Quantcast
Osmanl─▒ÔÇÖda Askerlik ve Yurtta┼č Askerli─čini D├╝zenleyen Kura Kanunlar─▒ – Belgesel Tarih

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu
H├╝seyin  Y├Âr├╝ko─člu
Osmanl─▒ÔÇÖda Askerlik ve Yurtta┼č Askerli─čini D├╝zenleyen Kura Kanunlar─▒
  • 23 Ekim 2022 Pazar
  • +
  • -
  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu /

Toplam: 1,011 , Bug├╝n: 2 Okuma

Bu yaz─▒mda ├žok konu┼čulmayan bir konudan bahsetmek istiyorum: Yurtta┼č askerli─či.

Halk─▒n tamam─▒n─▒n vatan─▒n savunmas─▒ndan sorumlu olmas─▒ anlam─▒nda kullan─▒lan ÔÇťYurtta┼č AskerlikÔÇŁ terimi, tarihi terim olarak, Frans─▒z devrimi ile ortaya ├ž─▒kan milliyet├žilik ak─▒m─▒yla do─čmu┼čtur. Buna g├Âre halk─▒n tamam─▒ vatan─▒n savunulmas─▒ndan sorumludur. Askerlik maddi kazan├ž i├žin de─čil vatani bir g├Ârev olarak yap─▒l─▒r.

Sel├žuklularda Askerlik Sistemi

Osmanl─▒lardaki askerlik sistemine ge├žmeden ├Ânce ve o sistemi daha iyi anlamak i├žin ├Âncelikle Sel├žuklulardaki askeri sistemine bir g├Âz atmak do─čru olacakt─▒r.

Sadi Bilgi├ž, Salih Aky├╝rek, F. Serap Koydemir taraf─▒ndan kaleme al─▒nan ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Askerlik Sistemi Nas─▒l Olmal─▒d─▒r?ÔÇŁ adl─▒ ├žal─▒┼čman─▒n 6 ve 7ÔÇÖinci sayfalar─▒nda Sel├žuklulardaki askerlik sistemi k─▒saca a┼ča─č─▒daki gibi anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ba┼člang─▒├žta a┼čiret kuvvetleri ┼čeklinde olan Sel├žuklu ordusu, daha sonra ihtiyaca g├Âre geli┼čtirilerek h├╝k├╝mdar ve emirlerin emrinde g├Ârev yapan maa┼čl─▒ ve toprak d├╝zenine dayal─▒ askeri kuvvetler haline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Uzun├žar┼č─▒l─▒ÔÇÖya g├Âre, Sel├žuklularda maa┼čl─▒ ve ─▒kta yani t─▒marl─▒ olmak ├╝zere ba┼čl─▒ca iki grup asker mevcuttu. Bunun yan─▒nda a┼čiret kuvvetleri, yard─▒mc─▒ halk g├Ân├╝ll├╝ kuvvetleri ve ihtiya├ž duyuldu─čunda ├╝cretli askeri kuvvetler de devreye sokulmaktayd─▒.

H├╝k├╝mdar─▒n maiyetinde bulunan maa┼čl─▒ askerler yaya ve atl─▒ olmak ├╝zere iki s─▒n─▒ft─▒. Ikta veya t─▒marl─▒ asker ise ├Â┼č├╝r has─▒las─▒ oran─▒na g├Âre harbe asker g├Ât├╝r├╝lmesi esas─▒na dayanan kuvvetlerden olu┼čuyordu.

B├╝y├╝k Sel├žuklu DevletiÔÇÖnde ordunun 3 ana grup halinde te┼čkilatland─▒─č─▒; birinci grubun ├že┼čitli kavimlerden al─▒narak hususi saray terbiyesi ile yeti┼čtirilmi┼č ve do─črudan sultana ba─čl─▒ olan ÔÇŁGulam├ón-─▒ SarayÔÇŁ oldu─ču, ikinci grubun se├žkin komutanlar─▒n emrinde her an g├Âreve haz─▒r bekleyen ÔÇťHassa OrdusuÔÇŁ ile melik, vezir ve valilerin askerleri ve ba─čl─▒ olan h├╝k├╝metlerin askerlerinden olu┼čtu─ču, ├╝├ž├╝nc├╝ grubun ise askeri ─▒ktalarda ya┼čayan gerekti─činde harbe kat─▒lan s├╝vari kuvvetlerinden meydana geldi─čini ifade edilmektedir.

Gulam├ón-─▒ Saray ve ÔÇťHassa OrdusuÔÇŁ askerleri devletten maa┼č almakta, ÔÇťaskeri ─▒ktaÔÇŁ sistemindeki askerler ise toprak gelirlerinden finanse edilmekteydi.

Iktalar sayesinde bir yandan devlete y├╝k olmadan b├╝y├╝k bir askeri g├╝├ž beslenirken di─čer yandan ├╝lkenin mamur hale gelmesi de sa─članm─▒┼č oluyordu.ÔÇťAskeri ─▒ktaÔÇŁ sisteminde, devlet i├žerisindeki arazi y─▒ll─▒k gelir durumuna g├Âre b├╝y├╝k, orta ve k├╝├ž├╝k olmak ├╝zere ÔÇť─▒ktaÔÇŁ ad─▒ verilen gruplara ayr─▒lm─▒┼č ve bu arazilerin ├Â┼č├╝r ve resimleri, hizmet kar┼č─▒l─▒─č─▒nda emirlere ve askerlere verilmi┼čti.

Bu ├╝├ž grup d─▒┼č─▒nda gerekti─činde halktan da ├╝cretli asker toplan─▒r, bunlara ÔÇťHa┼čerÔÇŁ denirdi. Bunun yan─▒nda, ├Âzellikle u├ž boylar─▒nda o b├Âlgenin komutan─▒n─▒n emrindeki hassa ve s├╝vari birliklerinin yan─▒nda sadece sava┼ča kat─▒l─▒p ganimetten pay alan, baz─▒ durumlarda sadece gaza i├žin sava┼čan ak─▒nc─▒ T├╝rkmen birlikleri de bulunmakta idi. Ayr─▒ca ÔÇťGaziyanÔÇŁ ad─▒ verilen g├Ân├╝ll├╝ bir asker grubu daha mevcuttu. Sefer durumunda b├╝t├╝n bu gruplar toplan─▒r ve devlet merkezinden g├Ârevlendirilen bir ├╝st d├╝zey komutan─▒n emrinde sava┼ča i┼čtirak edilirdi.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ─░lk D├Ânemindeki Askerlik

Y├╝zy─▒llarca zaferden zafere ko┼čan T├╝rk ordusunun, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun kuruldu─ču ve geli┼čme d├Ânemlerinde, zaman─▒na g├Âre ├žok sa─člam denilebilecek d├╝zenli bir askere alma sistemi mevcuttu. Osmanl─▒larda Orhan Bey d├Ânemine kadar eli silah tutan ve Osmanl─▒ topraklar─▒nda ya┼čayan herkes sava┼člara kat─▒l─▒rd─▒ (Ordu millet anlay─▒┼č─▒).

Orhan Bey d├Âneminde yaya ve m├╝sellem olmak ├╝zere ilk d├╝zenli ordu kuruldu. Yaya ve m├╝sellem oca─č─▒ piyade askerlerden olu┼čuyordu. Bu piyadeler ola─čan ├╝st├╝ vergiden muaf olduklar─▒ i├žin m├╝sellem olarak an─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak fetret d├Âneminden sonra m├╝sellem kavram─▒ bu oca─č─▒n i├žinde yer alan yayalardan ├žok s├╝variler i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Yaya ve m├╝sellemlere muharebe zamanlar─▒nda iki┼čer ak├že g├╝ndelik verilir, muharebeye gitmedikleri vakitlerde ise kendilerine g├Âsterilmi┼č olan ├žiftlikleri ekip bi├žerek buna mukabil devlet hazinesine verecekleri ├Â┼č├╝r ve resmi kendileri al─▒rlard─▒. Yaya ve m├╝sellemler XV. y├╝zy─▒l ortalar─▒na kadar bilfiil silahl─▒ hizmette bulunmu┼člar ve daha sonra Kap─▒kulu yaya ve s├╝varileri ├žo─čal─▒nca bunlar ordunun geri hizmetlerinde nakliyat, maden i┼čletmeleri, kale in┼čaat─▒, tersane hizmeti gibi i┼člerde kullan─▒lm─▒┼člard─▒r. (─░. Hakk─▒ UZUN├çAR┼×ILI, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼čundan ─░stanbulÔÇÖun Fethine Kadar.)

Osmanl─▒ÔÇÖda Klasik Ordu D├Ânemi

1.Mehmet taraf─▒ndan klasik ordu modeline ge├žilmi┼čtir.

Osmanl─▒ ─░mparatorluk ordusu kara ordusu ve donanmadan meydana gelmi┼čtir.

Kara ordusu ise, ÔÇťKap─▒kulu Ocaklar─▒ÔÇŁ, hudut kuvvetlerinin de d├óhil oldu─ču ÔÇťEyalet KuvvetleriÔÇŁnden meydana gelmi┼čtir.

─░mparatorlu─čun kurulmas─▒, geli┼čmesi ve gerilemesinde Donanma ├žok etkili olmu┼čtur

Kap─▒kulu Ocaklar─▒ dev┼čirme usul├╝ yeti┼čtirilen Yeni├žeri ve Sipahi Ocaklar─▒ndan, Eyalet kuvvetleri ise eyaletlerin besleyip te┼čkilatland─▒rd─▒klar─▒ T─▒marl─▒ Sipahilerden olu┼čuyordu.

Zaman i├žinde geli┼čmelere ayak uyduramayan ve ├že┼čitli nedenle bozulan bu sistemi, zaman i├žinde ─▒slah etmek veya kald─▒rmak i├žin bir├žok ├žaba harcanm─▒┼čt─▒r.

Kap─▒kulu Askerleri

Kap─▒kulu askerleri merkeze ba─čl─▒, yani padi┼čah─▒n ve saltanat y├Ânetimin yan─▒nda bulunan askerlerdir.

Kap─▒kulu askerlerinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ yeni├žerilerden meydana geliyordu, dev┼čirme idiler. Bunlar padi┼čah─▒n kulu durumunda idiler.

Yeni├žeri Oca─č─▒ erken d├Ânem Osmanl─▒ tarih├žileri taraf─▒ndan da kabul edildi─či ├╝zere I.Murad taraf─▒ndan 1361 y─▒l─▒nda Edirne’nin fethini takiben kuruldu. Hristiyan ailelerin ├žocuklar─▒ aras─▒ndan se├žilerek yeti┼čtirilmi┼č Yeni├žeriler (Yeni askerler) Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n merkez ordusunu olu┼čturmu┼čtur. Yeni├žeriler sava┼člarda padi┼čah─▒n bulundu─ču merkez kolunda bulunur, bar─▒┼č zaman─▒nda ─░stanbul’u korurlard─▒. Yeni├žeriler genellikle sava┼č alan─▒nda bulunmazlard─▒. ├ç├╝nk├╝ yeni├žerilerin g├Ârevi i├ž huzursuzluklar─▒ ve ayaklanmalar─▒ bast─▒rmakt─▒. Yeni├žeri Oca─č─▒, kap─▒kulu askerleri daha ziyade Kent g├╝venli─činden ve s─▒n─▒rlar─▒n korunmas─▒ndan sorumlu olan, silah olarak genellikle t├╝fek, k─▒l─▒├ž, ok ve yay, kalkan, m─▒zrak kullanan sava┼č├ž─▒ bir s─▒n─▒ft─▒. Kap─▒kulular kat─▒ ve ├Âd├╝ns├╝z kurallara ba─članm─▒┼č askerlerdi. Kap─▒kulu olacak ki┼činin ailesiyle ve diniyle t├╝m ba─člar─▒n─▒ koparmas─▒, ayn─▒ yeni do─čmu┼č gibi, h├╝k├╝mdardan ba┼čka kimseye maddi ya da duygusal herhangi bir ba─č hissetmemesi gerekiyordu. Kuruldu─ču d├Ânemde d├╝nyan─▒n say─▒l─▒ askeri ├Ârg├╝t├╝ kabul edilen ve Osmanl─▒ Devleti’nin y├╝kseli┼č a┼čamas─▒na eri┼čmesinde b├╝y├╝k katk─▒lar─▒ olan Yeni├žeri oca─č─▒ daha sonra geli┼čen olumsuz olaylar nedeniyle ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r (Osman Tiftik├ži, Osmanl─▒ÔÇÖdan G├╝n├╝m├╝ze Ordunun Evrimi).

Eyalet Askerleri

Ordunun b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunu eyalet askerleri olu┼čturur ve bu askerler de k├Âyl├╝lerden meydana gelirdi.

Osman Tiftik├ži, s├Âz konusu kitab─▒nda eyalet askerlerini a┼ča─č─▒daki gibi anlatmaktad─▒r

Askerlik, vergi ├Âdemek gibi k├Âyl├╝n├╝n yapmak zorunda oldu─ču angaryalardan biriydi. Askerli─čin zaman─▒, ya┼č─▒ ve s├╝resi belli de─čildi. Ordunun sadece asker ihtiyac─▒ de─čil, di─čer ihtiya├žlar─▒ da k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan angarya bi├žiminde kar┼č─▒lan─▒rd─▒. ├ľrne─čin Y├Âr├╝k k├Âyleri ordu i├žin ├žad─▒r ve yelken bezi dokuyor, nal d├Âk├╝yor, gemiler i├žin zift ve kereste haz─▒rl─▒yordu. Baz─▒ k├Âyler arpa, pirin├ž, baz─▒lar─▒ da at, deve yeti┼čtirmek, baz─▒lar─▒ da kale suyollar─▒ ve in┼čaat i┼čleri yapmak zorundayd─▒.

Eyalet askerlerinin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝ t─▒mar ve zeamet sahibi sipahi cebel├╝ler olu┼čtururdu. T─▒mar sahipleri sava┼ča ├ža─čr─▒ld─▒klar─▒nda bu yeti┼čtirdikleri cebel├╝lerle beraber sava┼ča giderlerdi. Cebel├╝ler t─▒mar sahiplerinin yeti┼čtirdikleri askerlerdir. Bunlar bar─▒┼č zaman─▒ ├žift├ži, sava┼č zaman─▒ ise askerdirler.

Di─čer taraftan Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n toprak ya da ekonomik d├╝zeni 16. y├╝zy─▒ldan itibaren bozulmaya ba┼člar ve t─▒mar sistemi da─č─▒lma s├╝recine girer ve orduya do─črudan yans─▒r. T─▒mar sisteminin ├ž├Âk├╝┼č├╝ ile ordunun bu kesimi de ├ž├Âker. T─▒mar sahiplerinin yerini yerel derebeyleri durumunda olan ayanlar al─▒r. Osmanl─▒ art─▒k ayanlar─▒n emrindeki askeri g├╝ce muhta├ž durumdad─▒r

Yeni├žeri Oca─č─▒n─▒n Kald─▒r─▒lmas─▒

Yeni├žeri Oca─č─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ yeni bir ordunun kurulmas─▒ ve yeni bir d├Ânemin kurulmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bir ba┼člang─▒├žt─▒r

Tarih├ži Prof. Dr. G├╝ltekin Y─▒ld─▒z, Yeni├žeri Oca─č─▒ÔÇÖn─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n gerek├žesi olarak ┼čunlar─▒ s├Âylemektedir:

Yeni├žeriler art─▒k muharip olarak g├╝├žl├╝ ve etkili de─čildir ve sava┼č d├╝zeni de de─či┼čti─činden etkinli─čini kaybetmi┼čtir. Zaten Yeni├žeriler de sadece asker de─čillerdi, ticaret yapmaya ba┼člam─▒┼člar, i┼č├ži grevlerinin ilk bi├žimlerinin i├žinde yer alm─▒┼člar ve dev┼čirme usul├╝ sona ermi┼čtir. Sultan─▒ frenleyecek tek g├╝├žt├╝r, zira arkalar─▒nda ayan e┼čraf─▒, ulema, esnaf da bulunmaktad─▒r.

Yeni├žeri Oca─č─▒ÔÇÖn─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ ile ilgili olarak a┼ča─č─▒daki bilgiler, olan Faruk Ay─▒nÔÇÖ─▒n ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ 1839-1914ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ndan edinilmi┼čtir.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun geni┼čleme ve y├╝kselme d├Ânemlerinde b├╝y├╝k yararlar─▒ g├Âr├╝len Yeni├žeri Oca─č─▒, son zamanlarda ├Âzellikle de XVII. y├╝zy─▒ldan itibaren devlet i├žin zararl─▒ bir unsur h├óline gelmi┼čtir. Gerek Anadolu’da gerekse ─░stanbul’da yeni├žerilerin bu as─▒rda ve sonras─▒nda ├žapulculuklar─▒, isyanlar─▒ devam etmi┼č, bunlar─▒n d├╝zenleri ile ilgili olarak al─▒nan tedbirler de hi├ž bir i┼če yaramam─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ Devleti’nin yap─▒s─▒ndaki zaaf ve gerilemelerin etkisi ile t─▒mar sisteminin bozulmas─▒, yeni├žerilerin disiplinden uzakla┼čmalar─▒, devletin ekonomik olarak Avrupa devletleri kar┼č─▒s─▒nda gerilemesi ve bunlar─▒n bir sonucu olarak da ├╝st ├╝ste yenilgilere u─čramas─▒, devlet y├Âneticilerini orduda k├Âkl├╝ ─▒slahatlar yapma gere─čine inand─▒rm─▒┼čt─▒.

Nitekim ─▒slahat d├╝┼č├╝ncesini ve yenile┼čmeyi bir b├╝t├╝n olarak d├╝┼č├╝nen d├Ânemin h├╝k├╝mdar─▒ III. Selim, bu alanda en ├Ânemli ad─▒m─▒ atarak, Yeni├žeri Oca─č─▒’n─▒n d─▒┼č─▒nda Nizam-─▒ Cedit Te┼čkil├ót─▒’n─▒ kurma gere─čini duymu┼čtur. III. Selim’in amac─▒, uzun vadede Yeni├žeri Oca─č─▒’n─▒ kald─▒rmak, her t├╝rl├╝ ilerleme ve yenile┼čmeye kar┼č─▒ ├ž─▒kan bir k─▒s─▒m uleman─▒n n├╝fuzunu k─▒rmak; Avrupa’n─▒n ilim, sanat, ziraat ve ticarette kaydetti─či yenilikleri ├╝lkeye getirmekti. Fakat O, bunlar─▒n ├žo─čunu ger├žekle┼čtirememi┼č yeni├žerilerin ayaklanmalar─▒ sonucu Nizam-─▒ Cedit Te┼čkil├ót─▒’yla birlikte hayat─▒n─▒ da kaybetmi┼čti.

Osmanl─▒ taht─▒na ge├žen II. Mahmut da ayn─▒ yoldan giderek ─▒slahatlara devam etmi┼č, Yeni├žeri Oca─č─▒’n─▒ 1826 y─▒l─▒nda kald─▒rmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Yeni├žerilerin tarihten silindi─či bu olaya VakÔÇÖa-─▒ Hayriye, yani Hay─▒rl─▒ Olay ad─▒ verilmi┼čtir.

Toprak A─čal─▒─č─▒n─▒n Do─čmas─▒

Yeri gelmi┼čken Prof. Dr. Ekrem Bu─čra EkinciÔÇÖnin ÔÇťT─▒marl─▒ Sipahiden K├Ây A─čas─▒naÔÇŁ adl─▒ makalesinden yararlanarak toprak a─čal─▒─č─▒n─▒n nas─▒l do─čdu─čundan bahsetmek isterim:

Dirlik te┼čkilat─▒ zamanla zaafa d├╝┼čm├╝┼č, giderek sipahilik rastgele ┼čah─▒slar─▒n eline ge├žmi┼čti. XVII. as─▒rdan itibaren yeni t─▒mar verilmemi┼č, valiler, kap─▒lar─▒nda ├╝cretli askerler yeti┼čtirmek zorunda kalm─▒┼č, Sultan Abd├╝lmecid devrinde, t─▒mar kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Sipahiler s─▒radan halka kar─▒┼čm─▒┼č, toprak kiralar─▒ a┼čar, iltizam yoluyla m├╝ltezimler taraf─▒ndan toplanmaya ba┼članm─▒┼č, bu usulde, her bir k├Ây├╝n ├ó┼čar─▒ ihaleye ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Kefil ve ipotek g├Âstererek devlete en y├╝ksek mebla─č─▒ ├Âdemeyi taahh├╝t eden kimse, ihaleyi kazanm─▒┼čt─▒r. Bu usule┬áiltizam, bu i┼či ├╝stlenene de┬ám├╝ltezim┬ádenirdi. Devlete ipotek g├Âstermek ancak m├╝lk sahipleri iltizama girebilirdi

1858 y─▒l─▒nda Arazi Kanunnamesi ile Tapu Nizamnamesi ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, k├Âyl├╝n├╝n, ekip bi├žti─či m├«r├« topra─č─▒ kendi ad─▒na kaydettirmesi emrolunmu┼čtu. Toprak m├╝lk k─▒l─▒nm─▒yor; ancak m├╝lkiyete olduk├ža yakla┼čt─▒r─▒l─▒yordu. Herkesin eline tapu senedi veriliyordu. Toprak ├╝zerindeki hukuk├« tasarruflar, art─▒k tapu memuru huzurunda yap─▒lacakt─▒.

Ne var ki k├Âyl├╝lerin ├žo─ču tescil emrine kulak asmam─▒┼čt─▒r. Bunun sebebi yaln─▒zca resm├« k├óidelere kar┼č─▒ gev┼čeklik de─čildi. K├Âyl├╝, tescil masraf─▒ ve arazi vergisi ├Âdemek istemiyordu. ├ťstelik asker alma sistemi ├Âteden beri arazi m├╝lkiyetine dayal─▒ oldu─ču i├žin, bu i┼čten bir k├╝lfet kokusu alm─▒┼čt─▒. Tescil ettirirse, ba┼č─▒na i┼č a├ž─▒laca─č─▒ndan korkuyordu. Ancak bu vehmi, k├Âyl├╝ye pahal─▒ya patlad─▒. Uyan─▒k ta┼čra ileri gelenleri, geni┼č arazileri kendi adlar─▒na tescil ettirdi. B├Âylece toprak a─čalar─▒ meydana geldi. K├Âyl├╝, art─▒k devletin de─čil; a─čan─▒n topra─č─▒n─▒ ekip bi├žecektir.

Yeni Ordu ├çal─▒┼čmalar─▒

Faruk Ay─▒n, TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ ad─▒ kitab─▒n─▒n ├Âns├Âz├╝nde yeni ordu kurma ├žal─▒┼čmalar─▒ ile ilgili a┼ča─č─▒daki tespitleri yapm─▒┼čt─▒r:

Yeni├žeri Oca─č─▒’n─▒n 1826’da kald─▒r─▒lmas─▒ndan sonra sadece silah ve e─čitimin d├╝zenli ve modern bir ordu i├žin yeterli olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âren Osmanl─▒ Devlet Erk├ón─▒, orduya asker temini ile asker kaynaklar─▒n─▒n daha s├╝rekli, verimli ve kal─▒c─▒ olarak sa─članmas─▒ i├žin baz─▒ tedbirlerin al─▒nmas─▒ gerekti─čini g├Ârm├╝┼člerdir. 1826 sonras─▒nda Osmanl─▒ Devleti’nde muvazzaf ordu i├žin uygulanan askere alma sisteminde kurall─▒, normal bir ├╝cretli askerlik sistemi uygulanamad─▒─č─▒ gibi, askerli─čin bir vatanda┼čl─▒k g├Ârevi oldu─ču fikri de halka benimsetilememi┼čti. Yaln─▒z M├╝sl├╝manlar─▒n sil├óh alt─▒na al─▒nd─▒─č─▒ bu d├Ânemde, askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ de b├╝t├╝n Osmanl─▒ halk─▒na e┼čit ┼čartlarda payla┼čt─▒r─▒lamam─▒┼čt─▒. Bu nedenle asker alma sisteminde ├žok ├Ânemli de─či┼čikliklere ba┼članm─▒┼č ve de─či┼čikliklerin gerek├želeri Tanzimat Ferman─▒nda “Askerlik meselesinin Devletin bekas─▒ ve y├╝kselmesi i├žin vazge├žilmez bir husus ve bunun b├╝t├╝n Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču i├žinde ya┼čayan tebaalar─▒ i├žin, yerine getirilmesi gereken bir vatanda┼čl─▒k borcu” oldu─ču ┼čeklinde yer alm─▒┼čt─▒r. Bu tarihten sonra da yap─▒lan askeri d├╝zenlemeler ve 1846 dan sonra uygulanan kura kanunlar─▒ ile 1914 y─▒l─▒na kadar gelinmi┼čtir. S─▒ras─▒yla 1846, 1870, 1886 ve 1914 y─▒llar─▒nda olmak ├╝zere asker alma kanunlar─▒ da denilen tam bir “Kura Kanunu” y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼čtir.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin son d├Ânemlerindeki en ├Ânemli sorunlar─▒ndan birisi orduya yeterli say─▒da asker bulunamamas─▒d─▒r.

Yeni├žerili─čin 1826ÔÇÖda kald─▒r─▒lmas─▒ ile yerine Asakiri Mansure-i Muhammediye (Muhammed’in muzaffer askerleri) kurulmu┼čtur. Asakiri Mansure-i Muhammediye y├╝k├╝ml├╝l├╝─če dayan─▒yor, paral─▒ askerlik sistemi kald─▒r─▒l─▒yordu. B├Âylece milli orduya y├Ânelik ├žok ├Ânemli bir ad─▒m at─▒lm─▒┼č oluyordu. Tanzimat Ferman─▒ ile ├Ânerilen yenilikler asker alma ve askerlik s├╝resi ile ilgilidir. Asker alma sistemi ayn─▒ zamanda toplum ile askeri yap─▒ aras─▒ndaki ili┼čkiyi kuran askeri yap─▒y─▒ ┼čekillendiren en ├Ânemli uygulamad─▒r. Yeni├žerili─či, T─▒marl─▒ Sipahilerinden ay─▒ran fark, asker alma y├Ântemindeki ayr─▒l─▒ktan kaynaklan─▒yordu (Suat ─░lhan, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Askeri Yap─▒s─▒ ─░├žerisinde TanzimatÔÇÖ─▒n Yeri, Sh.572)

TanzimatÔÇÖ─▒n ├Ânemli ├Âzelli─či yenile┼čmenin daha geni┼č bir alana yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒, askerlikle birlikte di─čer sosyal ve politik konulara da yer vermesidir (Suat ─░lhan, Sh. 573)

Yeni├žerili─čin ve T─▒marl─▒ Sipahinin kald─▒r─▒lmas─▒ndan sonra meslek ordusuna tam bir y├Âneli┼č g├Âr├╝l├╝r. Meslek ordusuna y├Âneli┼č b├╝y├╝k de─či┼čiklikleri gerektiriyordu. De─či┼čen sadece silah, ara├ž gere├ž de─čildi. Bunlardan ├Ânemli olarak, yeni silah ve yeni te┼čkilat─▒n e─čitimi ve imparatorluk yap─▒s─▒, imparatorluk k├╝lt├╝r ├ževresi ile uyumu s├Âz konusuydu (Suat ─░lhan, Sh:575).

Bu uyum sonucunda uygulanan e─čitim sistemi ve ac─▒ deneyimler Atat├╝rk ku┼ča─č─▒n─▒ yaratm─▒┼čt─▒r.

Modern Osmanl─▒ Ordusu

TanzimatÔÇÖa kadar yap─▒lan askerlik d├╝zeninde ocak ┼čeklinin d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒lmam─▒┼č ve bu nedenle de askerlik bir vatan ├Âdevi olamam─▒┼čt─▒r. G├╝lhane Hatt-─▒ H├╝mayunu ilk defa olarak tebaa i├žin haklar ve ├Âdevler kabul etmi┼čtir. 6 Eyl├╝l 1843ÔÇÖte bir kanun ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ devletinin askerlik sistemi ba┼čtan a┼ča─č─▒ de─či┼čtirilmi┼č, tebaan─▒n ├Âdevleri aras─▒nda askerlik hizmeti ├Ânemli bir yer tutmu┼čtur. Bab-─▒ Ali, Hristiyanlar─▒n askerlik yapmalar─▒ ile ilgili d├╝zenlemeleri bir s├╝re i├žin sonraya b─▒rakmay─▒ uygun bulmu┼čtur ( Osmanl─▒ Tarihi-Nizam─▒ Cedid ve Tanzimat Devirleri Ord. Prof. Enver Ziya Karal- Sh. 178-,179,180).

Kura Kanunu ile Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin askerlik sistemi ba┼čtanba┼ča de─či┼čiyor, Ocak usul├╝nde, kariyerli askerlik kald─▒r─▒l─▒yor, yerine kurÔÇÖa usul├╝ askerlik konuyordu. Avrupa ordular─▒n─▒n silah ve e─čitim usul├╝nden ba┼čka, kurulu┼č kadrolar─▒ da al─▒n─▒yordu. Memleket askerlik bak─▒m─▒ndan b├Âlgelere ayr─▒l─▒p, her b├Âlgeden al─▒nacak askerin say─▒s─▒ o b├Âlgenin geni┼čli─či ve n├╝fusu ile uygun bir say─▒ya ba─čland─▒. Her aileden bir ├žocuk bir ├žocuk al─▒nmas─▒ usul├╝ kabul edildi, tek ├žocuklu ailelerden asker al─▒nmad─▒. (TanzimatÔÇÖtan Kurtulu┼ča Osmanl─▒ Ordusu ÔÇôErgin Taner, Sh.19)

1846 Tarihli Kura Kanunu

1843 tarihli “Tensikat-─▒ Celile-i Askeriye Kanunu gere─či her sene muvazzaf erlerden be┼č y─▒l─▒n─▒ dolduranlar terhis olaca─č─▒ndan, do─čal olarak ordunun be┼čte biri de─či┼čtirilecekti. Ancak Osmanl─▒ ├╝lkesinde n├╝fus say─▒m─▒ yap─▒lamad─▒─č─▒ndan, pl├ónlanan ┼čekilde hemen kura usul├╝ne ge├žilememi┼čti.

Dolay─▒s─▒yla 1844 y─▒l─▒nda terhis olacak olan nizamiye erlerinin yerine normal bir celp de yap─▒lamam─▒┼čt─▒. Bu ama├žla 1844 tarihinde ta┼črada ve ta┼čradan ─░stanbul’a ├že┼čitli nedenlerle gelenlerden askerlik ├ža─č─▒nda olanlar alel├ócele tespit edilip bunlara kura ├žektirilmi┼čti.

Bu suretle 1843 tarihindeki d├╝zenlemelerden sonra ilk kura ├žekilmi┼č ve uygulama eksik ve adaletsiz de olsa imk├ónlar─▒n elverdi─či bi├žimiyle, arzulanan ┼čekilde olmasa da ba┼člam─▒┼čt─▒. Bunun ├╝zerine bir kura kanununun haz─▒rlanmas─▒ amac─▒yla ├žal─▒┼čmalara ba┼čland─▒. Nihayet, 1846 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda konu “Dar-─▒ ┼×uray─▒ Asker├«” de ele al─▒nd─▒. Yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar sonunda bu konu ile ilgili olarak bir yasa teklifi haz─▒rlanarak Meclis-i Val├ó-y─▒ Ahk├óm-─▒ Adliye’ye sunuldu. Meclis’te yap─▒lan g├Âr├╝┼čmeler ve tart─▒┼čmalar sonunda kesin ┼čeklini alan bu yasa teklifi, padi┼čah─▒n onay─▒ndan sonra yay─▒nlanarak Osmanl─▒ Devleti’nin ilk kura kanunu olarak y├╝r├╝rl├╝─če girdi.12 Hicr├« 1262 (1846) tarihinde ├žok say─▒da bas─▒larak b├╝t├╝n ordu merkezlerine ve ilgili yerlere g├Ânderilmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čmada 1262 (1846) tarihli ilk bas─▒ml─▒ metin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. (Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ 1839-1914ÔÇŁ, Faruk Ay─▒n Sh.11)

44 sayfal─▒k bu kura kanununda askerli─čin kimler taraf─▒ndan yap─▒laca─č─▒, askerlik ├ža─č─▒, kura daireleri ile kura meclislerinin olu┼čturulmas─▒, firar, ceza meseleleri askerlikten istisna olanlarda aran─▒lacak ┼čartlar; bedelli askerli─čin ne ┼čekilde yerine getirilece─či ile, g├Ân├╝ll├╝ asker olmak isteyeceklerde aran─▒lacak ┼čartlar gibi konular geni┼č ┼čekilde yer almaktad─▒r. ( Faruk Ay─▒n Sh.12)

Askerli─čin M├╝sl├╝man halk i├žin vatan borcu oldu─ču, dinimizin de bunu buyurdu─ču ├Ânemle vurgulanm─▒┼čt─▒r.

– Askerlik s├╝resi 5 y─▒l, askerlik ya┼č─▒ da 20-25 ya┼člar─▒ aras─▒ olarak belirlenmi┼čtir.

– Ordunun asker ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin ordu b├Âlgelerinde temin merkezlerinin kurulmas─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. (Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda XIX. Y├╝zy─▒lda Askere Alma Sistemi (1826-1914) T├╝mg.Hakk─▒ Y─▒lmaz ├ç─░YAN Sh. 246)

1844 y─▒l─▒ mart ay─▒ndan itibaren b├╝t├╝n imparatorlukta olu┼čturulan be┼č ayr─▒ ordu i├žin ayr─▒lan b├Âlgelerin her birinde asker al─▒m─▒n─▒n kura ile yap─▒laca─č─▒, ismine kura isabet etmeyenlerle ilgili yap─▒lacak i┼člemler, askerlikten muaf tutulacaklar─▒n uyacaklar─▒ kurallar, bedelli askerli─čin ┼čartlar─▒ ve nas─▒l uygulanaca─č─▒ ve g├Ân├╝ll├╝ askerli─čin ne anlama geldi─či, nas─▒l uygulanaca─č─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒yla h├╝kme ba─članm─▒┼čt─▒r.

Kura kanununu uygulanmas─▒ Yeni S├Âke GazetesiÔÇÖnin, 27 Mart 2015 tarihli say─▒s─▒nda ┼č├Âyle anlat─▒lm─▒┼čt─▒r:

Muaflar ayr─▒ld─▒ktan sonra kuraya kat─▒lacaklar─▒n say─▒s─▒ 150, o kazadan askere al─▒nacaklar─▒n ise 25 ki┼či oldu─čunu kabul edilerek kura ├žekimi yap─▒l─▒r. Buna g├Âre; kuraya kat─▒lmalar─▒ gerekti─či halde firar edenlerin 5 ki┼či oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lerek, bu say─▒ 25ÔÇÖten ├ž─▒kar─▒larak, geriye kalan 20 ki┼či 150 aday aras─▒ndan kura ile ayr─▒lacakt─▒r.

Kura i┼člemi tamamland─▒ktan sonra al─▒nacak yeni askerler toptan meclis huzuruna ├ža─čr─▒lacaklar, kendilerine kanunun on birinci bendi okunarak anlam─▒ a├ž─▒klanacakt─▒r. Kuraya kat─▒lmay─▒p firar edenler vali ve kaza y├Âneticilerince nerede yakalan─▒rlarsa derhal askere g├Ânderilecek, bunlara ayr─▒ca bir ceza verilmeyecektir. Ancak, kuradan sonra firar eden olur da ele ge├žirilirse derhal birli─čine sevk edilece─či gibi, altm─▒┼č de─čnek vurularak cezaland─▒r─▒lacakt─▒r. Be┼č y─▒l hizmet edecekleri, i┼čleri ├ž─▒kt─▒─č─▒nda bu s├╝re i├žinde kendilerine izin verilece─či, 25 ya┼č─▒na gelinceye kadar isimlerine kura isabet etmeyenlerin de mutlaka askere al─▒nacaklar─▒, bunun bir din ve devlet hizmeti oldu─ču iyice vurgulanacakt─▒r. Ana-babalar─▒n─▒ g├Ârmek ve baz─▒ i┼člerini yoluna koymak i├žin kendilerine yirmi g├╝n izin verildi─čini, s├╝re bitiminde gelmezlerse, ele ge├žirildiklerinde haklar─▒n da ÔÇśasker firar─▒ÔÇÖ i┼čleminin yap─▒laca─č─▒, kendilerine anlat─▒lacakt─▒r. Ayr─▒ca g├Ârevlerinde ba┼čar─▒l─▒ olurlarsa y├╝ce r├╝tbelere ve ├že┼čitli m├╝k├ófatlara nail olacaklar─▒, anlayabilecekleri bir dilde a├ž─▒klanacakt─▒. Daha sonra her birine teker teker yemin ettirilecektir. ─░simlerine kura ├ž─▒kanlar, yerlerine ÔÇśbedelÔÇÖ vermek isterlerse kendilerine tan─▒nan yirmi g├╝nl├╝k izin s├╝resi i├žinde, istenilen nitelikte birini bulup yirminci g├╝n kaza merkezine getirip teslim edeceklerdir. Bu s├╝re i├žinde bedel bulamayanlar askere al─▒nacaklar; ancak ├╝├ž ay i├žinde yerlerine hizmeti g├Ârecek birini bulurlarsa kendileri sal─▒verilecekti.

Her ordu dairesi bir ka├ž kura dairesine ayr─▒lm─▒┼č, kura ├žekilmesi i├žin her bir dairede ├╝st r├╝tbeli bir subay g├Ârevlendirilmi┼čtir. Yan─▒na bir m├╝meyyiz, birer katip, bir hekim ve zabit memuru verilerek, vard─▒klar─▒ kazada h├ókim, m├╝ft├╝ ve y├Âre ileri gelenlerinden bir kura meclisi olu┼čturulmu┼č, askerlik ├ža─č─▒na gelmi┼č olanlar ├ža─čr─▒larak i├žlerinden muaf ve istisna olanlar varsa onlar ayr─▒larak kalanlar i├žin kura ├žekilmi┼čtir.

─░stanbul halk─▒ndan ya da ilmiye s─▒n─▒f─▒ ile kalemiye ve m├╝lkiyeden kapucuba┼č─▒ ve m├╝derris, tecr├╝beli y├Ânetici memur r├╝tbesinde olanlar, memleket m├╝ft├╝leri, baz─▒ ┼čeyh ve dervi┼člerle memuriyetleri vekil ile idare ettirilemeyen imam ve hatiple m├╝ezzin ve kayyumlar, v├╝cut├ža askerlik hizmetini yerine getiremeyecek sakatl─▒klar─▒ olanlar, uzun s├╝re iyile┼čemeyecek hastalar, ulema ve medrese ilimlerini tahsil edenler ile medreselerde bulunan talebe-i ulumdan kura meclisinde imtihan olunarak ba┼čar─▒l─▒ g├Âr├╝lenler, yetmi┼č ya┼č─▒na varm─▒┼č veya on be┼č ya┼č─▒na girmemi┼č olanlar, hasta birine, dul bir kad─▒na bakan fakat ondan ba┼čka bunu yapacak kimsesi olmayanlar, evinde yaln─▒z olanlar─▒n kuraya kat─▒lmamalar─▒ uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Kuraya dahil olmayan ve ismine kura isabet etmeyenlerden g├Ân├╝ll├╝ yaz─▒lmak isteyenler bedence sakat olmamak, 18-32 ya┼člar─▒ aras─▒nda olmak, tersane ve kale top├žusu i├žin ayr─▒lan yerler hakk─▒ndan ve k├Ât├╝ i┼člerde ├žal─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olmamak ko┼čuluyla asker olabilirlerdi Be┼č y─▒ll─▒k zorunlu askerlik s├╝resini bitirip terhis olmaya hak kazananlar i├žerisinde g├Ân├╝ll├╝ olarak tezkere b─▒rak─▒p askerlik yapmak isteyenlerden erlere onba┼č─▒, onba┼č─▒lara ├žavu┼č, ├žavu┼člara ÔÇśm├╝lazim-i sani (te─čmen) r├╝tbeleri verilecekti. Ancak, bir ├╝st r├╝tbeye y├╝kseltilmelerine yetenekleri elveri┼čli olmayanlar─▒n maa┼člar─▒na zam yap─▒lacakt─▒r.

G├Ân├╝ll├╝ Askerlik

1846 Kura Kanunundaki g├Ân├╝ll├╝ askerlik, R─▒dvan Ayad─▒n taraf─▒nda yaz─▒lan ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde Askeri Y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ve Muafiyetler(1826- 1914)ÔÇŁ adl─▒ tezde ┼č├Âyle anlat─▒lm─▒┼čt─▒r: Muvazzaf orduya her sene gerekli olan asker temini i├žin kura y├Ântemine ba┼čvurulaca─č─▒ karara ba─članm─▒┼čt─▒. Fakat ÔÇťahalinin ├žo─čunun a├ž─▒k bir ┼čekilde askerli─če olan istek ve arzular─▒ gere─činceÔÇŁ hen├╝z kuraya d├óhil olmam─▒┼č, kuraya girip de ismine kura isabet etmemi┼č, kanun gere─či askerlikten kurtulmu┼č olanlar kendi r─▒zas─▒yla g├Ân├╝ll├╝ olarak ÔÇťdin ve devletlerine hizmet etmek amac─▒ylaÔÇŁ asker olmak isterlerse belirlenen ┼čartlara uygun olmalar─▒ ko┼čuluyla geri ├ževrilmeyecek ve istedikleri s─▒n─▒fa kaydedilmeleri sa─članacakt─▒.

Ayr─▒ca bu g├Ân├╝ll├╝ askerlerin 5 y─▒ll─▒k muvazzaf askerlik hizmetinin ard─▒ndan 7 y─▒l s├╝recek olan redif askerli─čine ge├žmeleri istenmi┼čti. E─čer bu 5 y─▒ll─▒k muvazzaf askerli─če al─▒nmadan ├Ânce redif askeri olarak g├Ârev yapm─▒┼člarsa bu s├╝re 7 y─▒ldan d├╝┼č├╝r├╝lecek ve kalan s├╝reyi tamamlamak ├╝zere redif askerli─čine devam edeceklerdi.

Gayrim├╝slimlerin Durumu

1846 Kura Kanunu, devrin ┼čartlar─▒ ─▒┼č─▒─č─▒nda incelendi─činde; devletin genel olarak ihtiya├ž duydu─ču say─▒da vatanda┼č─▒n─▒ e┼čit ┼čartlarda askere almas─▒na imk├ón veren bir d├╝zenleme oldu─ču g├Âr├╝lmektedir. Bu kanundaki en b├╝y├╝k zafiyet mecburi askerli─čin sadece M├╝sl├╝manlara y├╝klenmesi ve ├žok geni┼č istisnalar tan─▒mas─▒yd─▒. (T├╝mg. Hakk─▒ Y─▒lmaz ├ç─░YAN, Sh. 247)

1870 Tarihli Kura Kanunu

Uygulamada bir├žok di─čer eksik ve hatal─▒ uygulamalar ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan yeni bir askere alma kanununun haz─▒rlanmas─▒na gerek duyulmu┼čtur. Bu ama├žla H├╝seyin Avni Pa┼ča geni┼č ├žapl─▒ asker├« d├╝zenlemeleri kapsayan ÔÇťKuvve-i Umumiye-i Askeriye NizamnamesiÔÇŁ 18 A─čustos 1869 (10 Cemaziy├╝levvel 1287) tarihinde yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Yeni kura kanununun temel h├╝k├╝mleri 1908 d├╝zenlemelerine kadar y├╝r├╝rl├╝kte kalm─▒┼č ve bu kanun ile yenilikler getirilmi┼čtir.

Yap─▒lan ├žok ├Ânemli ve k├Âkl├╝ asker├« d├╝zenlemelerden sonra s─▒ra yeni bir kura kanununun haz─▒rlanmas─▒na gelmi┼čti. Bu konuda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar 8 Mart 1870 (5 Zilhicce 1286) tarihinde ÔÇťTenkisat-─▒ Cedide-i Askeriyeye Tevfikan Tanzim Olunan Kura Kanunname-i H├╝mayunÔÇŁ ad─▒ ile yeni ve Osmanl─▒ tarihinin ikinci kura kanunu padi┼čah taraf─▒ndan onaylanarak y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼čtir. (T├╝mg. Hakk─▒ Y─▒lmaz ├ç─░YAN Sh. 248,249).

1870 Tarihli Kura Kanunu, Ayten Can Tunal─▒ÔÇÖn─▒n ÔÇťTanzimat D├Âneminde Osmanl─▒ Kara Ordusunda Yap─▒lanma (1839 -1876)ÔÇŁ adl─▒ doktora tezinde, ├Âzetle ┼č├Âyle anlat─▒lm─▒┼čt─▒r:

Askerlik hizmeti, b├╝t├╝n Osmanl─▒ M├╝sl├╝man halk─▒ i├žin ┼čahsen yerine getirilecek ┼čart olup, asker al─▒m─▒ kura ve g├Ân├╝ll├╝ olmak ├╝zere iki ana kurala dayand─▒r─▒lmaktad─▒r.

Be┼č olan ordu say─▒s─▒ alt─▒ya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Kura ├žekim zaman─▒nda bir de─či┼čiklik yap─▒lmam─▒┼č, olageldi─či gibi Ruz-─▒ H─▒z─▒rÔÇÖda (H─▒d─▒rellez g├╝n├╝-6 May─▒s/Rumi 23 Nisan) bu i┼čin yap─▒lmas─▒ uygun g├Âr├╝l├╝rken, haz─▒rl─▒klar─▒n ├╝├ž ay ├Âncesinden ba┼člat─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Kura Meclislerinin kimlerden nas─▒l olu┼čturulaca─č─▒ ve her meclisin kura ├žektirece─či b├Âlge Redif Taburu Dairesi olarak benimsenmi┼čtir.

─░lmiye s─▒n─▒f─▒ diye nitelendirilen m├╝derris, kad─▒, naiplerle medreselerde ├Â─črenim g├Ârenler, hoca efendiler askerlik ya┼č─▒nda olsalar bile m├╝stesna tutulacaklard─▒r. Medreselerde geceli g├╝nd├╝zl├╝ kal─▒p e─čitim g├Ârenler kuraya dahil edilecekler.

Askerlik yapamayacak derecede bedenen sakat olanlar ( Sa─č g├Âz├╝ k├Âr, ├žolak, topal, dilsiz, kambur olanlar gibi) askerlik ya┼č─▒na geldiklerinde bir defa kuraya ├ža─čr─▒lacaklar, g├Âr├╝n├╝r sakatl─▒klar─▒ yeterli g├Âr├╝l├╝rlerse muaf tutulacaklard─▒. Ancak, haricen sakatl─▒klar─▒ olmay─▒p, hasta zay─▒f ve benzeri ┼čikayetleri olanlardan isimlerine kura isabet edenler di─čer kura isabet edenlerle birlikle ba─čl─▒ bulunduklar─▒ askeri birliklere sevk edilecekler orada doktorlar taraf─▒ndan muayene edilip askerli─če elveri┼čli olmad─▒klar─▒ saptananlar memleketlerine geri g├Ânderileceklerdi.

Kura ├ža─čr─▒s─▒na uymayanlar─▒n ya┼člar─▒ askerlik ├ža─č─▒n─▒ ge├žse bile askerlikten muaf olamayacaklard─▒.

Kura meclisine ├ža─čr─▒ld─▒klar─▒ halde saklanarak, ba┼čka yere ka├žarak gelmeyen olursa ├Âz├╝rleri ge├žerli bile olsa ÔÇťitibar ve iltifat olunmayarakÔÇŁ kuras─▒z zorla askere al─▒nacaklard─▒r.

Askerlikten kurtulmak i├žin parmaklar─▒n─▒, di┼člerini veya di─čer organlar─▒na zarar verenler kuras─▒z askere al─▒nacaklar maluliyet ve sakatl─▒klar─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n durumlar─▒na uygun hizmetlerde ├žal─▒┼čt─▒r─▒lacaklard─▒.

─░simlerine kura ├ž─▒k─▒p yerine bedel vermek isteyenlere bu yasan─▒n yedinci b├Âl├╝m├╝ okunacak, ÔÇťverilecek bedelin ne evsaf ve ┼čurut (┼čartlar) alt─▒nda olaca─č─▒ kendilerine ve pederlerineÔÇŁ anlat─▒lacakt─▒.

KanunuÔÇÖnun alt─▒nc─▒ b├Âl├╝m├╝nde g├Ân├╝ll├╝ askerlikle ilgili h├╝k├╝mler d├╝zenlenmi┼čtir.

Dikkati ├žeken bir husus da aradan bunca zaman ge├žmi┼č olmas─▒na ra─čmen M├╝sl├╝man olmayanlar─▒n askerlik yapmalar─▒na dair bu kanuna da hi├žbir maddenin konulmam─▒┼č olmas─▒d─▒r.

Uygulanmas─▒nda yine baz─▒ sorunlar ortaya ├ž─▒km─▒┼č, ├Âzellikle be┼č y─▒l ├╝st ├╝ste ismine kura isabet etmeyenlerin do─črudan redif s─▒n─▒f─▒na ayr─▒lmalar─▒ ├Âylelerinin hi├ž askeri e─čitim g├Ârmeden redifte hizmet yapmalar─▒nda s─▒k─▒nt─▒ya yol a├žm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ ├çerkez kabileleriyle ├Âzellikle Do─ču ve G├╝ney Do─ču AnadoluÔÇÖdaki a┼čiretlerden asker al─▒m─▒nda zorluklar devam etmi┼čtir (Sh.107-126).

Daha ├Ânceki kanunlarda 12 y─▒l olan askerlik s├╝resi bu kanunlarla 20 y─▒l─▒ kapsayacak ┼čekilde nizamiye, redif ve mustahfaz olarak ├╝├ž b├Âl├╝me ayr─▒lm─▒┼č ve her an e─čitimli askerleri silah alt─▒nda bulundurma hedeflenmi┼čtir. Askerlik hizmetinin sadece M├╝sl├╝man tebaa i├žin zorunlu olmas─▒, ├Ânceki s─▒k─▒nt─▒lar─▒n devam etmesine neden olmu┼čtur. Askerlikten istisna durumlar bu kanunla daha da geni┼čletildi─činden, sistemin zay─▒f y├Ân├╝n├╝ olu┼čturmaya devam etmi┼čtir. Askerlik hizmetinden ka├žanlara getirilen a─č─▒r cezalar, kura ├žekimine azami kat─▒l─▒m─▒n sa─članmas─▒n─▒ ama├žlayan d├╝zenlemeler olmu┼čtur. (T├╝mg. Hakk─▒ Y─▒lmaz ├ç─░YAN Sh. 250).

1876 Kanun-─▒ Esasi (Anayasas─▒)

Kanun-i Esasi ile Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├ža─čda┼č─▒ Avrupa devletlerini ├Ârnek alarak siyasi, asker├«, idar├« ve ekonomik alanda yapm─▒┼č oldu─ču yenilikler ile hem Devlet i├žinde bulundu─ču zor durumdan kurtar─▒lmak istenmi┼č hem de yabanc─▒ devletlerin Osmanl─▒ ├╝zerindeki bask─▒s─▒ azalt─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. (Merve ├ťnal A├ž─▒kg├ÂzÔÇÖ├╝n 1876 tarihli Kanun-i EsasiÔÇÖde Yasama-Y├╝r├╝tme ─░li┼čkisi adl─▒ makalesinde (Yasama Dergisi ┬Ě say─▒: 43 Sh. 63)

Devletin girdi─či bir├žok sava┼č─▒n kaybedilmesi ─▒slahat ├žal─▒┼čmalar─▒nda asker├« alana ├Âncelik verilmesine neden olmu┼čtur. Asker├« alan ile birlikte zamanla bu yenile┼čme kendini sosyal, ekonomik ve idari alanda da g├Âstermi┼čtir. (Yasama Dergisi Sh.65)

1876 Anayas─▒ÔÇÖn─▒n 17. Maddesi ┼č├Âyledir:

ÔÇťOsmanl─▒lar─▒n k├óffesi huzuru kanunda ve ahvali diniye ve mezhebiyeden maada memleketin hukuk ve vezaifinde m├╝tesavidir.ÔÇŁ

Yani, Osmanl─▒lar─▒n b├╝t├╝n├╝, kanun ├Ân├╝nde din ve mezhep i┼člerinin d─▒┼č─▒nda memleketin hak ve vazifelerinde e┼čittirler, denilmekteydi.

Bu madde ile M├╝sl├╝man ve Hristiyanlar─▒n askerlik y├Ân├╝nden de e┼čit olmas─▒ gerekti─čini d├╝zenleyen bir maddedir.

Bu da do─čal olarak Osmanl─▒ Devlet adamlar─▒n─▒, Hristiyanlar─▒n askerli─či konusunda d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yordu. Her ne kadar Hristiyanlardan “bedel-i asker├«” ad─▒ ile bir vergi al─▒n─▒yorsa da asl─▒nda bu bir ├že┼čit hara├žtan ba┼čka bir ┼čey de─čildi.

1886 Asker Alma Kanunu

Faruk Ay─▒nÔÇÖ─▒n ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ 1839-1914ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ndan yararlanmak suretiyle 1886 Asker Alma KanunuÔÇÖnu ┼č├Âyle ├Âzetleyebiliriz:

1870 Kura Kanunu 1846 Kura KanunuÔÇÖnun biraz daha geli┼čmi┼č ┼čekli olmakla birlikte, bu kanunla da Hristiyanlar askerlik m├╝kellefiyetinin d─▒┼č─▒nda tutuluyorlard─▒. Askerlik M├╝sl├╝manlar i├žin bir k├╝lfet olmaya devam ediyordu.

1876 Kanun-─▒ Esas├«’nin ve askere almada yap─▒lan di─čer d├╝zenlemelerin amac─▒ ┼č├╝phesiz Osmanl─▒ ordusunu yeterli h├óle getirmekti. Ne var ki 1870 Kura Kanunu’na g├Âre 5 y─▒l ├╝st ├╝ste kurada ismi ├ž─▒kmayanlar, 26 ya┼č─▒n─▒ da ge├žirdiklerinden “ya┼č haddi tecav├╝z├╝” terimiyle askerlikten muaf olurlar ve redif s─▒n─▒f─▒na al─▒n─▒rlard─▒. Bu durum ise hem bir gencin muvazzafl─▒k hizmetine al─▒n─▒p al─▒nmayaca─č─▒n─▒ 5 y─▒l s├╝re ile ku┼čkulu durumda b─▒rak─▒yor hem de ya┼č haddi tecav├╝z├╝ say─▒lanlar e─čitim g├Ârmeksizin redif s─▒n─▒flar─▒na aktar─▒l─▒yorlard─▒. Ayr─▒ca yine M├╝sl├╝man olup da askerlik yapmayan baz─▒ ├çerkez kabileleriyle do─čudaki a┼čiretler de askerlik konusunda bir problem olarak kal─▒yorlard─▒. B├╝t├╝n bu nedenlerle askere alma sisteminde geni┼č ├žapta de─či┼čiklikler getiren “Asakir-i ┼×ahanenin Tertibat-─▒ M├╝teyemmene-i Cedideye Tevfikan Suret-i Ahzini M├╝beyyin Kanunname-i H├╝m├óy├╗n” ad─▒ ile yeni bir askere alma kanunu haz─▒rlan─▒p padi┼čah taraf─▒ndan uygun g├Âr├╝ld├╝kten sonra 1886 y─▒l─▒nda yay─▒nlanarak y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼č ve 1870 tarihli Kura Kanunu bu kanunun ├ž─▒kmas─▒yla feshedilmi┼čtir.

Bu Kanun sekiz fas─▒ldan olu┼čmaktad─▒r:

– Birinci fas─▒l, askere alma ile ilgili genel konular─▒,

– ikinci fas─▒l, askere alma daireleri ile ilgili konular─▒,

– ├ť├ž├╝nc├╝ fas─▒l, askerlikten istisna ┼čartlar─▒n─▒,

– D├Ârd├╝nc├╝ fas─▒l, firariler ile askerlik hizmetinden kurtulmak isteyenler hakk─▒nda yap─▒lacak muameleleri,

– Be┼činci fas─▒l, muayene ve kura i┼člemlerinin ne ┼čekilde yap─▒laca─č─▒n─▒,

– Alt─▒nc─▒ fas─▒l, kuradan sonra yap─▒lacak i┼člemlerle ilgili konular─▒,

– Yedinci fas─▒l, g├Ân├╝ll├╝ askerlik ve ┼čartlar─▒n─▒,

– Sekizinci fas─▒l, bedelli askerli─čin ne ┼čekilde yerine getirilece─čini, i├žermektedir.

Genel Konular

Eskiden beri devam edip geldi─či gibi surlar i├žinde kalan as─▒l ─░stanbul ┼čehri ile, ona ba─čl─▒ ├╝├ž kad─▒l─▒k olan Galata, Ey├╝p, ├ťsk├╝dar kad─▒l─▒k halk─▒ askerlik m├╝kellefiyetinin d─▒┼č─▒nda tutulacakt─▒. Eskiden muaf olan g├Â├žmen ve ├çerkez kabileleri bu kanunun yay─▒nlanmas─▒yla birlikte askerlik m├╝kellefiyeti alt─▒na al─▒nacaklard─▒.

Askerlik hizmeti eskiden oldu─ču gibi 20 ya┼č─▒ndan itibaren ba┼člayacak, 20 ya┼č─▒na giren her erkek M├╝sl├╝man ki┼či askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne girmi┼č olacakt─▒. Bu y├╝k├╝ml├╝l├╝k 40 ya┼č─▒na kadar devam edecekti. Askerlik ├╝├ž d├Âneme ayr─▒lm─▒┼č olup (toplam 20 y─▒l), bunlar s─▒ras─▒yla nizamiye, redif ve m├╝stahfazl─▒k d├Ânemleri olacakt─▒.

20 y─▒ll─▒k askerlik hizmetinin ilk 6 y─▒l─▒ nizamiyede yani muvazzaf olup, sil├óh alt─▒nda, onu takip eden 6 y─▒l rediflik hizmetinde, ondan sonraki 8 y─▒l ise m├╝stahfazl─▒kta ge├žecekti.

Asker Alma Kanunu’nun da Osmanl─▒ Devleti’nin asker alma i┼člemi i├žin alt─▒ ordu b├Âlgesine ayr─▒ld─▒─č─▒, her ordu dairesinin d├Ârt f─▒rka, iki tugay, her tugay─▒n iki alay, her alay─▒n d├Ârt tabur, her taburun da d├Ârt b├Âl├╝k b├Âlgesine ayr─▒ld─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Asker Alma Daireleri

Her bir ordu b├Âlgesinde l├óz─▒m olan nizamiye er ihtiyac─▒, o ordu b├Âlgesindeki askerlik ├ža─č─▒ndaki tertiplerden al─▒nacakt─▒. Fazla olan erler 7 nci Kolordu, Yemen ve Hicaz’daki eksik er ihtiyac─▒n─▒ tamamlamak i├žin g├Ânderilecek, Girit Adas─▒ ve Trablusgarb’taki daim├« asker├« kuvvetleri i├žin de Birinci, ─░kinci ve Be┼činci Ordu dairelerinden ge├žici olarak er al─▒nmas─▒ ┼čeklinde bir d├╝zenlemeye gidilecektir.

Askerlikten ─░stisna Edilenler

Padi┼čah─▒n ├Âzel emri ile istisna edilenlerin d─▒┼č─▒nda Harem-i ┼×erifin beratl─▒ hademe ve g├Ârevlileri, ─░sl├óm Peygamberi Hazret-i Muhammed ile di─čer b├╝t├╝n peygamberlerin t├╝rbedarlar─▒ndan beratl─▒ olanlar─▒ askerlik hizmetinin d─▒┼č─▒nda tutulacaklard─▒. Bu kanunda da ─░stanbul halk─▒ ile Galata, Ey├╝p, ├ťsk├╝dar kad─▒l─▒k halk─▒ (bilad-─▒ selase ahalisi) askerlikten muaf edilecekti.

Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda yirmi be┼č ya┼č─▒ndan az olan kay─▒tl─▒ Saye Oca─č─▒ (saray i├žin kurban besleyen kurulu┼č) mensuplar─▒ ile y├╝ksek r├╝tbeli kad─▒lar g├Ârevli ┼čer’i h├ókimler, dersiamlar 8camilerde ders veren m├╝derrislerin unvan─▒, imtihan sonucu ─░stanbul i├žinde g├Ârev yapmaya hak kazanan ilmiye mensuplar─▒, tekkesi mamur olan tarikat ┼čeyhi ile camilerde bizzat asli olarak g├Ârev yapan imam ve hatipler de askerlik hizmetinden istisna edileceklerdi.

Bizzat padi┼čah─▒n hizmetinde bulunanlar da askerlik hizmetinden istisna edileceklerdi.

Muz─▒ka-i H├╝mayun’da da g├Ârevli bulunanlar g├Ârevleri devam ettik├že askere al─▒nmayacaklard─▒.

Yat─▒l─▒ olarak medreselerde okuyan talebeler askerlik ├ža─č─▒na girdiklerinde kuralar─▒ ├žekiliyorsa da o y─▒l belirlenen derslerden imtihan edildikten sonra askerlikleri tecil edilebilecekti. Alt─▒ y─▒l ├╝st ├╝ste imtihanlarda ba┼čar─▒ g├Âsterenler nizamiye s─▒n─▒f─▒n─▒ yapmadan yani sil├óh alt─▒na girmeden redef s─▒n─▒f─▒na nakledileceklerdi.

Askerli─če yaramayacak kadar sakat ve mal├╗l olanlar askerlik hizmetinin d─▒┼č─▒nda tutulacaklard─▒r.

Yetmi┼č ya┼č─▒n─▒ ge├žen veya yetmi┼č ya┼č─▒na varmadan sakat ve g├╝├žs├╝z duruma d├╝┼čenlerden, askerlik ├ža─č─▒nda bir o─člu olup da kendisine bakacak ba┼čka kimsesi olmayanlar─▒n, o kura y─▒l─▒nda askere gidecek ├žocu─čunun tecili yap─▒l─▒rd─▒. Bu durum alt─▒ y─▒l ├╝st ├╝ste devam ederse bunlar da redif s─▒n─▒f─▒na nakledileceklerdi.

Gayri M├╝slimler eskiden de oldu─ču gibi bu d├Ânemde de askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne al─▒nmam─▒┼člard─▒.

Cezaî Hükümler

1886 Kanunu’nda, askerlik ├ža─č─▒na girdi─či i├žin askeralma ┼čubelerince kuraya kat─▒lmas─▒ i├žin ├ža─čr─▒lanlardan firar ederek gelmeyenler ve saklananlar hakk─▒nda baz─▒ ceza├« m├╝eyyideler yer alm─▒┼čt─▒r.

Askeriyeden kurtulmak amac─▒yla kendilerini sakatlayanlar─▒n her hal├╝k├órda askere al─▒nacaklar─▒, sakatl─▒klar─▒na bak─▒lmayacaklar─▒ ve askerde kendilerine uygun i┼čler verilerek askerliklerinin bitirtilece─či belirtilmi┼čtir.

Muayene ve Kura ─░┼člemleri

Kanuna g├Âre alt─▒ ordu dairesi b├Âlgesindeki vil├óyetlerde her sene 20 ya┼č─▒na girecek M├╝sl├╝man gen├žlerin kaza k├Ây ve mahalleleriyle hane numaralar─▒n─▒, l├ókaplar─▒n─▒, baba isimlerini ihtiva eden k├╝nye defterleri Dahiliye Nezaretince illerden getirtilip kas─▒mdan ├╝├ž ay ├Ânce seraskerli─če g├Ânderilecekti.

Redif binba┼č─▒lar─▒ da taburlar─▒ b├Âlgesinde askerlik ya┼č─▒nda olanlar─▒n muayene s─▒ras─▒nda ispat-─▒ v├╝cut etmelerinin ┼čart oldu─čunu m├╝lkiye memurlar─▒ vas─▒tas─▒yla il├ón edecekti. Ondan sonra heyetiyle birlikte b├Âlgesinin muayenesini yapacak, muayene s─▒ras─▒nda elindeki defterlere g├Âre k├Ây ve kasabalarda o y─▒l 20 ya┼č─▒na girmi┼č, girecek, evli, bek├ór, sakat, sa─člam ailesine bakacak kimsesi olan olmayanlar─▒n t├╝m├╝ tespit edilecekti.

H─▒d─▒rellezÔÇÖin be┼činci g├╝n├╝ kura meclisi olu┼čturulacak n├╝fus memuru da n├╝fus defteriyle birlikte mecliste haz─▒r bulunacakt─▒. Kuraya kat─▒lacaklara askerlikle ilgili padi┼čah emri okunduktan sonra, defterlerde ismi olanlar─▒n yoklamalar─▒ yap─▒lacakt─▒. Bunlar i├žinden askerlik hizmetine yaramayacak kadar sakat olanlar ile ├že┼čitli nedenlerden muaf olanlar ve ├Âz├╝rleri nedeniyle bir sonraki y─▒la tecil olunacaklar, bir tarafa ayr─▒lacakt─▒. Bunlara ek olarak ├Âz├╝rleri nedeniyle gelemeyenler ve ba┼čka yerlerde bulunanlar─▒n gelmeyi┼č nedenleri isimleri hizas─▒na yaz─▒lacakt─▒. Firar edip kuraya kat─▒lmayanlar ise, zecr├« numara sahibi olacaklard─▒. B├╝t├╝n i┼člemler bittikten sonra, ismi hizas─▒nda (k) harfi bulunanlar─▒n miktar─▒ kadar k├ó─č─▒t ile bir o kadar da bo┼č k├ó─č─▒t torbaya konularak m├╝ft├╝ taraf─▒ndan teker teker kura ├žekilecekti.

Kuradan Sonra Yap─▒lacak

─░┼člemler Kura i┼člemleri bittikten sonra yap─▒lan b├╝t├╝n i┼člerin kanun ve t├╝z├╝klere uygun oldu─čuna dair b├╝t├╝n meclis ├╝yelerinin imzalar─▒ al─▒nacakt─▒. Bundan sonra askeralma kalemince g├Ânderilen c├╝zdanlara erlerin tertipleri yaz─▒lacakt─▒.

─░zin verilenler 20 g├╝n sonra kaza merkezlerine topland─▒klar─▒nda tekrar yoklamalar─▒ yap─▒larak gelmeyenler tespit edilecekti. Gelmemi┼č olanlar firar kabul edilerek yakalanmalar─▒ i├žin gerekli yerlere yaz─▒ yaz─▒lacakt─▒. Her kazan─▒n erlerini belirlenen birliklere veya yerlere g├Ât├╝rmek ├╝zere bir subay tayin edilecekti.

Yerlerine ula┼čan erler o yerin b├╝y├╝k zabiti taraf─▒ndan say─▒lacak gerekli yerlere da─č─▒t─▒mlar─▒ sa─članacakt─▒.

Nizamiye erlerinden ihtiyata oradan da redife, rediften de m├╝stahfazl─▒─ča nakil olacaklara verilmek ├╝zere yeterince ihtiyat, redif ve m├╝stahfaz tezkereleri ordular taraf─▒ndan tanzim edilerek gerekli yerlere g├Ânderilecekti. (Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et├╝t Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒n─▒ olan ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ 1839-1914ÔÇŁ, Sh. 28-42)

1886 Askeralma KanunuÔÇÖnun Yay─▒nlanmas─▒ndan 1914 Y─▒l─▒na Kadar Ge├žen Devrede Yap─▒lan Baz─▒ D├╝zenlemeler ve De─či┼čiklikler

Yine ayn─▒ ┼čekilde Faruk Ay─▒nÔÇÖ─▒n ayn─▒ kitab─▒ndan yararlanmak suretiyle konuyu ┼č├Âyle ├Âzetleyebiliriz:

1914 y─▒l─▒na kadar ge├žen d├Ânemde askeralma ile ilgili olarak genel bir de─či┼čikli─če gidilmemi┼č, 1886 Askeralma Kanunu uygulanm─▒┼čt─▒r.

Bu d├Ânemde k─▒sm├« d├╝zenlemeler ve de─či┼čiklikler getiren kanunlar ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Esasen, Tanzimat’─▒n il├ón─▒ndan beri askerlik g├Ârevini ├╝lke insan─▒na e┼čit ┼čartlarda y├╝klemek Osmanl─▒ idarecilerinde ortak bir d├╝┼č├╝nce olmas─▒na ra─čmen Osmanl─▒ Devleti’nin ├žok uluslu ve ├žok dinli olu┼ču, i├ž ve d─▒┼č sorunlar bu d├╝┼č├╝ncenin ger├žekle┼čmesine uzun bir s├╝re imk├ón vermemi┼čti.

1886’dan sonraki bu d├Ânemde askere alma ile ilgili olarak ├ž├Âz├╝m bekleyen sorunlar genel olarak ┼čunlard─▒. 1. Do─čuda konarg├Â├žer olan a┼čiretlerden askerlik y├Ân├╝nden gere─či gibi yararlan─▒lam─▒yordu. 2. Gayri M├╝slimler eskiden de oldu─ču gibi bu d├Ânemde de askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne al─▒nmam─▒┼člard─▒. 3. ─░stanbul ve ├╝├ž kad─▒l─▒─č─▒ olan Galata, Ey├╝p, ├ťsk├╝dar halk─▒ askerlikten istisna idiler. Burada da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi Osmanl─▒ Devleti’nde ya┼čayan b├╝y├╝k bir halk kitlesinden askerlik y├Ân├╝nden yararlan─▒lamad─▒─č─▒ gibi Tanzimat’la getirilmek istenilen e┼čitlik ilkesi de h├ól├ó sa─članamam─▒┼čt─▒.

1.Me┼črutiyet’ten sonra ordunun ve bununla ilgili olarak asker alma i┼činin de yeniden d├╝zenlenmesi ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼čland─▒. Bu d├Ânemde ordu ile ilgili bir├žok kanun, t├╝z├╝k ve d├╝zenlemeler yay─▒nland─▒. Yeni ordu ├Ârg├╝t├╝n├╝n esaslar─▒n─▒ tespit eden ve bu g├╝nk├╝ asker├« ├Ârg├╝t anlay─▒┼č─▒na ├žok yak─▒n olan “Te┼čkil├ót-─▒ Esasiye Nizamnamesi” haz─▒rlanarak y├╝r├╝rl├╝─če girdi.

Bu d├Ânemde askerlik ve asker alma ile ilgili olarak o zamana kadar ├ž├Âz├╝lememi┼č ├žok ├Ânemli sorunlar da ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulmu┼čtur. ├ľzellikle 7 A─čustos 1909 (1325) tarihinde ├ž─▒kar─▒lan bir kanunla eskiden beri ” istisna mahaller” olarak kabul edilen “─░stanbul ve bil├ód-─▒ selase”(Galata, Ey├╝p, ├ťsk├╝dar) halk─▒ askerlik m├╝kellefiyetine al─▒nd─▒. ├ç├Âz├╝me kavu┼čturulan ├žok ├Ânemli di─čer bir husus da o zamana kadar nizami askerli─či kabul etmeyen ve etmek istemeyen gayri M├╝slimlerin de bu kanunla M├╝sl├╝manlar gibi askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne al─▒nmalar─▒d─▒r.

Bu arada bir├žok d├╝zenlemelere gidilmi┼čtir.

B├╝t├╝n bu d├╝zenlemelere ra─čmen Balkan Harbi ├Âncesinde Osmanl─▒ Devleti’nde askeralma m├╝kellefiyeti ve muameleleri bak─▒m─▒ndan tam bir mevzuat b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne ula┼č─▒lamam─▒┼čt─▒. Ordu, her biri ayr─▒ kanun y├Ânetmelik ve talimata g├Âre te┼čekk├╝l etmi┼č nizamiye, redif, m├╝stahfaz ve a┼čiret s├╝vari alaylar─▒ndan olu┼čmaktayd─▒.

Balkan Harbi’nin ├ž─▒kmas─▒ ve Osmanl─▒ Devleti’nin k├╝├ž├╝k Balkan devletleri kar┼č─▒s─▒nda k─▒sa s├╝rede cidd├« ve a─č─▒r bir yenilgiye u─čramas─▒ndan sonra ise Harbiye Nezareti’nde al─▒nan dersler ─▒┼č─▒─č─▒nda Osmanl─▒ ordusunun kurulu┼č, konu┼č ve askeralma sisteminde cidd├« ve yeni de─či┼čikliklerin yap─▒lmas─▒ gere─čine inanm─▒┼čt─▒.

Ancak askeralma sisteminde b├Âyle k─▒sm├« de─či┼čikliklerin yetersiz oldu─ču anla┼č─▒larak, ta 1908 y─▒l─▒ndan itibaren yay─▒nlanmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝len bir askeralma kanununun haz─▒rlanmas─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na da ba┼čland─▒ Sadrazam Mahmut ┼×evket Pa┼ča’n─▒n iste─či ├╝zerine Osmani─▒ Kara Kuvvetlerinin ─▒slah ├žal─▒┼čmalar─▒ i├žin T├╝rkiye’ye getirilen Liman Von Sanders ve heyetinin tavsiyeleriyle ve Tanzimat’tan o g├╝ne kadar uygulanan askeralma usullerinin de verdi─či tecr├╝beyle bir askeralma kanunu haz─▒rland─▒. Padi┼čah taraf─▒ndan da kabul edilen bu kanun, “M├╝kellefiyet-i Askeriye Kanun-─▒ Muvakkati” ad─▒yla 29 Nisan 1330 (12 May─▒s 1914 y─▒l─▒) tarihinde ne┼čredilerek y├╝r├╝rl├╝─če girdi (Faruk Ay─▒n Sh.44-50).

12 May─▒s 1914 Tarihinde Yay─▒mlanan ÔÇťM├╝kellefiyet-i Askeriye Kanun-─▒ MuvakkatiÔÇŁ ve ─░kinci Me┼črutiyet Sonras─▒ D├╝zenlemeleri ve ├ľnemi

Kurulu┼čundan G├╝n├╝m├╝ze T├╝rk Ordusu, Do├ž. Dr. Osman K├ľKSAL taraf─▒ndan sunulan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde Askerli─čin Vatanda┼čl─▒k M├╝kellefiyetine D├Ân├╝┼č├╝m├╝n├╝n Evrimi adl─▒ bildirisinde (Sh. 265-271) ─░kinci Me┼črutiyet sonras─▒ d├╝zenlemeler ┼č├Âyle anlat─▒lm─▒┼čt─▒r:

23 Temmuz 1908 (1324)ÔÇÖde Me┼črutiyetÔÇÖin yeniden y├╝r├╝rl├╝─če konulmas─▒yla birlikte T├╝rk ordusunun yeni te┼čkilat─▒ ├╝zerine yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar ├žer├ževesinde ger├žekle┼čtirilmesi gereken ├Ânemli yeniliklerden biri de asker alma i┼člemlerini d├╝zenlemekti. Bununla beraber 7 A─čustos 1909 (1325) tarihli bir kanunla M├╝sl├╝man olmayanlardan bedel-i askeri alma usul├╝ne sonverilerek hem bunlar hem de ┼čimdiye kadar askerlikten muaf tutulan ─░stanbul ve Bil├ód-─▒ Sel├óse (├ťsk├╝dar, Galata, Ey├╝p) halk─▒ askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne tabi tutuldular. Arkas─▒ndan rediflik hizmetini bedel-i ┼čahsi ile ifa etme usul├╝ de kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalara ra─čmen genel bir mevzuat b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne ula┼č─▒lamam─▒┼čt─▒. Bir yandan askerlik m├╝kellefiyeti adil ve e┼čit ┼čartlar alt─▒nda b├╝t├╝n halka bir g├Ârev olarak y├╝klenmeli; di─čer yandan s├╝rekli k├╝├ž├╝lmesine kar┼č─▒ asker ihtiyac─▒ o nispette artan devletin asker gereksinimini kar┼č─▒lanmal─▒yd─▒.

Bu ve benzeri m├╝lahazalarla yeni bir asker alma kanunu i├žin haz─▒rl─▒klara ba┼čland─▒. Mahmut ┼×evket Pa┼čaÔÇÖn─▒n giri┼čimleriyle Osmanl─▒ Kara Kuvvetlerinin ─▒slah─▒ i├žin T├╝rkiyeÔÇÖye davet edilen General Liman von Sanders ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki Alman teknik heyetinin g├Âr├╝┼č├╝ne ba┼čvurulacak konular aras─▒nda asker alma i┼člemleriyle ilgili hususlar da vard─▒. Bu heyetin tavsiyeleri, o g├╝ne kadar ├ž─▒kar─▒lan mevzuat ve bunlar─▒n uygulamalar─▒ndan elde edilen tecr├╝benin ─▒┼č─▒─č─▒nda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarla haz─▒rlanan yeni kanun 29 Nisan 1330 (12 May─▒s 1914) tarihinde ÔÇťM├╝kellefiyet-i Askeriye Kanun-─▒ MuvakkatiÔÇŁ ad─▒yla yay─▒mland─▒. S├Âz konusu Kanun, Osmanl─▒ d├Ânemindeki son d├╝zenleme olma ├Âzelli─čini korudu─ču gibi 21 Haziran 1927 tarih ve 1111 say─▒l─▒ Askerlik M├╝kellefiyeti KanunuÔÇÖnun kabul ve ne┼črine kadar CumhuriyetÔÇÖin ilk devresinde de y├╝r├╝rl├╝─č├╝n├╝ korumu┼čtur.

Biti┼č h├╝k├╝mleri ile birlikte toplam 153 maddelik kanunun giri┼č niteli─čindeki genel h├╝k├╝mler ba┼čl─▒─č─▒n─▒n ilk maddesinde ├Âncelikle ÔÇťS├╝lale-i Al-i OsmanÔÇŁ d─▒┼č─▒nda Osmanl─▒ tabiiyeti ta┼č─▒yan her erkek ferdin askerlikle m├╝kellef oldu─ču vurgulanarak askerli─čin genel bir vatanda┼čl─▒k ├Âdevi oldu─ču tekrarlanm─▒┼čt─▒r. Kanuna g├Âre askerlik m├╝kellefiyeti y├╝k├╝ml├╝n├╝n on sekiz ya┼č─▒n─▒ bitirdi─či y─▒l─▒ takip eden senenin mart ay─▒ndan ba┼člar, bununla birlikte on dokuz ve yirmi ya┼č─▒ndakiler ancak harp h├ólinde silahalt─▒na al─▒nabileceklerdir. Nitekim Birinci D├╝nya Harbi i├žerisinde cephelerdeki korkun├ž kay─▒plar nedeniyle silahalt─▒ ya┼č─▒ on yediye kadar d├╝┼č├╝r├╝lm├╝┼č, daha sonra ya┼č─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n fiziki yap─▒s─▒ m├╝sait olanlar silahalt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. Yirmi ya┼č─▒n─▒ bitirdi─či seneden itibaren tabi olaca─č─▒ asker├« muamele ÔÇťhizmet-i mefr├╗za-i askeriyeÔÇŁ yani zorunlu askerlik devresidir. Bu devrenin fiil├« askerlik s├╝resi veya ÔÇťsilahalt─▒ m├╝ddetiÔÇŁ piyade ve nakliye s─▒n─▒flar─▒ i├žin iki, di─čer kara s─▒n─▒flar─▒ ile m─▒z─▒ka ve jandarma i├žin ├╝├ž, bahriye s─▒n─▒flar─▒ i├žin be┼č sene olarak takdir edilmi┼čtir. Bu devrenin d─▒┼č─▒nda kalan s├╝re ihtiyatl─▒kt─▒r.

Bununla birlikte M├╝kellefiyet-i Askeriye Kanunu, m├╝kelleflerin askeri y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini yerine getirirken, silahalt─▒ m├╝ddetlerini ya tam olarak ya k─▒salt─▒lm─▒┼č (maksure) olarak veya ÔÇťbedel-i nakd├«ÔÇŁ ├Âdemek suretiyle ifa yahut da bu m├╝ddeti izinli ge├žirmek gibi d├Ârt farkl─▒ y├Ântem belirlemi┼čtir. B├Âylece askerlik hizmetinin genel ve e┼čit herkes i├žin ortak bir vatanda┼čl─▒k g├Ârevi olma ├Âzelli─či az da olsa zedelenmi┼čtir.

Sonu├ž

Osmanl─▒ Ordusunun kurulu┼čundan itibaren ge├žirdi─či a┼čama ve geli┼čmelerin ard─▒ndan, t├╝m halk─▒n vatan savunmas─▒ndan sorumlu olmas─▒ amac─▒yla d├╝zenlenen Kura Kanunlar─▒n─▒ bu konudaki baz─▒ uzmanlar─▒n kitap ve makalelerinden yararlanarak k─▒saca anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒m.

Osmanl─▒larda Orhan Bey d├Ânemine kadar eli silah tutan ve Osmanl─▒ topraklar─▒nda ya┼čayan herkes sava┼člara kat─▒l─▒rken Orhan Bey d├Âneminden ba┼člayarak askerlik, kariyer mesle─či, para kazanma m├╝essesi, yani maa┼č/├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ askerlik ┼čekline d├Ân├╝┼čm├╝┼č ve ard─▒ndan da Kura Kanunlar─▒ ile askerlik bir vatanda┼čl─▒k m├╝kellefiyetine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒daki askerlik sistemi Kura Kanunlar─▒ ile yap─▒lan d├╝zenlenmelere kadar Sel├žuklulardaki askeri sistemine ├žok benzemektedir. Kap─▒kulu ve Eyalet askerlerinden olu┼čan Osmanl─▒ ordusu Sel├žuklulardaki h├╝k├╝mdar ve emirlerin emrinde g├Ârev yapan maa┼čl─▒ ve toprak d├╝zenine dayal─▒ askeri kuvvetler halinde ├Ârg├╝tlenen askeri sistem ile benze┼čtir.

Osmanl─▒ÔÇÖda yaya ve m├╝sellem olmak ├╝zere kurulan ilk d├╝zenli ordu ve ard─▒ndan klasik orduyu olu┼čturan, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de dev┼čirme usul├╝ yeti┼čtirilen Yeni├žeri ve T─▒marl─▒ Sipahilerden meydana gelen Osmanl─▒ ordusunun devletin her ge├žen g├╝n daha fazla askere ihtiya├ž duymas─▒ ve bozulan iktisadi yap─▒s─▒ ile girdi─či mali darbo─čaz ve aksakl─▒klar nedeniyle askerlik ihtiyac─▒n─▒ eski y├Ântemlerle s├╝rd├╝rememesi, zaman i├žinde geli┼čmelere ayak uyduramamas─▒ nedeniyle, orduyu ─▒slah etmek ve askerli─či para kazanma m├╝essesi olmaktan ├ž─▒kar─▒p, vatanda┼čl─▒k y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ne d├Ân├╝┼čt├╝rmek i├žin Kura Kanunlar─▒ y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼čtir.

Nitekim paral─▒ askerlik sisteminin sa─člam temellere dayanan bir sistem olmad─▒─č─▒n─▒ tarihten de biliyoruz. Hititlerle M─▒s─▒rl─▒lar aras─▒ndaki Kade┼č Sava┼č─▒nda Hitit askerleri taraf─▒ndan ku┼čat─▒lan M─▒s─▒r ordusu bu bask─▒ sonucunda da─č─▒lm─▒┼čken, Hitit ordusundaki paral─▒ askerler sava┼č─▒ b─▒rak─▒p, b├Âlgeyi ya─čmalamaya ba┼člay─▒nca Ramses II toparlanarak Hititleri bozguna u─čratm─▒┼čt─▒r

Devletin girdi─či bir├žok sava┼č─▒n kaybedilmesi ─▒slahat ├žal─▒┼čmalar─▒nda asker├« alana ├Âncelik verilmesine neden olmu┼čtur. Asker├« alan ile birlikte zamanla bu yenile┼čme kendini sosyal, ekonomik ve idari alanda da g├Âstermi┼čtir.

Bu kanunlar askeri alanda k├Âkl├╝ de─či┼čimler getirmi┼čtir. Bu devrede gerek 1846 Kura Kanunnamesi gerekse 1869 Kuvve-i Askeriye Nizamnamesi ile 1870 y─▒l─▒nda buna istinaden ├ž─▒kar─▒lan yeni Kura Kanunnamesi iki m├╝him takvim ba┼člang─▒c─▒d─▒r.

1846 Kura Kanunnamesi ile askerli─čin kimler taraf─▒ndan yap─▒laca─č─▒, askerlik ├ža─č─▒, kura daireleri ile kura meclislerinin olu┼čturulmas─▒, firar, ceza meseleleri askerlikten istisna olanlarda aran─▒lacak ┼čartlar; bedelli askerli─čin ne ┼čekilde yerine getirilece─či ile g├Ân├╝ll├╝ asker olmak isteyeceklerde aran─▒lacak ┼čartlar gibi konular geni┼č ┼čekilde yer almaktad─▒r.

1870 Kura Kanunu 1846 Kura KanunuÔÇÖnun biraz daha geli┼čmi┼č ┼čekli olmakla birlikte, bu kanunla da Hristiyanlar askerlik m├╝kellefiyetinin d─▒┼č─▒nda tutulmu┼č, askerlik M├╝sl├╝manlar i├žin bir k├╝lfet olmaya devam etmi┼čtir.

1886 Asker Alma Kanunu ile de Osmanl─▒ Devleti’nde ya┼čayan b├╝y├╝k bir halk kitlesinden askerlik y├Ân├╝nden yararlan─▒lamad─▒─č─▒ gibi Saye Oca─č─▒ mensuplar─▒, y├╝ksek r├╝tbeli kad─▒lar, g├Ârevli ┼čer’i h├ókimler, ─░stanbul i├žinde g├Ârev yapmaya hak kazanan ilmiye mensuplar─▒, tarikat ┼čeyhi ile imam ve hatipler v.s. askerlik hizmetinden istisna edileceklerdi. Tanzimat’la getirilmek istenilen e┼čitlik ilkesi de hen├╝z sa─članamam─▒┼čt─▒r.

Askerli─čin t├╝m devlet tebaas─▒ ├╝zerinde e┼čit ve genel bir vatanda┼čl─▒k m├╝kellefiyeti olarak yayg─▒nl─▒k kazanmas─▒ II. Me┼črutiyet d├Ânemine sarkm─▒┼čt─▒r.

Y├╝zy─▒ll─▒k bir devrenin muhtelif tecr├╝be ve uygulamalar─▒n─▒n sonucu olarak 1914 y─▒l─▒nda y├╝r├╝rl├╝─če konulan M├╝kellefiyet-i Askeriye Kanunu ile t├╝m memleket halk─▒n─▒n askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ b├╝t├╝nc├╝l bir ┼čekilde son kez tan─▒mlan─▒p yasal zemine oturtulmu┼čtur.

Yine de t├╝m bu d├╝zenlemelerle askere al─▒nan vatanda┼člar ana dili T├╝rk├že olan ve M├╝sl├╝man olan kasaba ve k├Ây ahalisi olmu┼čtur.

Bizim modernle┼čme s├╝recimiz b├╝y├╝k oranda bir ordu in┼čas─▒na ba─čl─▒ olmu┼č, milletin askerile┼čtirilmesi ile yani yurtta┼č askerli─či ile birlikte millet vatanda┼č haline gelmi┼čtir. Halk─▒n vatanda┼č haline gelmesi de, yani zorunlu askerli─če ba─čl─▒ kitle ordusu ve b├╝y├╝k ordu kurma s├╝reci de demokratikle┼čme ve Anayasalla┼čma s├╝recini de geli┼čmi┼čtir. ├ľrne─čin, 1876 Anayasas─▒.

Bu son d├╝zenlemeden sonra Cumhuriyet y├Ânetiminin askerlik m├╝kellefiyeti ve asker alma prosed├╝r├╝ ile ilgili ilk yasal d├╝zenleme 21 Haziran 1927 tarih ve 1111 say─▒l─▒ Askerlik M├╝kellefiyeti KanunuÔÇÖdur. Bu kanun ├ž─▒kar─▒l─▒ncaya kadar Kurtulu┼č Sava┼č─▒ d├Ânemi ve CumhuriyetÔÇÖin ilk evresinde askerlik m├╝kellefiyeti ve askerlik i┼člemlerinde genel olarak M├╝kellefiyet-i Askeriye Kanunu uygulanm─▒┼čt─▒r.

Ancak, t├╝m ├žabalara kar┼č─▒n g├╝n├╝m├╝zde askerlik y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝n her vatanda┼č i├žin lay─▒k─▒yla uyguland─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek g├╝├žt├╝r.

├ľrne─čin, bedelli askerlik, Osmanl─▒ÔÇÖda nas─▒l e┼čitsizlik yarat─▒yorsa hala da yaratmaya devam etmektedir. Anayasam─▒z─▒n 72ÔÇÖnci maddesinde ÔÇťVatan hizmeti, her T├╝rk├╝n hakk─▒ ve ├Âdevidir.ÔÇŁ, 111 Say─▒l─▒ Askerlik KanunuÔÇÖnun 1ÔÇÖnci maddesinde ÔÇťT├╝rkiye Cumhuriyeti tebaas─▒ olan her erkek, i┼čbu kanun mucibince askerlik yapma─ča mecburdur.ÔÇŁ denilmesine ra─čmen bedelli askerlik uygulamas─▒ devam etmekte, ÔÇťAskerlik haksa neden bedelli, ├Âdevse de ├Âdevin yerine getirilmesi gerekir, ├Âdevi yapandan neden para al─▒n─▒r?ÔÇŁ sorusu insan─▒n akl─▒na gelmektedir. Bu da paras─▒ olan askerlik yapmas─▒n ya da k─▒sa s├╝reli yaps─▒n; paras─▒ olmayanlar ise askerlik yaps─▒n ve b├Âylece s├╝rd├╝rmekte oldu─ču ya┼čam─▒ kesintiye u─čras─▒n, baz─▒ kay─▒plarla ve her t├╝rl├╝ risk ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kals─▒n anlam─▒ndad─▒r.

Di─čer taraftan T├╝rk Silahl─▒ KuvvetleriÔÇÖnde son be┼č y─▒lda askerli─či meslek olarak kendi istekleri ile se├žmi┼č ve bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ bu g├Ârevi ├╝stlenmi┼č ki┼čilerden olu┼čan profesyonel askerlerin say─▒s─▒ artarken zorunlu askerlik kapsam─▒nda (er, erba┼č, yedek subay ve yedek astsubay) askere al─▒nanlar─▒n oran─▒ d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Askerlik Sistemi Nas─▒l Olmal─▒d─▒r?ÔÇŁ adl─▒ ├žal─▒┼čmada, zorunlu askerlik ve profesyonel askerlik sisteminin sak─▒ncalar─▒n─▒ ortadan kald─▒racak ve avantajlar─▒n─▒ bir araya getirecek ┼čekilde yar─▒ profesyonel bir sistemin tesis edilmesinin uygun oldu─ču tespitinde bulunulmu┼čtur.

  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

 

Kaynak├ža

  • Ayten Can Tunal─▒, ÔÇťTanzimat D├Âneminde Osmanl─▒ Kara Ordusunda Yap─▒lanma (1839 -1876)ÔÇŁ doktora tezi – Ankara 2003)
  • Do├ž. Dr. Osman K├ľKSAL, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde Askerli─čin Vatanda┼čl─▒k M├╝kellefiyetine D├Ân├╝┼č├╝m├╝n├╝n Evrimi, On ─░kinci Askeri Tarih Sempozyumu, 20-22 May─▒s 2009,
  • Ergin Taner-TanzimatÔÇÖtan Kurtulu┼ča Osmanl─▒ Ordusu ÔÇôAnkara,2006,
  • Faruk Ay─▒n, ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnde TanzimatÔÇÖtan Sonra Asker Alma Kanunlar─▒ 1839-1914ÔÇŁ, Ankara Genelkurmay Bas─▒mevi, 1994, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et├╝t Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒n─▒,
  • ─░. Hakk─▒ UZUN├çAR┼×ILI, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼čundan ─░stanbulÔÇÖun Fethine Kadar, OSMANLI TAR─░H─░ I. Cilt.
  • Sadi B─░LG─░├ç, Salih AKY├ťREK, F. Serap KOYDEM─░R, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Askerlik Sistemi Nas─▒l Olmal─▒d─▒r? Bilge Strateji, Cilt 7, Say─▒ 13, G├╝z 2015,
  • Merve ├ťnal A├ž─▒kg├Âz, 1876 tarihli Kanun-i EsasiÔÇÖde Yasama-Y├╝r├╝tme ─░li┼čkisi, Yasama Dergisi ┬Ě say─▒: 43 – Ocak-Haziran 2021,
  • Osman Tiftik├ži, Osmanl─▒ÔÇÖdan G├╝n├╝m├╝ze Ordunun Evrimi, 1. Bas─▒m 1 Mart 2012,
  • Dr. Ekrem Bu─čra Ekinci, T─▒marl─▒ Sipahiden K├Ây A─čas─▒na adl─▒ makalesi, 6 A─čustos 2008,
  • Enver Ziya Karal, Nizam─▒ Cedid ve Tanzimat Devirleri,1789 ÔÇô 1856, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒ Osmanl─▒ Tarihi V Cilt-1947,
  • R─▒dvan Ayad─▒n, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde Askeri Y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ve Muafiyetler(1826- 1914), Tez, 2011,
  • Suat ─░lhan T├╝rk, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Askeri Yap─▒s─▒ ─░├žerisinde Tanzimat─▒n Yeri ÔÇôTarih Kurumu Bas─▒mevi Ankara 1991,
  • T├╝mg. Hakk─▒ Y─▒lmaz ├ç─░YAN, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda XIX. Y├╝zy─▒lda Askere Alma Sistemi (1826-1914), On ─░kinci Askeri Tarih Sempozyumu Bildirileri, May─▒s-2009

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

1956 Nazilli/AYDIN do─čumludur. ─░lk ve orta ├Â─črenimini NazilliÔÇÖde tamamlad─▒. 1975 y─▒l─▒nda A.├ť Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖne girdi. 1979 y─▒l─▒nda bu okulun iktisat-maliye b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. 1981-1987 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye Elektrik KurumuÔÇÖnda m├╝fetti┼č yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒n ard─▒ndan da m├╝fetti┼č olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1987 ve 1993 y─▒llar─▒ aras─▒nda NazilliÔÇÖde tar─▒mla u─čra┼čt─▒ktan sonra 1993-2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda TAR─░┼× Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde m├╝fetti┼č ve genel muhasebe m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒, ard─▒ndan 2005 ve 2013 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├že┼čitli ┼čirketler ile ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ┼čirketlerinde muhasebe m├╝d├╝r├╝, koordinat├Âr ve genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ve son olarak da TAR─░┼× ─░ncir Birli─čiÔÇÖnde m├╝fetti┼č olarak g├Ârev yapt─▒. Halen mali m├╝┼čavir/bilirki┼či olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. 2009 y─▒l─▒ndan buyana vergi, muhasebe, ticaret ve icra hukuku ile ilgili olarak ├že┼čitli internet siteleri ve ─░ZSMMO dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlan─▒yor. "Evli ve bir ├žocuk babas─▒d─▒r. Email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022