Âkerek al─▒r h─▒rs─▒n─▒:

Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta var ma┼č─▒n[7]
Urus y─▒─čm─▒┼č a─č─▒r ko┼čun[8]
Bizim asker a├ž─▒k ├ž─▒plak
Da─člarda b├╝y├╝d├╝ k─▒┼č─▒n

├çad─▒rlar da─ča kuruldu
H├╝cum borusu vuruldu
Bir Sar─▒kam─▒┼č u─čruna
Doksan bir fidan k─▒r─▒ld─▒

Ya┼ča padi┼čah─▒m ya┼ča
Kan bula┼čm─▒┼č ├žat─▒k ka┼ča
Biz UrusÔÇÖa esir d├╝┼čt├╝k
Sebep oldu Enver Pa┼ča

Sar─▒kam─▒┼č i├ži me┼če
Urus yakt─▒ hep ate┼če
Bizi koydun eli ba─čl─▒
Nere gittin Enver Pa┼ča

Binbo─čaÔÇÖya kar ├žok ya─čar
Karlar yatar naml─▒ naml─▒
D├Ârt birader babam o─člu
Nenni garda┼člar nenni┬á

Anam da yok babam da yok
Varamam yollar─▒m ─▒rak
Su isterim verenim yok
Ba┼čucumda bac─▒m gerek

Evet, Af┼čar anas─▒n─▒n dizelerinde, kaynaklarda: ÔÇťBir Sar─▒kam─▒┼č u─čruna / Doksan bin fidan k─▒r─▒ld─▒ÔÇŁ deniliyor. Ger├žekten ne kadar kayb─▒m─▒z─▒n oldu─ču konusunda da kaynak taramas─▒ yapt─▒m. Kaynaklarda ├želi┼čkili bilgiler var. ├ço─čunlu─ču doksan bin askerin donarak ├Âld├╝─č├╝ y├Ân├╝nde. Do─črusunu s├Âylemek gerekirse ben de doksan bin kayb─▒m─▒z─▒n oldu─čunu biliyorum. Fakat buldu─čum baz─▒ kaynaklar kayb─▒m─▒z─▒n doksan bin olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Konuyla ilgili internette buldu─čum forum.memurlar.net/topic.aspx sitesindeki yaz─▒y─▒ aynen aktararak bilgilerinize sunmak istiyorum:

ÔÇťSar─▒kam─▒┼čÔÇÖta Rus ordusunu imhay─▒ planlayan Enver Pa┼ča, 22 Aral─▒k 1914ÔÇÖte ErzurumÔÇÖa gelerek harek├ót─▒ ba┼člatt─▒. Enver Pa┼ča, 5 Ocak 1915ÔÇÖte durumun iyice k├Ât├╝ye gitti─čini g├Âr├╝nce, ÔÇśBen ─░stanbulÔÇÖa d├Ân├╝yorumÔÇÖ diyerek T├╝rk Tarihinin belki de en ├žok tahrif edilmi┼č sava┼člar─▒ndan biridir. Yukar─▒da harek├ót─▒n ana hatlar─▒ verildi─či i├žin ben sadece sava┼čtan sonraki kay─▒plarla ilgili bilgi verece─čim. Hem Rus hem T├╝rk kay─▒tlar─▒ kesindir: T├╝rk ordusu da─člarda donmay─▒ beklemek bir yana Rus g├╝├žleriyle ┼čiddetli ├žarp─▒┼čmalara giri┼čmi┼č ve ba┼čar─▒ya bir nefeslik mesafeye kadar gelmi┼čtir. Sald─▒r─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒z olmas─▒n─▒n nedeni ordumuzun geleneksel yumu┼čak karn─▒ olan ikmal sisteminin bozuk arazide ├ž├Âkmesidir. Buna ra─čmen bile asla bir bozgun s├Âz konusu de─čildir; Rus kay─▒tlar 9. Ordunun d├╝zenli bir ├žekilme ger├žekle┼čtirdi─čini s├Âylemektedirler. Kay─▒plara gelince, doksan bin donan Mehmet├žik balonu patlamaktad─▒r. Hem 9. Ordu kay─▒tlar─▒na, hem de sava┼č meydan─▒n─▒ elinde tutan Rus Ordusunun yapt─▒─č─▒ say─▒ma g├Âre T├╝rk g├╝├žleri ├žat─▒┼čmalardan ve so─čuktan toplam 23 bin ├Âl├╝ vermi┼čtir. Buna ek olarak 9 bin kadar da kay─▒p ve esir ile toplam zayiat 32 bin ki┼čidir. Buna ├žo─čunlu─ču sonradan toparlanan ka├žaklar─▒ da ekleyince en nihayet 57 bin sava┼č d─▒┼č─▒ asker ├ž─▒kmaktad─▒r.

Tek kur┼čun atamad─▒─č─▒m─▒z s├Âylenen Rus ordusu ise 10 bini s─▒rf donmadan olmak ├╝zere toplam 30 bine yak─▒n kay─▒p vermi┼čtir. Stratejik alanda ise, bizzat Enver Pa┼čan─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ Sar─▒kam─▒┼č Plan─▒ ba┼čta Rus Kafkas Ordusu Ba┼čkomutan─▒ General Yudeni├ž taraf─▒ndan ÔÇśSon derece c├╝retk├óra ne ve ak─▒ll─▒ca d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č, ba┼čar─▒yla uygulanabilmesi halinde t├╝m KafkasyaÔÇÖdaki Rus egemenli─čini bitirecek bir planÔÇÖ olarak nitelendirilmi┼čtir. Peki, ar┼čiv kay─▒tlar─▒ b├Âyleyse 90 bin Mehmet├žik hik├óyesi nereden gelmektedir? Sar─▒kam─▒┼č harek├ót─▒ hakk─▒nda at─▒p tutanlar─▒n hepsi sadece ve sadece tek bir kayna─ča dayanmaktad─▒r. O da 9. Kolordu Kurmay Ba┼čkan─▒ ┼×erif K├Âpr├╝l├╝’n├╝n 1921’de ak┼čam gazetesinde yay─▒nlanan, daha sonra da ÔÇśSar─▒kam─▒┼č ihata manevras─▒ ve meydan muharebesiÔÇÖ ad─▒yla kitapla┼čt─▒r─▒lan ┼č├╝pheli an─▒lar─▒d─▒r. ┼×├╝pheli diyorum zira sene 1921 ve m├╝tareke bas─▒n─▒ ile i┼čbirlik├ži sultan h├╝k├╝meti tam gaz ittihat├ž─▒lar─▒ karalama kampanyas─▒ y├╝r├╝tmektedirler. H├ólbuki hem T├╝rk, hem de Rus ordu kay─▒tlar─▒ T├╝rk kayb─▒n─▒ inatla 33 bin ├Âl├╝, kay─▒p ve esir olarak veriyorlar. Buna itiraz edecek ki┼čilere ise ┼čunu demek isterim: ÔÇśBelgeler konu┼čunca herkes susarÔÇÖ ├žo─ču tarih├žinin bildi─či bir ilkedir. ─░statistik verileri ├žok hassas bilgilerdir 1. elden belgelere dayan─▒lmad─▒k├ža inan─▒lmazlar. Bu y├╝zden muharebe zayiatlar─▒ gibi kesin bilgiler verecek ki┼čilerin mu─čl├ók 3. elden kaynaklar─▒ g├Âstermesi ge├žerli de─čildir. Sar─▒kam─▒┼č harek├ót─▒ art─▒k bir kar┼č─▒t propaganda malzemesi olmaktan ├ž─▒kar─▒lmal─▒, ger├žekler s├ÂylenmelidirÔÇŁ deniliyor.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Yeni┼čehirÔÇÖde Darbedilen Sikke ve Yeni┼čehir Darphanesi

SONU├ç: Evet, ger├žekler s├Âylenmeli, kapal─▒ kutular a├ž─▒lmal─▒, a├ž─▒lmas─▒ i├žin de eli kalem tutan t├╝m tarih ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ seferber olmal─▒d─▒r. Ben tarih├ži de─čilim. Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖ─▒ derledi─čim a─č─▒tlar─▒yla tan─▒d─▒m, Halk Ozan─▒ ─░mamiÔÇÖnin t├╝rk├╝leriyle onu benli─čimde ya┼čad─▒m. Bu yaz─▒ m├╝nasebetiyle daha da yak─▒ndan tan─▒ma f─▒rsat─▒ buldum. Toparlayabildi─čim kadar─▒yla Sar─▒kam─▒┼č ├╝st├╝ne yak─▒lan a─č─▒tlar─▒ bu yaz─▒yla birlikte sunmaya ├žal─▒┼čt─▒m. Y├Âre ile ilgili yak─▒lan a─č─▒tlar─▒n o y├Ârenin tan─▒t─▒m─▒nda ├žok ├Ânemli bir etken oldu─čunu ├Ârnekleyerek yine bu yaz─▒ m├╝nasebetiyle aktarmaya ├žal─▒┼čt─▒m. Yararl─▒ olabildikse ne mutlu diyor, tespit etti─čim Sar─▒kam─▒┼č a─č─▒tlar─▒yla sat─▒rlar─▒m─▒ noktalamak istiyorum.

Sar─▒kam─▒┼č Sar─▒kam─▒┼č
D├╝┼čman gelmi┼č yaka yaka
S├╝rmeli Ali esir gitmi┼č
D├Ârt yan─▒na baka baka

Toplar cepheden kuruldu
YunanÔÇÖ─▒n boynu buruldu
Ayan olsun dertli anam
Yaln─▒z MusaÔÇÖn m─▒ vuruldu

H├╝cum borusu vuruldu
Asker h├╝cuma kalkm─▒yor
Yand─▒m anam deyince
Garda┼č garda┼ča bakm─▒yor

Anam a─člar babam a─člar
Toptan dumanland─▒ da─člar
Ayan olsun dertli anam
Doktor yaralar─▒m ba─člar

Boz OmarÔÇÖ─▒m A─č MuratÔÇÖ─▒m
Y─▒rad─▒m o─člum y─▒rad─▒m[9]
Dokuz o─član anas─▒y─▒m
Elden orak├ž─▒[10] arad─▒m

─░bri┼čimin kozalar─▒[11]
Batt─▒ Af┼čar kazalar─▒[12]
Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ├Âlm├╝┼čler
Gonca g├╝l├╝n tazeleri

B├Âyle uzun dal m─▒ olur
┼×├Âyle ├ž├╝r├╝k kol mu olur
Bir obada bir ocakta
Yedi gelin dul mu kal─▒r

Motora g├Ânl├╝m motora
Topu y├╝kledik kat─▒ra
Sabaha├že yatam─▒yom
Neler geliyor hat─▒ra

─░nci sand─▒m di┼člerini
Kalem sand─▒m ka┼člar─▒n
├ľrz├╝lemi┼č[13] e┼člerini
Gelin Fatma H├╝r├╝ÔÇÖy├╝nen[14]

O─člum gittin mi yesire[15]
Ka┼člar─▒n vermem M─▒s─▒rÔÇÖa
Kaba d├Â┼čekte yatarken
Nas─▒l dayand─▒n has─▒ra

Aman benim yavrular─▒m
Narman Da─člar─▒nda kalan
Yedi o─član anas─▒y─▒m
┼×imdik├že de oldu yalan

Aman kuzum aman kuzum
Narman Da─člar─▒nda gezin
Yedi o─član anas─▒y─▒m
Hi├ž birin g├Ârm├╝yor g├Âz├╝m

Top ba┼č─▒nda g├╝rleyerek
Alm─▒┼č gitmi┼č yar─▒s─▒n─▒
At─▒n─▒ i├žeri ├žekin
Edem[16] sats─▒n dorusunu

Bard─▒z Deresi kan ├ža─člar
Analar ci─čerin da─člar
├çil Horoz Da─č─▒ sal─▒nda
Nice ni┼čanl─▒lar a─člar

Allah├╝ekber KarsÔÇÖ─▒n da─č─▒
M├╝barek ┼čehit yata─č─▒
Allah├╝ekber de s├Ând├╝
Doksan bin evin oca─č─▒

Allah├╝ekber kar boran
T─▒rmand─▒k da─člara yayan
G├Âkten ate┼č d├Âk├╝lse de
Y─▒lar m─▒ hi├ž Ali Osman

Allah├╝ekber yan yatar
K─▒zarm─▒┼č da g├╝ne┼č bata
Allah├╝ekberin d├Â┼č├╝nde
Ne├že bin ┼čehit yatar

Ya┼č─▒tlar─▒n─▒ g├Ârd├╝k├že
G├╝nde bin kere ├Âl├╝yom
Yedi o─član anas─▒y─▒m
Elden fitre al─▒yom

A┼ča─č─▒dan ses geliyor
Figan ba─čr─▒m─▒ deliyor
K├Âr olas─▒n Enver Pa┼ča
Gelinleri el al─▒yor

Ya┼ča babam o─člu ya┼ča
Kan bula┼čt─▒ ├žat─▒k ka┼ča
Biz UrusÔÇÖu alt ederdik
Sebep oldu Enver Pa┼ča

Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta var ma┼č─▒n
Urus y─▒─čm─▒┼č a─č─▒r ko┼čun
Bizim u┼čak a├ž─▒k ├ž─▒lpak
Da─člarda b├╝y├╝d├╝ k─▒┼č─▒n

Hak i├žin oru├ž tutar─▒m
Deseler MuratÔÇÖ─▒n yolda
Gelinleri taksim ettim
Kimi sa─čda kimi solda

Redifleri topluyorlar
Onlar da ka├žmak derdinde
Nuri MehmetÔÇÖin mezar─▒n
U┼čaklar g├Ârm├╝┼č MardinÔÇÖde

Y├╝ksek h├╝k├╝met saray─▒
Var m─▒ bu i┼čin kolay─▒
Garda┼č─▒ asker etmi┼čler
Nerde taburu alay─▒

Gadan─▒ ald─▒─č─▒m ├žavu┼č
Nerde ettiniz d├Âv├╝┼č
Ta┼č─▒na kurban oldu─čum
Garda┼č─▒n yatt─▒─č─▒ ko─ču┼č

So─čanl─▒ da so─čan olur
Kar tipisi boran olur
UrusÔÇÖu ┬ábozgun g├Ârenler
Anas─▒ndan do─čan olur

Sar─▒kam─▒┼č saza d├Ând├╝
Da─člar─▒ g├╝lzara[17] d├Ând├╝
Ser├že canl─▒ Ermeniler
Hepsi ┼čahbaza d├Ând├╝

Enver Pa┼ča h├╝cum dedi
Yar─▒ld─▒ MoskofÔÇÖun ├Âd├╝
Zalim Allah├╝ekber Da─č─▒
Ne├že yi─čit aslan yedi

 

Kaynak├ža:

Canl─▒ Kaynak:

Adı Soyadı                                          : Halk Ozanı İmami
İli                                                           : Adana
─░l├žesi ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Kozan
K├Ây├╝┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Beytepe
Do─čum Y─▒l─▒┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : 1954

Yazılı Kaynaklar                             

Emir Kalkan ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Kayseri Y├Âresi A─č─▒tlar─▒ Kayseri K├╝lt├╝r M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Yay─▒nlar─▒ Kayseri 1992.
Ahmet Z. ├ľzdemir ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : A─č─▒tlar 1 / 2 K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒ K├╝lt├╝r Eserleri Dizisi No: 303, Ankara 2001.
Mustafa K├╝peli┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á :Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa D├Ân├╝┼č├╝ Olmayan Yolculuk. www.tumgazeteler.com

Yararland─▒─č─▒m Siteler┬á┬á┬á┬á :

www.avsargencligi.com

avsarlar.org/haber_oku.asp

www.siyasalbirikim.com.tr

D─░PNOTLAR

[1] G├╝zel giyinmek.

[2] Bir giysi ├že┼čidi.

[3] Rus.

[4] ├ľn├╝- ├ľnde.

[5] Kan k─▒rm─▒z─▒s─▒.

[6] Al─▒n─▒nca.

[7] Tren,

[8] Asker, arabaya pullu─ču ko┼čacak hayvan.

[9] Uzakla┼čmak.

[10] Orakla ekin bi├žen i┼č├ži.

[11] ─░bri┼čim ku┼ča─č─▒n ucundaki yuvarlak p├╝sk├╝ller.

[12] Af┼čarlar─▒n yo─čun olarak ya┼čad─▒─č─▒ il├želer.

[13] Arzu etmek.

[14] Bayan ad─▒- H├╝r├╝ ile.

[15] Esir.

[16] Karde┼č ÔÇô B├╝y├╝k a─čabey

[17] G├╝l tarlas─▒- G├╝l bah├žesi

Toplam Okuma: 1,234 , Bug├╝n: 4 

Dr. Halil ATILGAN

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar