Tahsin ┼×─░M┼×EK
Tahsin  ┼×─░M┼×EK
G├Âbeklitepe
  • 16 Ocak 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Tahsin ┼×─░M┼×EK /

7 Ekim 2019, nihayet G├ÂbeklitepeÔÇÖdeyim. Buraya, Klaus LuckertÔÇÖin G├ÂbeklitepeÔÇÖsini okuyarak geldim.┬á Bilgisunarda (internet) da epeyce gezindim, ├Âzellikle g├Ârsel taraya taraya. Bir g├╝n ├Ânce de ┼×anl─▒urfa Arkeoloji M├╝zesiÔÇÖnin G├Âbeklitepe, Nevali ├çori b├Âl├╝mlerini gezmi┼čtim. Yol arkada┼č─▒m Ne┼če ├çayl─▒ ile s├Âyle┼če s├Âyle┼če. Urfa AdamÔÇÖla da g├Âz g├Âze!…

D├Ân├╝┼čte G├Âktu─č HalisÔÇÖten iki kitap daha okudum.┬á Bilgisunardan Jens NotroffÔÇÖla yap─▒lan s├Âyle┼čiyi ve ├çi─čdem K├Âksal Smiht ile ┼×ehmuz ├çak─▒rta┼čÔÇÖ─▒n notlar─▒n─▒ÔÇŽ Klaus SmithÔÇÖle ilgili nice an─▒y─▒…

Ke┼čke bize rehberlik yapanlar da b├Âyle bir ├žabay─▒, birazc─▒k g├Âsterseler.┬á G├Âsterseler de bir ÔÇťta┼č devri kal─▒t─▒ÔÇŁn─▒ anlatmakta olduklar─▒n─▒n bilincinde olsalar az─▒c─▒k! ┼×amatan─▒n ortas─▒nda, ÔÇťbilimÔÇŁi bir yerlerde unutmasalar!

G├Âbeklitepe, 2018ÔÇÖde UnescoÔÇÖnun Kal─▒c─▒ K├╝lt├╝r Miras─▒ listesine al─▒nd─▒. Bu y─▒l da G├Âbeklitepe y─▒l─▒.┬á Savs├Âz de ├žok g├╝zel: Tarihin S─▒f─▒r Noktas─▒. Savs├Âzlerin, bir yeri markala┼čt─▒rma ve ilgiyi oraya ├žekmedeki i┼člevi tart─▒┼č─▒lamaz. Ancak her reklam ├Â─česi gibi aldat─▒c─▒, gelip ge├žicidir. Ne zaman m─▒ eskir, yenisi ortaya ├ž─▒k─▒nca. Ge├žmi┼če yolculu─čumuzda, ├Ân├╝m├╝ze yeni bir G├ÂbeklitepeÔÇÖnin ├ž─▒kmayaca─č─▒n─▒ kim s├Âyleyebilir? Yoksa insanl─▒─č─▒n o uzun yolculu─čunu yads─▒m─▒┼č oluruz. Hem yeni AdemÔÇÖlere de gerek yok art─▒k!…

G├ÂbeklitepeÔÇÖye,┬á sadece 2019ÔÇÖda 412.378 ki┼činin yolu d├╝┼čm├╝┼č. Turizm, T├╝rkiyeÔÇÖnin petrol├╝, do─čalgaz─▒, her ┼čeyi… Buldu─čumuz kuyular─▒ erkenden betonlamazsak elbette!

G├Âzlemim o ki, gelenlerin d├╝┼čleri ve beklentileri ├žok b├╝y├╝k.┬á G├Ârkemli bir tap─▒nak g├Ârme d├╝┼č├╝yle gelenler ├žo─čunlukta. Oysa kar┼č─▒lar─▒na ├ž─▒kan,┬á bir Ta┼č Devri kal─▒t─▒. Piramitlerden 7 bin, S├╝merlerden 5 bin y─▒l ├Âncesi. ├ço─ču insan bunun fark─▒nda de─čil. Bu d├╝┼č k─▒r─▒kl─▒─č─▒n─▒ onarmak gerekiyor; bu da rehberlerin i┼či.

Rehberler, bir yol yordam bulmak zorundalar. Elbette ger├žekle masal─▒ kar─▒┼čt─▒rmadan. Ne var ki yap─▒lan, tam tersi.┬á Hz. AdemÔÇÖden de s├Âz ediyorlar Hz. YusufÔÇÖtan da. AdemÔÇÖi buraya indiriyorlar, ÔÇťkay─▒p k─▒taÔÇŁn─▒n izlerini, burada aramaya / aratmaya kalk─▒yorlar. Hatta uzayl─▒larla bulu┼čturuyorlarÔÇŽ Kronoloji, yolunu izini ├žoktan kaybetmi┼č. G├ÂbeklitepeÔÇÖyi b├Âyle bir ÔÇťAhmetÔÇŁle gezmek, benim i├žin ger├žekten i┼čkenceydi. Fred ├çakmakta┼č, san─▒r─▒m, ondan daha iyisini yapar, daha do─čru bilgi verirdi!

G├ÂbeklitepeÔÇÖye etnik / ─▒rksal aidiyet g├Âz├╝yle de bak─▒lamaz. Madem ilktir, ilk olan ba┼čkalar─▒yla k─▒yaslanmaz. Mitolojinin simgeleriyle a├ž─▒klanamaz. Mitoloji belki ona kafa yorabilir. Tahminin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlamamak gerekir.

Evet, bu i┼č, yani rehberlik herkesin yapaca─č─▒ bir i┼č midir? B├Âyle yerlerde, iyi yeti┼čtirilmi┼č ├╝├ž be┼č arkeolog, g├Ârevlendirilemez mi? Arkeoloji ve sanat tarihi mezunu olmayanlara, hele iki y─▒ll─▒k meslek y├╝ksekokulu mezunlar─▒na, bu rehberlik belgelerini, kimler, hangi akla hizmet olarak vermektedir?┬á B├Âyle alanlardaki hizmeti, ├Âzelle┼čtirmekle i┼či, daha da m─▒ yozla┼čt─▒rmaktay─▒z yoksa?

Bu topraklar─▒n a─čas─▒ Mahmut Y─▒ld─▒z da m├╝lk sahibi olarak orada. Gelenle gidenle foto─čraf ├žektirmenin tad─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒yor.

Ger├ži bizim arkeoloji e─čitimimiz de pir ├╝ pak de─čil. Epeyce sorunlu. Bug├╝nk├╝ arkeoloji e─čitimi, bir iki ayr─▒kl─▒k d─▒┼č─▒nda, Bat─▒ÔÇÖn─▒n ideolojik d├╝nyas─▒na, o d├╝nyan─▒n e─čitim programlar─▒na g├Âre bi├žimlenmi┼č durumda.┬á 18. Y├╝zy─▒ldan beri, kendine tarihsel taban / soylu ata arayan Bat─▒ÔÇÖn─▒n bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na g├Âre.

I┼č─▒─č─▒n Do─čuÔÇÖdan y├╝kseldi─čini, uygarl─▒─č─▒n AnadoluÔÇÖda do─čdu─čunu g├Âren, ne yaz─▒k ki ├žok az.┬á Bat─▒l─▒ya g├Âre arkeoloji, bir kan davas─▒d─▒r. Kimsenin, AnadoluÔÇÖda ya┼čayanlara bir ┼čey b─▒rakmaya hi├ž niyeti yoktur. Onlara g├Âre ─░yonya da Karya da Lidya da HelenÔÇÖdir. Efes, Milet, Afrodisyas daÔÇŽ Hatta Homer, Tales, Heredot daÔÇŽ┬á Oysa Helenler de Romal─▒lar da bu co─črafyan─▒n gelip ge├ženleri, konup g├Â├ženleridir. Onlara g├Âre Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒, Sabahattin Eyubo─člu, Azra Erhat bir fantezinin pe┼čindedirler. Fahri I┼č─▒k daÔÇŽ

G├Âbeklitepe
(Urfa Arkeoloji M├╝zesi, Foto─čraf: Ne┼če ├çayl─▒ ÔÇô 6 Ekim 2019)

Biz d├Ânelim G├ÂbeklitepeÔÇÖye. G├Âbeklitepe, Bereketli HilalÔÇÖin kuzey s─▒n─▒r─▒nda bir yerde. Av co─črafyas─▒yla tar─▒m co─črafyas─▒n─▒n s─▒n─▒r─▒nda.┬á Bereketli Hilal ad─▒, arkeolog James Henry BreastedÔÇÖden hat─▒ra. ─░lk neolitik yerle┼čmeler, ─▒rmak boylar─▒ ya da d├╝z ovalar de─čil; yabani hayvan zenginli─či olan b├Âlgelerdir.┬á Kutsal dinlerin do─čdu─ču yerler de─čil, Kuzey MezopotamyaÔÇÖyla AnadoluÔÇÖdur. Yani G├Âbeklitepe, Nevali ├çori, ├çay├Ân├╝, ├çatalh├Ây├╝k, A┼č─▒kl─▒ÔÇÖd─▒rÔÇŽ

Burada Robert John BraidwoodÔÇÖla Halet ├çambelÔÇÖin ayak izleri de var (1963).┬á Peter BenedictÔÇÖin de (1964)ÔÇŽ Halet ├çambel bir destand─▒r ku┼čkusuz. Dahas─▒ ilk buluntular, k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan ┼×anl─▒urfa M├╝zesiÔÇÖne teslim edilmi┼čtir zaten.

G├Âbeklitepe, Klaus SmihtÔÇÖle an─▒l─▒r. G├ÂbeklitepeÔÇÖyi kaz─▒p d├╝nyaya tan─▒tan adamd─▒r o.┬á 19 y─▒ll─▒k bir emek (1995-2014). Smith, ┼čansl─▒d─▒r; ├ž├╝nk├╝ bu co─črafyay─▒ ├žok iyi tan─▒maktad─▒r. G├ÂbeklitepeÔÇÖden ├Ânce Nor┼čun Tepe, Lidar, Nevali ├çori kaz─▒lar─▒na kat─▒lm─▒┼čt─▒r, deneyimlidir. Bu ├╝lkeye adanm─▒┼č, 1978ÔÇÖden 2014ÔÇÖe 36 y─▒ll─▒k bir emek! ┼×imdilerde Bilimsel Dan─▒┼čma KuruluÔÇÖnu,┬áProf. Dr. Mehmet ├ľzdo─čan (─░stanbul ├ťniversitesi), Do├ž. Dr. Necmi Karul (─░stanbul ├ťniversitesi),┬áProf. Dr. G├╝lriz KozbeÔÇÖnin (Batman ├ťniversitesi) olu┼čturdu─ču bir ekip, ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝yor.

Halk aras─▒nda Gir├ę Mizara, Dilek Tepesi olarak da bilinen G├Âbeklitepe, bu y├Âredeki tepeler zincirinin en y├╝kse─čidir.┬á Dilek Tepesi ad─▒n─▒ ├Ânemsiyorum, ├ž├╝nk├╝ co─črafyan─▒n belle─či, tarihin belle─činden zengindir. Unutkan olan tarihtir, halk de─čil! ErosÔÇÖla PsikeÔÇÖin bulu┼čup mutlu olduklar─▒ yere de Dilek Yar─▒madas─▒ der halk─▒m─▒z.

Anaerkil k├╝lt├╝rde b├Âyle tepeler, kad─▒n g├Âbe─čini simgeler. Do─čurganl─▒─č─▒ ve bereketiÔÇŽ┬á Akl─▒na o tatl─▒dan ba┼čka bir ┼čey gelmeyenlere, elbette bir s├Âz├╝m yok! Evet, her zaman do─čan─▒n ta kendisidir ana tanr─▒├žalar. GayaÔÇÖy─▒ an─▒msay─▒n, ÔÇťtoprak anaÔÇŁy─▒ÔÇŽ O halde se├žilen yer de kad─▒n bedenine benzemelidir; bereket simgesi kad─▒n g├Âbe─čineÔÇŽ

Klaus Luckert, bu olgunun, bu t├╝r yap─▒lara yer se├žiminde, belirleyici oldu─čunu vurgular. Ama burada, anaerkil k├╝lt├╝r├╝n izlerine pek rastlanm─▒yoruz. Belki de avc─▒-toplay─▒c─▒l─▒ktan evcile┼čtirmeye ge├ži┼čin ilk d├Ânemleri oldu─ču i├žin. ├çanaks─▒z-├ž├Âmleksiz neolitik d├Ânem. Sonradan eklenen bir kad─▒n grafitisi d─▒┼č─▒nda, insan ya da hayvan, b├╝t├╝n fig├╝rler erkek. Avc─▒-toplay─▒c─▒lar erkeklerdir, evcille┼čtirenlerse kad─▒nlar. Belki fazla ironik bulacaks─▒n─▒z; kad─▒nlar, h─▒rlayan k├Âpekleri, inat├ž─▒ ke├žileri, nank├Âr kedileri, ├Âk├╝zl├╝─če te┼čne s─▒─č─▒rlar─▒ evcille┼čtirdiler de binlerce y─▒ll─▒k eme─če kar┼č─▒n, bir tek biz erkekleri evcille┼čtiremediler.

Bir tap─▒nak m─▒d─▒r buras─▒? Belki tap─▒nak de─čil de salt bir toplanma yeri. G├Âmme rit├╝elinin ger├žekle┼čti─či bir yer. ÔÇť├ľl├╝ler k├╝lt├╝, kafatas─▒ k├╝lt├╝, av k├╝lt├╝, ana tanr─▒├žaya tap─▒n─▒m k├╝lt├╝ÔÇŽÔÇŁ Tap─▒naklara ├ž─▒kan yolculukta, bir ilk ad─▒m belki.

├çakmakta┼č─▒, ta┼č aletlerin en ├žok i┼če yarayan─▒ ku┼čkusuz. Kire├žta┼č─▒ da i┼členmeye en elveri┼čli olan─▒. Ortaya ├ž─▒kar─▒lan bir├žok ├žakmakta┼č─▒ alet, burada b├╝y├╝k ├Âl├žekli bir ta┼č alet yap─▒m─▒ faaliyeti oldu─čunu g├Âsteriyor. Co─črafyan─▒n yap─▒s─▒ da buna uygun. G├Âbeklitepe, bo┼čuna burada de─čil.

Dairesel yap─▒lar─▒n i├ži doldurulup ├╝st├╝ne bir yenisi yap─▒lm─▒┼č. Troya gibi birka├ž kat. Klasus SmithÔÇÖin, ┼×ehmuz ├çak─▒rta┼čÔÇÖa s├Âyledi─či o: ÔÇťBast─▒─č─▒n yerlere dikkat et! Her katman bir devri ifade eder.ÔÇŁ uyar─▒s─▒, bu olguya dikkati ├žekmek i├žindir ku┼čkusuz.

G├ÂbeklitepeÔÇÖde, tipik evsel (domestik) faaliyetlere ili┼čkin┬áya da┬átarih ├Âncesi tar─▒m ve┬áhayvanc─▒l─▒─ča dair, hi├žbir iz bulunmad─▒ ┼čimdilik. Bulunan t├╝m bitki ve hayvan kal─▒nt─▒lar─▒ da yabani t├╝rlere ait.┬áHepsi avlanan / avlam─▒┼č (evcille┼čtirilmemi┼č) t├╝rlere ait. ├çok say─▒da hayvan kemi─či, burada b├╝y├╝k ┼čenliklerin d├╝zenlendi─čini g├Âsteriyor. Oylumu 160 litreye bulan ta┼č kaplarda yap─▒lan kal─▒nt─▒ analizleri bir ┼čeyi daha kan─▒tl─▒yor; alkoll├╝ i├žkilerin t├╝ketildi─čine. Biran─▒n ve ┼čarab─▒n tarihi de belki yeniden yaz─▒lacak.

Burada o g├╝n├╝n do─čas─▒na ait her ┼čey var da bir ┼čey yok. Devler periler, canavarlar, melez hayvanlarÔÇŽ Hepsi ya┼čamdan / ya┼čanana ait. Baz─▒ simgeler var ku┼čkusuz. O g├╝n de simge miydi acaba? Bunlar, ┼čamanl─▒kla ne denli ili┼čkilendirilebilir bilemem. Ancak hen├╝z tanr─▒lar / tanr─▒├žalar da yok. Geli┼čmi┼č mitolojilere, g├Âksel tanr─▒lara / tanr─▒├žalara daha ├žok zaman var.

Gelin, o g├╝nden kalan, bug├╝n bize simge olarak g├Âr├╝nen neler var bir bakal─▒m.

Avc─▒-toplay─▒c─▒ k├╝lt├╝r├╝n insanlar─▒ i├žin, yery├╝z├╝ ve g├Âky├╝z├╝ bilgisi, her ┼čeyden ├Ânemlidir. Av─▒n─▒n izini s├╝rebilmeli, gitti─či yerden d├Ânebilmeli, kendini koruman─▒n yollar─▒n─▒ bulabilmelidir. Simgeleri, b├Âyle bir ya┼čam─▒n ko┼čullar─▒na g├Âre alg─▒lamak, bir b├╝t├╝nl├╝k i├žinde de─čerlendirmek gerekir.┬á Simgelerden ├Âte, ├Ânce ya┼čam─▒n ta kendisi olarak alg─▒lamal─▒. Av, hayat─▒n bir par├žas─▒d─▒r. ┼×amanist izleri, mitolojik ve dinsel ├Â─čelerden ├Ânce d├╝┼č├╝nmeli.

Ku┼čkusuz ├Ânce ÔÇť├Âl├╝m-dirilme, verimlilikÔÇŁ k├╝lt├╝ ve tap─▒n─▒m─▒ s├Âz konusu olunca o da bizi, ├Ânce ÔÇťkurbanÔÇŁ rit├╝eliyle bulu┼čturuyor. ─░nsan ve hayvan kurban─▒ylaÔÇŽ Sonraki k├╝lt├╝rlerin ve mitolojinin ilk ├Ârnekleriyle / akretipleriyle.

Avc─▒-toplay─▒c─▒ toplumlarda kafatas─▒, g├╝├ž ba─č─▒┼člayan nesnedir. Burada bulunan o delik a├ž─▒lm─▒┼č kafatas─▒lar, kurban sonras─▒ kutsanmas─▒ i├žin bir yere as─▒lm─▒┼č olmal─▒. ├ľlenin kafatas─▒ndan yarar beklenir Bu nedenle kafatas─▒, kutsal bir emanet gibi ta┼č─▒n─▒r.┬á Kafatas─▒ k├╝lt├╝ne ait hediye ta┼č─▒y─▒c─▒ insan heykeli, i┼čte bu nedenle ├Ânemlidir. Kurban rit├╝elinin, dinlerin ortak bile┼čeni haline gelmesi ise, ├žok daha sonraya ait bir olgudur.

ÔÇťTÔÇŁ┬á stilize bir insan formu. Kopar─▒lm─▒┼č kafayla, ha├ž─▒n ilk bi├žimi.┬á TAV ha├ž─▒. ├ľl├╝m ve dirili┼č simgesi. Eski T├╝rklerde sa─čl─▒kl─▒ olman─▒n, dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n simgesi. Bu ÔÇťTÔÇŁleri, eski T├╝rklerle ili┼čkilendirmek elbette zor.┬á Ama ┼čunu s├Âyleyebiliriz: ÔÇť─░nsanl─▒k bir b├╝t├╝nd├╝r ├Ânce.ÔÇŁ

G├ÂbeklitepeÔÇÖnin ÔÇťTÔÇŁlerinde, y├╝zler, merkezi alana d├Ân├╝k. Kimi dikili ta┼člarda ├Ânde birle┼čtirilmi┼č eller var. ├ľlenden / kurbandan,┬á simgesel ata, ├╝st├╝n insan yaratma. Kurucu ilk atan─▒n, ├Âzverili kurtar─▒c─▒n─▒n, kahraman─▒n simgesi.┬á Bir k├╝lt├╝n ba┼čka bir k├╝lte evrilimi.┬á Sonra tanr─▒ ile ├Âzde┼čle┼čtirme. Dairenin ├ževresinde f─▒rdolay─▒ daha k├╝├ž├╝kleri var. Ve t├Âreni izleyenlerin oturma yerleriÔÇŽ┬á Dikili ta┼člar, tarih boyunca ├Âl├╝m tap─▒n─▒m─▒na / rit├╝eline aittir. Balbaldan mezar ta┼č─▒na. Yeniden dirili┼čin simgeleridir. Sonraki d├Ânemlerde fallusla ili┼čkilendirilmeleri de dirili┼čle ilgilidir. D├╝n├╝n o dikili an─▒t ta┼člar─▒, bug├╝n├╝n mezar ta┼člar─▒ÔÇŽ Zigguratlar, pagodalar, ├žan kuleleri, minarelerin ├Ânc├╝lleriÔÇŽ Hepsi bir kutsall─▒k e─čretilemesi / metaforu de─čil mi? Peki, bu saptamalar kesin mi? Yeni a├ž─▒lacak h├Ây├╝klere bakmak gerekir. Karahantepe, Harbetsuvan, Sehertepe, BoncuklutarlaÔÇÖyaÔÇŽ Kim bilir daha ka├ž G├ÂbeklitepeÔÇÖyle bulu┼čaca─č─▒z.

Evet, her ┼čey bir yana, ya┼čam m├╝hendisli─čidir ÔÇťTÔÇŁ cetveli.

ÔÇťHÔÇŁ (dik ya da d├Ând├╝r├╝lm├╝┼č): S─▒rt s─▒rta gelmi┼č iki hilal.┬á Ay b├╝t├╝n Asya, ├ľn Asya k├╝lt├╝r├╝n├╝n simgesi. Bayrakta, minarenin alemindeÔÇŽ O─čuz Ka─čanÔÇÖ─▒n do─ču┼čunu an─▒msayal─▒m.┬á D├╝nyay─▒ ay boynuzlu bir ├Âk├╝z ta┼č─▒m─▒yor muydu? Bir ba┼čka sava g├Âre ÔÇťHÔÇŁ Kuzey y─▒ld─▒z─▒n─▒ simgeler ya da Ku─ču Tak─▒my─▒ld─▒z─▒n─▒n en parla─č─▒ DenebÔÇÖi. G├Âk Tanr─▒ÔÇÖn─▒n makam─▒n─▒. G├ÂbeklitepeÔÇÖnin y├Ân├╝ kuzeyedir zaten. Bir ba┼čka sava g├Âre ortadaki iki dikili ta┼č─▒ simgeler sadece.

Ortas─▒ delik daire: ÔÇťG├╝ne┼čÔÇŁ olmal─▒. G├Âky├╝z├╝n├╝n merkezi, ya┼čam─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝, ayd─▒nlanmaÔÇŽ Ortadaki delik, bir ruh deli─či, bir kap─▒; ├Âte d├╝nyaya ge├ži┼č, yeniden do─čumÔÇŽ Belki de ortadaki mek├ón─▒ÔÇŽ

Avc─▒-toplay─▒c─▒ k├╝lt├╝r├╝n insanlar─▒ i├žin hayvanlar elbette ├žok ├Ânemli. Bir k─▒sm─▒ zamanla simgele┼čen bu hayvanlar─▒n hepsi, iz s├╝rmeyi bilen, kendine benzerleriyle ayn─▒ i┼člevlere sahip olanlar─▒n en g├╝├žl├╝leri ku┼čkusuz.┬á O halde G├Âbeklitepe, bir g├╝├ž ve verimlilik an─▒t─▒.

  • Y─▒lan: ├ľl├╝ms├╝zl├╝k, ┼čifa, deri de─či┼čtirme, fallus, ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksirini ├žalanÔÇŽ┬á O ├ža─čda hen├╝z k├Ât├╝l├╝k simgesi de─čil. Su i├žen y─▒lana dokunulmayan g├╝nler.
  • Aslan: G├╝├ž, liderlik. Bug├╝n, Aslanl─▒ YolÔÇÖda y├╝r├╝yen aslanlardan ├žok farkl─▒.
  • Bo─ča: Verimlilik ve g├╝├ž. Bu ├Âzelli─či nedeniyle ÔÇťinsanÔÇŁ kurban─▒ sonras─▒, kurban rit├╝elinin vazge├žilmezi. Kurban edilen insan─▒n ya da hayvan─▒n ba┼č─▒, bir yere as─▒l─▒r.┬á Orta AsyaÔÇÖda ├Âlen insanlar a─ča├žlara as─▒l─▒rd─▒. Gel de ┼čimdi Osman ┼×ahinÔÇÖin ÔÇťDara─čac─▒ Av─▒ÔÇŁn─▒ an─▒msama, irkilme!┬á Tarlalar─▒m─▒zdaki korkuluklar, o g├╝nlerden bir an─▒ m─▒d─▒r yoksa? Bo─ča evrilimleri, beni ister istemez Bo─ča Tak─▒my─▒ld─▒z─▒na, g├Âky├╝z├╝ bo─čas─▒n─▒n pe┼čine d├╝┼čen G─▒lgam─▒┼čÔÇÖa, en tecav├╝zc├╝ bo─ča ZeusÔÇÖa, AnadoluÔÇÖnun bo─čas─▒ ToroslarÔÇÖa g├Ât├╝rd├╝ÔÇŽ
  • Ku┼č: (Ku─ču, turna, s├╝l├╝n, leylek, ├Ârdek, toy, kelaynak, dodoÔÇŽ): Ruh, u├žmak ÔÇô a┼čmak, g├Âksel ileti┼čimÔÇŽ
  • Tilki: Kurnazl─▒k, avc─▒ k├╝lt├╝r├╝nde koku al─▒p iz s├╝rmek
  • Domuz: Dayan─▒kl─▒l─▒k

Ve ko├ž, k├Âpek, yaban e┼če─či, tav┼čan, akrep, ├Âr├╝mcek: Ya┼čam─▒n i├žinden ├Âylesine ├ž─▒k─▒p gelenler olmal─▒. Her ┼čeyin bir simge olmas─▒ da d├╝┼č├╝n├╝lmemeli. Simgeye d├Ân├╝┼čen ┼čeylerin sonraki k├╝lt├╝rlerde kar┼č─▒m─▒za bir bi├žimde ├ž─▒kmas─▒ gerekir. Ger├ži ÔÇťko├žÔÇŁ art─▒k kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan en makbul kurband─▒r.

Evet, her dikili ta┼čta bir├žok simgeyle kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. En zengini 43 numaral─▒ ta┼č olmal─▒.

Burada, yaln─▒zca TÔÇÖler, bu TÔÇÖler ├╝zerine ├žizilmi┼č ┼čekiller yok; ta┼č tabaklar da var;┬á hediye ta┼č─▒y─▒c─▒ ve domuz heykeli deÔÇŽ

Bir s├╝sleme ├Â─česi olan bukranion / girlandlarla da kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Bu durum, insanl─▒─č─▒n uzun tarihindeki b├╝t├╝n├╝n par├žalar─▒ndan biriyle bulu┼čmak olarak alg─▒lamal─▒ kan─▒mca. G├Âbek alt─▒nda elleri bulu┼čturup ba─člamak daÔÇŽ

├ľzetle G├Âbeklitepe, o ├ža─č i├žin do─čan─▒n t├╝m kutsallar─▒n─▒n bir araya getirildi─či bir mek├ón. ─░yi k├Ât├╝ bir g├Âk bilgisi var. Geometri var; kim ├Â─čretmi┼čti onlara, daireyi, e┼čkenar d├Ârtgeni, T cetvelini? Evet, do─čan─▒n ve topra─č─▒n sundu─ču b├╝t├╝n olanaklar bir arada.┬á Yaln─▒zca ├Âl├╝ler k├╝lt├╝yle de─čil, hayvan ve ta┼č bilgisi, atalar tap─▒n─▒m─▒n─▒n izleriyle bir araday─▒z. ├ľl├╝m├╝n bir son olmad─▒─č─▒, yaln─▒zca G├ÂbeklitepeÔÇÖnin de─čil, b├╝t├╝n dinlerin dayana─č─▒. Bu devasa ta┼člar ister istemez hepimizi bir kez daha d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor.┬á Hangi ara├žlarla olu┼čturuldu b├Âyle bir mek├ón. Salt ├žakmakta┼č─▒yla, yontulmu┼č ta┼člarla b├Âyle bir yap─▒y─▒ ortaya ├ž─▒karmak olas─▒ m─▒? Nas─▒l bir emek, ne soluklu sab─▒r? Mitolojinin ve dinler tarihinin yeni bir s├Âz├╝ yok mu? G├Âbeklitepe, bu sorularla insanl─▒k tarihine a├ž─▒lan yeni bir sayfad─▒r ku┼čkusuz.

* Berfin Bahar, 268. Say─▒, Haziran 2020

Toplam Okuma: 860 , Bug├╝n: 5 

Tahsin ┼×─░M┼×EK

Tahsin ┼×─░M┼×EK

1948ÔÇÖde KaracasuÔÇÖya ba─čl─▒ I┼č─▒klar k├Ây├╝nde do─čdu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdi. Orta├Â─čretimini Ortaklar ─░lk├Â─čretmen OkuluÔÇÖnda; y├╝ksek├Â─črenimini Necati E─čitim Enstit├╝s├╝ ve Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde tamamlad─▒. Afrodisyas SanatÔÇÖ─▒n Sorumlu Yaz─▒ ─░┼čleri M├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝ yapt─▒ (2007-215, 54 say─▒). Karacasu ÔÇťAfrodisyas SanatÔÇŁ Edebiyat G├╝nleriÔÇÖni (2009-2012) d├╝zenledi. ┼×─░─░R K─░TAPLARI: K├╝lalt─▒ S├Âz (Etki Yay. ─░zmir, 1995) Yar─▒n─▒ Tanelemek (Toplum Yay. Ankara, 2003), Ge├žmi┼či K─▒nal─▒ (├ťr├╝n Yay. Ankara, 2005), Sevgilim ┼×iir (Afrodisyas Sanat Yay. 2007), Bir G├Âky├╝z├╝ Sohbetinden (Afrodisyas Sanat Yay. 2012), Hep Gen├žtir Mitoloji (Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒ 2017), Mitolojide Tanr─▒├žalar Ak┼čam─▒ (Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒ 2019) DENEME-GEZ─░: AfrodisyasÔÇÖtan ÔÇťG├╝nayd─▒n Yery├╝z├╝ÔÇŁne (Afrodisyas Sanat Yay. 2008); DERLEME: ┼×iire ÔÇťY├╝kl├╝ÔÇŁ Halk Bah├žesi ÔÇô Dikines├Âzler Kitab─▒ (Afrodisyas Sanat Yay. 2010) ARA┼×TIRMA-DENEME: Afrodisyas O Beyaz Merhaba (Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒ 2013), Mustafa Kemal S─▒nav─▒ (Afrodisyas Sanat Yay. 2015). ÔÇťSevgilim ┼×iirÔÇŁ adl─▒ yap─▒t─▒yla ÔÇť2006 ┼×. Avni ├ľlez ┼×iir Eme─či ├ľd├╝l├╝ÔÇŁn├╝ ald─▒. ÔÇťSevgilim ┼×iirÔÇŁ adl─▒ ┼čiiriyle ÔÇť2006 Mustafa Kemal Y─▒lmaz ┼×iir ├ľd├╝l├╝ÔÇŁn├╝n, ÔÇťIrakÔÇÖta Ana OlmakÔÇŁ adl─▒ ┼čiiriyle de ÔÇť2006 Ayk─▒r─▒ Sanat ┼×iir ├ľd├╝l├╝ÔÇŁ birincisi oldu. ÔÇťJaponya Gezi Notlar─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒lar─▒, ÔÇť2007 Behzat Ay Yaz─▒n ├ľd├╝l├╝ÔÇŁnde ├Âvg├╝ye de─čer bulundu. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒