Srebrenitsa, asla unutulmas─▒n diye! ÔÇťDa se nikad ne zaboravi!ÔÇŁ

Srebrenitsa, asla unutulmas─▒n diye! ÔÇťDa se nikad ne zaboravi!ÔÇŁ

Srebrenica (Srebrenitsa)… Bir s├Âzc├╝─če s─▒─čd─▒r─▒lm─▒┼č b├╝y├╝k utan├ž, insanl─▒k su├žu, vah┼čet, yitip giden binlerce ya┼čam, dinmeyen bir ac─▒, bitmeyen bir hasret, kapanmayan bir yaraÔÇŽ D├╝nya durduk├ža aln─▒nda bu kara lekeyi ta┼č─▒yacak olan Srebrenitsa; Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en hazin ├Âyk├╝s├╝.

Hepimiz bu h├╝z├╝nl├╝ hikayeyi ekranlardan izlemekle yetindik. Oysa ki ─░rlandal─▒-─░ngiliz siyaset adam─▒ ve kuramc─▒s─▒ Edmund BurkeÔÇÖ─▒n da s├Âyledi─či gibi ┬áÔÇťK├Ât├╝l├╝─č├╝n zaferi i├žin iyilerin hi├žbir ┼čey yapmamas─▒ yeterliydi.ÔÇŁ

Medeni AvrupaÔÇÖn─▒n g├Âbe─činde ya┼čanan soyk─▒r─▒m kar┼č─▒s─▒nda t├╝m d├╝nya k├Âr, sa─č─▒r ve dilsiz olmu┼čtu. Her y─▒l─▒n 11 TemmuzÔÇÖunda yine ve yeniden kanayan bu yarada hepimizin pay─▒ var, hepimiz su├žluyuz!

  • Yaz─▒: Nagihan G├ľRKEN
  • Foto─čraflar: Almila KU┼×/Nagihan G├ľRKEN

Bir g├╝n bir kitap okursunuz ya da bir film izlersiniz veya bir ┼čeylere tan─▒kl─▒k edersiniz hayata bak─▒┼č a├ž─▒n─▒z hatta hayat─▒n─▒z de─či┼čir.

─░┼čte hayat─▒m─▒n en anlaml─▒ ve bende derin izler b─▒rakacak yol hikayesi de b├Âyle ba┼člam─▒┼čt─▒. Bundan yakla┼č─▒k 2 y─▒l ├Ânceydi. Uykusuz bir gecenin ortas─▒nda izÔÇÖlerini s├╝rmekten keyif ald─▒─č─▒m ve ├žok ┼čeyler ├Â─črendi─čim belgesel kanal─▒n─▒ a├žm─▒┼čt─▒m. AvrupaÔÇÖn─▒n ortas─▒nda ya┼čanan, yak─▒n tarihin en y─▒k─▒c─▒ soyk─▒r─▒m─▒n─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝nde yap─▒lan bir y├╝r├╝y├╝┼čt├╝ belgesele konu olan.

Y├╝r├╝y├╝┼č├╝n ad─▒ MAR┼× M─░RA idiÔÇŽ

─░zlerken derinden etkilendi─čim bu etkinlikte yer alma d├╝┼č├╝ncesi o gece yerle┼čmi┼čti belle─čime. Nas─▒l yapar─▒m, ederim d├╝┼č├╝nceleriyle zamana b─▒rakm─▒┼čt─▒m ki bundan 6-7 ay ├Ânce yine uykusuz bir gecenin ortas─▒nda yine ayn─▒ kanal─▒n kar┼č─▒s─▒nda yine ayn─▒ belgeselin tekrar─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒nca hayatta tesad├╝flere inanmayan bir insan olarak bunu bir i┼čaret kabul ettim ve bu yolda y├╝r├╝meye karar verdim.

Elimdeki anahtar s├Âzc├╝k: MAR┼× M─░RA idi.

Ara┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒m ve kar┼č─▒ma bu y├╝r├╝y├╝┼člere T├╝rkiyeÔÇÖden kat─▒lan Mar┼č Mira grubu ├ž─▒kt─▒. Harika bir site haz─▒rlayarak ├Ânemli bir k─▒lavuz olmu┼člar. Bu olu┼čumun liderli─čini ise deneyimlerini de sitede payla┼čan Caner Be┼čokÔÇÖtu. Hemen ileti┼čime ge├žtim kendisiyle. Caner de y─▒llar ├Ânce ayn─▒ belgeseli izlemi┼č, etkilenmi┼č, arkada┼č grubu ile 4 y─▒l ├Ânce Mar┼č MiraÔÇÖya kat─▒lm─▒┼čt─▒. ─░lk y├╝r├╝y├╝┼čteki acemiliklerini di─čer y─▒llarda y├╝r├╝y├╝┼če kat─▒lacaklar ya┼čamas─▒n diye b├Âyle bir site olu┼čturmu┼člard─▒. Siteyi haz─▒rlamakla da kalmam─▒┼člar organizasyona, kendilerine ula┼čan herkesi dahil ederek, her y─▒l y├╝r├╝meye karar vermi┼člerdi. 4 y─▒ld─▒r Mar┼č MiraÔÇÖda y├╝r├╝yorlard─▒ ├╝stelik say─▒lar─▒n─▒ her y─▒l art─▒rarak. Caner ile konu┼čup Mar┼č MiraÔÇÖn─▒n detaylar─▒n─▒ ├Â─črenmek heyecan─▒m─▒ daha da katlam─▒┼čt─▒.

Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n cehennemi; SrebrenitsaÔÇŽ

1995ÔÇÖte bu cehennemden kurtulmak ve hayatta kalmak i├žin da─člara ka├žanlar ÔÇťMar┼č SmrtiÔÇŁ yani ÔÇť├Âl├╝m yolunuÔÇŁ y├╝r├╝meye ba┼člam─▒┼člard─▒. Y├╝r├╝y├╝┼č, sava┼č─▒n ac─▒mas─▒zl─▒─č─▒ ile insanl─▒k dram─▒na d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝.

2017ÔÇÖnin Temmuz ay─▒nda biz de o y├╝r├╝y├╝┼č g├╝zergah─▒nda olacakt─▒k. Foto─čraf├ž─▒ arkada┼č─▒m Almila ile birlikte hemen haz─▒rl─▒klara ba┼člad─▒k. ─░┼čimiz kolay de─čildi. Soyk─▒r─▒mdan ka├žan 15 bin Bo┼čnakÔÇÖ─▒n ancak 5 bininin TuzlaÔÇÖya (Nezuk) ula┼čabildi─či yakla┼č─▒k 110 kilometrelik zorlu orman yolu ve kamp s├╝reci bizleri bekliyordu. Y├╝r├╝y├╝┼č 8 TemmuzÔÇÖda NezukÔÇÖtan ba┼člayacak ve 10 TemmuzÔÇÖda Poto├žariÔÇÖde sona erecekti.

Soyk─▒r─▒ma dikkat ├žekmek i├žin ─░svi├žreÔÇÖde iki arkada┼č─▒n LozanÔÇÖdan CenevreÔÇÖye yapt─▒─č─▒ y├╝r├╝y├╝┼čle temeli at─▒lan ├ľl├╝m Yolu y├╝r├╝y├╝┼č├╝, 2005 y─▒l─▒ndan bu yana ise NezukÔÇÖtan Poto├žariÔÇÖye (ters y├Ânde) orijinal rotas─▒nda d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan gelen kat─▒l─▒mc─▒larla y├╝r├╝n├╝yor.

D├╝nyan─▒n sevgiye ve bar─▒┼ča ihtiyac─▒ oldu─ču i├žin de y├╝r├╝y├╝┼če Mar┼č Mira dendi. Bo┼čnak├ža Mar┼č, y├╝r├╝y├╝┼č; Mir, bar─▒┼č, Mira bar─▒┼ča demek. Yani Bar─▒┼ča Y├╝r├╝mekÔÇŽ

├ľl├╝m YoluÔÇÖnda art─▒k ÔÇťbar─▒┼čÔÇŁ i├žin y├╝r├╝n├╝yordu.

6 Temmuz ak┼čam─▒ Mar┼č Mira T├╝rkiye grubu olarak ba┼čkent SaraybosnaÔÇÖda bulu┼čacakt─▒k.

Bulu┼čma ├Âncesinde ilk olarak SaraybosnaÔÇÖda sava┼č─▒n izlerini s├╝rmeye karar verdik. Ye┼čil bir dokunun i├žinde adeta bir Anadolu kasabas─▒n─▒ and─▒ran Saraybosna, yakla┼č─▒k ├žeyrek as─▒r ├Ânce bunca ac─▒n─▒n, vah┼četin ya┼čand─▒─č─▒ yer olmaktan ├Âylesine uzakt─▒ kiÔÇŽ Sava┼č─▒n t├╝m ac─▒mas─▒zl─▒─č─▒n─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne seren yap─▒lar ba┼čta olmak ├╝zere geride b─▒rakt─▒─č─▒ o kan─▒tlar olmasa, televizyonlardan izledi─čimiz o g├Âr├╝nt├╝lerin korkun├ž sahnelerle dolu bir film oldu─ču varsaymak m├╝mk├╝nd├╝. Ama ne yaz─▒k ki ger├žekti! Bir daha b├Âylesine bir insanl─▒k dram─▒n─▒n ya┼čanmamas─▒ ve toplumsal haf─▒zan─▒n yok olmamas─▒ i├žin bu kal─▒nt─▒lara, kan─▒tlara ihtiya├ž vard─▒.

SaraybosnaÔÇÖn─▒n Bistrik ve Kovaci b├Âlgelerini Miljacka Nehri ay─▒r─▒yor. BistrikÔÇÖten KovaciÔÇÖye Latin K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖnden ge├žiyoruz. Her y├Ân├╝yle tarihi bir k├Âpr├╝. Ge├žti─čimiz y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda d├╝nyay─▒ b├╝y├╝k bir felakete s├╝r├╝kleyen, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun sonunu da haz─▒rlayan I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n fitili burada yak─▒lm─▒┼čt─▒. Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun veliaht─▒ Ferdinand ve e┼či Sofia, S─▒rp milliyet├žisi Gavrilo Princip taraf─▒ndan bu k├Âpr├╝ ├╝zerinde suikasta u─čram─▒┼č ve ├Âlm├╝┼člerdi.

20.y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda sava┼čla an─▒lan Saraybosna, yine ayn─▒ y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda da bu kez ac─▒mas─▒z bir soyk─▒r─▒mla hat─▒rlan─▒r olmu┼čtu. Ge├žen y─▒llara, de─či┼čen zamana ra─čmen kentin de─či┼čmeyen ac─▒ bir kaderi vard─▒.

SaraybosnaÔÇÖda ilk dura─č─▒m─▒z ─░nsanl─▒─ča Kar┼č─▒ ─░┼členen Su├žlar ve Soyk─▒r─▒m M├╝zesi. Ba┼čkentin hayat dolu Ferhadiya CaddesiÔÇÖnde s─▒radan bir binan─▒n 2. kat─▒nda bulunan m├╝ze, i├žeri─či ile ise son derece etkileyici.

M├╝zenin kurulma amac─▒ 1992-1995 y─▒llar─▒ aras─▒nda s├╝ren sava┼čta ya┼čanan katliam, soyk─▒r─▒m, i┼čkence ve tecav├╝zleri hat─▒rlatmak. M├╝zede sergilenen toplama kamplar─▒nda kullan─▒lan cop, beyzbol sopas─▒, kerpeten gibi i┼čkence aletleri, toplu mezarlardan ├ž─▒kan g├Âzl├╝k, saat gibi ├Âzel e┼čyalar, toplama kamplar─▒ndakilerin giysileri, tutulan g├╝nl├╝kler ve bu toplama kamplar─▒nda maruz kal─▒nan i┼čkencelerin foto─čraflar─▒ Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n insanl─▒k d─▒┼č─▒ her halini g├Âzler ├Ân├╝ne sererken, tan─▒k oldu─čumuz bu ger├žeklik surat─▒m─▒zda tokat gibi patl─▒yor.

M├╝zede en ├žok etkilendi─čim e┼čyalardan biri iskambil ka─č─▒tlar─▒yd─▒. Drvar yak─▒nlar─▒ndaki Kamenica toplama kamp─▒na kapat─▒lanlar─▒n kendi elleriyle yapt─▒─č─▒ kartlar, ├Âl├╝m├╝n so─čuk nefesinin hissedildi─či bir ortamda hayata tutunman─▒n bir g├Âstergesiydi adeta. Kartlar─▒n bilgisinde ┼čunlar yaz─▒yordu:

ÔÇťKamplarda kalan insanlar a├ž ve susuz uzun s├╝re kapal─▒ kalman─▒n ac─▒s─▒yla kartlar─▒ gizlice yapm─▒┼čt─▒r. Tuvaletlerini, metal bir teneke i├žerisine sabah ve ak┼čam saat 6ÔÇÖda yap─▒yorlard─▒. Tenekenin g├╝nlerce d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar─▒lmas─▒na izin vermiyorlard─▒ ve kalanlar ├╝zerini e┼čyalar─▒yla kapat─▒yordu. ─░nsanlar─▒ k├Âpeklerin kald─▒─č─▒ kul├╝belere kapat─▒yor ve k├Âpeklerin onlara sald─▒rmalar─▒n─▒ sa─čl─▒yorlard─▒.ÔÇŁ

B├Âyle bir ortamda iskambil ka─č─▒tlar─▒na atfedilen umut.

M├╝zede ayr─▒ca LaheyÔÇÖdeki uluslararas─▒ ceza mahkemesindeki yarg─▒lamalara ili┼čkin videolar, bilgiler, sava┼č ma─čdurlar─▒n─▒n anlatt─▒klar─▒n─▒ i├žeren belgeseller de yer al─▒yor.

Bu b├╝y├╝k ac─▒n─▒n mimarlar─▒ olan sava┼č su├žlular─▒n─▒n kimlikleri ve yapt─▒klar─▒ ise tek tek kartlara i┼členerek, m├╝zenin bir salonunun tavan─▒na as─▒lm─▒┼čt─▒; sanki onlar i├žin istenen sonu i┼čaret edercesine. ─░nsanl─▒─ča Kar┼č─▒ ─░┼členen Su├žlar ve Soyk─▒r─▒m M├╝zesiÔÇÖnin ├Ân├╝m├╝zdeki g├╝nlerde Ara┼čt─▒rma ve Belgesel MerkeziÔÇÖne d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi de ama├žlan─▒yor.

M├╝zede tan─▒k olduklar─▒m─▒z─▒n yaratt─▒─č─▒ travman─▒n etkisini hen├╝z ├╝zerimizden atamam─▒┼čt─▒k ki Bosnal─▒ foto─čraf├ž─▒ Tar─▒k SamarahÔÇÖ─▒n Srebrenitsa Soyk─▒r─▒m─▒ÔÇÖn─▒ siyah-beyaz foto─čraflar─▒yla 7/11/95 GalerisiÔÇÖnde anlatt─▒─č─▒ sergisi ruhumuzu parampar├ža etti.

SrebrenitsaÔÇŽ

Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en hazin ├Âyk├╝s├╝.

Resmi rakamlara g├Âre 8 bin 372 ki┼činin, ki bu say─▒ her y─▒l art─▒yor, s─▒rf ÔÇťinan─▒┼č─▒ÔÇŁ nedeniyle ÔÇťM├╝sl├╝manÔÇŁ oldu─ču i├žin ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ Srebrenitsa; 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan bu yana AvrupaÔÇÖda ya┼čanan ve AvrupaÔÇÖn─▒n g├Âz yumdu─ču en b├╝y├╝k k─▒y─▒m─▒n kanl─▒ adresi.

Oysa ki Nisan 1993 tarihinde n├╝fusunun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču Bo┼čnak olan Srebrenitsa, Birle┼čmi┼č Milletler taraf─▒ndan g├╝venli b├Âlge ilan edilmi┼čti ve sava┼č─▒n k─▒skac─▒ndaki binlerce Bo┼čnak i├žin bir umut olmu┼čtu. Ancak g├╝venilen da─člara kar ya─čm─▒┼č, kentin g├╝venli─činden sorumlu olan BM Bar─▒┼č G├╝c├╝ÔÇÖn├╝n Hollandal─▒ Komutan─▒ Thom Karremans, kendisine s─▒─č─▒nan 25 bin m├╝lteciyi ve ┼čehri 11 Temmuz 1995 g├╝n├╝ General Ratko Mladic komutas─▒ndaki S─▒rplara teslim etmi┼čti.

Mar┼č Mira y├╝r├╝y├╝┼č├╝ boyunca yap─▒lan sohbetlerin ├žo─čunda duydu─čumuz c├╝mle ┼čuydu:

ÔÇťBirle┼čmi┼č Milletlere g├╝venenler ├Âld├╝r├╝ld├╝, g├╝venmeyip ka├žanlar ise kurtuldu.ÔÇŁ

Uluslararas─▒ bir utan├ž!

Foto─čraf├ž─▒ Tar─▒k Samarah, SrebrenitsaÔÇÖda ya┼čanan vah┼četi, haz─▒rlad─▒─č─▒ projeyle d├╝nyaya bir kez daha hat─▒rlat─▒yor. Yolunuz SaraybosnaÔÇÖya d├╝┼čerse mutlaka gezmelisiniz; ÔÇťBir daha asla ya┼čanmas─▒n diye.ÔÇŁ

Bosna yolculu─ču ├Âncesinde bir dizi dosya, belgesel, film vs. izlemi┼č ÔÇťger├žekÔÇŁ g├Âr├╝nt├╝lerin deh┼četini ya┼čam─▒┼čt─▒m ancak bunlara bizatihi tan─▒k olmak beni daha ┼čimdiden darmada─č─▒n etmi┼čti.

Y├╝r├╝y├╝┼č boyunca kimbilir daha nelerle kar┼č─▒la┼čacakt─▒k?

M├╝ze ve sergiyi gezerek, SaraybosnaÔÇÖda ak┼čam─▒ etmi┼čtik.

Y├╝r├╝y├╝┼č ├Âncesi Mar┼č Mira T├╝rkiye ekibiyle bulu┼čma vaktiydi.

Bulu┼čma bizi heyecanland─▒rm─▒┼čt─▒. T├╝rkiyeÔÇÖnin d├Ârt bir yan─▒ndan gelen ve birbirini tan─▒mayan ancak 22 y─▒l ├Âncesinde ya┼čananlar─▒n ac─▒s─▒n─▒ i├žinde hisseden 100ÔÇÖ├╝ a┼čk─▒n insan bir araya gelmi┼čtik.

110 kilometrelik zorlu yol i├žin program─▒m─▒z belirlenmi┼č ve hepimize da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒.

Ertesi sabah (7 Temmuz) istikametimiz Tuzla olacakt─▒. S─▒rplarla s─▒n─▒r olan Tuzla. Sava┼č ma─čduru binlerce Bo┼čnakÔÇÖ─▒n kurtulu┼č b├Âlgesi Tuzla.

At Meydan─▒ÔÇÖnda bulu┼čarak, yola ├ž─▒kt─▒k. ─░lk kamp alan─▒m─▒z NezukÔÇÖa ula┼čmak hi├ž de kolay olmad─▒. Yollar dard─▒ ve soyk─▒r─▒m─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝ nedeniyle kent protokol├╝ NezukÔÇÖta kamp alan─▒nda bulunuyordu. Onlar─▒n a┼ča─č─▒ya inmesini beklemek zorunda kald─▒k. Bir saati bulan bekleyi┼čin ard─▒ndan virajl─▒ yollar─▒ kat ederek, NezukÔÇÖa ula┼čt─▒k.

Bosna ordusu bizden ├Ânce kamp alan─▒na gelmi┼č, sahra ├žad─▒rlar─▒n─▒ kurmu┼čtu. Y├╝ksek sesle ilahiler, zafer mar┼člar─▒ ├žal─▒n─▒yordu.

Mar┼č Mira ile ilgili bizi endi┼čelendiren en ├Ânemli ayr─▒nt─▒ tuvalet ve du┼č sorunuydu. Bu ├╝├ž g├╝nl├╝k y├╝r├╝y├╝┼č boyunca imkanlar─▒m─▒z k─▒s─▒tl─▒ olacakt─▒. Bizler bu zorlu y├╝r├╝y├╝┼č├╝n ├╝stesinden gelebilmek i├žin ayakkab─▒s─▒ndan suyuna, yiyece─činden i├žece─čine her t├╝rl├╝ ihtiyac─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken, ├ľl├╝m YoluÔÇÖnun kahramanlar─▒n─▒n yan─▒nda g├Ât├╝rd├╝kleri tek ┼čey; ÔÇťya┼čama umuduydu.ÔÇŁ

Kar┼č─▒lar─▒nda g├Âz├╝ d├Ânm├╝┼č bir nefretin namlular─▒ varken onlar─▒n buna kar┼č─▒ koyacak tek silahlar─▒ ÔÇťcesaretti.ÔÇŁ

Yani 22 y─▒l ├Ânce yan─▒na sadece y├╝reklerine s─▒─čd─▒rd─▒klar─▒ kocaman cesaretten ve ├╝st├╝ndeki k─▒yafetlerden (hatta ka├žmalar─▒n─▒ engellemek i├žin ├žo─čunun ayaklar─▒ ├ž─▒plakt─▒) ba┼čka hi├žbir ┼čeyi alamam─▒┼č o insanlar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝k├že yol boyunca bizlere sunulacak imkanlar ÔÇťl├╝ksÔÇŁ kalacakt─▒.

NezukÔÇÖta kamp alan─▒m─▒z─▒n hemen yan─▒ ba┼č─▒nda bulunan evler, sava┼čtan ka├žanlar i├žin yap─▒lm─▒┼čt─▒. Ve bu onlarca ev, say─▒lar─▒ binleri bulan d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan gelmi┼č y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝lere kap─▒lar─▒ ard─▒na kadar a├žm─▒┼čt─▒.

G├╝nl├╝k g├╝ne┼člik g├╝n├╝n sonunda ufukta g├Âr├╝nen ┼čim┼čekler, bize bir an ├Ânce ├žad─▒rlar─▒m─▒z─▒ kurmam─▒z─▒ s├Âyl├╝yordu. Tam ├žad─▒r─▒m─▒z─▒ kurmu┼čtuk ki g├Âk delindi. Biz r├╝zgara ve sa─čana─ča meydan okuyan ├žad─▒r─▒m─▒zda y─▒ld─▒r─▒mlar─▒n ├╝st├╝m├╝ze d├╝┼čmemesi i├žin dua ederken, bundan tam 22 y─▒l ├Ânce bombard─▒man alt─▒ndaki binlerce ki┼činin ya┼čad─▒─č─▒ deh┼četi d├╝┼č├╝nmek i├žimizi titretti.

8 Temmuz sabah─▒ÔÇŽ

Saat 5ÔÇÖte uyand─▒k. ├çad─▒rlar─▒m─▒z─▒ toplad─▒k ve hep birlikte kahvalt─▒ ettik. Ard─▒ndan kamp alan─▒ndaki t├Âren ba┼člad─▒. T├Ârenin konuklar─▒ aras─▒nda sava┼č d├Âneminde S─▒rplar─▒n korkulu r├╝yas─▒ Bo┼čnak komutan Naser Ori├ž de vard─▒. Yapt─▒─č─▒ konu┼čma b├╝y├╝k alk─▒┼č ald─▒. Duygu y├╝kl├╝ program─▒n ard─▒ndan y├╝r├╝y├╝┼č i├žin gruplar yava┼č yava┼č ba┼člang─▒├ž noktas─▒nda toplanmaya ba┼člad─▒.

NezukÔÇÖta oturan Mehmet ─░slamovic ve ailesi bizleri u─čurlamak i├žin yolun ba┼č─▒nda bekliyorlard─▒. Sava┼čta aileden kay─▒plar─▒ olmu┼č ama b├Âlgelerini asla terk etmemi┼čler. Hayatlar─▒n─▒ kaybedenlerin an─▒s─▒na yap─▒lan bu y├╝r├╝y├╝┼č├╝ ├žok ├Ânemsiyorlar ve y├╝r├╝y├╝┼če kat─▒lanlar─▒ u─čurlamay─▒ kutsal g├Ârev addediyorlard─▒. ├ç├╝nk├╝ binlerce insan─▒n onlarla ayn─▒ hissiyatla NezukÔÇÖta toplanmas─▒ ve bu zorlu yolculu─ča ├ž─▒kmas─▒ onlar─▒n kendilerinin art─▒k yaln─▒z olmad─▒klar─▒ hissini uyand─▒r─▒yor; h├╝zn├╝ ve mutlulu─ču bir arada ya┼č─▒yorlard─▒. ─░slamovicler bizleri candan kucaklayarak, u─čurlad─▒lar.

Bu yolculuk boyunca ÔÇťho┼č├žakalÔÇŁ manas─▒na gelen hi├žbir s├Âzc├╝k duymad─▒m. Vedalarda sadece ve sadece ÔÇťAllaha emanetÔÇŁ deniyordu.

VeÔÇŽ Dualarla birlikte 7 milletten binlerce insan yola koyulduk.

Yakla┼č─▒k 15 dakika sonra k├Âydeydik. ├ľl├╝m YoluÔÇÖnu y├╝r├╝yen Bo┼čnaklar─▒n kurtulu┼čun simgesi olarak g├Ârd├╝kleri k├Ây camisiÔÇŽ Binbir tuza─č─▒, silahl─▒ S─▒rp askerlerini ve ├žetnikleri atlatarak sa─č kalmay─▒ ba┼čarabilmi┼č sava┼č ma─čdurlar─▒, Bo┼čnaklar─▒n himayesindeki k├Ây├╝n camisini g├Ârd├╝klerinde zafere ula┼čman─▒n mutlulu─čunu kimbilir nas─▒l ya┼čad─▒lar.

Sokaklara d├Âk├╝lm├╝┼č k├Âyl├╝lerin bizleri g├Âzya┼člar─▒ i├žinde kar┼č─▒lamas─▒ndan 22 y─▒l ├Âncesinin atmosferini tahmin etmek zor de─čil. ÔÇťBuyrunÔÇŁ ve ÔÇťselam├╝n aleyk├╝mÔÇŁ diyerek bizlere kap─▒lar─▒n─▒ sonuna kadar a├žan, su mataralar─▒m─▒z─▒ dolduran, kazanlarla kahve pi┼čiren, s├╝rahilerle ├žay ikram eden bu koca y├╝rekli insanlara hayran olmamak elde de─čil.

G├╝zergah boyunca t├╝m k├Âylerde ├Âylesine bir duygu yo─čunlu─ču ya┼čad─▒k ki bu zorlu maratonda bizi cesaretlendiren ├Ânemli unsur bu oldu.

Y├╝r├╝y├╝┼č temponuzu kendinizin belirledi─či rotada elbette ki Mar┼č Mira grubu olarak ├Ânc├╝ ve art├ž─▒lar─▒m─▒z grup ├╝yelerinin kaybolmamas─▒ i├žin g├Ârevlerinin ba┼č─▒ndayd─▒.

Art├ž─▒ g├Ârevini ├╝stlenen Mirza Music bir yandan bizi toparlay─▒p yola devam etmemiz konusunda bizleri cesaretlendirirken di─čer yandan da rehberlik yap─▒yordu.

ÔÇťLetÔÇÖs goÔÇŁ deyi┼či hala kulaklar─▒m─▒zda.

Mar┼č Mira rotas─▒ insanlar─▒n g├╝venli─čini sa─člamak amac─▒yla hem karadan hem de havadan kontrol alt─▒ndayd─▒. Ayr─▒ca K─▒z─▒lha├ž ekipleri, 110 kilometrelik yolu kat─▒l─▒mc─▒larla birlikte y├╝r├╝yor, rahats─▒zlananlara acil m├╝dahalede bulunuyordu. Durumu kontrol alt─▒nda tutulmas─▒ gerekenlerin de takibini yap─▒yorlard─▒.

Yol boyunca i┼čaretleri takip etmek ve uyar─▒lar─▒ dikkate almak, kaybolmamak ya da herhangi bir k├Ât├╝ olayla kar┼č─▒la┼čmamak i├žin ├žok ├Ânemliydi. ├ç├╝nk├╝ yol g├╝zergah─▒nda hala temizlenmeyi bekleyen may─▒nl─▒ alanlar vard─▒. May─▒nl─▒ alanlar─▒n ├žo─ču ekonomik nedenlerle temizlenememi┼č. Bu y├╝zden ÔÇťkestirmeÔÇŁ yollar─▒n kullan─▒lmamas─▒ ├Âneriliyordu.

Y├╝r├╝y├╝┼č g├╝zergah─▒nda 7 toplu mezar var. Bunlardan en b├╝y├╝k toplu mezar ilk g├╝n kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor; Crni Vrh (siyah/kara tepe).

Yakla┼č─▒k 5 metre derinlikte 629 ki┼činin bedeni bulunmu┼č. Bu bedenlerden sadece 500ÔÇÖ├╝ b├╝t├╝n halde bulunurken, di─čerlerinin v├╝cut uzuvlar─▒ farkl─▒ toplu mezarlardan ├ž─▒km─▒┼čt─▒. S─▒rplar─▒n sava┼čta cesetlerin bulunmas─▒n─▒ ve te┼čhis edilmesini zorla┼čt─▒rmak i├žin ba┼čvurdu─ču y├Ântem buydu. ├ľld├╝rd├╝kleri insanlar─▒n bedenlerini par├žalayarak, farkl─▒ yerlere g├Âmm├╝┼člerdi. ─░nsanl─▒─ča s─▒─čmayan bu uygulama, geride kalan ailelerin ac─▒lar─▒n─▒ daha da katlam─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ bir bedenin t├╝m uzuvlar─▒n─▒n toplanmas─▒ y─▒llar─▒ bulan bir s├╝re├žti. Bu uzun s├╝re├ž, bir├žok ailenin takatini k─▒rm─▒┼čt─▒. DNA testi ile tespit edilen 2-3 uzuv defin i┼člemi i├žin yeterli g├Âr├╝l├╝yordu aileler i├žin. B├Âylece en az─▒ndan sevdiklerinin mezar─▒ ba┼č─▒nda dua edebileceklerdi. Bu da bir nebze de olsa onlar─▒n ac─▒lar─▒n─▒ hafifletiyordu.

ÔÇťBar─▒┼čta o─čullar babaIar─▒n─▒, sava┼čta da babalar o─čullar─▒n─▒ g├ÂmerIerÔÇŁ┬á

SrebrenitsaÔÇÖda anneler, e┼čler, k─▒z karde┼čler sevdiklerini kaybetmi┼čti. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n, yol boyunca g├Â─č├╝slerinin ├╝zerinde ta┼č─▒d─▒klar─▒ Srebrenitsa ├ži├že─či i┼čte tam da bunu anlat─▒yordu.

Ye┼čil ve beyaz renklerden olu┼čan ├ži├že─čin g├Âbe─činde yer alan ye┼čil renk, tabutu; ├ževresindeki oyalar kaybettiklerinin arkas─▒ndan a─člayan anneleri ve k─▒z karde┼čleri (├ž├╝nk├╝ ├Âld├╝r├╝lenler ├žo─ču M├╝sl├╝man erkeklerdi), ├ži├že─čin 11 yapra─č─▒ ise soyk─▒r─▒m─▒n tarihi olan 11 TemmuzÔÇÖu simgeliyordu.

Y├╝r├╝y├╝┼č boyunca sadece yol kat etmekle kalm─▒yor, yak─▒n tarihin de izlerini s├╝r├╝yorduk.

Temmuz g├╝ne┼či, ilk g├╝n y├╝r├╝y├╝┼č├╝m├╝zde bizleri yormaya ba┼člam─▒┼čt─▒. ├ťstelik ├Ânceki gece ya─čan ya─čmurun toprakta yaratt─▒─č─▒ nem, nefes almam─▒z─▒ zorla┼čt─▒r─▒yordu. Su tankerlerinin oldu─ču yerlerin d─▒┼č─▒nda da molalar─▒m─▒z─▒ s─▒kla┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒k zira ayaklar─▒m─▒z art─▒k ilerlemiyordu.

─░lk g├╝n├╝n yakla┼č─▒k 25 kilometrelik etab─▒n─▒n son kilometreleriydi.

Yol, ayaklar─▒m─▒n alt─▒nda kaymaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Ba┼č─▒ma g├╝ne┼č ge├žti─činin en bariz i┼čaretiydi. Foto─čraf├ž─▒ arkada┼č─▒m AlmilaÔÇÖn─▒n tansiyonu da y├╝kselmeye ba┼člam─▒┼čt─▒.

Betimizin benzimizin att─▒─č─▒ o anda Mirza, K─▒z─▒lha├ž ekiplerini ├ža─č─▒rd─▒. Yolun geri kalan k─▒sm─▒n─▒ maalesef y├╝r├╝yemeyecektik. K─▒z─▒lha├ž, bizi kamp alan─▒na b─▒rakt─▒.

Kamp alan─▒na vard─▒─č─▒m─▒zda yaln─▒z olmad─▒─č─▒m─▒z─▒ g├Ârd├╝k. S─▒ca─č─▒ kald─▒ramayan Mar┼č Mira grubundan birka├ž ki┼či daha solu─ču kamp alan─▒nda alm─▒┼čt─▒. 2-3 saat sonra ise ba┼čta bizim ekip olmak ├╝zere y├╝r├╝y├╝┼č gruplar─▒ kamp alan─▒ LipljeÔÇÖdeydi. G├╝n i├žinde ya┼čad─▒klar─▒m─▒z─▒n ├╝zerimizde b─▒rakt─▒─č─▒ etki emin olun yazarak de─čil ya┼čanarak tecr├╝be edilecek bir ┼čeydi. Duygu yo─čunlu─čunun ve sa─čl─▒k problemlerinin verdi─či a─č─▒rl─▒kla o ak┼čam erkenden uyuduk.

9 Temmuz 2017ÔÇŽ

G├╝ne saat 6ÔÇÖda uyand─▒k. ─░kinci g├╝n├╝ y├╝r├╝meden ge├žecektik. E─čer dinlenmezsek san─▒r─▒m solu─ču hastanede almam─▒z an meselesiydi. ├ťstelik Mar┼č MiraÔÇÖn─▒n en zorlu etab─▒ ikinci g├╝nd├╝. En k├╝├ž├╝k y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝m├╝z 3 ya┼č─▒ndaki Mahi de dahil grubumuzdan 20 ki┼či, y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝leri u─čurlad─▒ktan sonra ara├žlarla direkt ikinci kamp alan─▒na do─čru yola ├ž─▒kt─▒k.

Yolumuz Drina nehrinin ├╝zerindeydiÔÇŽ Drina da 22 y─▒l ├Ânce soyk─▒r─▒m─▒n ac─▒mas─▒zl─▒─č─▒yla k─▒rm─▒z─▒ya boyanm─▒┼č, bir├žok hayat nehrin so─čuk sular─▒nda yitip gitmi┼čti.

Yar─▒m saat s├╝ren yolculu─čumuzun sonunda PobudjeÔÇÖde Krke k├Ây├╝ne vard─▒k. Da─člar─▒n aras─▒na konu┼članm─▒┼č, ye┼čile b├╝r├╝l├╝, ruhumuzu dinlendiren Krke k├Ây├╝ÔÇŽ

Kamp alan─▒m─▒z─▒n etraf─▒nda birka├ž Bo┼čnak evi vard─▒. O evlerden birinin kap─▒s─▒n─▒ ├žald─▒k, zaruri ihtiya├žlar─▒m─▒z i├žin.

Y├╝z├╝nde kocaman bir g├╝l├╝msemeyle bizi kucaklad─▒ Behara teyze. Bo┼čnak├ža bilmiyorduk ama i┼čaret dili bize yetiyordu. ├ľyle ki AlmilaÔÇÖya evinin bize a├ž─▒k oldu─čunu ve o g├╝n orada kalabilece─čimizi anlat─▒yordu. Almila ile ┼ča┼čk─▒nl─▒kla birbirimize bak─▒yorduk. D├╝nyan─▒n bir yerinde ad─▒n─▒ daha ├Ânce duymad─▒─č─▒m─▒z bir k├Ây├╝nde, hi├žbir tan─▒┼č─▒kl─▒─č─▒m─▒z─▒n olmad─▒─č─▒ bu tatl─▒ kad─▒n evinde kalmam─▒z i├žin ─▒srar ediyordu, ├╝stelik hi├žbir bedel talep etmeden. T├╝m ─▒srarlar─▒m─▒za ra─čmen bedel almamakta diretti. S├╝rekli bize sar─▒l─▒p, ├Âp├╝yordu. Yol boyunca Bo┼čnaklar─▒n kocaman y├╝reklerine hayran kalan bizler, bir kez daha bu samimiyetten etkileniyorduk. 8 ay ├Ânce e┼čini kaybeden ve tek ba┼č─▒na ya┼čayan Behara teyze (Behara Mehmedovic) 2. g├╝n├╝m├╝z├╝n kahraman─▒ olmu┼čtu.

Hikayesini dinlemek istedik. 60-70ÔÇÖli y─▒llarda YugoslavyaÔÇÖdan g├Â├žm├╝┼č bir ailenin ├žocuklar─▒ olan grubumuzun k─▒ymetli ├╝yeleri Ay┼če abla ve Fuat bey ├žifti, terc├╝manl─▒k konusunda imdad─▒m─▒za yeti┼čiyorlard─▒.

Behara teyzenin FransaÔÇÖda ya┼čayan o─člu Dervi┼č de y├╝r├╝y├╝┼če kat─▒lmak ├╝zere BosnaÔÇÖya gelmi┼č. ┬áDervi┼čÔÇÖin e┼či Selma, ├žocuklar─▒ Amina, Hamza da bizleri o g├╝n yaln─▒z b─▒rakmad─▒lar. Behara teyze ona konuk olmam─▒z nedeniyle ├Âylesine mutlu ki yerinde duram─▒yor, ikramlar─▒n biri geliyor di─čeri gidiyor.

Hem soluklanmas─▒ i├žin hem de bize ya┼čad─▒klar─▒n─▒ anlatmas─▒ i├žin onu oturmaya ikna ediyoruz. Behara teyze ad─▒n─▒ bahar mevsiminde do─čmas─▒ndan alm─▒┼č. Bosna Sava┼č─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda 7 ├žocu─ču ile tek ba┼č─▒na yine ayn─▒ evde ya┼č─▒yormu┼č. E┼či, SlovenyaÔÇÖda ├žal─▒┼č─▒yormu┼č o d├Ânem. S─▒rplar ilerleyip, k├Âylerine yakla┼čt─▒─č─▒nda 1993 y─▒l─▒nda onlar da ├Ânce SrebrenitsaÔÇÖya ard─▒nda da TuzlaÔÇÖya ka├žm─▒┼člar.

2 o─člu SrebrenitsaÔÇÖda sava┼ča kat─▒lm─▒┼č. TuzlaÔÇÖya vard─▒ktan sonra 15 ya┼č─▒ndaki bir di─čer o─člu da sava┼ča gitmi┼č. Behara teyze ve di─čer ├žocuklar─▒ TuzlaÔÇÖda bir okulda bir y─▒l boyunca 550 ki┼čiyle birlikte ya┼čam─▒┼člar. Her g├╝n ayn─▒ yeme─či yediklerini ve i├žinde de bezelye oldu─čunu hat─▒rl─▒yor. Bir y─▒l─▒n sonunda kocas─▒ SlovenyaÔÇÖdan gelip, kendilerini buluyor ve TuzlaÔÇÖda bir ev kiral─▒yor. Askere giden o─čullar─▒ndan ise 1993ÔÇÖten 1995 y─▒l─▒na kadar hi├žbir haber alamam─▒┼č Behara teyze. Onlardan ├╝midini kesmi┼č ve hi├žbir zaman geri d├Âneceklerini d├╝┼č├╝nmemi┼č. Sava┼č sona erdi─činde o─čullar─▒n─▒ kar┼č─▒s─▒nda g├Ârd├╝─č├╝nde ya┼čad─▒─č─▒ mutlulu─ču ise hayat─▒n─▒n hi├žbir d├Âneminde ya┼čamam─▒┼č. Bize o an─▒ anlat─▒rken birden g├Âzleri doluyor ancak ├žabuk toparl─▒yor Behara teyze. Sava┼č bittikten sonra ise k├Âylerine d├Ânen ilk ailelerden biri olmu┼člar. Sava┼čtan ├Ânce b├╝y├╝k bir aile olarak ya┼čad─▒klar─▒ bu evde ┼čimdi Behara teyze tek ba┼č─▒na ya┼č─▒yor. 8 ay ├Ânce de e┼čini kaybetmi┼č. Sava┼č sonras─▒nda ├žocuklar─▒ k├Âyden ayr─▒lm─▒┼člar. 3 o─člu FransaÔÇÖda ya┼č─▒yor, bir o─člu ve 2 k─▒z─▒ AmerikaÔÇÖda bir k─▒z─▒ da TuzlaÔÇÖda evli.

Bir sava┼č ma─čduru olarak Behara teyzenin kendisi de Mar┼č MiraÔÇÖya 3 y─▒l kat─▒lm─▒┼č ancak ya┼č─▒ nedeniyle ve g├╝ne┼čten fazla etkilendi─či i├žin art─▒k zorlu g├╝zergah─▒ y├╝r├╝yemez olmu┼č. O k├Ât├╝ g├╝nleri geride b─▒rakman─▒n ve her y─▒l Mar┼č MiraÔÇÖya kat─▒lanlar─▒ a─č─▒rlaman─▒n mutlulu─čunu ya┼č─▒yor. 3 o─člu FransaÔÇÖda ya┼čad─▒─č─▒ i├žin en ├žok FransaÔÇÖdan misafirleri a─č─▒rl─▒yormu┼č y├╝r├╝y├╝┼č s─▒ras─▒nda. Ama kendisi milliyet ayr─▒m─▒ yapm─▒yor, herkese kap─▒s─▒ a├ž─▒k.

Selma MehmedovicÔÇŽ

Behara teyzenin gelini, o─člu Dervi┼č ile evli. FransaÔÇÖda ya┼č─▒yorlar. Selma, yak─▒nlar─▒n─▒ sava┼čta kaybetmi┼č. Ge├žen y─▒l soyk─▒r─▒m─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝nde amcas─▒n─▒ Poto├žari ┼×ehitli─čiÔÇÖne defnetmi┼čler tam 21 y─▒l sonraÔÇŽ 10 y─▒l s├╝rm├╝┼č amcas─▒n─▒n kemiklerinin bulunmas─▒. Bu on y─▒l─▒n sonunda ise sadece kafatas─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ ve aya─č─▒ bulunmu┼č. Selma, S─▒rplara kar┼č─▒ olduk├ža tepkili ve hakl─▒ elbette. Sava┼čtan sonra S─▒rplar─▒n, Bo┼čnaklar─▒n k├Âylerine d├Ânmeyeceklerini d├╝┼č├╝nd├╝klerini ancak herkesin evlerine d├Ânerek S─▒rplar─▒ ┼ča┼č─▒rtt─▒klar─▒n─▒ ifade ediyor. ├ťstelik, S─▒rplar─▒n kendilerinden korktuklar─▒n─▒ da ├Âne s├╝r├╝yor.

SelmaÔÇÖn─▒n bu s├Âzleri kar┼č─▒s─▒nda izledi─čim ÔÇťSrebrenitsa AnneleriÔÇŁ belgeseli geldi akl─▒ma.

Belgeselde kay─▒plar─▒n─▒ arayan anneler de t─▒pk─▒ Behara teyze gibi yaln─▒z ya┼č─▒yordu. Ancak ├žo─ču ├žocuklar─▒ndan ve e┼člerinden bir iz bulma pe┼čindeydi. Bir Srebrenitsa annesi Saliha Osmanovi├ž, ┼č├Âyle diyordu belgeselde:

ÔÇťBenim i├žin hayat denilen ┼čey, ge├žmi┼čte kald─▒. Eskiden halk─▒m─▒z vard─▒. ┼×imdi her ┼čey ├žok zor. 11 TemmuzÔÇÖda o─člumdan ve e┼čimden ayr─▒ld─▒m. Onlar─▒n gelece─čini sand─▒m. G├╝nlerce aylarca bekledim. Hala bekliyorum. Gelecekler diye umut ediyorum. O─člum ve kocam ├ži├žekleri severdi. Onlar i├žin ├ži├žek yeti┼čtiriyorum. Her gece bir daha uyanmamak i├žin dua ederek yat─▒yorum. Neden ya┼čad─▒─č─▒m─▒ bilmiyorum ama ya┼č─▒yorum i┼čteÔÇŽ Tan─▒kl─▒k etmek i├žin LaheyÔÇÖe gittim. Hi├ž korkmad─▒m! Art─▒k S─▒rplara g├╝venmiyorum. Muhatap olmuyorum S─▒rplarlaÔÇŽÔÇŁ

Bu co─črafyada mimari tarzlardan hangi evlerde kimlerin oturdu─čunu bilebilmek m├╝mk├╝n ve bu yap─▒lara bak─▒nca Bo┼čnak, S─▒rp ve H─▒rvatlar─▒n bir zamanlar (ve hala) i├ž i├že ya┼čad─▒─č─▒n─▒ g├Ârebiliyoruz. Bosna Sava┼č─▒ patlak verdi─činde hi├žbir Bo┼čnak, S─▒rp kom┼čular─▒ndan bir sald─▒r─▒ beklemiyormu┼č. Ancak S─▒rp OrdusuÔÇÖnun i┼čgal ├Âncesinde haber verdi─či S─▒rplar bir g├╝nde evlerini bo┼čaltm─▒┼člar y─▒llarca yan yana ya┼čad─▒klar─▒ Bo┼čnak kom┼čular─▒n─▒ S─▒rp askerlerinin, ├žentiklerin inisiyatifine b─▒rakm─▒┼člar. O g├╝nden sonra hakl─▒ olarak Bo┼čnaklar─▒n ├žo─ču art─▒k S─▒rplara g├╝venmiyor ve yine ayn─▒ kabusu ya┼čamak istemiyor.

Ak┼čam olmak ├╝zereydi yava┼č yava┼č y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝ler ufukta g├Âr├╝nmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Onlardan biri de Behara teyzenin o─člu Dervi┼č Mehmedovic idi. Ak┼čam yeme─činin ard─▒ndan Behara teyzenin garaj─▒nda bir araya gelmi┼čtik. Bir masa etraf─▒nda Dervi┼č, e┼či Selma, Behara teyzenin abisinin o─člu Mevlo Husic olmak ├╝zere akrabalar─▒ toplanm─▒┼čt─▒k. O gece o masa beni 1995ÔÇÖte benzer bir gece ve masaya g├Ât├╝rd├╝. O gece de bir okulda bir masa etraf─▒nda soyk─▒r─▒m─▒n ba┼črol├╝ndeki Ratko Miladi├ž, binlerce insan─▒n hayat─▒n─▒ g├╝vence alt─▒na almas─▒ gereken BM Bar─▒┼č G├╝c├╝ ad─▒na Hollandal─▒ komutan Thom Karremans, ├Â─čretmen Nesib Mandzic ile oturmu┼č, pazarl─▒k yap─▒yordu; can pazarl─▒─č─▒. ─░ki askere kar┼č─▒ bir sivil masum Bo┼čnak.

Mladi├ž ÔÇťSilahlar─▒n─▒z─▒ teslim etmek zorundas─▒n─▒z. Teslim eden herkesin hayatlar─▒n─▒ garanti ederim. Nesib, insanlar─▒n gelece─či ┼ču an senin ellerinde. S├Âyleyeceklerim bitti, ┼čimdi konu┼č!ÔÇŁ derken gerek ├╝niformas─▒yla gerekse konu┼čma tarz─▒yla ├Â─čretmen NesibÔÇÖi eziyordu.

Nesib ise t├╝m samimiyetiyle kazara temsilci se├žildi─čini ve hi├žbir ┼čeyden mesul olamayaca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu.

Adil olmayan ┼čartlar alt─▒nda ba┼čka ne diyebilirdi kiÔÇŽ

O gece o masada olan Hollandal─▒ Albay Karemans ise sadece susmakla yetinmi┼čti. Trajedinin en yak─▒n tan─▒─č─▒, binlerce insan─▒n hayat─▒n─▒n emanet edildi─či o komutan, o gece sadece ve sadece susmu┼čtu.

Ger├ži ertesi g├╝n binlerce s─▒─č─▒nmac─▒ya ya┼čamlar─▒n─▒n Birle┼čmi┼č Milletler garantisi alt─▒nda oldu─čunu hayk─▒r─▒yordu ama s├Âzlerinin samimiyetsizli─či Hollandal─▒ BM Bar─▒┼č G├╝c├╝ askerlerinin bir gece sessizce SrebrenitsaÔÇÖdan ayr─▒lmas─▒yla ortaya ├ž─▒km─▒┼č oldu.

Binlerce Bo┼čnak, cellatlar─▒na teslim edilmi┼čti.

─░┼čte o g├╝nlerde Dervi┼č, 8 ya┼č─▒nda bir ├žocukmu┼č. K├Âylerine s─▒─č─▒nan di─čer M├╝sl├╝man Bo┼čnaklarla birlikte BMÔÇÖnin kamyonlarla kendilerini TuzlaÔÇÖya ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ hat─▒rl─▒yor. Daha sonra anlatt─▒klar─▒ ise 8 ya┼č─▒ndaki bir ├žocu─čun hat─▒ralar─▒n─▒n ├žok ├žok ├Âtesinde. Ya┼čananlar─▒ bu kadar ayr─▒nt─▒l─▒ bize aktarmas─▒ bir ├žocu─čun sava┼čla ve ac─▒ hat─▒ralarla b├╝y├╝mesinden ba┼čka bir ┼čey de─čil, bunun fark─▒nday─▒z.

Oysa ki y─▒llar ├Ânce t├╝m d├╝nya OÔÇÖnun bu anlatt─▒klar─▒n─▒ g├Ârmezden gelmi┼čti. ┼×imdi Dervi┼č de kendilerini dinlemeye ve onlar─▒n an─▒lar─▒ i├žin y├╝r├╝meye gelmi┼č Mar┼č Mira yolcular─▒ i├žin t├╝m olup bitenleri ├Âzetlemeye ├žal─▒┼č─▒yordu.

Toplu mezarlar─▒n bulunma hikayesinde Dervi┼č, e┼či SelmaÔÇÖn─▒n babas─▒n─▒n da bir toplu mezarda bulundu─čunu s├Âyledi─činde, Selma m├╝thi┼č bir h─▒rsla yerinden kalkarak, garajda bulunan dart panosuna oklar─▒ atmaya ba┼člad─▒. Oysa ki g├╝n i├žinde sadece amcas─▒n─▒n bulunma hikayesini anlatm─▒┼čt─▒. Belli ki bu derin yaray─▒ kalbine g├Âmmekti niyeti. Ancak e┼činin s├Âzleriyle da─č─▒ld─▒; yaras─▒ yeniden kanam─▒┼čt─▒.

Dervi┼č, sava┼č sonras─▒nda kendi memleketlerinde ÔÇťm├╝lteciÔÇŁ konumuna d├╝┼čt├╝klerini s├Âyl├╝yor. Sava┼čtan 5 y─▒l sonras─▒na kadar ya┼čad─▒klar─▒ yerler bo┼čmu┼č ve sava┼čtan 8 sene sonra evlerine d├Ânmeye ba┼člam─▒┼člar. Dervi┼č, ┼čimdi FransaÔÇÖda yeni bir ya┼čam kurmu┼č. Ge├žmi┼čteki ac─▒lar─▒ asla unutmadan yoluna devam ediyor. G├╝lery├╝zl├╝, esprili ve annesi Behara teyze gibi cana yak─▒n.

Mar┼č MiraÔÇÖn─▒n 3. g├╝n├╝; 10 Temmuz 2017ÔÇŽ

O sabah sis ve ya─č─▒┼čla uyan─▒yoruz. Kahvalt─▒ ettikten sonra sis da─č─▒l─▒yor, g├╝ne┼č a├ž─▒yor. Behara teyzenin evinden, ├Ân├╝m├╝zde uzanan ye┼čil vadiye ve tepelere son bir kez daha bak─▒yoruz.

Vedala┼čmak herkes i├žin zor oluyor. Yeniden yolumuzun d├╝┼čmesi temennisiyle g├Âzya┼člar─▒yla bu g├╝zel y├╝rekli insanlardan ayr─▒l─▒yoruz.

Bar─▒┼č Y├╝r├╝y├╝┼č├╝ÔÇÖn├╝n son dura─č─▒ her ┼čeyin ba┼člad─▒─č─▒ nokta; Poto├žari ve Srebrenitsa.

Ak┼čam saat be┼č gibi binlerce y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝, Poto├žariÔÇÖde kar┼č─▒lanacak. Biz de Poto├žari kamp alan─▒na malzemelerimizi b─▒rakarak, o saate kadar b├╝y├╝k ac─▒lar─▒n merkezi olan ak├╝ fabrikas─▒na ve SrebrenitsaÔÇÖya do─čru yola d├╝┼č├╝yoruz.

Ak├╝ fabrikas─▒ 11 TemmuzÔÇÖda yap─▒lacak resmi t├Ârenler ├Âncesinde ziyarete kapal─▒yd─▒. SrebrenitsaÔÇÖya gitmeye haz─▒rlan─▒rken ak├╝ fabrikas─▒n─▒n ├žapraz─▒ndaki hangara giriyoruz.

G├Ârd├╝klerimiz kar┼č─▒s─▒nda kan─▒m─▒z donuyor. Toplu mezarlardan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, DNAÔÇÖs─▒ tespit edilebilmi┼č 71 cenaze, soyk─▒r─▒m─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝nde (11 Temmuz) yeniden toprakla bulu┼čmak i├žin hangara s─▒ralanm─▒┼čt─▒. Geride kalanlar g├Âzya┼člar─▒ i├žinde tek tek tabutlar─▒ inceleyerek, sevdiklerinin birka├ž kemi─činden olu┼čan cenazelerini bulmaya ├žal─▒┼č─▒yordu. 22 y─▒ll─▒k hasretin ve ac─▒n─▒n doru─ča ├ž─▒kt─▒─č─▒ o an, m─▒h gibi g├Ân├╝llerimize, benli─čimize ├žak─▒l─▒yor, g├Âzya┼člar─▒m─▒za engel olam─▒yorduk.

Aradan ge├žen zaman ila├ž olmak yerine ac─▒lar─▒ ve kalplerdeki yaralar─▒ daha da derinle┼čtirmi┼č bu topraklarda. Tek bir teselli var geride kalanlar i├žin; dua edebilecekleri bir mezar ta┼č─▒ÔÇŽ

Hangardan ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒zda sava┼č─▒n ger├žekleri t─▒pk─▒ soyk─▒r─▒m m├╝zesinde gezerken oldu─ču gibi bir tokat gibi y├╝z├╝m├╝zde patlam─▒┼č, bu korkun├ž y├╝zle┼čme ile kolumuz kanad─▒m─▒z k─▒r─▒lm─▒┼č, hayatlar─▒m─▒z─▒ yeniden sorgular hale gelmi┼čtik.

T├╝m d├╝nya nas─▒l da k├Âr, sa─č─▒r ve dilsiz olmu┼čtu 22 y─▒l ├ÂnceÔÇŽ Hepimiz su├žluyduk; hi├žbir ┼čey yapmam─▒┼čt─▒k; k├Ât├╝ler kazanm─▒┼čt─▒.

Bu ruh haliyle Srebrenitsa yolundayd─▒k.

Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n cehennemi Srebrenitsa.

D├╝nya durduk├ža aln─▒nda ta┼č─▒d─▒─č─▒ bu kara lekenin asla silinmeyece─či Srebrenitsa.

Kasaba 22 y─▒l ├Ânce tan─▒k oldu─ču insanl─▒k d─▒┼č─▒ olaylar y├╝z├╝nden eski ev sahiplerini, dostlar─▒n─▒ yitirmenin verdi─či ac─▒yla delirmi┼č, bir daha konu┼čmamaya yemin etmi┼č, lal olmu┼čtu sanki.

Ac─▒s─▒n─▒ i├žine g├Âmm├╝┼č. Ya┼čamaya devam etse de, ayakta kalsa da ruhunu kaybetmi┼č Srebrenitsa.

Ye┼čillikler i├žinde adeta bir Karadeniz k├Ây├╝n├╝n kopyas─▒ olan kasabada utan├ž verici bir vah┼četin ya┼čand─▒─č─▒na inanmak ├Âylesine zor kiÔÇŽ

Kasaba ├Âylesine sessiz ve a─č─▒rba┼čl─▒ bir halde kar┼č─▒l─▒yor ki bizi, bu halin t├╝ylerimi diken diken etti─čini s├Âyleyebilirim. Kasabada ya┼čam oldu─čunu f─▒s─▒ldayan yegane ┼čeylerden birisi balkonlardaki saks─▒lara dikilmi┼č rengarenk ├ži├žekler. Dayak yemi┼č ancak ald─▒─č─▒ darbeleri makyajla kapatmaya ├žal─▒┼čan bir ma─čdur gibi. Sokaklar─▒nda dola┼č─▒rken sava┼č─▒n izlerini ta┼č─▒yan evler yap─▒lan makyaj─▒n nafile oldu─čunu hayk─▒r─▒yordu. Sadece onu mu? Binlerce masum insan─▒n yitip giden hayallerini, ya┼čam sevin├žlerini, mutluluklar─▒n─▒, t├╝m d├╝nyaya duyurmaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ yalvar─▒┼člar─▒n─▒, ├ž─▒─čl─▒klar─▒n─▒ da hayk─▒r─▒yorduÔÇŽ Ama art─▒k ├žok ge├žti!

─░ntikam ate┼čiyle yan─▒p tutu┼čan S─▒rplar kar┼č─▒s─▒nda kimse duramam─▒┼čt─▒. D├╝nya ├╝├ž maymunu oynam─▒┼č, binlerce masum insan g├Âz g├Âre g├Âre ├Âl├╝me yollanm─▒┼čt─▒.

K├Ât├╝ler kazanm─▒┼čt─▒!

Oysa sava┼č s─▒ras─▒nda Srebrenitsa n├╝fusunun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču M├╝sl├╝man Bo┼čnaklardan olu┼čuyordu ve Srebrenitsa BM taraf─▒ndan 6 ÔÇťg├╝venliÔÇŁ b├Âlgeden biri ilan edilmi┼čti.

N├╝fusu 24 bin iken binlerce Bo┼čnakÔÇÖa umut olan kasaban─▒n n├╝fusu bir anda 60 bine dayanm─▒┼č ve sava┼č─▒n y├╝k├╝ a├žl─▒k, susuzluk ve hastal─▒klarla daha da a─č─▒rla┼čm─▒┼čt─▒. G├╝venli b├Âlge ilan edilmesi nedeniyle Bo┼čnak halk─▒n elindeki kendilerini korumak amac─▒yla zaten az say─▒da olan silahlar da toplanm─▒┼č, binlerce ki┼či savunmas─▒z b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. S─▒rplar, kasabaya bask─▒lar─▒n─▒ art─▒r─▒nca Bo┼čnaklar silahlar─▒n geri verilmesi i├žin ba┼čvurmu┼č ancak Hollandal─▒ komutan Thom Karremans bu talebi reddetmi┼čti. BM ise artan S─▒rp ordusu sald─▒r─▒lar─▒na kar┼č─▒l─▒k iki F 16ÔÇÖy─▒ u├žurarak yan─▒t vermi┼čti.

VeÔÇŽ BM Bar─▒┼č G├╝c├╝ÔÇÖn├╝n Frans─▒z generalinden gelen emirle bir gece sessizce Hollandal─▒ komutan Karremans ve askerleri kenti terk ediyordu ├╝stelik vicdanlar─▒ yaralayan bir g├Âr├╝nt├╝yle: ÔÇťS─▒rp kasab─▒ÔÇŁ lakapl─▒ Mladi├ž ve masum insanlar─▒ korumas─▒ gereken Karremans ÔÇťuzun bir hayatÔÇŁ i├žin kadeh kald─▒r─▒yorlard─▒. 25 bin m├╝lteci ve kent ÔÇťanahtar teslimÔÇŁ bir soyk─▒r─▒m i├žin art─▒k haz─▒rd─▒.

11 Temmuz 1995ÔÇŽ

S─▒rplar, SrebrenitsaÔÇÖya y├╝zlerce y─▒ll─▒k bilenmi┼člikle, m├╝thi┼č bir ├Âfkeyle giriyorlard─▒. Tek bir ama├ž vard─▒; geriye tek bir M├╝sl├╝man b─▒rakmamak. Poto├žari ak├╝ fabrikas─▒na toplanan Bo┼čnaklardan kad─▒nlar ve bebekler bir tarafa; erkekler di─čer tarafa ayr─▒lm─▒┼čt─▒. Kad─▒nlar otob├╝slerle TuzlaÔÇÖya g├Ânderildi. ├çocuk ya┼čtakiler de dahil t├╝m erkekler ise ├že┼čitli bahanelerle geride b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. ─░┼čkencelerle, toplu k─▒y─▒mlarla binlerce Bo┼čnak erkek ├Âld├╝r├╝ld├╝. Srebrenitsa soyk─▒r─▒m─▒nda bir haftadan daha k─▒sa bir s├╝rede 8 bin 372 ki┼či hayat─▒n─▒ kaybetti. Yine hayat─▒n─▒n bahar─▒nda nice gen├ž kad─▒n tecav├╝z ve i┼čkencelere maruz kald─▒. ├ľyle ki baz─▒lar─▒ ├že┼čitli evlere kapat─▒larak sistematik olarak tecav├╝ze u─črayarak, hamile b─▒rak─▒ld─▒. Ama├ž, Bo┼čnak kad─▒nlar─▒n S─▒rp kan─▒ ta┼č─▒yacak yeni bir nesil do─čurmas─▒yd─▒. T├╝m bunlar bir├žok kad─▒n─▒n intihar etmesine neden oldu. Kimileri de topluca evlere kapat─▒lm─▒┼č ve bu evler ate┼če verilerek ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Birle┼čmi┼č MilletlerÔÇÖe g├╝venmeyen 15 bin ki┼či ise da─člara ka├žm─▒┼čt─▒. Hepsinin amac─▒, S─▒rplarla s─▒n─▒r olan kurtulu┼čun adresi Bo┼čnaklar─▒n elindeki Nezuk k├Ây├╝ne varmakt─▒. O g├╝n├╝n ┼čartlar─▒nda ÔÇťMar┼č SmrtiÔÇŁ yani ├Âl├╝m y├╝r├╝y├╝┼č├╝ ba┼člam─▒┼čt─▒.

├ç├╝nk├╝ Srebrenitsa d├╝┼č├╝nce S─▒rplar t├╝m g├╝├žlerini bu y├╝r├╝y├╝┼če y├Ânlendirmi┼čti. Da─člar bombard─▒mana tutulmu┼čtu. Bo┼čnaklar, g├╝zergahlar─▒ bilen S─▒rplarla adeta k├Â┼če kapmaca oynuyordu. S─▒rplar, yola may─▒n d├Â┼čemek de dahil Bo┼čnaklara tuzaklar haz─▒rl─▒yorlard─▒. ├çetnikler, BM askerlerinin ├╝niformas─▒n─▒ giyip, megafonlarla Bo┼čnaklara ÔÇťg├╝vendeÔÇŁ olduklar─▒ ├ža─čr─▒lar─▒ yap─▒yor, bu ├ža─čr─▒ya inananlar─▒ toplayarak kamyonlarla ├že┼čitli yerlere g├Ât├╝r├╝p, tek tek ya da toplu bir ┼čekilde ├Âld├╝r├╝yorlard─▒. Cesetler toplu mezarlara g├Âm├╝ld├╝. Yap─▒lan zul├╝m bununla da s─▒n─▒rl─▒ kalmad─▒. Cesetlerin tespit edilmemesi i├žin mezarlar yeniden a├ž─▒larak cesetler farkl─▒ yerlere ta┼č─▒nd─▒. Bu nedenle bug├╝n bir├žok kay─▒p insan─▒n farkl─▒ uzuvlar─▒ farkl─▒ toplu mezarlardan ├ž─▒kmakta.

G├╝nlerce, aylarca ormana saklananlar hayatta kalabilmek i├žin orman meyveleriyle, b├Âcekle vs. beslenmi┼čti. Yola ├ž─▒kanlar─▒n sadece ├╝├žte biri bu zorlu ya┼čam m├╝cadelesinden sa─č ├ž─▒kabilmi┼čti. Nezuk k├Ây├╝ne vard─▒klar─▒nda onlar bile inanamam─▒┼čt─▒ bunu ba┼čard─▒klar─▒na. Kurtulduklar─▒ i├žin sevinsinler mi yoksa yolculuk s─▒ras─▒nda kaybettikleri i├žin ├╝z├╝ls├╝nler mi? Bilemiyorlard─▒. Karma┼č─▒k duygular i├žinde g├Âzya┼člar─▒na bo─čulmu┼člard─▒.

SrebrenitsaÔÇÖdan Poto├žariÔÇÖye d├Ân├╝┼č yolunda t├╝m bu ya┼čananlar bir bir g├Âz├╝m├╝n ├Ân├╝nden ge├žiyordu. Bir kez daha insanl─▒k ad─▒na utan├ž duyarken bizi teselli eden tek ┼čey d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan gelenlerin tek y├╝rek olup, ├ľl├╝m YoluÔÇÖnda ÔÇťbar─▒┼čÔÇŁ i├žin y├╝r├╝mesiydi.

┼×imdi bu vicdanl─▒ kalpleri, yorgun ayaklar─▒ kar┼č─▒lama zaman─▒yd─▒.

Saat 17ÔÇÖye yakla┼č─▒yordu. Yollar 7ÔÇÖden 70ÔÇÖe g├Âz├╝ ya┼čl─▒ y├╝zlerce insanla doluydu. Kar┼č─▒lamaya dakikalar kalm─▒┼čt─▒. Heyecan ve burukluk kat be kat artm─▒┼čt─▒. Binlerce y├╝r├╝y├╝┼č├ž├╝, belli bir noktada toplanm─▒┼č ve art─▒k Poto├žariÔÇÖye giriyordu. O kar┼č─▒lama an─▒ndaki derin matemin hissiyat─▒n─▒ ├Âmr├╝m boyunca unutamayaca─č─▒m.

Ac─▒ÔÇŽ YasÔÇŽ HasretÔÇŽ Buruk mutlulukÔÇŽ Hepsi birbirine kar─▒┼čm─▒┼čt─▒.

Topallayan bacaklar, sarg─▒l─▒ ayaklar, kan ter i├žinde kalm─▒┼č y├╝zler mazlumun yan─▒nda olman─▒n onurunu ya┼č─▒yordu.

Binlerce ki┼či ├Ânce Poto├žari ┼čehitli─čini ard─▒ndan 71 cenazenin bulundu─ču hangar─▒ ziyaret ediyordu.

22 y─▒l ├Ânce AvrupaÔÇÖn─▒n ortas─▒nda yapayaln─▒z zulme, i┼čkenceye terk edilmi┼č bedenler, bu kez binlerce ki┼činin elleri ├╝zerinde ┼čehitli─če ta┼č─▒n─▒yordu. Y─▒llarca kay─▒p yak─▒nlar─▒n─▒ arayanlar, onlardan bir iz bulma ├╝midiyle DNA testinin sonu├žlar─▒n─▒ bekleyenler i├žin bir g├╝nl├╝─č├╝ne de olsa hasret bitmi┼čti. Tabutlar buruk bir sevin├žle ok┼čan─▒yor, a─č─▒tlar yak─▒l─▒yordu. Onlar─▒n ┼čimdi tek tesellisi, dua edilebilecekleri bir mezar ta┼č─▒n─▒n varl─▒─č─▒yd─▒.

71 cenazeyi son gecelerinde anneleriyle, e┼čleriyle, k─▒z karde┼čleriyle ve k─▒zlar─▒yla ba┼č ba┼ča b─▒rakarak, ┼čehitlikten ayr─▒ld─▒k.

11 Temmuz 2017ÔÇŽ

Srebrenitsa soyk─▒r─▒m─▒n─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝. Poto├žari mah┼čeri bir kalabal─▒k ya┼č─▒yor. ┼×ehitlikte resmi t├Âren yap─▒larak, cenazeler topra─ča verilecek. T├Âren ├Âncesinde ziyarete a├ž─▒lan ak├╝ fabrikas─▒n─▒ geziyoruz. ├ľylesine so─čuk bir bina ki. Kap─▒s─▒ndan girerken daha ├╝rperiyorum. Duvarlardaki kur┼čun ve kan izleri o insanlar─▒n yalvar─▒┼člar─▒n─▒, ├ž─▒─čl─▒klar─▒n─▒, g├Âzya┼člar─▒n─▒ bug├╝ne ta┼č─▒yor. Ve ├╝stelik t├╝m bunlar fabrikan─▒n d─▒┼č─▒nda kocaman UN yaz─▒s─▒na ra─čmen ya┼čanm─▒┼čt─▒. Ne ac─▒!

Yine duvarlarda toplu mezarlardan ├ž─▒kar─▒lan, soyk─▒r─▒m kurbanlar─▒n─▒n son yolculuklar─▒nda ├╝zerlerinde olan ki┼čisel e┼čyalardan olu┼čan foto─čraflar var. Saat, ka┼č─▒k, g├Âzl├╝k, kimlik, di┼č f─▒r├žas─▒, tespih, anahtar, eski mutlu g├╝nlerde an─▒ niyetine ├žekilmi┼č foto─čraflarÔÇŽ

Sava┼č s─▒ras─▒nda ├žekilmi┼č siyah beyaz foto─čraflar, toplu mezarlar, DNA testleri, ├Âl├╝m takvimleriÔÇŽ

11 Temmuz 2017ÔÇŽ Resmi t├Ârenlerle 22 y─▒l ├Ânce kur┼čunla ve daha nice insanl─▒k d─▒┼č─▒ y├Ântemle kavrulmu┼č bedenlerin, sevdiklerinin huzurunda huzura erme vaktiÔÇŽ

Geride kalanlar defin i┼člemleriyle bir nebze de olsa teselli buluyor. Onlar─▒n i├žlerini rahatlatacak bir di─čer ├Ânemli ┼čey ise y─▒llard─▒r verdikleri hukuk m├╝cadelesinin sonu├žlanmas─▒.

Bu vah┼četin sac ayaklar─▒nda ise ├╝├ž isim vard─▒; Slobodan Milosevi├ž, Radovan Karadzi├ž ve Ratko Mladi├ž.

Eski Yugoslavya Devlet Ba┼čkan─▒ Slobodan Milosevi├ž, H─▒rvatistan, Bosna ve Kosova’da i┼členen sava┼č su├žlar─▒ nedeniyle LaheyÔÇÖde yarg─▒lan─▒yordu ancak h├╝cresinde ├Âl├╝ bulundu. E─čer ya┼časayd─▒ m├╝ebbet hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒laca─č─▒ ifade ediliyordu.

S─▒rbistan Cumhuriyeti eski cumhurba┼čkan─▒ Radovan Karadzi├ž ise 2016ÔÇÖda Uluslararas─▒ Sava┼č Su├žlar─▒ MahkemesiÔÇÖnce Srebrenitsa soyk─▒r─▒m─▒ndan su├žlu bulunarak, 40 y─▒l hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒.

Ve General Ratko Mladi├ž.
Y─▒llarca aranan Mladi├ž, nihayet 2011 y─▒l─▒nda yakaland─▒. Hala Lahey Uluslararas─▒ Ceza MahkemesiÔÇÖnde yarg─▒lan─▒yor. Soyk─▒r─▒m─▒n ba┼č sorumlusu olan Mladi├ž i├žin ├Âm├╝r boyu hapis cezas─▒ talep ediliyor.

├ľte yandan art─▒k Bosnal─▒lar tedbiri elden b─▒rakm─▒yor. Y─▒llar ├Ânce silahlar─▒ ellerinden al─▒narak a├ž─▒k hedef haline gelen toplum, ┼čimdi daha temkinli.

Bosna Sava┼č─▒ resmi olarak 1995 y─▒l─▒nda bitmi┼č olsa da her y─▒l─▒n 11 TemmuzÔÇÖun da yine yeniden i├žin i├žin kanayan bir yara; o yaran─▒n ad─▒ da Srebrenitsa.

Bosna Sava┼č─▒ÔÇÖnda 35 bini ├žocuk olmak ├╝zere 312 bin ki┼či ├Âld├╝. 50 bin kad─▒n tecav├╝ze u─črad─▒. 2 milyon ki┼či evlerini terk etmek zorunda kald─▒. 18 bin ki┼či ise halen kay─▒p.

─░┼čte Mar┼č MiraÔÇÖda Bar─▒┼č YoluÔÇÖnda soyk─▒r─▒mdan ka├žanlar─▒n ve ya┼čamlar─▒n─▒ yitirenlerin an─▒s─▒ i├žin y├╝r├╝d├╝k. Geride kalanlar─▒n ac─▒s─▒n─▒ payla┼čt─▒k.

Onlar─▒n ruhlar─▒n─▒ hafiflettiysek, ac─▒lar─▒na bir nebze de olsa merhem olabildiysek ne mutluÔÇŽ

Elbette sadece y├╝r├╝mekle de kalmad─▒k, d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan ayn─▒ hisle BosnaÔÇÖya gelmi┼č ba┼čta T├╝rkiye olmak ├╝zere bir├žok ├╝lkeden yeni dostlar edindik.
D├╝nyam─▒z─▒ kurtaracak tek ┼čey, sevgi!
2017ÔÇÖde Mar┼č MiraÔÇÖda y├╝r├╝d├╝k. 22 y─▒l ├Ânce hi├žbir ┼čey yapamam─▒┼č olman─▒n h├╝zn├╝yle y├╝r├╝d├╝k.

Y├╝r├╝d├╝kÔÇŽ
ÔÇťDa se nikad ne zaboravi!ÔÇŁ
Asla unutulmas─▒n diye!

3,624 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒