Quantcast
─░zmir’in Tarihini De─či┼čtiren Bir Ke┼čfin ├ľyk├╝s├╝: Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ – Belgesel Tarih

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu
H├╝seyin  Y├Âr├╝ko─člu
─░zmir’in Tarihini De─či┼čtiren Bir Ke┼čfin ├ľyk├╝s├╝: Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝
  • 04 Eyl├╝l 2022 Pazar
  • +
  • -
  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu /

Toplam: 354 , Bug├╝n: 1 Okuma

KAZI BA┼×KANI DO├ç DR. ZAFER DER─░N ─░LE B─░R S├ľYLE┼×─░┬á

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ (M.├ľ. 6500), ─░zmirÔÇÖin bilinen 5000 y─▒ll─▒k tarihini 3500 y─▒l daha geriye g├Ât├╝ren, Prehistorik d├Âneme (tarih ├Âncesi d├Ânem) ait y├Ârenin ilk yerle┼čim birimidir.┬á H├Ây├╝k, Kaz─▒ Ba┼čkan─▒ Ege ├ťniversitesi Edebiyat Fak├╝ltesi, Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ ├Â─čretim ├╝yesi Do├ž. Dr. Zafer Derin ve ekibinin yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalar sonucu ortaya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝n├╝n ke┼čfinin ve bu ke┼čfin kent tarihinin 3.500 y─▒l daha geriye g├Ât├╝rece─činin konu┼čulmaya ba┼član─▒ld─▒─č─▒ 2003 ve 2004 y─▒llar─▒nda d├Ânemin ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkan─▒ olan ve 15 Haziran 2004 tarihinde kaybetti─čimiz ─░zmirÔÇÖin en de─čerli ba┼čkanlar─▒ndan Ahmet Piri┼čtinaÔÇÖn─▒n H├Ây├╝k ile ilgili olarak mealen ┼č├Âyle dedi─čini ├žok iyi hat─▒rl─▒yorum: ÔÇť─░zmirÔÇÖin tarihini 8.500 y─▒l ├Âncesine g├Ât├╝rd├╝─č├╝ ispatlans─▒n, deste─če haz─▒r─▒zÔÇŁ.

T├╝rk arkeoloji d├╝nyas─▒n─▒n ─░zmir ve Ege B├Âlgesi i├žin devrim say─▒lan ke┼čfi olan Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ konusunda ne ─░zmir Milli K├╝t├╝phane de (bir yay─▒n hari├ž), ne Ahmet Piri┼čtina Kent Ar┼čivi ve M├╝zesiÔÇÖnde, ne de kaz─▒lara b├╝y├╝k destek veren Bornova BelediyesiÔÇÖnde H├Ây├╝k ile ilgili bir yaz─▒ya rastlayamad─▒m. Zira, bu konuda yaz─▒ olmamas─▒ da normaldi, ├ž├╝nk├╝ kaz─▒lardan ├Ânce bu h├Ây├╝k bilinmedi─či i├žin bilim heyeti d─▒┼č─▒nda da yay─▒n yap─▒lamazd─▒. Bu konudaki yetkin ki┼činin Do├ž. Dr. Zafer Derin ve bilim heyetinin olmas─▒ nedeniyle de 2005 y─▒l─▒ndan beri yay─▒mlanan 60 kadar makale ve kitap bu konudaki en b├╝y├╝k kaynakt─▒r.┬á┬á┬á

Bu ba─člamda, Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n hem ─░zmir ve Ege B├Âlgesi ve hem de AnadoluÔÇÖmuzun tarihi a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli olmas─▒ nedeniyle kaz─▒ ba┼čkan─▒ Do├ž. Dr. Zafer Derin ile bir s├Âyle┼či yaparak h├Ây├╝─č├╝n tan─▒t─▒m─▒nda bir katk─▒m─▒n olmas─▒n─▒ istedim.

Do├ž. Dr. Zafer Derin

A┼ča─č─▒da Do├ž. Dr. Zafer Derin ile yapt─▒─č─▒m s├Âyle┼čiyi payla┼č─▒yorum.

-Hocam ─░zmirÔÇÖin tarihini 3500 y─▒l daha geriye g├Ât├╝ren kaz─▒ ekibinin ba┼čkan─▒ olarak kendinizden s├Âz eder misiniz? Zira Arkeoloji tarihi a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli bir ke┼čfe ba┼čkanl─▒k yapman─▒z nedeniyle sizi tan─▒mak isteriz.

-├çanakkaleliyim. Her zaman toprakla u─čra┼čmay─▒ sevdim. Ancak bir de merakl─▒yd─▒m. 1979 y─▒l─▒nda Erzurum Atat├╝rk ├ťniversitesi Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ne girdim. Ege ├ťniversitesi Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldum. O g├╝nden bu yana g├Ân├╝l verdi─čim arkeoloji, bu g├╝n ya┼čam bi├žimim haline geldi.┬á Ben daha ├žok Neolitik ├ça─č (Cilal─▒ Ta┼č Devri), Kalkolitik ├ça─č (Ta┼č devrinin sonunda ta┼č alet kullan─▒m─▒n─▒n s├╝rd├╝─č├╝ ve bak─▒r─▒n kullan─▒lmaya ba┼člad─▒─č─▒ ge├ži┼č d├Ânemi) ve Tun├ž ├ça─člar─▒ ├╝zerine ├žal─▒┼č─▒yorum.┬á

├ľzellikle Do─ču ve G├╝ney Do─ču┬áAnadoluÔÇÖda pek ├žok kaz─▒da yer ald─▒m. 1995 y─▒l─▒ndan itibaren ─░zmirÔÇÖde ara┼čt─▒rmalara ba┼člad─▒m. ─░zmirÔÇÖdeki kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒ld─▒m. 2005 y─▒l─▒ndan itibaren de ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒ Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ kaz─▒lar─▒yla s├╝rd├╝r├╝yorum.┬á

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n Nas─▒l Ke┼čfedildi─čini anlat─▒r m─▒s─▒n─▒z?

-─░lk olarak Neolitik D├ÂnemÔÇÖde (Cilal─▒ Ta┼č Devri) yerle┼čilmeye ba┼član─▒lm─▒┼č olan Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝n├╝n ke┼čif hikayesi olduk├ža ilgin├žtir. H├Ây├╝─č├╝n bulundu─ču yer ─░zmir ├çimento Fabrikas─▒ T.A.┼×.ÔÇÖye ait olup, etraf─▒ binalar, site projeleri ve ├ževre yoluyla ├ževrili ├╝zeri end├╝striyel ├ž├Âplerle, evsel at─▒klarla ve moloz y─▒─č─▒nlar─▒yla kapl─▒ bo┼č bir alan iken, buradan 2003 y─▒l─▒nda ba┼čta BucaÔÇÖdaki park ve bah├želere toprak ta┼č─▒nmaya ba┼članm─▒┼č, istenmeyerek de olsa ─░zmirÔÇÖin ilk sahiplerine ait izlerin bir k─▒sm─▒ ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Buca park─▒nda dola┼čan emekli bir tarih ├Â─čretmeni parka getirilen bu topraklardaki ├žanak, ├ž├Âmlek par├žalar─▒n─▒ fark etmi┼č, ├Â─čretmenin bu ├žanak ├ž├Âmlekleri ─░zmir Arkeoloji M├╝zesiÔÇÖne g├Ât├╝rmesi sonucu topra─č─▒n getirildi─či yer tespit edilmi┼čtir. M├╝ze M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden gelen telefon ├╝zerine Ege ├ťniversitesiÔÇÖnin arkas─▒nda bulunan alana gitti─čimde ilk g├Ârd├╝─č├╝m buluntular─▒n ova y├╝zeyinin alt─▒nda g├Ân├╝m├╝zden 8000 y─▒l ├Âncesine giden bir yerle┼čime i┼čaret etti─čini anlay─▒nca ve gerekli giri┼čimlerde bulunuldu ve s├Âz konusu alan 1 numaral─▒ K├╝lt├╝r ve Tabiat Varl─▒klar─▒n─▒ Koruma KuruluÔÇÖnun karar─▒yla 2005 y─▒l─▒nda arkeolojik ve sit alan─▒ olarak ilan edildi.

Ba┼člayan ├žal─▒┼čmalarla birlikte ─░lk bulgular, 5000 y─▒l ├Âncesine dayanan ─░zmir kentinin yerle┼čim tarihini M.├ľ. 6500 y─▒l─▒na, yani 8.500 y─▒l ├Âncesine g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r.

-─░zmir ve ├ževresinde insan ya┼čam─▒na ait izler ne kadar geriye gidiyor?

-─░zmir AnadoluÔÇÖnun bat─▒ya a├ž─▒lan k├╝lt├╝r alan─▒d─▒r. KaraburunÔÇÖda insan ya┼čam─▒na ait izlerin 300 bin y─▒l ├Âncesine kadar gitti─či anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░zmirÔÇÖin k├Ây tipi yerle┼čmelerden geli┼čerek bir kent yerle┼čkesine d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ bilinmektedir.

-H├Ây├╝─č├╝n co─črafi konum ve yerle┼čimi ─░le ilgili neler s├Âylersiniz?

-─░zmirÔÇÖin Bornova il├žesinde, Karacao─član Mahallesi s─▒n─▒rlar─▒nda ve Manda ├çay─▒ÔÇÖn─▒n bir kolunun k─▒y─▒s─▒nda bulunan ve bug├╝n sahile ku┼č u├žu┼ču 4-5 km. uzakl─▒kta olan ve yine denizden y├╝ksekli─či 19 metre olan Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝n├╝n bulundu─ču alana insanlar da─člardan, tepelerden inerek yerle┼čmeye ba┼člam─▒┼člar ve k├Ây Manda ├çayÔÇÖ─▒ kolunun iki yakas─▒na kurulmu┼čtur. Bu kol g├╝n├╝m├╝zde kurumu┼č olmakla birlikte Manda ├çay─▒ halen akmakta ve Bayrakl─▒ da denize kavu┼čmaktad─▒r. H├Ây├╝k I┼č─▒kkent E─čitim Kamp├╝s├╝’n├╝n do─čusuna, Bornova Anadolu Lisesi’nin g├╝neybat─▒s─▒na d├╝┼čmektedir. Kampus alan─▒ ile H├Ây├╝k alan─▒ aras─▒ndan Arap Deresi ge├žmektedir. Alan─▒n kuzeyinde Ege ├ťniversitesi hastanesi ve kampus alan─▒, Forum Bornova ve ─░kea al─▒┼č merkezi, Yass─▒tepe H├Ây├╝─č├╝ yer almaktad─▒r.

Bornova ovas─▒ her a├ž─▒dan zengin bir bitki ├Ârt├╝s├╝ne, suya, ├žok iyi iklim ┼čartlar─▒na sahip bir yerdir. ─░zmir ├žok s─▒cak bir yer olmas─▒na kar┼č─▒n, Ye┼čilova taraf─▒ yaz─▒n her zaman esinti almaktad─▒r. Belkahve ge├židi k─▒┼č─▒n do─čudan gelen karasal iklim so─ču─čunu kesmekte, g├╝neydeki ve kuzeydeki y├╝kseltiler o taraflardan gelen so─čuk hava ak─▒nt─▒lar─▒n─▒ engellemektedir. Ova, do─ču bat─▒ ekseninde g├╝ne┼čten azami miktarda yararlanmaktad─▒r.┬á Buras─▒ ayn─▒ zamanda da yollar─▒n kesi┼čti─či yerdir. ─░lk yerle┼čimden bir s├╝re sonra 400 m. kuzeydeki Yass─▒tepe H├Ây├╝─č├╝ denen alana, daha sonra da onun devam─▒nda ─░peklikuyuÔÇÖnun oldu─ču yere yay─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âylece T├╝rkiyeÔÇÖde ilk kez ─░zmirÔÇÖde 3 adet ve 1200 metre ├žap─▒ndaki alanda tarih ├Âncesi yerle┼čim birimi olu┼čmu┼čtur. Ancak ─░peklikuyuÔÇÖda kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ hen├╝z ba┼člamam─▒┼čt─▒r.

Yukar─▒daki resim ─░zmirÔÇÖin tarih ├Âncesi yerle┼čim alan─▒ olan Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ ile di─čer yerle┼čim birimlerini g├Âstermektedir.

-H├Ây├╝k hangi d├Âneme aittir? H├Ây├╝─č├╝n Yap─▒s─▒?

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ Neolitik ├ça─č, yani ta┼č devrine ait bir yerle┼čim birimi olup bu ├ža─č, insano─člu i├žin, ya┼čam bi├žimi, maddi k├╝lt├╝r ├Â─čeleri, dinsel ve sosyal alanda ├žok say─▒da de─či┼čimin ya┼čand─▒─č─▒ ├Ânemli bir d├Ânemdir.

M.├ľ. 6500 y─▒llar─▒ co─črafyan─▒n topo─črafyas─▒ ve jeolojik yap─▒s─▒n─▒n bug├╝nk├╝nden ├žok farkl─▒ oldu─ču, hen├╝z ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n a├ž─▒lmad─▒─č─▒, insanlar─▒n ├çe┼čmeÔÇÖden Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖna y├╝r├╝yerek ge├žilebildi─či bir d├Ânemdir.

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ yerle┼čim alan─▒ i├žinde Neolitik D├Ânemden Roma d├Ânemine kadar bir├žok k├╝lt├╝r├╝n ya┼čad─▒─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Buna g├Âre k├╝lt├╝r dolgusu 4 k├╝lt├╝r kat─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. K├╝lt├╝r katlar─▒ y├╝zeyden ba┼člayarak;

I.K├╝lt├╝r Kat─▒: Roma (M.├ľ. 10- M.S. 290) d├Ânemi,

II.K├╝lt├╝r Kat─▒: Tun├ž ├ça─č─▒ (Orta Tun├ž ├ça─č─▒ ÔÇô Erken Tun├ž ├ça─č─▒ 3100 -1800

III.K├╝lt├╝r Kat─▒: Kalkolitik ├ça─č (M.├ľ. 4340 ÔÇô 4.230) ve

IV.Kat: Neolitik ├ça─č (─▒─▒─▒-M.├ľ.6000-5700 ─▒─▒-M.├ľ.6250-6000 ─▒-M.├ľ.6500-6250) olarak saptanm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânem baz─▒ ilklerin ya┼čand─▒─č─▒ ve Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝n├╝n en uzun s├╝reli ve en kal─▒n k├╝lt├╝r kat─▒d─▒r. Bu d├Ânemde insanlar bilin├žli olarak tar─▒m yapmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. M.├ľ. 6000 ve sonras─▒nda ortaya ├ž─▒kan buluntular ve mimari kal─▒nt─▒lar Neolitik D├Ânemin k├╝lt├╝rel a├ž─▒dan zirveye ula┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ ─░zmirÔÇÖdeki en eski ─░zmirlilerin, ilk Egelilerin ya┼čad─▒─č─▒ yerle┼čim alan─▒d─▒r. 2003 y─▒l─▒nda ke┼čfedilmeden ├Ânce en ├žok 5 bin y─▒l eskiye giden ge├žmi┼či oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len ─░zmirÔÇÖin, Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde yap─▒lan kaz─▒larda elde edilen bulgular─▒n ard─▒ndan, AnadoluÔÇÖnun en eski yerle┼čimlerinden biri oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

O d├Ânemdeki yerle┼čim birimi ┼ču andaki toprak y├╝zeyinin 4-5 metre derinindedir. ├ťst ├╝ste 20 kez yerle┼čilmi┼č, 100 bin metrekareden fazla bir alana yay─▒lm─▒┼č ve zamanla g├╝n├╝m├╝zde ova seviyesinin alt─▒nda kalm─▒┼č, h├Ây├╝k tipi bir yerle┼čimdir.

H├Ây├╝k kaz─▒lar─▒nda kazma i┼člemi y├╝zeyden ba┼člad─▒─č─▒ halde, Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖnde ise iki metrelik katman─▒ kald─▒rd─▒ktan sonra kaz─▒ i┼člemine ba┼član─▒lm─▒┼čt─▒r.

H├Ây├╝kler, tarih boyunca t├╝rl├╝ nedenlerle y─▒k─▒l─▒p yok olmu┼č yerle┼čme b├Âlgelerinde, y─▒k─▒nt─▒lar─▒n ├╝st ├╝ste birikmesi nedeniyle olu┼čtu─čundan, ├žo─ču kez de i├žinde tarihsel kal─▒nt─▒lar─▒n g├Âm├╝l├╝ bulundu─ču yayvan toprak tepeler olmalar─▒na kar┼č─▒n, Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ d├╝zl├╝k bir aland─▒r. Zira, irili ufakl─▒ onlarca derenin getirdi─či al├╝vyonlarla zamanla ├╝st├╝ dolmu┼čtur.

Yukar─▒daki foto─čraf H├Ây├╝─č├╝n olas─▒ g├Âr├╝n├╝m├╝ g├Âstermektedir.

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖndeki ├╝retimden s├Âz eder misiniz?

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ ilk kuruldu─čundan itibaren ├╝retimin yap─▒ld─▒─č─▒ bir yer olmu┼č, ta┼č aletler, dokumac─▒l─▒k, dericilik ve ├žok de─či┼čik ├╝retimler, m├╝h├╝rler yap─▒lm─▒┼č, ─░zmir denilince g├╝ne┼č ve deniz akla geldi─činden m├╝h├╝rler de g├╝ne┼či simgelemi┼čtir.

M├╝h├╝rler Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖnde ya┼čayanlara ait m├╝lkiyet ve organizasyonun birer sembol├╝d├╝r. Toplumun i├žinde olas─▒l─▒kla bir y├Ânetici s─▒n─▒f vard─▒r. Ancak, ayr─▒cal─▒kl─▒ bir s─▒n─▒f yoktur.ÔÇŁ

M├╝h├╝rler daha ├žok ekmeklerin ├╝zerine bas─▒l─▒rm─▒┼č, yani ÔÇťBu ekme─či ben yapt─▒m veya bu ekme─či benim k├Ây├╝m yapt─▒ÔÇŁ anlam─▒na gelmek ├╝zere, ekmeklerin ├╝zerine bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Zira takas usul├╝ ile ticaret yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin k├Ây├╝n ya da evin bir markas─▒ olarak da d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č olabilir.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta kaz─▒lar s─▒ras─▒nda bulunan m├╝h├╝rler ve temsili olarak da ekmek ├╝zerine vurulan m├╝h├╝r g├Âr├╝lmektedir (En ├Ândeki m├╝h├╝r g├╝ne┼č m├╝hr├╝d├╝r):

Ayn─▒ zamanda ├žanak ve ├ž├Âmlek de ├╝retilmi┼č, ├ževredeki ├žamuru ├žok iyi de─čerlendirerek elde ettikleri killerle ├žanak ├ž├Âmlekten, bir├žok kabartma ve heykelciklere kadar bir├žok ┼čey yapm─▒┼člard─▒r. ├çanak ve ├ž├Âmleklerin ├╝zerine aidiyeti bildirmek ad─▒na parmak izlerini basm─▒┼člar; Hem kad─▒nlar─▒n, hem ├žocuklar─▒n parmak izine rastlanm─▒┼čt─▒r.

K├╝├ž├╝kba┼č hayvan t├╝ketimine ba─čl─▒ olarak dokumac─▒l─▒─č─▒n da geli┼čti─či anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bu─čdayla ba┼člayan bir ser├╝ven vard─▒r, ilk ├Ânce ilkel bu─čday─▒ kullanm─▒┼člar, bu─čday─▒ evcille┼čtirmi┼čler, bu─čday─▒ toplamak i├žin alet yaratm─▒┼člar, o d├Ânemde metal olmad─▒─č─▒ i├žin alet ├╝retimi i├žin kullan─▒lan kaynak a─ča├ž, kemik ve ta┼člard─▒r.

Temsili kirman foto─čraf─▒

Kirman ile y├╝n e─čirmi┼člerdir. Kirman AnadoluÔÇÖda halen de y├╝n e─čirmekte kullan─▒lmaktad─▒r. Bu d├Ânemde insanlar hayvanlar─▒n y├╝nlerini e─čirmi┼č ve dokumada kullanm─▒┼člard─▒r. Y├╝nlerini e─čirdikleri hayvanlar, yaban, koyunu, yaban ke├žisi, yaban domuzu ve yaban s─▒─č─▒r─▒ olup bu hayvanlar en ├žok evcille┼čtirdikleri hayvanlard─▒r. Bununla birlikte hen├╝z hayvanlar─▒ besledikleri alanlar, otlaklar bulunamam─▒┼čt─▒r. Dokuma tezgahlar─▒n─▒ kilden yapt─▒klar─▒ i├žin kaz─▒larda ├žok miktarda bulunmas─▒na ra─čmen ip ve a─ča├žlar organik malzeme oldu─ču i├žin g├╝n├╝m├╝ze kadar kalmad─▒klar─▒ndan onlara rastlan─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Kaz─▒larda kilden yap─▒lm─▒┼č, g├╝nl├╝k mutfak kaplar─▒ bulunmu┼čtur. Kil biraz daha ata┼če dayan─▒kl─▒ bir malzeme oldu─čundan hala g├╝n├╝m├╝zde kilden yap─▒lm─▒┼č g├╝ve├ž kaplar─▒ kullan─▒lmaktad─▒r. Kilden yap─▒lm─▒┼č, kaseler, tencereler ve ka┼č─▒klar da bulunmu┼čtur. Kaz─▒larda halen bebek ka┼č─▒─č─▒ndan, b├╝y├╝k kep├želere kadar her boy ka┼č─▒k bulunmaktad─▒r. Ka┼č─▒klar─▒n u├ž k─▒s─▒mlar─▒ boyunlarda ta┼č─▒nmas─▒ amac─▒ ile delinmi┼čtir.

─░├žleri yendikten sonra kum midyelerinin de orta k─▒sm─▒ delinerek kolye olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░leriki d├Ânemlerde ├Âzellikle kad─▒nlara mezar hediyesi olarak, iskeletlerinin yanlar─▒na da konulmu┼čtur.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta kaz─▒larda bulunan kilden yap─▒lm─▒┼č kaplar─▒n yan─▒ s─▒ra dikd├Ârtgen alan i├žine al─▒nm─▒┼č olan hesap ta┼č─▒ veya ba┼čka bir deyimle bilan├žo defteri g├Âr├╝nmektedir:

Kaz─▒larda g├╝n├╝m├╝z├╝n mumu gibi ayd─▒nlanmada kullan─▒lan kandiller de bulunmu┼č. Kandilin is ve koku yapmamas─▒ i├žin kilden yap─▒lan kab─▒n i├žine hayvan─▒n i├ž ya─č─▒ konulmu┼čtur.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta bir kandil g├Âr├╝lmektedir.

-Beslenme ve giyimleri ile ilgili olarak ne s├Âylersiniz?

-Ye┼čilova h├Ây├╝─č├╝nde en fazla arpa, bu─čday ve mercimek ├╝retilmi┼čtir. Ta┼člarda havanlarla ├Â─č├╝t├╝p un haline getirilmi┼č. Bu d├Ânemde yemek k├╝lt├╝r├╝ de ├že┼čitlenmi┼čtir.

├ç├╝nk├╝, buzul d├Âneminde sadece avc─▒l─▒k ve toplay─▒c─▒l─▒k yap─▒l─▒rken, bu d├Ânemde insanlar kendi ├╝rettikleri tah─▒llar─▒ da yeme─če ba┼člam─▒┼člard─▒r.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta evlerde un haline getirilen tah─▒l─▒n ocakta pi┼čirilmesi canland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r:

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde ya┼čayanlar hayvansal ve bitkisel g─▒dalar─▒n yan─▒nda g├╝n├╝m├╝zde ─░zmir denilince akla gelen midyeyi de 8.500 y─▒l ├Ânce ├žok sevmi┼čler. Son y─▒llarda yap─▒lan kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒nda bir ba┼čka deniz canl─▒s─▒n─▒n kemikleri bulunmu┼č, o da yine ─░zmirÔÇÖle b├╝t├╝nle┼čen ├žipura ve vatozdur. B├Âylece ─░zmirlilere beslenme geleneklerini de b─▒rakm─▒┼člard─▒r.

8500 y─▒l ├Ânce deniz bug├╝nk├╝ seviyesinden 20-30 metre daha a┼ča─č─▒da yani deniz daha uzakta, yani nerdeyse k├Ârfezin d─▒┼č─▒na do─čru olmas─▒na ra─čmen, bu durum ilk Egelilerin denizle olan sevdas─▒na engel olu┼čturmam─▒┼čt─▒r. Ye┼čilova bulgular─▒ g├╝n├╝m├╝zden 5000 y─▒l ├Ânce denizin g├╝n├╝m├╝z seviyesine ula┼čmas─▒yla birlikte deniz ├╝r├╝nlerinde bir art─▒┼č─▒n oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r.┬á

Bal─▒k├ž─▒l─▒k yapt─▒klar─▒ bilinmekte olup, kaz─▒larda ├žipura kemikleri bulunmu┼čtur. Dere kenar─▒nda yerle┼čtiklerinden denize uzak olduklar─▒ i├žin dereleri takip ederek denize ula┼čm─▒┼člar. ─░lk ba┼člarda bal─▒klar─▒n neyle yakaland─▒─č─▒ bilinmiyordu, daha sonraki kaz─▒larda ├žok fazla bal─▒k a─č─▒nda kullan─▒lan a─č─▒l─▒klar bulunmu┼čtur. Bal─▒k a─člar─▒ serpme ┼čeklindeymi┼č. Denizden midye ve salyangozlar toplam─▒┼člar. Midye ve salyangozlar kaz─▒larda evlerin i├žindeki ocaklar─▒n yan─▒na kaplar─▒n i├žine istiflenmi┼č bir ┼čekilde bulunmu┼čtur. Midye ve salyangozlar kaynat─▒larak t├╝ketilmi┼čtir.

A┼ča─č─▒da Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ halk─▒n─▒n kulland─▒─č─▒ temsili bir a─č g├Âr├╝lmektedir:

A┼ča─č─▒da da ├žipura kemikleri ile midye ve salyangoz kabuklar─▒ g├Âr├╝lmektedir:┬á

Hayvan evcille┼čtirerek ya┼č─▒m─▒n i├žine katm─▒┼člar, sapanla yabani hayvanlar─▒ avlam─▒┼člar, en ├žok avlanan hayvan domuz olmu┼čtur. Yemeklerini ta┼č ├╝zerinde ─▒s─▒tm─▒┼člard─▒r.

BornovaÔÇÖn─▒n misket ├╝z├╝mleri ve ┼čarap t├╝ketilmi┼čtir.┬á┬á

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ halk─▒ midyelerden kolyeler yapm─▒┼čt─▒r.

Bu d├Ânemde insanlar giysilerini hayvanlar─▒n derilerinden yapm─▒┼člard─▒r.

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖnde alet, edevat yap─▒m─▒ ve ticaret konusunda bizi ayd─▒nlat─▒r m─▒s─▒n─▒z?

-Bu d├Ânemde insanlar maden i┼člemeyi bilmedikleri i├žin ta┼člardan ve ta┼č─▒ kemikle birle┼čtirerek her t├╝rl├╝ alet yapm─▒┼člard─▒r. En ├žok yayg─▒n olarak kullan─▒lan ta┼člar ├žakmak ta┼člar─▒ ve andazit ile obsidyen ta┼člar─▒d─▒r ve kaz─▒larda ├žok yayg─▒n bir ┼čekilde bulunmu┼čtur. Y├Ârede ├žok miktarda bulunan ├žakmak ta┼člar─▒ sadece ate┼č yakmakta kullan─▒lmam─▒┼č, baltalar, tar─▒mda kullan─▒lan oraklar, kaz─▒c─▒lar ve delicilerin yap─▒m─▒nda ├žok yayg─▒n bir ┼čekilde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Andazit de y├Ârede bulunan ta┼člardan olup obsidyen ta┼člar─▒ Kapadokya ve Melos┬á Adas─▒ÔÇÖndan (Melos Adas─▒: Volkanik lavlar─▒n denizle bulu┼čmas─▒ sonucu olu┼čmu┼č, YunanistanÔÇÖ─▒n Ege Denizindeki Kiklat tak─▒m adalar─▒n─▒n bat─▒s─▒nda yer alan bir ada) getirtilmi┼čtir. Obsidyen ta┼č─▒ takas usul├╝ ticaret ile sa─članm─▒┼č, dolay─▒s─▒yla ticari olarak YunanistanÔÇÖ─▒n Melos Adas─▒ ile ili┼čki kurulmu┼č ve bir Egeli olarak bar─▒┼č i├žinde birlikte ya┼čam─▒┼člard─▒r.

Hayvanlar─▒n bile hen├╝z kullan─▒lmad─▒─č─▒ d├Ânemde binlerce km uzakl─▒ktaki b├Âlgelerden al─▒┼č veri┼č yap─▒lm─▒┼čt─▒r. HatayÔÇÖdan ─░spanyaÔÇÖya kadar b├╝t├╝n Akdeniz k─▒y─▒s─▒ boyunca ve k─▒y─▒ EgeÔÇÖden G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖya kadar geni┼č bir co─črafyada, denizin sa─člad─▒─č─▒ ula┼č─▒m olanaklar─▒ dahilinde geli┼čen bir k├╝lt├╝rel ili┼čkinin oldu─ču bilinmektedir. Dolay─▒s─▒yla bezenerek yap─▒lm─▒┼č ├žanak ├ž├Âmlekler, labirent ve daire ┼čeklindeki m├╝h├╝rler ana tanr─▒├žalar ya da bo─čalar birbirinden ├žok uzak k├╝lt├╝rlerde g├Âr├╝lebilmi┼čtir.┬á Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde takas usul├╝ organize bir ticaret s├Âz konusudur.

Ta┼člar─▒n bir metal gibi kullan─▒larak her t├╝rl├╝ alete d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lerek kullan─▒lmas─▒, insan─▒n zek├ós─▒n─▒n ve zek├ó ile birlikte e┼čyalar─▒n i┼člevinin nas─▒l de─či┼čtirildi─čini g├Âstermektedir. Ta┼č ya┼čam─▒n en ├Ânemli nesnesi durumunda olmu┼čtur. A┼ča─č─▒da ah┼čap ve ta┼čtan yap─▒lm─▒┼č ve tar─▒mda kullan─▒lan oraklar g├Âr├╝lmektedir:

Obsidyen cam gibi keskin bir ta┼čt─▒r ve bilinen en eski ayna obsidyen ile yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ├çatalh├Ây├╝kÔÇÖte de bulunmu┼č ve M─▒s─▒rl─▒larda da ameliyatlarda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Avlad─▒klar─▒ ve evcille┼čtirdikleri hayvanlar─▒n kemikleri ve boynuzlar─▒n─▒ yapt─▒klar─▒ aletlere sap olarak kullanm─▒┼člar.

Di─čer taraftan, geyik boynuzlar─▒ ├žok yayg─▒n olarak bulunmu┼č ve ├žok sert boynuzlar oldu─ču i├žin ta┼č─▒ yontmak i├žin bile kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Yine 8500 y─▒l ├Âncesinde halk harmanda ekinlerin tanelerini sap─▒ndan ay─▒rmak i├žin ├žakmak ta┼člar─▒n─▒ kullanarak d├Âven yapm─▒┼člard─▒r.

K─▒rm─▒z─▒ renk bu d├Ânemde topraktan elde edilmi┼č ve kaz─▒larda ├žok k─▒rm─▒z─▒ boyaya ula┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Oraklar yayg─▒n ├ž├╝nk├╝ Bornova ovas─▒ ├žok bereketli bir ova ve ├žok fazla da tar─▒m yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kaz─▒larda ok ucu da bulunmu┼č, zira avc─▒l─▒k ve toplay─▒c─▒l─▒k devam etmi┼čtir.

-Hocam kaz─▒larda hesap/kay─▒t ta┼č─▒/bilan├žo defteri bulundu─ču bilinmektedir, bu ta┼č nedir?

-─░ki y─▒l ├Ânceki kaz─▒larda bulunmu┼čtur. Hen├╝z say─▒ ve rakam kullan─▒lmad─▒─č─▒ i├žin, bir ┼čeylerin say─▒ld─▒─č─▒nda ├╝zerine ├žentik at─▒lan ta┼č oldu─ču, d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

-H├Ây├╝k evleri hakk─▒nda bilgi verir misiniz?

-─░lk yerle┼čimi kuranlar, ovaya vard─▒klar─▒nda odun ve b├Âlgede bolca bulunan sazlardan ge├žici bar─▒naklar tesis etmi┼člerdir. Ge├žici bar─▒nak kurman─▒n iki sebebi olabilir: Ya kal─▒c─▒ bar─▒nak in┼ča etmeye niyetleri yoktur, ya da ev yapmaya y├Ânelik deneyden yoksun olabilirler.

Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde ya┼čayanlar daha sonra iyi birer mimar olmu┼člar ve pi┼čmi┼č topraktan evlerinin maketini b─▒rakm─▒┼člard─▒r. Hem bu maketlere ve hem de kaz─▒ alan─▒ndaki evlerin temellerine birebir ba─čl─▒ kal─▒narak h├Ây├╝k alan─▒na ayn─▒ boyutta temsili evler yapt─▒k. A┼ča─č─▒daki foto─čraflardaki evler yap─▒lan bu temsili evlerdir.

K─▒rma saz ├žat─▒l─▒, d├Ârtgen planl─▒ birbirinden ayr─▒ evler kurmu┼člard─▒r. A─ča├ž hat─▒llarla evlerin ├žat─▒lar─▒ desteklenmi┼čtir. Ye┼čilova halk─▒n─▒n ├Âzg├╝rl├╝klerine d├╝┼čk├╝n olmalar─▒ ve sava┼člar─▒n olmad─▒─č─▒ Neolitik d├Ânemde ya┼čamalar─▒ sebebiyle evlerini birbirlerinden ayr─▒, birer metre aral─▒kl─▒ olarak in┼ča etmi┼člerdir. Oysa ├çatalh├Ây├╝k ve ─░├ž AnadoluÔÇÖdaki evler s─▒rt s─▒rta in┼ča edilmi┼čtir. Evler Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ ya┼čayanlar─▒ i├žin ya┼čama alan─▒ de─čil, sadece korunma alan─▒d─▒r. Yani uyumak, vah┼či hayvanlardan korunmak i├žin kullan─▒lm─▒┼č, ya┼čamlar─▒n─▒ b├╝t├╝n g├╝n d─▒┼čar─▒da ge├žirmi┼člerdir.

Ta┼č devri evleri, ta┼č temel, kerpi├ž duvar ve saz ├žat─▒, ancak ├žift k─▒rma ├žat─▒l─▒d─▒r. ├çift k─▒rmal─▒ ├žat─▒l─▒ olmas─▒n─▒n nedeni ├žat─▒da ya─čmur suyunun kalmamas─▒ i├žindir.

Bu evler ├žamur ve sazdan yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin evlerin i├ži k─▒┼č─▒n daha s─▒cak, yaz─▒n daha serin olmu┼čtur.

─░nsanlar ma─čaralardan ├ž─▒k─▒p ev yapt─▒klar─▒ i├žin evlerde pencere bulunmamakta sadece kap─▒ a├ž─▒kl─▒─č─▒ vard─▒r. Pencere bulunmamas─▒na ra─čmen evlerin i├ži ayd─▒nl─▒kt─▒r.

Kaz─▒larda bug├╝ne kadar 28/29 adet ev bulunmu┼čtur.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, evlerin i├žinde ├žat─▒y─▒ destekleyen a─ča├ž hat─▒llar, ocak ve insanlar─▒n yatt─▒klar─▒ seki bulunmaktad─▒r:

├çatalh├Ây├╝kÔÇÖtekinin tersine insanlar ├Âl├╝lerini yataklar─▒n─▒n alt─▒na g├Âmmemi┼člerdir.

Ayrıca evlerde dokuma tezgâhı da bulunmaktadır:

A┼ča─č─▒da foto─čraf─▒ bulunan ev Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖna ait bir evdir. ├ç├╝nk├╝ belli bir seviyeye kadar ta┼č temel, temelin ├╝zerine kerpi├ž duvar ve d├╝z saz ├žat─▒. Sazlar─▒ ├žat─▒larda ├žok yayg─▒n bir ┼čekilde kullanm─▒┼člar.┬á

Evlerinin ├Ân├╝n├╝ i┼člik alan─▒ olarak kullanm─▒┼člar, kilden yapt─▒klar─▒ potan─▒n i├žerisinde madeni eritip, kar─▒┼čt─▒rarak, kal─▒ba d├Âkm├╝┼čler, ├Ârne─čin, bak─▒r ve kalay─▒n kar─▒┼č─▒m─▒ndan tun├žtan balta ├╝retmi┼člerdir. Bazen de arsenikle kar─▒┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r.

Erken Bak─▒r ├ça─č─▒nÔÇÖda (M.├ľ. 5500 ÔÇô5000) evlerini do─čada bulduklar─▒ malzemelerle basit ev ve ├žad─▒r tarz─▒ ┼čeklinde yapm─▒┼člard─▒r:

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ halk─▒n─▒n dini ─░nan─▒┼člar─▒ var m─▒yd─▒? Varsa nas─▒l bir inanca sahiptiler?

Her neolitik toplumda ge├žerli olan do─čumu, ├žo─čalmay─▒ bereketi, iyi ya┼čam─▒ ├Âne koymu┼člard─▒r. Fig├╝rlerin ve ├žanak ├ž├Âmleklerin ├╝zerindeki kabartmalara bakarak, ana tanr─▒├ža k├╝lt├╝n├╝n bask─▒n oldu─ču kolayca izlenebilmektedir. Kad─▒n d├╝nyaya ├žocuk getirdi─či i├žin, yani yoktan var etti─či i├žin ve erke─čin rol├╝n├╝ bilmedikleri i├žin kad─▒n kutsal g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Zaten, AnadoluÔÇÖnun en eski k├╝ltlerinden bir tanesi olan ana tanr─▒├žaya olan inan├ž burada da g├╝├žl├╝d├╝r. ├çatalh├Ây├╝kÔÇÖte oldu─ču gibi bu alanda da bulunan do─čurganl─▒─č─▒n ve ├╝remenin simgesi olan ana tanr─▒├ža heykelcikleri bu inanc─▒ yans─▒tmaktad─▒r.

A┼ča─č─▒da da ana tanr─▒├ža fig├╝rleri g├Âr├╝lmektedir:

Bu co─črafyada ya┼čad─▒─č─▒ bilinen iki y─▒rt─▒c─▒ hayvan, Anadolu pars─▒ ve ay─▒d─▒r. Bu hayvanlar─▒n insana korku verdikleri ve insanlardan g├╝├žl├╝ olduklar─▒ i├žin de kutsal olarak kabul edildikleri d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. O y├╝zden bu iki hayvan─▒ da tanr─▒sal bir h├╝viyete b├╝r├╝nd├╝rm├╝┼člerdir. ├çanak ├ž├Âmlekler ├╝zerinde panter kabartmalar─▒ vard─▒r. ─░nsanlar bunlar─▒ hi├žbir zaman avlamam─▒┼člar, ┬ákaz─▒larda da bu hayvanlar─▒n kemikleri avlanan av hayvan─▒ ┼čeklinde bulunmam─▒┼čt─▒r. Pars (Panter) b├╝t├╝n ├ža─člar boyunca buray─▒ terk etmeyen tek canl─▒d─▒r. Ancak, sonralar─▒ avlanmalar sonucu nesli yok edilmi┼čtir.

Do─čurganl─▒─č─▒n ve ├žo─čalman─▒n ├Ânemli oldu─ču bu d├Ânemlerde, Neolitik toplumun ya┼čam─▒n─▒n ortaklar─▒ olarak g├Âr├╝len, kimi zaman korku kimi zaman da hayranl─▒k kavram─▒yla kar┼č─▒l─▒k bulan; bo─ča, panter ve ay─▒ gibi hayvanlar, AnadoluÔÇÖnun G├ÂbeklitepeÔÇÖden beri devam eden ┼×amanist duygular─▒n bir yans─▒mas─▒ olarak g├Âr├╝lebilir. A┼ča─č─▒da pars kabartmas─▒ g├Âr├╝lmektedir:

─░nsanlarda ahret inan─▒┼č─▒ vard─▒r.

-├ľl├╝lerini G├Âmm├╝┼čler mi?

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ÔÇÖnde taban alt─▒nda hi├žbir g├Âm├╝ye rastlan─▒lmamas─▒, ilk ─░zmirlilerin ├Âl├╝lerini yerle┼čim d─▒┼č─▒nda mezar alanlar─▒na g├Âmd├╝klerini ortaya koyuyor. ├çatalh├Ây├╝kÔÇÖtekinin tersine ├Âl├╝ler insanlar─▒n yatt─▒klar─▒ yataklar─▒n─▒n alt─▒na g├Âm├╝lmemi┼čtir.

Direkt mezarlara cenin bi├žiminde g├Âm├╝lm├╝┼čler, ancak mezarl─▒k alanlar─▒ hen├╝z bulunamam─▒┼čt─▒r.

Tun├ž ├ça─čÔÇÖda bazen direkt olarak topra─ča g├Âm├╝lmekle birlikte genellikle k├╝plerin i├žine

konularak topra─ča g├Âm├╝lm├╝┼člerdir. G├╝n├╝m├╝z├╝n tabutu gibi. K├╝pler ├žatlad─▒ktan sonra

at─▒lmam─▒┼č, onar─▒larak onlar da mezar k├╝p├╝ olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á─░nsanlar her hal├╝karda cenin pozisyonunda, yani do─čduklar─▒ bi├žimde g├Âm├╝lm├╝┼člerdir.

B├╝y├╝k boyutlu k├╝plerin i├žinde ikili ├╝├žl├╝ g├Âm├╝ler de bulunabiliyor. E─čer ─░ki ki┼či ayn─▒ zamanda ├Âlm├╝┼čse ayn─▒ k├╝p├╝n i├žinde g├Âm├╝lm├╝┼člerdir.

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde toplumsal s─▒n─▒f olu┼čmu┼č mudur?

-Hay─▒r, toplum s─▒n─▒fs─▒z bir toplumdur.

-H├Ây├╝k bir ara neden terk edilmi┼čtir?

-Bu k├╝lt├╝r M.├ľ. 5.700 civar─▒nda buray─▒ terk etmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Bu kadar g├╝├žl├╝ k├╝lt├╝r├╝n buray─▒ neden terk ettiklerine ili┼čkin kesin bir tespit olmamakla birlikte bir iklim de─či┼čikli─činin rol oynad─▒─č─▒ az ├žok biliniyor. Zira, 8500 y─▒l ├Ânce deniz bug├╝nk├╝ seviyesinden 20-30 metre daha a┼ča─č─▒da iken 5700 y─▒llar─▒nda bug├╝nk├╝ seviyesine ula┼čm─▒┼čt─▒r.┬á Muhtemelen buzullar─▒n erimesi ve ilkim de─či┼čikli─činden dolay─▒s─▒yla ─▒s─▒nma ile deniz y├╝kselmi┼č, bu da iklim de─či┼čikli─čine sebep olmu┼čtur.

Di─čer taraftan h├Ây├╝─č├╝n terk edili┼činin b├╝y├╝k bir yang─▒n, deprem veya sel bask─▒n─▒ndan kaynakl─▒ olabilece─či de d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

-Yeniden yerle┼čim nas─▒l olmu┼čtur?

-Arada bir 300 – 500 y─▒l kadar bir bo┼čluk, yani hi├ž yerle┼čilmeyen bir d├Ânem vard─▒r. Sonra yeni gelen topluluklar─▒n varl─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Yeni gelenler ilkel Avrupal─▒d─▒r. Ya┼čamlar─▒ Egelilerden ├žok farkl─▒d─▒r. Egelilerle birlikte ya┼č─▒yorlar. Yeni gelenlerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ Yass─▒tepeÔÇÖye yerle┼čmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zden 5.000 y─▒l ├Ânce burada art─▒k yeni yerle┼čim olu┼čuyor. D├Ânem Tun├ž ├ça─č─▒n─▒n (Bronz ├ça─č─▒) ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemdir. Bronz ├ža─č─▒nda olundu─ču i├žin metal kullan─▒lmaya ba┼član─▒yor. Baltalar yap─▒l─▒yor.

Ard─▒ndan erken bak─▒r ├ža─č─▒na giriliyor, ├ž├╝nk├╝, insanlar bir madeni, bak─▒r─▒ i┼člemeye ba┼čl─▒yorlar. Halen ta┼člardan alet yap─▒yorlar, yan─▒nda da bak─▒r─▒ i┼člemeyi ├Â─čreniyorlar.┬á Bu d├Ânem k─▒sa s├╝rd├╝─č├╝ i├žin ├žok az eser vard─▒r.

Bu d├Ânemde hala ├žok oturmu┼č bir k├Ây ya┼čant─▒s─▒ yoktur. Biraz daha g├Â├žebe ya┼čam tarz─▒ devam etmektedir. Halk g├Â├ž olarak AnadoluÔÇÖnun i├žlerine do─čru ilerlemi┼č ve ├žad─▒r tarz─▒, a─ča├ž dallar─▒ndan yap─▒lm─▒┼č evlerde ya┼čam─▒┼člard─▒r.┬á Art─▒k Ta┼č Devrindeki gibi ta┼č ev yap─▒lmam─▒┼čt─▒r.

-Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖndaki geli┼čmelerden s├Âz eder misiniz?

-Tun├ž ├ça─člar─▒ denen d├Ânem ba┼člad─▒─č─▒nda, insanlar bu d├Ânemde bilin├žli olarak madenleri i┼člemeye ba┼čl─▒yorlar. ├ç├╝nk├╝, tun├ž do─čada do─čal halde bulunmad─▒─č─▒ i├žin bak─▒rla kalay─▒n kar─▒┼č─▒m─▒ndan elde etmi┼člerdir.

BornovaÔÇÖn─▒n misket ├╝z├╝mleri me┼čhur oldu─čundan, kaz─▒larda bu ├╝z├╝m├╝n ├žekirdekleri bulunmu┼čtur. Bornova misketinin b├╝y├╝k ihtimalle Fo├ža gemileriyle AvrupaÔÇÖya da─č─▒lm─▒┼č olabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. ┼×arap ├╝retimi ilk defa Tun├ž ├ça─člar─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Asl─▒nda Tun├ž ├ça─člar─▒na ait as─▒l bilgiler Yass─▒tepe H├Ây├╝─č├╝nden elde ediliyor.┬á┬á

Art─▒k insanlar─▒n ├žo─čald─▒─č─▒ bir d├Âneme girilmi┼čtir. ─░nsanlar art─▒k k├Âye s─▒─čamad─▒klar─▒ i├žin kendilerine yeni yeni yerler bulmu┼člar. Buna ba─čl─▒ olarak da Tun├ž ├ça─člar─▒ sava┼člar─▒n ba┼člad─▒─č─▒ bir d├Ânemdir. Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nden g├Â├ž eden b├╝y├╝k bir kesim yukar─▒da da belirtildi─či gibi Bornova ForumÔÇÖun kar┼č─▒s─▒ndaki Yass─▒tepe H├Ây├╝─č├╝ne yerle┼čmi┼člerdir. ─░lk defa testi ile kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼č ve halk s─▒v─▒ maddeleri depolama ihtiyac─▒ duymu┼č ve ┼čarap ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬ádepolam─▒┼člard─▒r.

Buna ba─čl─▒ olarak da ihtiya├žlar─▒ do─črultusunda bir kap ├╝retiyorlar, bu kaplara gaga a─č─▒zl─▒ testi deniyor. Ku┼čun gagas─▒n─▒ and─▒rd─▒─č─▒ i├žin bu ad veriliyor. G├╝n├╝m├╝z├╝n s├╝rahi mant─▒─č─▒nda i┼člev g├Âr├╝yor. Bu testiler s─▒v─▒n─▒n d├╝zg├╝n bir ┼čekilde d├Âk├╝lebilmesi amac─▒yla yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemle ilgili olarak hunilerle de kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. 5000 y─▒l gibi bir zaman ge├žti─či halde huni hala kullan─▒lmaktad─▒r.

Bir gaga a─č─▒zl─▒ testi:

─░nsanlar yiyeceklerini saklamak i├žin kaplar─▒n kulplar─▒na delikler a├žarak tavana asm─▒┼člar. As─▒lan yiyeceklerin g├╝nl├╝k yemekler oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Uzun d├Ânemde t├╝ketilecek yiyecekler, tah─▒llar ├žok b├╝y├╝k k├╝plere konularak topra─ča g├Âm├╝lmek suretiyle saklanm─▒┼čt─▒r.┬á Nitekim g├╝n├╝m├╝zde de topra─ča g├Âm├╝len kaplar─▒n i├žinde yiyecekleri saklama gelene─či s├╝rmektedir.

Kaz─▒larda bulunan bir b├╝y├╝k k├╝p:

Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖna ait kaplar bezemelidir. Di─čer taraftan ├╝├ž ayakl─▒ kazanlar, kaplar Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖn─▒n en karakteristik kaplar─▒ndand─▒r.

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝ ve civar─▒ndan ta┼č─▒nma nas─▒l ger├žekle┼čmi┼čtir?

-Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝nde yerle┼čim alan─▒n zamanla derelerin getirdi─či al├╝vyonla kaplanmas─▒ sonucu burada ya┼čayan topluluklar art─▒k daha korunakl─▒ olan daha y├╝ksek yerlere ta┼č─▒nmak zorunda kalm─▒┼člar, denize yak─▒n alan─▒ tercih etmi┼člerdir.┬á Artan n├╝fusla birlikte ─░zmir halk─▒ kentlerini ve ─░zmirÔÇÖin tarihini M.├ľ. 700ÔÇÖde Bayrakl─▒-TepekuleÔÇÖye ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r.

Bayrakl─▒ M.├ľ. 3000 y─▒llar─▒nda kurulmu┼č olmakla birlikte yerle┼čimlerin yo─čunlu─ču, b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve k├╝lt├╝rel zenginli─či dikkate al─▒nd─▒─č─▒ndan ve Bayrakl─▒ ├Âzellikle ilk planl─▒ kentle┼čme a├ž─▒s─▒ndan M├ľ.7 yyÔÇÖdaki yerle┼čimle tan─▒nd─▒─č─▒ndan Ye┼čilova ve Yass─▒tepe’deki Prehistorik Yerle┼čim alan─▒n─▒n ard─▒ndan Demir ├ça─čda, yani M.├ľ. 700ÔÇÖde Bayrakl─▒’ya ard─▒ndan Hellenistik D├Ânem (M├ľ.3.yy) ve sonras─▒nda┬áAgora ve civar─▒nda yerle┼čildi─či bilinmektedir. ┬á├ç├╝nk├╝ art─▒k insanlar daha korunakl─▒ alan olan deniz kenar─▒na yerle┼čmeyi tercih etmi┼člerdir. Ancak verimli bir yer olmas─▒, derelerin akmas─▒ ve ayn─▒ zamanda da yollar─▒n da kesi┼čti─či bir alan olmas─▒ nedeniyle de ova da ├Ânemini yitirmemi┼čtir.

A┼ča─č─▒daki foto─čraf,┬á ─░zmirÔÇÖin hava foto─čraf─▒d─▒r. ─░zmirÔÇÖin tarihinin ve k├╝lt├╝r├╝n├╝n de─či┼čimini g├Âstermektedir.

K─▒sacas─▒, Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝, Yass─▒tepe H├Ây├╝─č├╝, ─░peklikuyu H├Ây├╝─č├╝ ve Bayrakl─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan da Kad─▒fekale ve civar─▒nda yani ─░zmirÔÇÖin ├╝├ž aya─č─▒nda, ├╝├ž ─░zmir diyebilece─čimiz b├Âlgede ─░zmirÔÇÖin k├╝lt├╝r tarihi devam etmektedir. Bu ba─člamda ─░zmir 8500 y─▒ld─▒r yerle┼čik ya┼čam─▒n kesintisiz s├╝rd├╝─č├╝ nadir ┼čehirlerden biridir.

-─░zmir ve AnadoluÔÇÖda Prehistorik D├Ânemeden Beri Devam Eden K├╝lt├╝r ve Al─▒┼čkanl─▒klar Nelerdir?

-├ť├ž ─░zmir diyebilece─čimiz b├Âlgede ya┼čam 8500 y─▒ld─▒r devam etmekte;

─░zmir halk─▒ misket ├╝z├╝m├╝ ve ┼čarap ile midye ve ├žipuray─▒ halen severek t├╝ketmekte;

─░zmirÔÇÖin ticaret kenti kimli─či as─▒rlard─▒r s├╝rmekte;

Ekmeklerin ├╝zerine ├╝retildi─či evi (bug├╝nk├╝ f─▒r─▒n) belirtmek amac─▒yla en az─▒ndan yak─▒n zamana kadar m├╝h├╝r vurulmakta (etiket yap─▒┼čt─▒r─▒lmakta);

AnadoluÔÇÖnun bir├žok yerinde halen kirman ile y├╝n e─čirilmekte ve dokuma tezg├óhlar─▒ ile dokuma yap─▒lmakta;

A─čla bal─▒k tutulmaya devam edilmekte;

AnadoluÔÇÖnun bir├žok yerinde ekinler hala orak ve benzeri aletle bi├žilmekte;

Yine AnadoluÔÇÖnun bir├žok yerinde hala harmanda ekinlerin tanelerini sap─▒ndan ay─▒rmak i├žin d├Âven kullanmakta;

Kad─▒nlar deniz kabuklar─▒ndan yap─▒lm─▒┼č kolye ve s├╝s e┼čyalar─▒ takmakta;

G├╝n├╝m├╝zde de kilden yap─▒lm─▒┼č g├╝ve├ž kaplar─▒, huni ve gaga a─čz─▒ testi bi├žimindeki s├╝rahiler ile uzun s├╝re saklanarak kullan─▒lacak kat─▒ ve s─▒v─▒ t├╝ketim maddeleri i├žin toprak k├╝pler kullan─▒lmakta;

─░nsanlar─▒n dini ve ├Âteki d├╝nya inan─▒┼člar─▒ ile Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖna ili┼čkin ├Âl├╝leri bir cismin i├žene koyarak (k├╝plerin yerine baz─▒ ├Âzel ┼čartlarda tabutla) g├Âmme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ devam etmektedir.

-Kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n neresindesiniz?

-Kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n hen├╝z ba┼č─▒nda say─▒l─▒r─▒z.

Hocam, s├Âyle┼či i├žin ├žok te┼čekk├╝r ederim.

Netice itibariyle bu s├Âyle┼čiyi yapmamdaki en b├╝y├╝k etken Do├ž Dr. Zafer DerinÔÇÖin de belirtti─či gibi Ye┼čilova H├Ây├╝─č├╝n├╝n 8500 y─▒ll─▒k ─░zmir kent k├╝lt├╝r tarihinin ba┼člang─▒c─▒n─▒ temsil etmesi nedeniyle, bu miras alan─▒n─▒n toplum taraf─▒ndan daha ├žok tan─▒nmas─▒na ve ┬áfark edilebilmesine bir nebze de olsa katk─▒ sa─člamakt─▒r.

  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

1956 Nazilli/AYDIN do─čumludur. ─░lk ve orta ├Â─črenimini NazilliÔÇÖde tamamlad─▒. 1975 y─▒l─▒nda A.├ť Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖne girdi. 1979 y─▒l─▒nda bu okulun iktisat-maliye b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. 1981-1987 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye Elektrik KurumuÔÇÖnda m├╝fetti┼č yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒n ard─▒ndan da m├╝fetti┼č olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1987 ve 1993 y─▒llar─▒ aras─▒nda NazilliÔÇÖde tar─▒mla u─čra┼čt─▒ktan sonra 1993-2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda TAR─░┼× Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde m├╝fetti┼č ve genel muhasebe m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒, ard─▒ndan 2005 ve 2013 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├že┼čitli ┼čirketler ile ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ┼čirketlerinde muhasebe m├╝d├╝r├╝, koordinat├Âr ve genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ve son olarak da TAR─░┼× ─░ncir Birli─čiÔÇÖnde m├╝fetti┼č olarak g├Ârev yapt─▒. Halen mali m├╝┼čavir/bilirki┼či olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. 2009 y─▒l─▒ndan buyana vergi, muhasebe, ticaret ve icra hukuku ile ilgili olarak ├že┼čitli internet siteleri ve ─░ZSMMO dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlan─▒yor. "Evli ve bir ├žocuk babas─▒d─▒r. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

Haber Merkezi, 16 Eyl├╝l 2022
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

Ekrem Hayri PEKER, 16 Eyl├╝l 2022
Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Ekrem Hayri PEKER, 11 Eyl├╝l 2022
ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 6 Eyl├╝l 2022
Y├ór Bana Bir E─člence!

Y├ór Bana Bir E─člence!

Fikret ALKAN, 4 Eyl├╝l 2022
B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

Nevin BALTA, 26 A─čustos 2022
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022