Milattan ├ľnce Anadolu’da T├╝rk ─░zleri

Milattan ├ľnce Anadolu’da T├╝rk ─░zleri

  • Dr. Mustafa Aksoy /

Ankara G├╝d├╝l, Salihler K├Ây├╝ÔÇÖnde milattan ├Ânceki d├Ânemlere ait T├╝rk etnografya eserleri tarih yaz─▒c─▒lar─▒n─▒ ve sosyal bilimcileri bekliyor.

Makalemize[1] konu olan belgelerin bir k─▒sm─▒n─▒ TRT ad─▒na A─čustos 2010ÔÇÖda yapt─▒─č─▒m─▒z saha ara┼čt─▒rmas─▒ ve belgesel ├žekimi s─▒ras─▒nda, bir k─▒sm─▒n─▒ da yapt─▒─č─▒m─▒z saha ├žal─▒┼čmalar─▒nda tespit ettik?[2]

Konuya girmeden ├Ânce, yaz─▒l─▒ belgelerde Ana doluÔÇÖda T├╝rk ─░zlerinden bahsetmekte yarar vard─▒r. Asl─▒nda konu hakk─▒nda ├Ânemli bilgiler olmas─▒na ra─čmen genelde T├╝rk tarih├žileri taraf─▒ndan konu derinlemesine ara┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bu nedenle de T├╝rklerin 1071ÔÇÖde AnadoluÔÇÖya geldikleri kabul edilmi┼čtir.

G├╝d├╝l Salihler k├Ây├╝ndeki dini t├Âren alan─▒nda dua eden bir kad─▒n resmi. Servet Somuncuo─člu ar┼čivi.

Oysa T├╝rklerin AnadoluÔÇÖya geli┼čleri veya burada ya┼čay─▒p k─▒smen geldikleri yere geri d├Ânmeleri ba┼čka, AnadoluÔÇÖnun kal─▒c─▒ olarak T├╝rkle┼čmesi ba┼čka bir konudur. T├╝rklerin 1071 de AnadoluÔÇÖyageli┼čleri ilk olmay─▒p son geli┼čleridir. (Asl─▒nda AnadoluÔÇÖya T├╝rklerin geli┼č s├╝reci g├╝n├╝m├╝zde de k├╝├ž├╝k gruplarla devam etmektedir.)

Yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmalar sonucu elde etti─čimiz bulgular, bizi T├╝rklerin AnadoluÔÇÖya geli┼č tarihlerinin milattan ├Ânceki tarihlere g├Ât├╝rmektedir. Bizim bu g├Âr├╝┼č├╝m├╝z├╝ a┼ča─č─▒daki eserler ve kulland─▒─č─▒m─▒z foto─čraflar da do─črulamaktad─▒r.

─░skitlerin T├╝rkl├╝─č├╝ konusunda ├žok say─▒da eser yaz─▒lm─▒┼č olup a┼ča─č─▒da onlardan baz─▒ ├Ârnekler vererek kendi bulgular─▒m─▒ da bu makalede sizlerle payla┼čaca─č─▒m.

Bilindi─či ├╝zere ─░skitler tarihte Tuna boylar─▒ndan ├çin SeddiÔÇÖne kadar olan bir alanda, milattan ├Ânceki d├Ânemlerden ba┼člayarak de─či┼čik zamanlarda ya┼čam─▒┼člard─▒r. Onlar─▒n tarih sahnesine ├ž─▒kt─▒klar─▒ ilk yerle┼čim yeri olarak, HerodotosÔÇÖtan g├╝n├╝m├╝ze kadar ki tarih├žiler ve arkeologlar─▒n ├žo─čunlu─ču taraf─▒ndan Bat─▒ Sibirya-Altay b├Âlgesi, Kuzey ve Orta Kazakistan, Aral g├Âl├╝ ├ževresi ile Aral ve Hazar aras─▒ndaki bozk─▒r g├Âsterilmektedir. Togan ise daha a├ž─▒k bir tabirle ÔÇť…Saha devletinin as─▒l merkezi T├╝rkistanÔÇŁ der. Okladnikov da Karasuk k├╝lt├╝r d├Âneminde Orta KazakistanÔÇÖdaki Jezkazgan b├Âlgesinde ─░skitlerÔÇÖin ya┼čad─▒─č─▒ndan bahseder.[3]

M.├ľ. VI. As─▒rda Ahamani┼čler ─░ranÔÇÖ─▒n do─čusunda ya┼čayanlara ÔÇśSakaÔÇÖ diyorlard─▒. Ayr─▒ca bu halktan olup da Tanr─▒ Da─člar─▒ b├Âlgesinde ya┼čayanlara ÔÇśSaka Homa VarkaÔÇÖ, Mavera├╝nnehirÔÇÖdekilere ÔÇśSaka Yayi TaradaryaÔÇÖ, Bakteriyan b├Âlgesindekilere ÔÇśSaka I─črahodaÔÇÖ, Hazar de nizinin bat─▒ ve g├╝ney bat─▒s─▒nda ya┼čayanlara da ÔÇśSakayartÔÇÖ diyorlard─▒.[4]

Bu co─črafya bilindi─či gibi T├╝rkistan, daha genel tabirle ÔÇśTuraneliÔÇÖ olarak ifade edilir. Yani Sakalar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ yerin ad─▒ T├╝rkistan olup anlam─▒ T├╝rklerin vatan─▒ demektir.

Di─čer yandan Rus ve Avrupa kaynaklar─▒nda ÔÇśSaka T├╝rkleriÔÇÖ XVII. y├╝zy─▒ldan itibaren ya┼čad─▒klar─▒ yerde bulunan madenden dolay─▒ ÔÇśYakutlarÔÇÖ olarak ifade edilmelerine ra─čmen, onlar kendilerini verilen isimle de─čil de ÔÇśSaka-SahaÔÇÖ olarak ifade etmi┼člerdir. Herodotos ise bilindi─či gibi Sakalar─▒, ─░skitlerÔÇÖin bir kolu olarak ifade etmi┼čtir.[5] Ayr─▒ca Herodotos da ÔÇśThssagetlerÔÇÖi ─░skitlerÔÇÖin bir kolu, ÔÇśMassagetlerÔÇÖi de ─░skitlere kom┼ču bir halk olarak tan─▒t─▒rken onlar─▒n ÔÇťTomyrisÔÇŁ (Tomris) adl─▒ bir krali├žesinden bahseder.[6] Bilindi─či ├╝zere Tomris bayanlara verilen bir T├╝rk ad─▒d─▒r. T├╝rk tarihi hakk─▒nda birinci elden ├Ânemli eserler yazan Togan da ÔÇťM.├ľ. 7-4. as─▒rlarda Orta AsyaÔÇÖda hakim g├Â├žebe milletler s─▒fat─▒yla Sakalarla, MasagetÔÇÖleri g├Âr├╝yoruzÔÇŁ der. Ayr─▒ca Togan, Bizans kaynaklar─▒nda Masagetler T├╝rk olarak ge├žer der.[7]

Fsimokatta da 1957ÔÇÖde yazd─▒─č─▒ bir eserinde bat─▒ T├╝rkleriÔÇÖni ─░skitler olarak kabul etmektedir. Ayr─▒ca ÔÇťXII. Y├╝zy─▒l Povecti Vremenn─▒h LetÔÇŁ adl─▒ Rus kroni─činde de ─░skitler, Hazarlar ve Bulgarlar ayn─▒ k├Âkten gelen bir halk olarak ifade edildikten sonra ÔÇťbiz (Slavyanlar) TunaÔÇÖda ya┼čarken, konu┼čurken ─░skitler geldiler, yani Hazarlar, Bulgarlar gelip TunaÔÇÖya yerle┼čtilerÔÇŁ demektedir. Ermeni as─▒ll─▒ Feofiyan da VIII. y├╝zy─▒lÔÇÖda Hazar ad─▒yla ifade edilenler asl─▒nda ─░skitlerÔÇÖdir der.[8] Ba┼čta Rus Bilimler Akademisi olmak ├╝zere milletleraras─▒ bir├žok akademinin ├╝yesi olan Kazan Tatar─▒ T├╝rkleriÔÇÖnden M. F. Zakiyevi├ž, XVIII. Y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda Rus bilim adamlar─▒n─▒n Grek tarihine ilgi duymaya ba┼člad─▒klar─▒n─▒ belirterek, bunlardan A. Lizlov (ilk bask─▒s─▒ 1692 olan eserinde) T├╝rklerÔÇÖin ve TatarlarÔÇÖ─▒n ─░skitlerÔÇÖden geldiklerini belirtir der. Ayr─▒ca I. PetroÔÇÖnun ricas─▒yla SlavlarÔÇÖ─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ ara┼čt─▒ran Macar bilim adam─▒ Z. S. Leybnits, 1708ÔÇÖde yazd─▒─č─▒ mektuplardan birinde ┼č├Âyle der: ÔÇťSarmat ad─▒ndan benim anlad─▒─č─▒m b├╝t├╝n Slavyan tayfalard─▒r.ÔÇŁ

─░skit-Sarmat problemleriyle ilgilenen G. Z. Bayer de 1725ÔÇÖde yazd─▒─č─▒ eserinde ─░skitleri Slavyan kabul etmez. XVHI. Y├╝zy─▒l Rus bilginlerinden N. V. Tati┼č├žev, ÔÇś─░ranl─▒lar, Almanlar ve ├çinliler, ─░skit olamazlarÔÇÖ dedikten sonra, III. Y├╝zy─▒lÔÇÖdan X. y├╝zy─▒la kadar Avrupal─▒lar ─░skit ismi yerine Tatar ismini kullanmaya ba┼člam─▒┼člar der.

XIX. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda Alman tarih├ži B. G. Nibur ise ─░skitleri Mo─čol olarak a├ž─▒klay─▒p T├╝rkleri de Mo─čollar i├žinde g├Âstermi┼čtir. Bir ba┼čka Alman tarih├ži olan K. NoymanÔÇÖda 1855ÔÇÖde dil ve dinden yola ├ž─▒karak T├╝rklerÔÇÖin atalar─▒ olarak ─░skitlerÔÇÖi, SlavyanlarÔÇÖ─▒n i├žin de SarmatlarÔÇÖ─▒ zikretmi┼čtir. F. Vizantiyest ile Zosim de HunlarÔÇÖ─▒ ─░skit kabul etmi┼člerdir. P.Kesariyskiy de ─░skitlerÔÇÖden bir grubun Hunlar ve Sabarlar oldu─čunu belirtir. Agafiy ise, 1953ÔÇÖde yazd─▒─č─▒ bir eserde, Azak civar─▒ndaki Hunlar─▒ ─░skitler olarak adland─▒rm─▒┼čt─▒r.

Di─čer yandan M. Vizantiyets eskiden T├╝rklerÔÇÖin ÔÇśSakaÔÇÖ olarak adland─▒r─▒ld─▒klar─▒n─▒ ve Bizans imparatoru II JustinosÔÇÖa G├Âkt├╝rkler taraf─▒ndan anla┼čma amac─▒yla g├Ânderilen el├žinin elindeki mektubun ─░skit dili olarak bilinen ÔÇśbarbar T├╝rklerÔÇÖin diliyle yaz─▒lm─▒┼č oldu─čunu belirtir.[9]

Kafeso─člu da Chavannes, Moravcsik ve KollautzÔÇÖa atfen G├Âkt├╝rk el├žisinin mektubunun ÔÇť─░skit (T├╝rk)ÔÇŁ diliyle yaz─▒lm─▒┼č oldu─čunu belirtir.[10] Uluslararas─▒ Hoca Ahmet Yesevi T├╝rk-Kazak ├ťniversitesi ad─▒na 1996-1997 ├Â─čretim y─▒l─▒nda T├╝rk CumhuriyetleriÔÇÖnde yapt─▒─č─▒m alan ├žal─▒┼čmalar─▒nda, bu Cumhuriyetlerdeki insanlar─▒n k├Âklerini ÔÇťAvarlar, Saklar ve HunlarÔÇŁa ba─člad─▒klar─▒n─▒ dinlemi┼čtim. Ayr─▒ca ara┼čt─▒rmalar─▒m esnas─▒nda Nukus (Harezmi) b├Âlgesinde, Kara Kalpak T├╝rkleriÔÇÖnden olan kad─▒nlar─▒n milli k─▒yafetlerinin ─░skitlerÔÇÖden kaynakland─▒─č─▒n─▒ tespit etmi┼čtim. Hazar DeniziÔÇÖnin do─ču k─▒y─▒s─▒nda Kazakistan topraklar─▒ i├žinde yer alan; ─░slam ├Âncesi ve sonras─▒ T├╝rklerÔÇÖin mezarlar─▒n─▒n oldu─ču, tarihi Mang─▒┼člak mezarl─▒─č─▒nda yapt─▒ ─č─▒m─▒z ├žal─▒┼čmada baz─▒ mezarlar─▒n ─░skitlerÔÇÖe ait olduklar─▒n─▒ tespit etmi┼č ve buradaki tarihi mezarl─▒─č─▒n ─░skitlerden kalma oldu─čunu y├Ârede ya┼čayan insanlardan dinledik.

Eyl├╝l 2001ÔÇÖde de Altaylar (Bat─▒ Sibirya) b├Âlgesinde yapm─▒┼č oldu─čumuz ara┼čt─▒rmalar esnas─▒nda u─črad─▒─č─▒m─▒z HakasyaÔÇÖn─▒n Uybak b├Âlgesinde, tarihi ─░skit mezarl─▒─č─▒nda ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼č, mezarl─▒k alan─▒nda balbal tipi ta┼člar ve ta┼člara ba─članan bezler ile mezarl─▒─č─▒ ziyaret eden ÔÇťiyi ruhlarÔÇŁ─▒n atlar─▒n─▒ ba─člamak i├žin dikilen at ba┼čl─▒ iki a─ča├ž direk tespit etmi┼čtik.[11]

Ayr─▒ca foto─čraflardan da anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi Hakasya co─črafyas─▒ndaki ├žok say─▒da balbal ve ko├ž ba┼čl─▒ mezar ta┼člar─▒n─▒n m├╝zelerde sergilendi─čini g├Ârd├╝k. Hakas T├╝rkleri de di─čer Altay T├╝rkleri gibi ─░skitleri atalar─▒ndan saymaktad─▒rlar. Ayn─▒ ara┼čt─▒rma ├žer├ževesinde TuvaÔÇÖda yapm─▒┼č oldu─čumuz ara┼čt─▒rmada da ├žok say─▒da balballa kar┼č─▒la┼čt─▒k.

Hakkari, Tunceli, Mardin ve AnkaraÔÇÖda Etnografya Eserleri

┬áYukar─▒da ifade etti─čimiz belgesel ├žekim esnas─▒nda b├Âlgede yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmalarda eski T├╝rklerin kaya resimleri, kurganlar, eski T├╝rk alfabesiyle yaz─▒lm─▒┼č yaz─▒lar ve damgalar tespit ettik. Bu nedenle Ankara G├╝d├╝l il├žesi Salihler K├Ây├╝ k─▒rsal─▒nda yer alan buluntular Anadolu T├╝rk tarihini ve T├╝rklerin AnadoluÔÇÖya geli┼člerinin hik├óyesini ba┼čtanba┼ča de─či┼čtirecek ├Âzelliklere sahiptir.[12]

T├╝rklerin yu─č t├Âreni alan─▒, yani ├Âl├╝ g├Âmme t├Âreni yap─▒ld─▒ktan sonra dualar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒, adaklar─▒n adand─▒─č─▒, kurbanlar─▒n sunuldu─ču yerde ├žok tan─▒d─▒k resimleri yer al─▒yor. Eski T├╝rk k├╝lt├╝r├╝nde ├Ânemli yer alan at ve kurt resimleri bunlar─▒n ba┼č─▒nda geliyor. Ayr─▒ca T├╝rklerin kulland─▒─č─▒ damgalar ve eski T├╝rk alfabesiyle yaz─▒lm─▒┼č yaz─▒lar ├Ânemli tarihi kaynaklar olup, T├╝rk tarih├žileri i├žin ├Ânemli tarihi vesikalar olarak tarih├žileri beklemektedir. Olduk├ža fazla say─▒da resmin ve kurganlar─▒n yer ald─▒─č─▒ Y─▒k─▒lankaya mevkiindeki kaya resimlerini M.├ľ. 3000ÔÇÖli y─▒llardan M. S. binli y─▒llara kadar tarihlemek m├╝mk├╝n.

Kaya resimlerini tan─▒mlarken bizlere yap─▒ld─▒─č─▒ zaman konusunda bilgi veren fakt├Ârlerden biri resimlerin yap─▒l─▒┼č tarz─▒d─▒r. En eski resimler d├Âvme-vurma, ikinci d├Ânemdekiler kaz─▒ma ve en yak─▒n d├Âneme ait olanlar─▒n ise ├žizgisel ├╝slupla yap─▒lm─▒┼č olduklar─▒n─▒ tespit ettik. Bu resimlerin yap─▒l─▒┼č tarzlar─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi HakasyaÔÇÖn─▒n Minusinsk m├╝zesinde b├Âlgedeki ├že┼čitli kaya resimlerden birinin ├žizilmi┼č hali.

G├╝d├╝l Salihler k├Ây├╝ndeki kaz─▒ma ve d├Âvme tekni─či ile yap─▒lm─▒┼č resimler bir defa yap─▒lm─▒┼č olmay─▒p tarihi s├╝re├ž i├žinde devaml─▒l─▒k ifade etmektedir. ├ç├╝nk├╝ baz─▒ alanlarda ayn─▒ d├Âneme ait ├╝├ž ├╝slubun yan yana beraber var olduklar─▒na tan─▒k olduk.

Bir di─čer alan ise Salihler ve Adal─▒kuzu k├Ây├╝ k─▒rsal─▒nda yer alan, D├╝d├╝k da─č─▒n─▒n do─čuya bakan yama├žlar─▒ndaki Asmal─▒yatak kaya resimleridir. Burada de rin bir vadinin etraf─▒nda bin civar─▒nda kurganlar da yer al─▒yor. Ge├žmi┼č ├ža─člar─▒n bu kutsal alan─▒ yakla┼č─▒k olarak be┼č kilometre uzunlu─čunda bir duvarla ├ževrilidir.

Kurganlar i├žinde bir tanesi son derece b├╝y├╝kt├╝r. Kurgan ├žap─▒ yakla┼č─▒k 35 metre. Bir ka─čana ait oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z ve ÔÇťKa─čan Kurgan─▒ÔÇŁ olarak tan─▒mlad─▒─č─▒m─▒z kurgan vadinin bat─▒ yama├žlar─▒nda. Tam kar┼č─▒s─▒nda ise b├╝t├╝n alanlar i├žinde en zengin pa no olan ve ÔÇťKa─čan PanosuÔÇŁ olarak isimlendirdi─čimiz b├╝y├╝k pano yer al─▒yor. Ka─čan kurgan─▒ndan kar┼č─▒ya bakt─▒─č─▒m─▒zda ise Ka─čan panosunun hemen ├╝st k─▒sm─▒nda bir ÔÇťsunak alan─▒ÔÇŁ (dini t├Âren yap─▒lan alan) ve onun bir ├╝st k─▒sm─▒nda ├žap─▒n─▒ on yedi metre olarak ├Âl├žt├╝─č├╝m├╝z b├╝y├╝k bir kurgan daha yer al─▒yor.

Bu kayalardaki resimler ├Âzellikle T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n Altaylar b├Âlgesindeki kayalardaki resimlerle ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ayn─▒l─▒k ve benzerlik g├Âstermektedirler. Ancak bu kaya resimlerinin bir ba┼čka ├Âzelli─či ise eski T├╝rk kaya resimleri ile Sel├žuklu ve O─čuz damgalar─▒n─▒n bir arada g├Âr├╝l├╝yor olmas─▒d─▒r. Bundan dolay─▒ buras─▒n─▒n M. ├ľ ve sonras─▒nda T├╝rklerin daimi bir yerle┼čim alan─▒ oldu─čunu s├Âyl├╝yoruz. ├ç├╝nk├╝ kaya resimleri ve damgalar tarihi bir s├╝rece ┼čahitlik etmektedir. Dolay─▒s─▒yla T├╝rkler AltayÔÇÖlardan veya Orta AsyaÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya 1071ÔÇÖden ├žok ├Ânce geldiklerini ve gelirken de orada kullanm─▒┼č olduklar─▒ kaya resimlerini ve damgalar─▒n─▒ buraya ta┼č─▒m─▒┼č olduklar─▒n─▒ s├Âyl├╝yoruz.

Kaya resimleri zamanla damgaya, damga ise zamanla alfabeye d├Ân├╝┼č m├╝┼čt├╝r. Yani bizim Orhun alfabesinde kullan─▒lan harflerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒, damga olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Bunu nereden biliyoruz? T├╝rk d├╝nyas─▒nda yapm─▒┼č oldu─čumuz ├žal─▒┼čmalarda, hal─▒ kilimlerde, mezar ta┼člar─▒nda, sokaklarda ve bir├žok etnografik eserde Orhun alfabesindeki damgalar─▒ birebir g├Âr├╝yoruz.

HakkariÔÇÖde 1997ÔÇÖde yapm─▒┼č oldu─čumuz ├žal─▒┼čmalarda bizi en fazla ┼ča┼č─▒rtan konu, buran─▒n n├╝fus hareketlili─činin ├žok d├╝┼č├╝k olmas─▒na ra─čmen b├Âlgede bulunan ko├ž ba┼čl─▒ mezar ta┼člar─▒ ile hal─▒-kilimlerde kullan─▒lan damgalar ile ┼čekiller olmu┼čtu. Yani Hakk├óri hal─▒-kilimlerinde kullan─▒lan damgalar ile ┼čekillerin ayn─▒s─▒ ve ko├ž ba┼čl─▒ mezar ta┼člar─▒ T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒n─▒n hepsinde g├Âr├╝lmesine ra─čmen, Fars k├╝lt├╝r├╝nde g├Âr├╝lmemeleri bizi ├žok etkilemi┼čti ve d├╝┼č├╝nd├╝rm├╝┼čt├╝.[13]

ÔÇť11 A─čustos 1998 tarihinde Hakk├óri kent merkezinde, bir rastlant─▒[14] sonucu 13 adet ta┼č (dikilita┼č)-stel bulunmu┼čturÔÇŁ.9

Bu ta┼člar sonra Van m├╝zesine ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Bizim kulland─▒─č─▒m─▒z resimde Van m├╝zesindedir.

Hakkari balballar─▒n hakk─▒nda Sevin ÔÇťÔÇŽM. ├ľ. II. bin y─▒l─▒n sonlar─▒na do─čru Orta AsyaÔÇÖda g├Âr├╝l├╝r. Kuzey bat─▒ ├çinÔÇÖde, Altay y├Âresindeki Xemirxek ─▒rma─č─▒ vadisinde ele ge├žirilmi┼č antropomorf bir stel bunun en g├╝zel ├Ârne─čidirÔÇŁ. Ve Hakkari balballar─▒ M.├ľ. XV. Y├╝zy─▒l olarak tarihlendirilebilir10 der. Dolays─▒yla bu ta┼člar─▒n k├╝lt├╝r co─črafyas─▒n─▒ T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n k├╝lt├╝r alan─▒nda aramak gerekir. Zaten balballar denince akla T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒ gelir. ─░steyenler bu konuda Rus kaynaklar─▒nda daha fazla bilgiye ula┼čabilir.

T├╝rkiyeÔÇÖdeki en son balbal ├Ârneklerine 1962 ve 1965 tarihli olarak TunceliÔÇÖde rastl─▒yoruz. Di─čer yandan Hakk├óri balballar─▒ndan sonra T├╝rkiyeÔÇÖdeki en eski balbala Mardin K─▒z─▒ltepe Girbelli h├Ây├╝─č├╝nde bulunan ve M.├ľ. IX. Y├╝zy─▒l olarak tarihlendirilen buluntulardan ├Â─čreniyoruz.

Bilgilerimize g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖnin en bat─▒s─▒ndaki balbal ise ├çanakkaleÔÇÖnin Bayrami├ž il├žesinin Tahtac─▒ k├Ây├╝ olan Ko┼čuburnuÔÇÖnun eski mezarl─▒k olan D├╝ze─črekÔÇÖte olup ├╝zerindeki tarih 1931ÔÇÖdir.

Yukar─▒da ifade etmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z bilgiler umar─▒z T├╝rkiyeÔÇÖdeki sosyal bilimciler, ├Âzellikle sosyolog, antropolog, arkeolog ve tarih├žiler i├žin b├╝y├╝k ufuk a├žacak ve T├╝rk tarihi, hatta d├╝nya tarihi yeniden yaz─▒lacakt─▒r.

Yukar─▒da ifade etti─čimiz bilgiler ve foto─čraflar─▒n anlatt─▒klar─▒ bir ba┼čka husus da ┼čudur. Nas─▒l ki biyolojik hayatta DNAÔÇÖlar varsa sosyal hayatta da DNA lar vard─▒r.

├ç├╝nk├╝ SibiryaÔÇÖdan Balkanlara kadar olan T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒na bakt─▒─č─▒m─▒z da birbirinden haberdar olmayan, birbirini g├Ârmeyen, bir birinin co─črafyas─▒n─▒ tan─▒mayan insanlar─▒n ├žok farkl─▒ b├Âlgelerde ├žok farkl─▒ tarihlerde ayn─▒ ├╝slubu ortaya koymalar─▒, ayn─▒ damgalar─▒ kullanmalar─▒ bir tesad├╝f eseri olmaz.

D─░PNOTLAR

[1] T├╝rk D├╝nyas─▒ Tarih K├╝lt├╝r Dergisi, Nisan 2011 / Dr Mustafa Aksoy – dr.mustafaaksoy@gmail.com

[2] Bu ara┼čt─▒rman─▒n y├Ânetmen ve yap─▒mc─▒l─▒─č─▒n Servet Somuncuo─člu taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼č ve ÔÇťDamgalar─▒n G├Â├ž├╝ÔÇŁ ad─▒yla TRT Belgesel kanal─▒nda (27 Ocak, 3 ve 10 ┼×ubat 2011)┬á yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

[3] Pitrovsky, B. B., ÔÇť─░skitlerin D├╝nyas─▒ÔÇŁ, UNECCO-G├Âr├╝┼č Dergisi, 12. Say─▒, 1976, s. 6.Togan, A. Z. V., Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č, ─░stanbul, 1981, s. 20. – Okladnikov, A. P., ÔÇť─░├ž AsyaÔÇÖda Paleolitik-Neolitik Toplum ve K├╝lt├╝rÔÇŁ, ─░nsanl─▒k Tarihi (Haz. A. Enel), Ankara, 1993, s. 23.

[4] G├╝naltay, ┼×., ÔÇťSakalarÔÇŁ, Tarih Semineri Dergisi, l. Say─▒, 1937, s. 5-8.

[5] Hayit, B., Sovyetler Birli─čiÔÇÖndeki T├╝rkl├╝─č├╝n ve ─░slam─▒n Baz─▒ Meseleleri, ─░stanbul, 1987, s. 42.

[6] Herodotos, Herodot Tarihi (├çev. M. ├ľkmen), ─░stanbul, 1973, s. 24.

[7] Togan, A.Z.V. a.g.e., s.23.

[8] Zakiyevi├ž, M. F., Tatar─▒ Proplem─▒ Istorii I Yazika, Kazan, 1995, s. 26-28.

[9] Zakiyevi├ž, M. F., a.g.e., s. 15-17, 25-26.

[10] Kafeso─člu, ─░., T├╝rk Milli K├╝lt├╝r├╝, ─░stanbul, 1993, s. 95. ** Hakasya T├╝rklerine g├Âre ruhlar, tarihi mezarl─▒klar─▒ atlar─▒yla ziyaret ederler.

─░┼čte bu ziyaret esnas─▒nda iyi ruhlar─▒n atlar─▒na ba─člamalar─▒ i├žin mezarl─▒klara direkler di kilir. Konu hakk─▒nda bak─▒n─▒z: http://www.mustafaaksoy.com/ default.asp?inc = ulke&id=10

[11] Hakasya T├╝rklerine g├Âre ruhlar, tarihi mezarl─▒klar─▒ atlar─▒yla ziyaret ederler. ─░┼čte bu ziyaret esnas─▒nda iyi ruhlar─▒n atlar─▒na ba─člamalar─▒ i├žin mezarl─▒klara direkler di kilir. Konu hakk─▒nda bak─▒n─▒z: http://www.mustafaaksoy.com/ default.asp?inc =ulke&id=10

[12] Yukar─▒da ifade etti─čimiz ÔÇťDamgalar─▒n G├Â├ž├╝ÔÇŁ, belgeseli asl─▒nda TRT 2ÔÇÖde ilk b├Âl├╝m├╝ 7 Aral─▒k 2007ÔÇÖde yay─▒mlanan ve 5 b├Âl├╝m olan ÔÇťKarl─▒ Da─člardaki S─▒rÔÇŁ ile ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca o belgeseli izleyen Salihler k├Ây├╝ndeki Cemil S├Âylemezo─čluÔÇÖnun adl─▒ bir vatanda┼č─▒n T├╝rk tarihine b├╝y├╝k bir katk─▒ yapt─▒─č─▒n─▒ ve ÔÇťDamgalar─▒n G├Â├ž├╝ÔÇŁ bel geselinin or taya ├ž─▒kmas─▒nda ├Ârnek bir vatanda┼čl─▒k ├Ârne─či g├Âsterdi─čini s├Âylemek gerekir. Do lay─▒s─▒yla S├Âylemezo─čluÔÇÖnun ÔÇťDamgalar─▒n G├Â├ž├╝ÔÇŁ belgeseline katk─▒s─▒ ├žok ├Ânemlidir. Bel ki de S├Âylemzo─člu olmasayd─▒, Salihler k├Ây├╝ndeki kayalardaki tarihin ┼čahitleri zamanla yok olacak, Anadolu T├╝rk tarihinin alt─▒n bir sayfas─▒ tarihin k├╝lleri aras─▒na kar─▒┼čacakt─▒.

[13] Bu konuda geni┼č bilgi i├žin bak─▒n─▒z: www.mustafaaksoy.com (Altaylardan AnadoluÔÇÖya Damgalar)

[14] Evini tamir etmek isterken bu ta┼člar─▒ yani balballar─▒ bulan Necdet Y─▒ld─▒z valili─če haber vermi┼č ve bu haberden sonra, alanda arkeoloji ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člam─▒┼čt─▒r. 9- Sevin, V., Hakkari Ta┼člar─▒ ├ç─▒plak Sava┼č├ž─▒lar─▒n Gizemi, ─░stanbul, 2005, s. 17. 10- Sevin, V., a.g.e., s. 71, 107, 109.

2,994 Toplam, 1 okuma bug├╝n

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: bilgi@belgeseltarih.com
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒