Sel├žuk K─▒rl─▒ anlat─▒yor: “Antik sikkeler ve anlamlar─▒”

Sel├žuk K─▒rl─▒ anlat─▒yor: “Antik sikkeler ve anlamlar─▒”

Uluda─č ├ťniversitesi Psikiyatri Ana Bilim Dal─▒ ba┼čkan─▒ Prof. Dr. Sel├žuk K─▒rl─▒, akademik kariyerinin yan─▒ s─▒ra sivil toplum kurulu┼člar─▒ndaki faaliyetleri ve ├že┼čitli alanlarda yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalar, yenilik├ži d├╝┼č├╝nce aray─▒┼člar─▒yla dikkat ├žekiyor.

Tu─č├že ─░├ç├ľZ BA─×├çAVAN

Paran─▒n insan ya┼čam─▒ndaki ├Ânemi tart─▒┼č─▒lmaz. Madeni para ilk olarak M├ľ 7. Y├╝zy─▒lda AnadoluÔÇÖda bas─▒ld─▒. ├ľncesinde deniz kabu─čundan k─▒ymetli metallere dek ├že┼čitli mallar de─či┼čim arac─▒yd─▒. Para, 2700 y─▒ldan bu yana toplumlar─▒ yans─▒tan simgeleri ta┼č─▒d─▒ ├╝st├╝nde.

├ľzg├╝n ara┼čt─▒rmalar─▒yla dikkat ├žeken Prof. Dr. Sel├žuk K─▒rl─▒ ile, ├žok s─▒ra d─▒┼č─▒ bir alanda, antik sikkeler ├╝zerinden tarihin sisli perdesini aralayarak ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze sembollerden liderli─če uzanan bir hat ├╝zerinde olduk├ža farkl─▒ bir s├Âyle┼či ger├žekle┼čtirdik.

Kendi tabiriyle ÔÇťAntik sikkeler ve bunlar─▒n geni┼č grup aidiyeti a├ž─▒s─▒ndan anlamlar─▒ÔÇŁn─▒ sorgulad─▒k. Antik sikkeler d├╝zleminde geli┼čen bu s├Âyle┼čiyi biz ├žok be─čendik, umar─▒z siz de be─čenirsiniz.

-Say─▒n Sel├žuk K─▒rl─▒, antik sikkeler ├╝zerindeki semboller bu g├╝nk├╝ metal paralardakilerle benzer anlamda m─▒d─▒r?

Antik d├Âneme ait sikkerde bulunan semboller asl─▒nda bu g├╝n├╝n madeni paralar─▒nda bulunanlara benzerler. Bu g├╝n oldu─ču gibi o d├Ânemdeki sikkerin de ├Ân ve arka y├╝zlerinde kendilerini darp eden topluluklar─▒ simgeleyen semboller bulunur. Sikkeler o d├Ânem i├žin ticari ili┼čki alanlar─▒nda yay─▒ld─▒klar─▒ ve bir anlamda kullan─▒ld─▒klar─▒ alanlarda sikkeyi darp edenlerin egemenliklerini de temsil ettikleri i├žin o d├Ânemin sosyal geli┼čmeleri a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bilgiler edinebilecek materyallerdir. Metal olmalar─▒ nedeniyle bu g├╝nlere kadar ula┼čm─▒┼č olmalar─▒ da b├╝y├╝k avantajd─▒r.

Antik sikkeler ├╝zerindeki sembollerin toplumlar─▒ inan├žlar─▒ veya olu┼čma felsefeleriyle ilgisi var m─▒d─▒r?

Daha erken d├Âneme ait olmalar─▒ ve sembolizasyonlar anlam─▒nda zenginlikleri nedeniyle arkaik (M├ľ. 7.-6. Y├╝zy─▒l), klasik (M├ľ. 5.-4. Y├╝zy─▒l) ve Helenistik (M├ľ. 4.-1. Y├╝zy─▒l) sikkelerinden ├Ârnekler vererek a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čay─▒m;

1 sikke

Elektron, Arkaik D├Ânem, M├ľ VII.-VI. Y├╝zy─▒l, 13 mm /Aslan ba┼č─▒, sa─č, ├╝stte y─▒ld─▒z┬á┬á (Sart)

2 sikke

Elektron, Klasik D├Ânem, M├ľ: V. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Korinth Mi─čferli Athena Phokaia (Fo├ža)

3 sikke 

Elektron, Klasik D├Ânem, M├ľ: V. Y├╝zy─▒l, 10,5 mm / Demeter ba┼č─▒, ba┼čak ├želenkli, sola Phokaia (Fo├ža)

4 o sikke

Elektron, Klasik d├Âneme ait, M├ľ. 50-330), 12 mm / Kuleli Kybele ba┼č─▒, sa─ča (├Ân y├╝z) Mytillene-Lesbos

 4 a sikke

4 a Sikke Resim alt─▒: Elektron, Klasik d├Âneme ait, M├ľ. 50-330), 12 mm / ─░ncus i├žinde kare ├žizgili ├žer├ževede Petasoslu Hermes ba┼č─▒, sa─ča (arka y├╝z) Mytillene-Lesbos

Sikke yap─▒m─▒nda kullan─▒lan metallerden biri ÔÇťelektrondurÔÇŁ. Elektron, sikkelerin bas─▒l─▒p kullan─▒ld─▒─č─▒ ilk yer olan Manisa yak─▒nlar─▒ndaki SART antik kentinin yan─▒ndan ge├žen Sart ├žay─▒ndan elde edilen do─čal alt─▒n-g├╝m├╝┼č kar─▒┼č─▒m─▒d─▒r. (1) numaral─▒ sikke arkaik d├Ânemde darp edilmi┼č bir SART sikkesidir.

SART KENT─░: ─░LK S─░KKE

─░lk paran─▒n bas─▒ld─▒─č─▒ bu d├Ânemin bir ├Âzelli─či var m─▒?

Bu d├Ânem ┼čehir devletlerinin kurulma d├Ânemidir. Sikkenin ├Ân y├╝z├╝ne i┼členmi┼č olan burnunun ├╝zerinde y─▒ld─▒z bulunan aslan Sart ┼čehrinin simgesidir ve bu ┼čehre aidiyeti ifade etmektedir. Bir├žok sikkede o ┼čehir devletini olu┼čturan grubu sembolize eden ba┼čka hayvan fig├╝rlerine de rastlanabilir. AnadoluÔÇÖda darp edilen sikkeler a├ž─▒s─▒ndan bo─ča, at, kartal, domuz, ton bal─▒─č─▒ gibi simgelerden bahsedilebilir. Bu t├╝r semboller genel olarak co─črafi olarak ayn─▒ yerde ya┼čayan insanlar─▒ anlat─▒r ve grubun olu┼čmas─▒nda co─črafi ┼čartlar ve bu co─črafya ├╝zerinde, ├Ârne─čin korumal─▒ bir kent ortam─▒nda g├╝venlik kayg─▒s─▒ ile birle┼čmeye i┼čaret ediyor olabilir.

O tarihlerde sikkeler ├╝zerinde en s─▒k hangi semboller kullan─▒lm─▒┼čt─▒?

O d├Ânemdeki topluluklar─▒ sembolize etmekte en s─▒k kullan─▒lan semboller ise dini nitelik ta┼č─▒rlar ve genel olarak sikkelerin ├╝zerinde o toplulu─čun inand─▒─č─▒ Tanr─▒ sembolize edilir.(2) numaral─▒ sikkede AnadoluÔÇÖda ├žok taraftar─▒ bulunan bir Tanr─▒├ža olan ATHENA g├Âr├╝lmektedir. Athena ZeusÔÇÖun kendi ba┼č─▒na d├╝nyaya getirdi─či k─▒z─▒d─▒r. As─▒l olarak AT─░NA ┼čehrinin en ├╝st Tanr─▒├žas─▒ olup sava┼č, zek├ó, sanat, ilham, strateji ve bar─▒┼č Tanr─▒├žas─▒ olarak bilinir. Muhtemelen Yunan ana k─▒tas─▒ndan AnadoluÔÇÖya ge├ži┼člerle ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.

Bu Olympos Tanr─▒s─▒n─▒n birden ├žok ┼čeyi tan─▒mlamas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čildir. ├ľrne─čin bar─▒┼ča ula┼čmak i├žin sava┼čmak gerekebilir. Sava┼č─▒p kazanabilmek i├žin strateji bilmek ve uygulamak gerekir. Ayr─▒ca sava┼č bu g├╝n bile bir sanat olarak tan─▒mlanmaktad─▒r ve sanat ilham gerektirir.

D├ťNDEN BUG├ťNE ─░LG─░N├ç BENZERL─░K!

O sikkelerle bug├╝nk├╝ paralardaki semboller aras─▒nda bir benzerlikten s├Âz edilebilir mi?

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi her sembolde oldu─ču gibi eski YunanÔÇÖda Tanr─▒larla tan─▒mlanan semboller de i├žlerinde bir├žok anlam─▒ bir arada bulundurmaktad─▒rlar ve o g├╝nk├╝ sembolik kullan─▒mlar bu g├╝nk├╝lere ├žok benzemektedirler. ├ľrne─čin AthenaÔÇÖn─▒n ZeusÔÇÖun tek ba┼č─▒na d├╝nyaya getirdi─či k─▒z─▒ olma ├Âzelli─čini ele alal─▒m, olu┼čma s├╝reci Hz. ─░saÔÇÖn─▒n babas─▒n─▒n olmamas─▒na, Tanr─▒ taraf─▒ndan babas─▒z olarak olu┼čmas─▒n─▒n sa─članmas─▒na ve insan olmas─▒na ra─čmen Hristiyan inanc─▒ taraf─▒ndan Tanr─▒ÔÇÖn─▒n o─člu olarak tan─▒mlanmas─▒na benzemiyor mu?

(3) Numaral─▒ sikkenin ├Ân y├╝z├╝nde bereket, tar─▒m, mevsimler ve anne sevgisinin Tanr─▒├žas─▒ DEMETER bulunmaktad─▒r. Fo├ža kentinde bas─▒lm─▒┼č olan bu klasik d├Ânem sikkesinin ├Ân y├╝z├╝nde hem besinlerin hem de insanlar─▒n bereket ve ├╝remesini temsil eden Tanr─▒├žan─▒n bulunmas─▒, b├Âlgede ya┼čayanlar─▒n itibarl─▒ Tanr─▒├žas─▒n─▒n Demeter oldu─čunu g├Âsterir. Bir ├Ânceki sikkede oldu─ču gibi bu sikkedeki sembolizasyonlar da, darp edildikleri yerlerde ya┼čayan ve oralar─▒ imar eden topluluklar─▒n olu┼čmas─▒nda din fakt├Âr├╝n├╝n ne kadar ├Ânemli oldu─čunun delilidir.

ANT─░K S─░KKELER VE D─░N

Antik sikkelerde din fakt├Âr├╝ de etkili olmu┼č, ├Âyle mi?

─░nsanlar birliktelikleri ve topluluklar─▒n─▒ dinsel temele dayal─▒ olarak kurup bir arada tutmu┼č ve bu y├╝zden kendilerini tan─▒mlamakta dinsel sembol├╝ kullanm─▒┼člard─▒r. Bug├╝n oldu─ču gibi ge├žmi┼čte de insan topluluklar─▒n─▒n ve bunlar─▒n b├╝y├╝k gruplar─▒n olu┼čmas─▒nda ÔÇťolumlu duygularla birlikte olan payla┼č─▒lm─▒┼č somut imgelerÔÇŁ ├žok ├Ânemlidir. Bu imgeler payla┼č─▒lm─▒┼č iyi ├Âzde┼čimler olarak kabullenildi─činde, toplulu─ču bir arada tutan, toplulu─ču olu┼čturanlar─▒n en az─▒ndan asgari m├╝┼čtereklerde anla┼čm─▒┼č, giderek birbirine benzeyen insanlar olmas─▒na katk─▒da bulunan ve bu yolla toplulu─čun devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člayan en ├Ânemli har├žlardan olduklar─▒ a├ž─▒kt─▒r. Dinsel ba─člant─▒lar─▒n bu g├╝n bile toplumlar i├žin ├Ânemli yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒lar olduklar─▒ ger├žektir. Bu g├╝n d├╝nyada ya┼čayan, i├žinde farkl─▒ etnik kimlikler ta┼č─▒mas─▒na ra─čmen ├╝mmet esas─▒na ba─čl─▒ olarak kurulmu┼č ve s├╝rmekte olan devletleri veya bu esasa dayal─▒ olarak ayn─▒ inanca sahip olanlar─▒ t├╝m d├╝nyada tek bir millet ve tek bir devlet olarak birle┼čtirmeyi ama├žlayan ├╝lk├╝leri d├╝┼č├╝n├╝n.

Asl─▒nda mesele biraz daha karma┼č─▒kt─▒r. (4) numaral─▒ sikkenin ├Ân y├╝z├╝nde do─ču k├Âkenli bir Tanr─▒├ža olan KYBELE bulunmaktad─▒r. Kybele topra─č─▒n bereketini veren ve AnadoluÔÇÖda en fazla tap─▒n─▒lan Tanr─▒├žad─▒r. Kybele ana Tanr─▒├žad─▒r anal─▒k, ├╝reme, di┼čilik, hayat─▒n s├╝rmesi ve bereketi sembolize eder. Frigya k├Âkenlidir ama Yunan ana k─▒tas─▒ndan g├Â├ženler taraf─▒ndan da ARTEM─░S olarak isimlendirilmi┼č ve kabullenilmi┼čtir.

KYBELE / ARTEM─░S

Kybele neden ArtemisÔÇÖe d├Ân├╝┼č├╝yor?

├ç├╝nk├╝ insanlar─▒n d├╝nyan─▒n neresinde olurlarsa olsunlar asl─▒nda ihtiya├žlar─▒ benzerdir ve bu y├╝zden bu ihtiya├žlara y├Ânelik olarak ├╝retilmi┼č Tanr─▒ sembolleri t├╝m b├Âlgelerde birbirine benzerler. ├ça─člar i├žinde de ├Âzelliklerini sonraki sembollere aktar─▒rlar. Grup aidiyeti a├ž─▒s─▒ndan o d├Ânemde temel kabul edilen inan├ž birli─činin belirleyicileri her topluluk i├žin ge├žerli oldu─čundan, bir grubun Tanr─▒s─▒n─▒n ba┼čka gruplar taraf─▒ndan da ismi ve ┼čekli adapte edilerek kullan─▒lmas─▒, bu g├╝nk├╝ inan├ž sistemlerinde oldu─ču gibi asl─▒nda ├žok yayg─▒n bir uygulamad─▒r. Bu uygulamay─▒ Olympos Tanr─▒lar─▒n─▒n 12 olan say─▒s─▒n─▒n Roma Tanr─▒lar─▒na say─▒ ve nitelik olarak aktar─▒lm─▒┼č olmas─▒na kadar geni┼čletebilir ve bu say─▒n─▒n bug├╝n ge├žerli olan inan├ž sistemlerindeki yans─▒malar─▒n─▒ da d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Hz ─░saÔÇÖn─▒n 12 havarisi ve 12 ─░mam gibi.

Hocam, bu ├žok ilgin├ž bir benzerlik!..

Demeter ve Kybele (Artemis) aras─▒ndaki benzerlik bu Tanr─▒├žalara itibar eden insan topluluklar─▒n─▒n birbirleriyle kayna┼čmas─▒n─▒ ve s├╝re├ž i├žinde belki de ayn─▒ b├╝y├╝k grup i├žinde birle┼čmesini kolayla┼čt─▒rabilecek bir fakt├Ârd├╝r.

(4) numaral─▒ sikkenin arka y├╝z├╝nde HERMES yer almaktad─▒r. Yollar─▒ koruyucusu, Tanr─▒lar─▒n ve ├Âzellikle ZeusÔÇÖun habercisi, ├╝├ž kere kutsanm─▒┼č olan, gelmi┼čin, ge├žmi┼čin ve ge├ži┼čin efendisi. Bu g├╝nk├╝ ifadelerle s├Âylersek insanlar─▒n ├ža─člar boyunca hi├ž vaz ge├žmedikleri ├Âl├╝ms├╝z, ebedi olma arzusunun sembol├╝; bu g├╝n├╝n inan├žlar─▒n─▒n iki haberci mele─činin antik k├Âkeni ve ├╝├ž kere kutsanm─▒┼č olmas─▒yla teslis inanc─▒n─▒n ilham kayna─č─▒ oldu─ču tart─▒┼č─▒labilir.

Bir di─čer yayg─▒n simgeler grubu (1) numaral─▒ sikkede de s├Âz etti─čimiz gibi b├Âlgesel ├Âzelliklere i┼čaret eder ve do─čal olarak gruplar─▒n birbirinden farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ tan─▒mlar. Bu tan─▒mlamalar geni┼č grubu olu┼čturan ve s├╝rd├╝ren ilmekler a├ž─▒s─▒ndan ÔÇťkendi ├Âzerkli─čini geli┼čtiren simgelerin benimsenmesiÔÇŁ olarak d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

SEMBOLLER─░N ORTAKLA┼×MASI

Ayn─▒ ya da benzeri semboller birden fazla topluluk├ža kullan─▒l─▒yor mu?

Burada dikkat edilmesi gereken ├Ânemli bir konu sembollerin birden fazla grup taraf─▒ndan se├žilip kullan─▒lmas─▒n─▒n s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bir durum olmas─▒d─▒r. ─░nsanl─▒─č─▒n ortak de─čerlerinin her d├Ânem i├žin benzer ├Âzellikler g├Âsteriyor olmas─▒ bunu normal k─▒lar. Bu y├╝zden gruplar kendilerini tan─▒mlarken ├žo─ču zaman ayn─▒ sembolleri kullanm─▒┼člard─▒r ama farkl─▒l─▒klar─▒ vurgulamak ihtiyac─▒ nedeniyle sembollerin g├Âr├╝nt├╝s├╝nde veya eklenen ba┼čka sembollerle birle┼čimlerinde de─či┼čiklikler yapm─▒┼člard─▒r. ├çift ba┼čl─▒ kartal─▒n hem Sel├žuklu hem de Bizans ─░mparatorluklar─▒n─▒n sembol├╝ oldu─čunu ve ├çarl─▒k RusyaÔÇÖs─▒n─▒n bayra─č─▒nda da yer ald─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlay─▒n.

5 o sikke

G├╝m├╝┼č, Arkaik D├Ânem, M├ľ VII.-VI. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Aslan ba┼č─▒, sola (├Ân y├╝z) Miletos-Ionia

5 a sikke

G├╝m├╝┼č, Arkaik D├Ânem, M├ľ VII.-VI. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Y─▒ld─▒z, sola (arka y├╝z) Miletos-Ionia

6 o sikke 

G├╝m├╝┼č, Arkaik D├Ânem, M├ľ VII.-VI. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Y─▒ld─▒z, sola (arka y├╝z) Miletos-Ionia

 6 a sikke

G├╝m├╝┼č, Klasik D├Ânem, M├ľ: 480-450, 10 mm / Kare incus i├žinde aslan ba┼č─▒ sola. Sol ├╝st bo┼člukta y─▒ld─▒z (arka y├╝z)┬á┬á Kyzikos-Mysia

5 numaral─▒ sikkenin ├Ân y├╝z├╝nde yer alan aslan fig├╝r├╝ IoniaÔÇÖn─▒n Miletos kentine aittir ve bu kent devletine aidiyeti tan─▒mlar. ├ľn y├╝zde Sart aslan─▒n─▒n burnunun ├╝zerinde bulunan y─▒ld─▒z yoktur ama arka y├╝zde y─▒ld─▒z betimlenmi┼čtir. 6 numaral─▒ sikkenin ├Ân y├╝z├╝nde MysiaÔÇÖn─▒n Kyzikos ┼čehrinin simgesi olan domuz protomu ve hemen arkas─▒nda ton bal─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Arka y├╝zde ise yine aslan vard─▒r ├╝stelik burnunun ├╝zerindeki y─▒ld─▒z ile birlikte.

7 sikke

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, M├ľ 450, 8 mm / KY, Kartal ba┼č─▒, sola
Kyme-Aiolis

 8 sikke

G├╝m├╝┼č, M├ľ VI.-V. Y├╝zy─▒l, 11 mm / Grifon ba┼č─▒, sola ┬áTeos-Ionia

 9 o sikke

Elektron, Helenistik D├Ânem, M├ľ: 412-378, 11 mm / Kanatl─▒ aslan protomu, sola (├Ân y├╝z) Mytillene-Lesbos

9 a sikke 

Elektron, Helenistik D├Ânem, M├ľ: 412-378, 11 mm / Kare incus i├žinde sphenks sa─ča oturmakta (arka y├╝z) Mytillene-Lesbos

Bu noktada bu t├╝r sembollerle kendilerini niteleyen gruplar─▒n kendi niteliklerini y├╝celtme ihtiya├žlar─▒ndan da bahsetmek gerekir. Bu y├╝zden simge olarak kullan─▒lan fig├╝rlerin giderek daha g├╝├žl├╝ olmas─▒ beklenebilir. Nitekim daha g├╝├žl├╝, daha nitelikli olmay─▒ simgeleyen mitolojik fig├╝rler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan da kullan─▒lan kartal─▒n (7 numaral─▒ Kyme sikkesi) (8) numaral─▒ TEOS sikkesinde grifon ┼čeklinde ├žizilmesi veya (9) numaral─▒ MYT─░LLENE sikkesinde oldu─ču gibi ├Ân y├╝zdeki aslan─▒n kanatlanmas─▒, arka y├╝zde ise insan ba┼čl─▒ sphenksÔÇÖin betimlenmesi gibi.

Bu ├žaba b├╝y├╝k gruplar─▒n olu┼čma ve devaml─▒l─▒k s├╝re├žleri a├ž─▒s─▒ndan ÔÇťdi─čerlerinin k├Ât├╝ niteliklerinin ├Âz├╝msenmesiÔÇŁ s├╝recine uyar. Bir grup olu┼čtu─ču ve kendi farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ tan─▒mlad─▒─č─▒ d├Ânemde, olu┼čma s├╝re├žleri a├ž─▒s─▒ndan ÔÇťiyiÔÇŁ olarak nitelendirdi─či de─čerler ├žer├ževesinde ve emniyette olabilece─či bir co─črafya i├žinde geli┼čir. Ancak yak─▒n ve uzak ├ževrede ba┼čka gruplar da olu┼čma s├╝re├žlerini s├╝rd├╝rmektedirler. Bu durumda onlara kar┼č─▒ kendini korumak, farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ tan─▒mlamak ve onlardan daha iyi, daha ├╝st├╝n olma ihtiyac─▒ ortaya ├ž─▒kar. Yani bir grup ÔÇťiyiÔÇŁ ┼čeyler ├žer├ževesinde olu┼čtuysa, di─čerlerinin onun kadar iyi olmamas─▒ hatta k├Ât├╝ olmas─▒ gerekir. Benzer de─čerlere sahip olunsa bile bu de─čerleri en iyi temsil edenin kendisi olmas─▒ gerekir yoksa gruplar aras─▒nda ge├ži┼čkenlikler ortaya ├ž─▒karak grubun varl─▒─č─▒ tehlikeye girebilir.

GRUPLARIN B─░RB─░R─░N─░ ├ľTEK─░LE┼×T─░RMES─░

Bug├╝n bile HER GRUBUN D─░─×ER─░N─░ ├ľTEK─░LE┼×T─░RMES─░ bu geli┼čmelerin g├╝ncel yans─▒malar─▒d─▒r. Bir di─čer yans─▒ma da bir ┼čeyi yaparken her zaman EN ─░Y─░S─░N─░, EN B├ťY├ť─×├ťN├ť, EN MUHTE┼×EM─░N─░ yapmak veya yapt─▒─č─▒n─▒ iddia etmek tarz─▒nda ortaya ├ž─▒kar. T├╝m ilahi dinler al├žak g├Ân├╝ll├╝l├╝─č├╝ ├Âng├Ârmelerine ra─čmen ├Âzellikle Katolik Kiliselerinin ihti┼čam─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝n veya yap─▒lan her eserin en b├╝y├╝k, en iyi oldu─čunu ileri s├╝ren d├╝┼č├╝nce ak─▒mlar─▒n─▒, liderlerinin veya kendi milletlerinin en ├╝st├╝n oldu─čuna inanan ideolojileri.

Ancak bu inan├ž temel kabul olarak yerle┼čtirildi─činde b├╝y├╝k grup kendisini di─čerlerine kar┼č─▒ emniyette hisseder ve insanlar─▒n─▒n di─čer gruplara kat─▒lmalar─▒ veya kendi grubunun bir ba┼čka grup i├žinde erimesi tehlikesinin olmad─▒─č─▒na kanaat getirir. Bu y├╝zden milletlerin tarihleri genellikle ba┼čar─▒ hik├óyeleri ile doludur. Kendileri d─▒┼č─▒ndakiler k├Ât├╝d├╝r, ┼čeytand─▒r, sapk─▒nd─▒r. Kendi liderleri her ┼čeyin en iyisini bilir ve uygular, di─čerlerininkiler ise yalanc─▒, beceriksiz, aptal ve art niyetlidir. Bu s├╝re├ž ne yaz─▒k ki s├╝rekli genellemeler ve ├Âtekile┼čtirmeler olu┼čturdu─čundan tarih boyunca hi├ž t├╝kenmeyen ├žeki┼čme ve ├žat─▒┼čmalar─▒n da kaynaklar─▒ndan birisi olmu┼čtur.

10 a sikke

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, M├ľ: 101-87, 17,5 mm / Ariorattes IXÔÇÖun diademli ba┼č─▒, sa─ča / Kapadokya Krall─▒─č─▒

 11 sikke (2)

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, M├ľ: 95-63, 16,5 mm / Arizobarzanes IÔÇÖin diademli ba┼č─▒, sa─ča / Kapadokya Krall─▒─č─▒

Liderlerin-krallar─▒n topluluklar a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemi var m─▒d─▒r?

Bir toplulu─čun varl─▒─č─▒ ve devaml─▒l─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli gerekliliklerden bir LiderÔÇÖdir. Bu y├╝zden sikkelerde betimlenen ├Ânemli simgelerden birisi de liderin portresi veya b├╝st├╝d├╝r. Liderler genellikle sikkelerin ├Ân y├╝zlerinde yer al─▒rlar. Lider toplumun sahip oldu─ču ve etraf─▒nda birle┼čti─či asgari m├╝┼čterekleri en iyi temsil eden ki┼či olmas─▒ nedeniyle ├Âz├╝msenmesi gereken hemen t├╝m de─čerleri temsil eder. Bu y├╝zden toplumlar ├Ârnek ki┼či olarak tan─▒mlad─▒klar─▒ liderlerin, kahramanlar─▒n, d├╝nyada ba┼čar─▒ kazanm─▒┼č her nitelikte insanlar─▒n─▒n heykellerini, resimlerini, hayat hik├óyelerini ya┼čatmak ve gelecek nesillere ├Ârnekler olu┼čturmak i├žin gayret g├Âsterirler. Do─čal olarak bu gayretler ÔÇťiyilerinÔÇŁ vurgulanmas─▒ tarz─▒nda olur. (10) ve (11) numaral─▒ sikkelerde iki Kapadokya Kral─▒n─▒n sikkelerin ├Ân y├╝zlerinde bulunan pofilden g├Âr├╝nt├╝leri g├Âr├╝lmektedir. Bu g├Âr├╝nt├╝lerin bulunmas─▒ o siyasi liderin ta┼č─▒d─▒─č─▒ ├Âzelliklerin grubun devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člayan temel kabullerden en az─▒ndan bir k─▒sm─▒ oldu─ču anlam─▒na gelir. Ancak ─░SKENDER ─░MPARATORLU─×U gibi bir lider etraf─▒nda toplanarak olu┼čan gruplar d─▒┼č─▒nda geli┼čme s├╝re├žleri ya┼čam─▒┼č topluluklarda, sadece liderin niteliklerinin vurgulanmas─▒ yeterli olmayabilir. Nitekim bu Kapadokya sikkelerinin arka y├╝zlerinde sava┼č├ž─▒ bir Tanr─▒├ža olan Athena betimlenmi┼čtir (12)

10 a sikke

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, M├ľ: 101-87, 10 mm / Athena ayakta, sola d├Ân├╝k, sa─č elinde k├╝├ž├╝k Nike tutuyor, sol elinde m─▒zrak ve kalkan var / Kapadokya Krall─▒─č─▒

├ľn ve arka y├╝zlerdeki simgeler aras─▒ndaki bu ili┼čki s├Âz edilen toplulu─čun hem liderin nitelikleri hem de dini ortak de─čerler ├žer├ževesinde bir araya geldi─či anlam─▒na gelir. Liderlerin ya┼čayabilecekleri s├╝re do─čal olarak k─▒s─▒tl─▒d─▒r ve liderlerin de─či┼čmesi farkl─▒ davran─▒┼č tarzlar─▒, fiziksel ├Âzellikler ve nitelikler gibi baz─▒ de─či┼čiklikleri de beraberinde getirebilir. Ancak toplumun sahip oldu─ču ortalama nitelikleri s├╝rd├╝rmesi ├žok ├Ânemlidir bu y├╝zden arka y├╝zdeki dini sembolizm adeta iktidar de─či┼čse de de─či┼čmemesi gereken devlet politikalar─▒ ya da toplumsal nitelikleri tan─▒mlamaktad─▒r. Bu g├╝n i├žin de genel yakla┼č─▒mlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan liderlere ba─čl─▒ olarak de─či┼čmeyen devlet politikalar─▒ veya iktidarlar ve buna ba─čl─▒ olarak ve baz─▒ yasalar de─či┼čse bile delinmemesi gereken anayasalar gibi de─čil mi?

S─░KKELER VE L─░DERLER

Liderlerin ├Âzellikleri sikkelerdeki sembolleri etkiler mi?

Antik d├Ânemde toplumlar genellikle k├╝├ž├╝k bir ├žekirdek gruba yeni insanlar─▒n kat─▒lmalar─▒yla olu┼čmu┼člard─▒r. Yeni kat─▒lanlar─▒n zorla kat─▒lm─▒┼č da olsalar g├Ân├╝ll├╝ olarak o grubu benimsemeleri ile de s├╝rm├╝┼člerdir. Bu y├╝zden b├╝y├╝yen grubun temel de─čer ve ba─člay─▒c─▒lar─▒ sikkeler ├╝zerine i┼členmi┼čtir. Baz─▒ b├╝y├╝k gruplar─▒n olu┼čmas─▒ tek bir ki┼čiye bile ba─čl─▒ olabilir. Bu olu┼čumun en ├Ânemli ├Ârneklerinden birisi ─░SKENDER ─░MPARATORLU─×UDUR. Tarihte B├╝y├╝k ─░skender olarak isimlendirilen ─░mparator Makedonyal─▒ bir baba ile Yunanl─▒ bir annenin ├žocu─čudur. B├╝y├╝k ba┼čar─▒lar elde etmi┼č olan bu ─░mparatorun sikkelerinde do─čal olarak kendi portresinin bulunmas─▒ beklenir oysa ─░skender ─░mparatorlu─čuna ait olup antik d├Ânemde en fazla bas─▒lm─▒┼č ve en geni┼č co─črafyada kullan─▒lm─▒┼č sikkeler aras─▒nda bulunan ÔÇť─░skender SikkelerininÔÇŁ ├Ân y├╝z├╝nde HERAKLES, arka y├╝z├╝nde ise ZEUS bulunmaktad─▒r (sikke 12).

12 o sikke

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, 18 mm / Aslan postuna sar─▒l─▒ Ammon boynuzlu gen├ž Herakles ba┼č─▒, sa─ča┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

12 a sikke (2)

G├╝m├╝┼č, Helenistik D├Ânem, 18 mm / Asa ve Kartal tutan Zeus tahtta oturmakta, sola┬á┬á┬á┬á

EBED─░YET VE G├ť├çL├ťL├ťK ARZUSU

Neden b├Âyledir?

Asl─▒nda grubun ne ile ├Âzde┼čle┼čmesi ve bu ├Âzde┼čle┼čmede hangi kavramlar─▒n ├Ân planda olmas─▒ gerekti─či bazen liderin tercihleriyle belirlenir. ─░skenderÔÇÖin kendi portresini kullanmamas─▒ ve yerine HeraklesÔÇÖi koymas─▒ muhtemelen kendisini fizik ve moral g├╝├ž ile g├Ârev bilincini temsil eden ve g├Ârevlerini ba┼čard─▒─č─▒ i├žin ├Âl├╝m├╝nden sonra Tanr─▒l─▒k mertebesine y├╝kseltilip OlymposÔÇÖa al─▒nan Herakles ile ├Âzde┼čle┼čtirdi─či ve onun mitsel ├Âzellikleri ve ├Âl├╝mden sonra elde etti─či avantajlar─▒ arzulad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Toplumu i├žin de ├Ânerdi─či ┼čey ki┼čisel oldu─ču kadar dinidir ve sikkelerin arka y├╝z├╝nde bunu peki┼čtiren Zeus sembol├╝ yer al─▒r. Bu ├Âzde┼čle┼čme s├╝reci Krala ait b├Âlgesel simge ile dini simgenin bir araya gelip kayna┼čmas─▒na ba┼čka bir ├Ârnektir.

─░nsanlar uzun s├╝reli h├╝k├╝m s├╝rd├╝klerinde ve ba┼čar─▒l─▒ i┼čler yapt─▒klar─▒nda ├ževrelerindekilerin de katk─▒s─▒yla kendilerini bir bilen, her ┼čeyi yapabilecek olan, kar┼č─▒ konulmamas─▒ gereken ki┼čiler olarak alg─▒lamaya ba┼člayabilirler. Bu asl─▒nda do─čal bir psikolojik s├╝re├žtir ve bir├žok inan├ž ve felsefe insanlar─▒ bu tehlikeden ka├ž─▒nmaya ├ža─č─▒r─▒r ama genellikle ba┼čar─▒l─▒ olamaz. Bu asl─▒nda insan─▒n yarat─▒ld─▒─č─▒ndan bu yana vaz ge├žemedi─či ebediyet ve en g├╝├žl├╝l├╝k arzusunun bir yans─▒mas─▒d─▒r. Bu bazen Tanr─▒la┼čma s├╝re├žleri bazen de ebedi hayat vaatleriyle kar┼č─▒lan─▒r. Bu g├╝nk├╝ yans─▒malar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeyi size b─▒rak─▒yorum.

Sikkelerde liderlerin yar─▒ tanr─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒

Say─▒n Sel├žuk K─▒rl─▒ sadece temel nitelikler, lider, inan├žlar gibi konular ve bunlar─▒n sembollerinin kullan─▒lmas─▒ grubun devaml─▒l─▒─č─▒ i├žin yeterli midir?

Hay─▒r, bir ┼čeye daha ihtiya├ž var. B├╝y├╝k grup belli temeller ├╝zerinde olu┼čsa da i├žinde bunlara itiraz eden veya liderin nitelikleri ya da uygulamalar─▒n─▒ be─čenmeyen, ba┼čka gruplar─▒n de─čerlerini daha yak─▒n bulan k─▒saca b├╝y├╝k gruba ├že┼čitli seviyelerde ba┼čkald─▒rmaya yeltenenler olacakt─▒r. Oysa grubun de─čerleri en iyisidir, bu grup o de─čerleri en lay─▒─č─▒ ile uygulayand─▒r, lider adeta yar─▒ Tanr─▒d─▒r ve her ┼čeyi bilir, ne yaparsa iyi yapar. Buna ra─čmen itiraz edenler varsa onlar olsa olsa gafil veya haindirler. Zaten ba┼čka gruplar bu grubun par├žalanmas─▒, yok olmas─▒ veya kendisine kat─▒lmas─▒ i├žin ellerinden gelen her ┼čeyi yapmaktad─▒rlar. O halde ba┼čkald─▒ranlar─▒n onlardan da destek al─▒yor olmalar─▒ gerekir. Bu durumda grubun siyasi otoritesinin r─▒zaya y├Ânelik ├Âd├╝l da─č─▒tman─▒n ├Âtesinde cezaya y├Ânelik sembollerinin de olmas─▒ gerekir. Bunun g├╝zel ├Ârneklerinden birisi (13.) sikkede g├Âr├╝lmektedir.

13o sikke

G├╝m├╝┼č, M├ľ: IV. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Korinth mi─čferli Athena ba┼č─▒, sa─ča (├Ân y├╝z) Selge-Psydia┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

13 a sikke 

G├╝m├╝┼č, M├ľ: IV. Y├╝zy─▒l, 10 mm / Cepheden Gorgon ba┼č─▒ (arka y├╝z)┬á┬á┬á┬á┬á┬á Selge-Psydia┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

SELGE sikkesinin ├Ân y├╝z├╝ndeki Athena grubun hikmet ve ebediyet vaat eden y├╝z├╝ olarak yer almaktad─▒r. Arka y├╝zde ise Gorgon bulunmaktad─▒r. Gorgon T├╝rk├žede korkun├ž, berbat anlam─▒na gelir. Y├╝zlerine bakan─▒n ta┼č kesilmesi ile ├╝nl├╝ k─▒z karde┼čler antik korkutucu fig├╝rler olarak bilinirler. Bizde en bilineni medusaÔÇÖd─▒r. Bu t├╝r fig├╝rlerin sikkelere koyulmas─▒n─▒n tek amac─▒ ancak, ├Ân y├╝zde Tanr─▒ veya Kral fig├╝r├╝ ile otorite ve birle┼čtirici unsur tan─▒mlan─▒rken, arka y├╝zde kar┼č─▒ ├ž─▒kman─▒n yol a├žaca─č─▒ kefaletleri vurgulamak olabilir. B├╝y├╝klerine el kald─▒ran─▒n ta┼č kesilece─či deyi┼činde s├Âylenmek istenene benziyor mu?

Kaynak: Bursa Time dergisi (Temmuz, 2014)

2,098 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
İlginizi Çekebilir

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

13 Kas─▒m 2019, Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet i├žin yorumlar kapal─▒
Karake├žililer

Karake├žililer

11 Kas─▒m 2019, Karake├žililer i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

4 Kas─▒m 2019, ├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altay Teorisinin Gizemleri

Altay Teorisinin Gizemleri

3 Kas─▒m 2019, Altay Teorisinin Gizemleri i├žin yorumlar kapal─▒
Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

2 Kas─▒m 2019, Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne i├žin yorumlar kapal─▒
20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

2 Kas─▒m 2019, 20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒

Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒

2 Kas─▒m 2019, Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

31 Ekim 2019, Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri

Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri

28 Ekim 2019, Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒