Ta┼č K├╝lt├╝n├╝n Sosyal Ya┼čam─▒m─▒zdaki Yeri ve Zile Ta┼č─▒

Ta┼č K├╝lt├╝n├╝n Sosyal Ya┼čam─▒m─▒zdaki Yeri ve Zile Ta┼č─▒

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI

Zile (8 A─čustos 1945) Babas─▒, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda─░zmirÔÇÖe ilk giren sivari b├Âl├╝─č├╝nde yer alan Muharip Gazi(Hac─▒recep O─čullar─▒ndan 1315 Do─čumlu Ali O─člu Mustafa) Mustafa Yard─▒mc─▒ÔÇÖd─▒r.
─░lk, Orta ve y├╝ksek├ľ─črenimini Zile, Ankara, Tokat, Trabzon ve MalatyaÔÇÖda tamamlad─▒. Yurdun ├že┼čitli y├Ârelerinde edebiyat ├Â─čretmenlikleri ve m├╝d├╝rl├╝klerde bulundu. 1983ÔÇÖte Cumhuriyet ├ťniversitesi Rekt├Ârl├╝k okutman─▒ oldu.
Tokat Ziraat Fak├╝ltesi T├╝rk Dili okutman─▒ iken, 1985ÔÇÖte─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Personel Dairesi Ba┼čkanl─▒─č─▒na atand─▒. ─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde T├╝rk Halk Edebiyat─▒alan─▒nda y├╝ksek lisans, F─▒rat ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde T├╝rk Halk Edebiyat─▒ alan─▒nda doktora yapt─▒.
Yrd Do├ž Dr ├╝nvan─▒yla kurucusu oldu─ču Dokuz Eyl├╝l ├ťniversitesi Buca E─čitim Fak├╝ltesi T├╝rk├že E─čitimi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden ya┼č haddinden emekli oldu. Evli ve iki ├žocuk babas─▒ Yard─▒mc─▒ ; Ulusal ve Uluslararas─▒ pek ├žok sempozyum, seminer ve bilimsel kongrelerde 50 kadar bildiri sundu,50'nin ├╝zerinde makale yazd─▒ ve 43kitap yay─▒mlad─▒.
E-Posta: zileli.yardimci@gmail.com
Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI

S├Âzl├╝klerde, ÔÇťYery├╝z├╝n├╝n sertle┼čmi┼č ve kat─▒la┼čm─▒┼č tabakalar─▒nda bulunan maden, tuz ve oksitlere g├Âre de─či┼čik renkte ve de─či┼čik bile┼čimdeki ├žok sert cisim.ÔÇŁ olarak tan─▒mlanan ta┼ča, ta┼č deyip ge├žmemek gerekir.

Bat─▒da tapma, tap─▒nma gibi kavramlar─▒ i├žermesi nedeniyle insan─▒n do─ča ├╝st├╝ g├╝├žler kar┼č─▒s─▒nda dua etme, kurban verme vb. rit├╝elleri ├že┼čitli hareketlerle ifade etti─či ┼čekiller olarak yorumlanabilen k├╝lt, geleneksel k├╝lt├╝r├╝m├╝zde varl─▒─č─▒n─▒ hep hissettiren bir olgudur.[1]

Eski T├╝rklerde yer k├╝ltlerine ba─čl─▒ olarak bir├žok inan├ž geli┼čmi┼čtir.┬á Bunlardan biri de kutsal da─člarla ilgilidir.┬á T├╝rklerde da─člar─▒n, ta┼člar─▒n, insan ya da hayvan ┼čeklinde beliren ruhlar oldu─čuna, inan─▒lmaktad─▒r.[2]

Yer bilimlerinin bilgi kayna─č─▒ olan do─čal ta┼člar, ya┼čam─▒n de─čilse bile d├╝nyadaki geli┼čmelerin ve k├╝lt├╝r├╝n temeli olmu┼čtur. Bunu anlamak i├žin, ┬áilk insanlar─▒n el baltalar─▒n─▒, yerle┼čim ma─čaralar─▒n─▒, G├Âbekli TepeÔÇÖyi, M─▒s─▒r piramitlerini, Efes harabelerini, AyasofyaÔÇÖy─▒, Selimiye CamiÔÇÖini, Ka┼č─▒k├ž─▒ elmas─▒n─▒ veya m├╝zelerdeki antik zaman ta┼člar─▒n─▒ g├Ârmek yetecektir.┬á insanl─▒k tarihinin en ├Ânemli eserleri ta┼čtan in┼ča edilmi┼čtir. Eski veya yeni, b├╝t├╝n ta┼č yap─▒lar─▒n ortak ├Âzelli─či, g├Ârkemli ve kal─▒c─▒ olu┼člar─▒d─▒r.

AnadoluÔÇÖnun ├že┼čitli k├╝lt├╝rlerindeki ta┼čla ilgili inan├žlar incelendi─činde tarih ├Âncesi devirlerdeki aterien denilen k├╝lt├╝r devrinde ta┼č─▒n┬á ├Ânemli bir yeri oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. S├╝mer, Akad, Babil gibi k├╝lt├╝rlerde yer alan ve ├Ânemli i┼člevler y├╝klenen ta┼č, AnadoluÔÇÖda, HititlerÔÇÖde ve daha sonraki k├╝lt├╝rlerde hep vard─▒r. Hititlerde kutsall─▒─č─▒na inan─▒lan Hava┼či Ta┼č─▒, AnadoluÔÇÖda feti┼č anlam─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Kutlu─č Da─č da Yer-Su k├╝lt├╝n├╝n k├╝lt├╝r├╝m├╝zdeki ├Ânemli simgelerindendir.

Fransa’da, ─░svi├žre’de, Danimarka’da┬á ve ─░ngiltere’de prehistorik devirlere aittir Boyal─▒ ├žak─▒llar sembolik ┼čekillerle s├╝slenmektedir. Bunlar bir ├žok ara┼čt─▒r─▒c─▒lara g├Âre totemik bir anlam ta┼č─▒maktad─▒r. Bug├╝n Avustralya’da Arunta kabilesinde, G├╝ney Amerika’da yerli kabileler aras─▒nda boyal─▒ ├žak─▒llar─▒n totemik anlamda kullan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir.[3]

Hayat─▒n ve tarihin b├╝t├╝n maceras─▒ ta┼člar─▒n gizil s─▒rr─▒nda sakl─▒d─▒r. Altay T├╝rklerinin Yarat─▒l─▒┼č Efsanelerinde, u├žsuz bucaks─▒z evrende u├žan ├ťlgen, denizden ├ž─▒kan ta┼ča oturunca rahatlar ve:

ÔÇťDenizden ├ž─▒kan ta┼č f─▒rlad─▒ ├ž─▒kt─▒ y├╝ze,
Hemence ta┼č─▒ tuttu, bindi ta┼č─▒n ├╝st├╝ne!
Art─▒k ├ťlgen memnundu, rahat─▒ bulmu┼č idi
├ťzerinde duracak bir yeri olmu┼č idi.ÔÇŁ[4]

bi├žimindeki mitolojik anlat─▒da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ta┼č, yery├╝z├╝, insanlar, bitkiler ve hayvanlar yarat─▒lmadan ├Ânemli bir i┼člev ├╝stlenmi┼čtir.

Tanr─▒ suda bo─čulmak ├╝zere olan ve kendisinden yard─▒m isteyen ki┼čiyi kurtarmak i├žin┬á ÔÇśSa─člam bir ta┼č olsunÔÇÖ der ve suyun dibinden bir ta┼č ├ž─▒kart─▒r. Mitolojide ta┼č kurtar─▒c─▒, ├╝zerinde durulabilen bir korunak anlam─▒ndad─▒r.

D├╝nya durduk├ža duran ta┼člar, en kal─▒c─▒ belgelerdir. ├ç├╝nk├╝ ta┼člar bi├žimlendirilerek olu┼čturulan eserler ve insan eli ile ├╝zerine i┼členen izler, tarihe ─▒┼č─▒k tutan ge├žmi┼čten gelece─če uzanan sa─člam k├Âpr├╝lerdir.

Friglerde g├Âr├╝len Ana Tanr─▒├ža┬á KybeleÔÇÖnin de ba┼člang─▒├žta bir meteor ta┼č─▒yla ilgisi oldu─ču bilinmektedir.

─░brani gelene─čine g├Âre Tanr─▒, MusaÔÇÖya ÔÇťDa─č─▒n ├╝st├╝ne, bana do─čru gel ve orada kal ki, sana buyruklar─▒m─▒ vereyimÔÇŁ dedi. Burada, Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ─░srailo─čullar─▒na verdi─či ve ta┼č levhalar-tabletler ├╝zerine yaz─▒l─▒ olan 10 emrinden s├Âz edilmektedir.

Eskiden, kal─▒c─▒ olmas─▒ istenen ve gereken kanunlar, kurallar, fermanlar hep ta┼č ├╝zerine yaz─▒larak duyurulmak istenmi┼čtir. Efes ├Âren yerindeki Dorik s├╝tunu ve Kuretler Caddesinde imparatorlar─▒n, ┬ákentle ilgili baz─▒ yasaklamalar─▒n─▒n yay─▒mland─▒─č─▒ ta┼čtan duvar gazeteleri ├Ârnek olarak g├Âsterilebilir.

T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n ana belgelerinden Orhun yaz─▒tlar─▒nda ta┼č arac─▒l─▒─č─▒yla, tarihimizin, k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ve medeniyetimizin ilk ├Ânemli belgelerine ula┼čt─▒─č─▒m─▒z ger├že─či bunlardan ilk akla gelenlerdir.

─░yi talih ve saadet getiren da─č anlam─▒ndaki Kutlug Da─č Uygurlara g├╝├ž ve bereket verir. Uygur hakanlar─▒ndan Y├╝-lun Tigin, ├çin saray─▒ndan bir k─▒zla evlenmek i├žin Kutlug Da─č─▒ÔÇÖn─▒n ta┼člar─▒n─▒ ├çinlilere verince d├╝zen bozulur. ┬áKu┼člar, hayvanlar tuhaf tuhaf ba─čr─▒┼č─▒r, ka─čanlar pe┼č pe┼če ├Âl├╝r, k─▒tl─▒klar, k─▒ranlar ba┼člar. Uygurlar g├Â├ž etmek zorunda kal─▒rlar. Tarihimizdeki┬á bu g├Â├ž anlat─▒s─▒ kayan─▒n kutsall─▒─č─▒n─▒ dile getirmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. Buradan hareketle ta┼člar─▒n da bir ruhu oldu─čuna inan─▒l─▒r.

Anadolu sahas─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda T├╝rk k├╝lt├╝r ve tarihinde da─č─▒n kutsall─▒─č─▒ ve ├Ânemi Orta AsyaÔÇÖda oldu─ču gibi canl─▒l─▒─č─▒n─▒ korumaktad─▒r.┬á Kanl─▒ Ma─čara adl─▒ bir Anadolu efsanesinde Aksultan adl─▒ bir gelinin bir geyi─čin ├╝zerine binerek bir da─č─▒n ├╝zerindeki ma─čaraya girip kaybolmas─▒ ve da─ča Akda─č denmesi, Hamza Baba adl─▒ efsanede Hamza BabaÔÇÖn─▒n da─člar─▒n, ta┼člar─▒n ┼čahitli─čini istemesi ├╝zerine da─č─▒n ta┼č─▒n ayaklan─▒p yuvarlan─▒┼č─▒, ÔÇťdurÔÇŁ deyince duru┼ču da─č k├╝lt├╝ndeki bu canl─▒l─▒─č─▒n ├Ârneklerindendir.[5]

Ma├žkaÔÇÖda derlenen┬á ÔÇťDa─člar Anas─▒ÔÇŁ efsanesiyle AntalyaÔÇÖda anlat─▒lan ÔÇťKohu Da─č─▒ÔÇŁ ile ilgili efsane.[6] ve Hac─▒bekta┼čÔÇÖtaki Be┼č Ta┼člar efsanesi de de da─č k├╝lt├╝n├╝n canl─▒l─▒─č─▒n─▒ koruyan anlat─▒lardand─▒r.

Yer y├╝z├╝nde g├Âzle g├Âr├╝len her ┼čey bir sebeple yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ta┼člar da bu halkan─▒n en ├Ânemli ara├žlar─▒d─▒r.

Milyonlarca y─▒ld─▒r ma─čman─▒n ├žekirde─činden hareket halindeki lav seli olarak yukar─▒ya ├ž─▒kmas─▒, ├žatlaklarda toplan─▒p olu┼čmas─▒ ve bu arada g├Ârd├╝─č├╝ bas─▒n├ž ve i├žinde bulunan mineraller sayesinde kazanm─▒┼č oldu─ču bir enerji vard─▒r.

Ta┼člardaki canl─▒l─▒─ča ve gizil g├╝ce inanc─▒n bir uzant─▒s─▒ olarak t├╝m T├╝rk boylar─▒nda kutsal say─▒lan Yada Ta┼č─▒ ┬á├╝zerine geleneksel k├╝lt├╝r├╝m├╝zde say─▒s─▒z efsane ve menk─▒be olu┼čmu┼čtur.

Yakutlarda yad, yada, sata, K─▒p├žak grubuna ba─čl─▒ leh├želerde cay, cama, K─▒rg─▒zlarda joyta┼č, O─čuz ┼čivesinde┬á ve t├╝m AnadoluÔÇÖda┬á yada ta┼č─▒ dedi─čimiz bir ta┼č─▒n ya─čmur ya─čd─▒rma g├╝c├╝ne sahip oldu─čuna inan─▒l─▒r. Ta┼č─▒n canl─▒l─▒─č─▒ ve g├╝c├╝ ile ilgili bir anlat─▒ya da┬á Divan├╝ L├╝gatiÔÇÖt T├╝rkÔÇÖte rastlanmaktad─▒r.[7]

Ta┼č yerinde a─č─▒rd─▒r ┬ábi├žiminde atas├Âzlerine konu olan ta┼č kimi zaman S─▒rt Ta┼č─▒ gibi ┼čifa kayna─č─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č, kimi zaman da Dilek Ta┼č─▒ gibi┬á umut simgesi olmu┼čtur.┬á Hastal─▒k, ┼čifa i├žin ta┼č ta┼č─▒nd─▒─č─▒, suyunda y─▒kan─▒p, kaynat─▒l─▒p i├žildikten ba┼čka, ta┼č─▒n ok┼čand─▒─č─▒, g├Âm├╝ld├╝─č├╝, gizlendi─či, b├╝y├╝de, yeminde, ilen├žte, duada kullan─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.[8]

├çevrelerine belirli tesirler yayd─▒klar─▒na ve canl─▒ organizmalar ├╝zerinde ├Ânemli etkilerde bulunduklar─▒na inan─▒lan baz─▒ ta┼člara eski uygarl─▒klar─▒n k├╝lt├╝rlerinde ┬áve┬á ezoterik ├žal─▒┼čmalarda t─▒ls─▒ml─▒ ta┼člar ┬áad─▒ verilmi┼čtir.

─░├že y├Ânelik yani belirli ki┼čilerin i├žselli─či ile s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼č felsef├« ├Â─čreti olan ÔÇťEzoterik prensiplerine g├Âre baz─▒ ta┼člar yerk├╝redeki birtak─▒m g├╝├žleri ├žekme, biriktirme, d├Ân├╝┼čt├╝rme ve yayma ├Âzelliklerine sahiptir.ÔÇŁ[9]

Kuran─▒ Kerimde ad─▒ ge├žen ve ─░slamiyette kullan─▒lan de─čerli ve ┬áyar─▒ de─čerli ┬áta┼člar bulunmaktad─▒r. ┬áBunlar─▒n ba┼č─▒nda Hacer├╝ÔÇÖl Esved Ta┼č─▒ gelir. Bu, ilk yarat─▒lan insan Hz. Adem d├╝nya ├╝zerine gelirken cennetin kap─▒s─▒ndan d├╝┼čt├╝─č├╝ne inan─▒lan beyaz yakut (cennet ) ta┼č─▒d─▒r.

K├óbe’nin g├╝neydo─ču k├Â┼česinde, yerden bir bu├žuk metre y├╝ksekli─činde, yumurta bi├žiminde hafif k─▒rm─▒z─▒ ve sar─▒ damarc─▒klar─▒ bulunan, otuz cm. ├žap─▒nda olduk├ža parlak siyah bir ta┼č olup ┬áhac s─▒ras─▒nda Hz. Peygamberin s├╝nneti gere─či “├Âp├╝lmek” suretiyle h├╝rmet edilen bu ta┼č,┬á kutsal say─▒lmaktad─▒r.

HacÔÇÖda tav├ófa Hacer├╝ÔÇÖl-EsvedÔÇÖden ba┼član─▒r ve yine onunla bitirilir. Tav├óf esnas─▒nda Hacer├╝ÔÇÖl-Esved ├Âp├╝l├╝r, bu m├╝mk├╝n olmazsa elle, bu da m├╝mk├╝n olmazsa uzaktan sel├ómlan─▒r. Onu ├Âpmek,ya da selamlamak s├╝nnettir.

Ta┼člar, tedavi y├Ântemi olarak kullan─▒lmalar─▒ d─▒┼č─▒nda zihinsel yetenekleri geli┼čtirmek, ruhsal geli┼čime yard─▒mc─▒ olmak, pozitif enerjileri ├žekmek ve sezgileri g├╝├žlendirmek gibi ama├žlarla da kullan─▒lm─▒┼člard─▒r.┬á Bu ama├žlarla kullan─▒lan ├Ânemli ta┼člar ┼čunlard─▒r:

a.Akik: ┬áHz. MuhammedÔÇÖin de kulland─▒─č─▒ bir ta┼č olan akik, Arabistan b├Âlgesinde en ├žok kullan─▒lan ta┼člarda biridir. Araplar─▒n ni┼čan ve nikah merasimlerinde mutlaka akik hediye edilir.┬á Yorgunlu─ču giderdi─čine, g├Âze kuvvet verdi─čine, sinir sisteminin sa─čl─▒kl─▒ seyrini sa─člad─▒─č─▒na, ├Âz g├╝veni art─▒rd─▒─č─▒na inan─▒l─▒r.

Do─čada ├žok farkl─▒ renklerde bulunan, olduk├ža fazla ├že┼čitlili─če sahip bir ta┼č olup genellikle k─▒rm─▒z─▒ ve ye┼čil ┬árenkleri yayg─▒nd─▒r.

b.Firuze: Ad─▒n─▒ Fars├žadan alan bu ta┼č─▒n,┬á g├╝zel renginden ├Ât├╝r├╝ nazar─▒ ve k├Ât├╝ bak─▒┼č─▒ teskin etti─čine, Solunum yolu hastal─▒klar─▒na iyi geldi─čine, bo─čaz a─čr─▒lar─▒n─▒ giderdi─čine inan─▒lmaktad─▒r. Antik M─▒s─▒r ├žap─▒ndan beri m├╝cevher yap─▒m─▒nda kullan─▒lan bu ta┼čla ilgili ÔÇťBen parma─č─▒nda Firuze y├╝z├╝k olup da ellerini dua etmek i├žin bana do─čru kald─▒ran kimseyi ├╝mitsizce geri ├ževirmekten utan─▒r─▒mÔÇŁ bi├žiminde bir de hadis bulunmaktad─▒r.

c.Mercan: Hayat a─čac─▒ ve koral isimleriyle de bilinen mercan┬á ┼čifal─▒ ta┼člar aras─▒nda en ├Ânemlilerden biridir. Daha ├žok kolye, bileklik, y├╝z├╝k gibi tak─▒ e┼čyalar─▒nda kullan─▒l─▒r. Do─čada az miktarda bulunur ve ├žok de─čerlidir.┬áKuran─▒ Kerimde ad─▒ ge├žen organik minarallerden biri olan mercan─▒n alerjik rahats─▒zl─▒lara iyi geldi─čine inan─▒l─▒r.

d.─░nci: ─░nci, Kuran─▒ Kerimde┬áad─▒ ge├žen kutsal ta┼člardand─▒r. ─░stiridyede olu┼čan inciler, ya┼čayan bir organizma taraf─▒ndan yap─▒lan tek ta┼čt─▒r. ─░stiridyenin i├žindeki sedef katmanlar sonunda bir inciyi olu┼čturur. Beyaz inciler en pop├╝ler g├Âr├╝neni olsa da pembe, ye┼čil, mavi, gri ve siyah olmak ├╝zere ├že┼čitli renkleri mevcuttur.

─░nci, bir istiridyenin i├žinde senelerce olu┼čumunu bekler. ─░stirideye a─čz─▒n─▒ kapar ve sabreder i├žinden bir nur tanesi ─░nciyi ├ž─▒kar─▒r. Halk aras─▒nda m├╝cevherlerin krali├žesi ve krali├želerin m├╝cevheri olarak yorumlan─▒r.┬á Hristiyanl─▒kta Hz.─░sa babas─▒z d├╝nyaya geldi─či i├žin ─░nciye benzetilmi┼čtir.

e.Yakut Ta┼č─▒:┬á Kuran─▒ Kerimde┬áad─▒ ge├žen kutsal ta┼člardan biri de yakuttur. Osmanl─▒ d├Âneminde g├╝├ž, kudret ve ┼čehveti temsil etti─čine inan─▒larak Padi┼čahlar─▒n ta├žlar─▒, z─▒rhlar─▒, silahlar─▒ yakut ta┼č─▒ ile┬á s├╝slemi┼čtir. Yakut ta┼č─▒┬á─▒┼č─▒lt─▒l─▒ bir ta┼č oldu─čundan genel olarak k├╝pe, y├╝z├╝k, kolye ve gerdanl─▒klarda kullan─▒lmaktad─▒r. G├╝zelli─či ve sertli─či nedeniyle en de─čerli ta┼člardan biri olarak kabul edilir. Ona, Hindistan’da de─čerli ta┼člar─▒n efendisi ad─▒n─▒ vermi┼člerdir.

f.Ametist: Etki bak─▒m─▒ndan en g├╝├žl├╝ ta┼člardan biri olan┬áAmetist, cilt hastal─▒klar─▒n─▒ giderdi─čine inan─▒l─▒r, migren, sitres ve sinir sistemini etkiler, ruhsal dengeyi sa─člar.

g.Ayta┼č─▒: ─░lk medeniyetlerden bu yana de─čerli ta┼člar aras─▒nda say─▒lan ayta┼č─▒,┬á m├╝cevher yap─▒m─▒nda kullan─▒l─▒r. Hormon dengesini ve sindirim sistemini etkiler, ruhsal dengeyi sa─člar. Nazara kar┼č─▒ etkilidir.

h.Kuvars:┬á Do─čada nadir bulunan┬á pembe┬ákuvars. Eski ├ža─člarda m├╝h├╝r ve sembol yap─▒m─▒nda kullan─▒lm─▒┼č, g├╝n├╝m├╝zde ise biblo,┬ás├╝s ve ziynet e┼čyas─▒ yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r. Meditasyon uygulamalar─▒nda kullan─▒lan ve ┼čifa da─č─▒tan ta┼člar aras─▒nda bulunan┬ákuvars┬áta┼č─▒ Kemik ve eklem a─čr─▒lar─▒n─▒ giderir, stresi azalt─▒r.

i.Lal: Genellikle k─▒rm─▒z─▒ renkte olan lal, g├╝├žl├╝ enerji veren, canland─▒r─▒c─▒ bir ta┼čt─▒r.┬áTicaret hayat─▒nda ba┼čar─▒l─▒ olmay─▒ sa─člar. Haf─▒zay─▒ kuvvetlendirir ve hayal g├╝c├╝m├╝z├╝ geli┼čtirir. V├╝cudun ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini g├╝├žlendirdi─čine inan─▒l─▒r.

j.Kaplan g├Âz├╝: En de─čerli ┼čifal─▒ ta┼člardan biridir. Kaplan g├Âz├╝ ta┼č─▒n─▒n nazardan korudu─čuna,┬á kemikleri ┬ág├╝├žlendirdi─čine ve i├ž huzuru sa─člad─▒─č─▒na inan─▒l─▒r.[10]

Bu de─čerli ta┼č ve kristallerin do─čru kullan─▒ld─▒─č─▒ taktirde canl─▒lar ├╝zerinde ├Ânemli etkilerde bulundu─ču saptanm─▒┼čt─▒r.

Geleneksel k├╝lt├╝r├╝m├╝zde ta┼č, hep ├Ân planda yer alm─▒┼čt─▒r. Binalar─▒n temel ta┼č─▒ndan ba┼člamak ├╝zere akla gelen her yerde ├Ânemli bir i┼člevle kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ta┼č, s─▒cak yuvam─▒zda duvar olurken, dam─▒m─▒z─▒n ├╝zerindeki topra─č─▒ sertle┼čtirmek i├žin silindir bi├žimindeki lo─č ta┼č─▒ ad─▒ ile ├Ânemli bir g├Ârev y├╝klenmi┼čtir.

Yine sosyal ya┼čam─▒m─▒z i├žinde; ark ta┼č─▒ (oluk), kuyu ta┼č─▒ (Kuyu a─č─▒zlar─▒na tolan─▒n s─▒─čaca─č─▒ b├╝y├╝kl├╝kteki yayvan ta┼č),┬á suluk, ├že┼čmelerde yalak ta┼č─▒, d├╝ven alt─▒nda ├žakmak ta┼č─▒, dibek ta┼č─▒ (Siyah ta┼čtan oyularak yap─▒lan dibek), soku ta┼č─▒ (bulgur d├Âvme i├žin ta┼č), merdivenlerin ilk basama─č─▒ olarak yap─▒lan ayak ta┼č─▒, binek ta┼č─▒, f─▒r─▒n ta┼č─▒, dilek ta┼č─▒, si─čil ta┼č─▒,┬á hamamlarda g├Âbek ta┼č─▒, camilerde musalla ta┼č─▒ ve mezarl─▒kta mezar ta┼č─▒ bir ├ž─▒rp─▒da sayabileceklerimizdendir.

Ezan okunurken, ta┼člarla ├Âr├╝l├╝ y├╝ksek bir yere ├ž─▒k─▒l─▒r, K├óbe ziyareti s─▒ras─▒nda┬á ┼×eytanÔÇÖ─▒n d─▒┼članmas─▒ ta┼č at─▒larak sembolle┼čtirilmi┼čtir.

Mermer, ilgin├ž y├Ânleri olan bir ta┼č t├╝r├╝d├╝r. ├ľncelikle beyazd─▒r ve ├Âl├╝ms├╝zl├╝─č├╝n rengini yans─▒t─▒r. Dayan─▒kl─▒ ve uzun ├Âm├╝rl├╝ olmas─▒na kar┼č─▒n biraz da duygusald─▒r. ├ç├╝nk├╝ mermer bir heykele parmakla dokunulsa terden bile etkilenir. Bu olaya mermerin a─člamas─▒ denir.

Ta┼č─▒ ba┼č─▒n alt─▒nda yast─▒k yapman─▒n da kutsal bir anlam ta┼č─▒d─▒─č─▒ ├Âne s├╝r├╝l├╝r. Kariye m├╝zesindeki ta┼č tabloda cennet, merdivenin alt─▒nda ba┼č─▒n─▒ ta┼ča koymu┼č bir bi├žimde resmedilmi┼čtir.

Kutsall─▒─č─▒na inan─▒lan, hakk─▒nda efsaneler anlat─▒lan baz─▒ ta┼člarla ilgili uygulamalardan ta┼č─▒ ziyaret; ├ževresinde dolanma, ta┼ča el s├╝rme, v├╝cuda s├╝rtme, ta┼č─▒ ├Âpme, ├╝stte ta┼č─▒ma, evde saklama, yerinden al─▒p belli bir s├╝re sonra al─▒nd─▒─č─▒ yere b─▒rakma vb. bi├žiminde yap─▒lmaktad─▒r.

AnadoluÔÇÖda u─čurlu ve kerametli say─▒lan delik kayalar─▒n bulundu─ču delik ta┼čtan ge├žmenin u─čur getirece─čine inan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. Bunun en ilgin├ž ├Ârne─či Hac─▒bekta┼čÔÇÖtaki delikli ta┼č uygulamas─▒d─▒r.

Zirveleri g├Âkleri deler gibi y├╝kselen ve ba┼člar─▒ bulutlar i├žinde kaybolan da─člar, sanki Tanr─▒ ile konu┼čur ve ilgi kurar gibi g├Âr├╝nm├╝┼člerdir. ┬áBu nedenle Orta AsyaÔÇÖdaki da─člar─▒n ├žo─ču Tanr─▒ ile ilgili adlar alm─▒┼člard─▒r.

Da─člara, tepelere dinler tarihi i├žinde verilen ├Âneme temasla AnadoluÔÇÖda b├Âyle da─č ve tepelere K─▒smet Tepesi, K─▒smet Ta┼č─▒, K─▒smet Da─č─▒ denilmektedir.[11]

Ta┼č, sosyal ya┼čam─▒m─▒z─▒ ve geleneksel k├╝lt├╝r├╝m├╝ze o denli yer etmi┼čtir ki;┬á beddualar─▒m─▒zda;

Ba┼č─▒na ta┼č d├╝┼če,
Sidikli─čine ta┼č dura┬á

gibi ilenmelerin yan─▒ s─▒ra┬á analar─▒m─▒z─▒n her birini bir ama├ž i├žin s├Âyledi─či:

Ta┼č d├╝┼čt├╝─č├╝ yerde a─č─▒rd─▒r
Ta┼č─▒ma su ile de─čirmen d├Ânmez
Ta┼č ol da ba┼č yar
Ta┼č ta┼č ├╝st├╝nde olur, ev ev ├╝st├╝nde olmaz
Ta┼č yerinde a─č─▒rd─▒r
Ta┼č atana ekmek at
Ta┼č ├ž├Âmle─če ├žarparsa vay ├ž├Âmle─čin haline;
├ç├Âmlek ta┼ča ├žarparsa yine vay ├ž├Âmle─čin haline
bi├žimindeki ├Âzg├╝n atas├Âzlerimizle;

Ta┼ča tutmak
Ta┼č ta┼č┬á ├╝st├╝nde b─▒rakmamak
Ta┼č y├╝rekli

gibi deyimler sadece birka├ž ├Ârne─čidir.

Ta┼člarla ilgili inanma ve uygulamalar─▒n biri de si─čil oca─č─▒nda ocak zadenin si─čil ├╝zerine dua okuyarak g├╝c├╝ne inand─▒─č─▒ ta┼č─▒ si─čil ├╝zerinde gezdirerek si─čili giderme olgusu ta┼člarla ilgili inanma ve uygulamalar─▒n bir ba┼čka boyutudur.

T├╝rk k├╝lt├╝r├╝nde baz─▒ ta┼člar─▒n ┼čifa bulmak amac─▒yla yararlan─▒ld─▒─č─▒ bilinir. ├ľrne─čin s─▒rt a─čr─▒lar─▒na ÔÇśY─▒lanc─▒k ta┼č─▒ÔÇÖ denilen bir ta┼čtan ┼čifa bulunaca─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r.

Kimi toplumlarda ├Âl├╝n├╝n ruhunun onun mezar ta┼č─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ inanc─▒ hal├ó korunmakta, bunun i├žin mezar ├╝zerine ta┼č konulmaktad─▒r.┬á Halen ├╝nl├╝ ki┼čilerin ta┼čtan heykellerini yapma gelene─či ruhun ta┼čta ya┼čatma duygusundan kaynaklanmaktad─▒r.

Anadolu medeniyetlerinde de─čerli ta┼člar ├žok kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Dans├Âzler, izleyicilerin seks├╝el ilgisini ├žekmek i├žin g├Âbeklerine yakut gibi k─▒rm─▒z─▒ ta┼člar takm─▒┼člard─▒r. Halen, zeberced┬á ta┼č─▒n─▒n karanl─▒k yerlerden ge├žerken duyulan korkuyu yenmek i├žin tak─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir.

Ta┼č─▒yana de─čerinden dolay─▒ rahatl─▒k, zenginlik ve huzur veren, a┼čk ve sadakat duygular─▒n─▒ kam├ž─▒lad─▒─č─▒na inan─▒lan alt─▒n─▒n ─▒srarla gelinlere dozu y├╝ksek tutularak tak─▒lmas─▒ da bo┼ča de─čildir.┬á Tak─▒ olarak kullan─▒lan ta┼člar─▒n alt─▒nda mutlaka bir ┼čifa unsuru g├Âze ├žarpmaktad─▒r.

Ta┼čla ilgili inanma ve uygulamalar o kadar ├že┼čitlidir ki ├Ârne─čin mezar ba┼č─▒na mutlaka iki ta┼č dikilir. Bunlardan ba┼č k─▒sm─▒ndakinin ├Âl├╝m, ├Âb├╝r d├╝nya;┬á ayak ucundakinin ise hayat, bu d├╝nya i├žin oldu─čuna inan─▒l─▒r.┬á Mezarl─▒kta dua okurkan kabrin ayak ucunda durularak dua okunur. ┬áBu ┼čekilde bu d├╝nyadan, ├Âb├╝r d├╝nyadakine iyi niyet dilekleri g├Ânderildi─čine inan─▒l─▒r.

├ľl├╝ ├ž─▒kan evde cenazenin y─▒kand─▒─č─▒ yere irice bir ta┼č b─▒rak─▒l─▒rsa yak─▒n s├╝rede evden ikinci bir cenaze ├ž─▒kmayaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

H─▒drellezde ta┼č ta┼č ├╝st├╝ne koyarak ev┬á maketi yapan─▒n yak─▒n zamanda ev sahibi olaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

AnadoluÔÇÖda Hz. AliÔÇÖnin at─▒n─▒n nal izleri olarak rivayet edilip kutsall─▒─č─▒na inan─▒lan kayalar bulunmaktad─▒r. Bu kutsiyet, Hz. AliÔÇÖye duyulan a┼č─▒r─▒ sayg─▒ ve sevginin somut bir objeye d├Ân├╝┼č├╝m├╝ bi├žiminde g├Âr├╝lmekte ve o yerler ziyaret alanlar─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmektedir.

Ta┼čtan yap─▒lm─▒┼č putlara tapma prati─činin alt─▒nda yatan ger├žek ise, ta┼člar─▒n ├ževrelerine yayd─▒klar─▒ etkiyle ilintilidir. Asl─▒nda eski devre ait insanlar ta┼člara tap─▒nmadan ziyade ta┼člar─▒n gizil g├╝c├╝nden yararlanmaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r.

Baz─▒ ta┼člar Jeolojik Miras ve Milli Ta┼člar olarak ifade edilir. Bunlar ├že┼čitli yap─▒lar─▒n ve sanat eserlerinin as─▒l malzemesi olmu┼č, kullan─▒la kullan─▒la daha ├žok tan─▒n─▒r ve tercih edilir hale gelmi┼člerdir.

Bu ta┼člar bir anlamda art─▒k milli ta┼člard─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu ta┼člarla in┼ča edilen pek ├žok eser k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n vazge├žilmez par├žalar─▒d─▒r. Bunlar ayn─▒ zamanda ├╝lkemizin jeolojik miraslar─▒d─▒rlar.

Uluslararas─▒ terminolojiye g├Âre Jeomiras nitelikli do─čal ta┼člarÔÇÖd─▒r. ┬áY├Âre ad─▒ ile an─▒lan bu ta┼člar, nitelikleri bak─▒m─▒ndan benzersizdir. Bunlar─▒n en tan─▒nm─▒┼člar─▒, Zile Ta┼č─▒, Ahlat Ta┼č─▒, Nev┼čehir Ta┼č─▒, Ankara Ta┼č─▒, Eski┼čehir Ta┼č─▒, Midyat Ta┼č─▒, ve Oltu┬á Ta┼č─▒d─▒r.

Zile Ta┼č─▒: Yar─▒ de─čerli ta┼č sekt├Âr├╝nde d├╝nyan─▒n en k─▒ymetli ta┼člar─▒ndan birisi olarak bilinen Collawood adl─▒ a─ča├ž men┼čeili ta┼č d├╝nyada sadece Zile den ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu ta┼č─▒n miyosen d├Âneme ait (Yakla┼č─▒k yirmi milyon y─▒l ├Âncesi) ya┼čam─▒┼č ve nesli t├╝kenmi┼č bir a─ča├ž cinsine ait opalle┼čmi┼č oldu─ču yap─▒lan analizler sonucu tespit edilmi┼čtir.

Tak─▒ yap─▒m─▒nda kullan─▒lan bu de─čerli ta┼č, ye┼čil mavi siyah k─▒rm─▒z─▒ sar─▒ renkleri ile adeta insan─▒ b├╝y├╝lemektedir.

Ahlat Ta┼č─▒, BitlisÔÇÖin Ahlat il├žesinde bulunan ta┼čt─▒r. Y├Âredeki ├že┼čitli k├╝lt├╝rlerin eserlerinde yer al─▒r, belirgin olarak Sel├žuklu mezar ta┼člar─▒ ve k├╝mbetlerin yap─▒m─▒nda kullan─▒larak dikkat ├žekmi┼čtir. Y├Âredeki g├Ârkemli b├╝t├╝n binalar bu ta┼č ile yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu de─čerli k├╝lt├╝rel ta┼č─▒n ana rengi k─▒rm─▒z─▒n─▒n tonlar─▒d─▒r En yayg─▒n─▒ kahverengimsi k─▒rm─▒z─▒d─▒r. Di─čer renkler ise a├ž─▒k sar─▒ ve koyu gridir.

Nev┼čehir Ta┼č─▒: ├žok kullan─▒lan, fakat az tan─▒nan volkanik k├Âkenli bu do─čal ta┼č ┬áKapadokya┬á yani Nev┼čehir-├ťrg├╝p-Avanos ┬áaras─▒nda kalan sahada ├ž─▒kar─▒lmaktad─▒r. Yayg─▒n olan rengi pembemsi bej olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, ├že┼čitli renklerde de bulunabilir ve bunlar─▒n her birine damarl─▒, morta┼č, Kapadokya beji, g├╝l kurusu ┬ágibi ayr─▒ ad verilmi┼čtir.

Ankara Ta┼č─▒: AnkaraÔÇÖn─▒n G├Âlba┼č─▒ il├žesinde ├ž─▒kan ve kendine ├Âzg├╝ pembeli─či bulunan sert, s─▒k dokulu dayan─▒kl─▒ bir ta┼č olup halen g├Ârkemini koruyan;┬á Dil Tarih Co─črafya Fak├╝ltesi, Ziraat Bankas─▒, Merkez Bankas─▒ gibi eski ve ├Ânemli binalar─▒n Ankara Ta┼č─▒ ile in┼ča edildi─či bilinmektedir.

Eski┼čehir Ta┼č─▒: ┬áBu ta┼čtan ├╝retilen el i┼čleri, ├Âzellikle l├╝le yani pipo o kadar tan─▒nm─▒┼č ve benimsenmi┼čtir ki, y├╝zy─▒llardan bu yana Eski┼čehir Ta┼č─▒, L├╝leta┼č─▒ olarak ├╝n salm─▒┼čt─▒r.

Midyat Ta┼č─▒: Ta┼č mimarisi ile d├╝nyaca ├╝nl├╝ Mardin ┼čehri ve AnadoluÔÇÖdaki baz─▒ ├Ânemli binalarda beyaz, sar─▒ms─▒ beyaz, ┬áya da zamanla koyula┼č─▒p k─▒rm─▒z─▒ms─▒ renk alan krem renkli Midyat Ta┼č─▒ kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Oltu┬á Ta┼č─▒: T├╝rkiye do─čal ta┼člar─▒ i├žinde en ├žok tan─▒nan─▒ Oltu Ta┼č─▒ÔÇÖd─▒r. ├╝retiminin yap─▒ld─▒─č─▒ yer ErzurumÔÇÖun Oltu il├žesidir. ┬áErzurum Ta┼č─▒ ad─▒ verilmi┼č ise de benimsenmemi┼č ve Oltu Ta┼č─▒ olarak tan─▒nmaya devam etmi┼čtir.┬á Bu ta┼čtan yap─▒lan tespihler k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ├Ânemli bir par├žas─▒ olarak yayg─▒n ┼čekilde kullan─▒lmaktad─▒r. KAYNAK├çA

Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒ (Cevat ┼×akir),┬á Anadolu Tanr─▒lar─▒, ─░st. 1962
Emel Esin, T├╝rk Kozmogonisine Giri┼č, Kabalc─▒ Yay. ─░st. 2001
Bahattin ├ľgel, T├╝rk Mitolojisi,┬á Ankara, 1971
Nizamettin Kazanc─▒,┬á Alper G├╝rb├╝z, Jeolojik Miras Nitelikli T├╝rkiye Do─čal Ta┼člar─▒, T├╝rkiye Jeoloji B├╝lteni, Cilt 57, Say─▒ 1, Ocak 2014
Mirali A. Seyidov, Eski T├╝rk Kitabelerinde Yer Sub Meselesi, DTCF Dergisi, C.18, S.29, Ank. 1966
Do├ž. Dr Hikmet Tanyu, T├╝rklerde Ta┼čla Ilg─▒l─▒ Inan├žlar, Ankara ├ťniv. ┬áIlah─▒yat Fak├╝ltes─▒ Yay. 1968
Muharrem Kaya, Mitolojiden Efsaneye, T├╝rk Mitolojisinin T├╝rkiyeÔÇÖdeki Efsanelerde ─░zleri, ─░st. 2007
Ka┼čgarl─▒ Mahmut, Divan ├╝ L├╝gatiÔÇÖt T├╝rk, Besim Atalay ├çevirmesi, C.III
├çi─čdem Sar─▒g├╝l, Gizemli Arkeolojik, Gizemli Ta┼člar K├╝lt├╝, 20 Haz. 2015
Nilg├╝n S├Âzer, Ta┼člar─▒n Gizli G├╝c├╝, AÔÇÖdan ZÔÇÖye Ta┼člar, ─░st. 2007
Mehmet Yard─▒mc─▒-Cahit Kavcar, Efsanelerimiz, Malatya, 1990

*Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, Dokuz Eyl├╝l ├ťniversitesi Emekli┬á ├ľ─čretim┬á ├ťyesi.┬á (zileli.yardimci@gmail.com)

[1] Mirali A. Seyidov, Eski T├╝rk Kitabelerinde Yer Sub Meselesi, DTCF Dergisi, C.18, S.29, Ank. 1966, s.1

[2] Emel Esin, T├╝rk Kozmogonisine Giri┼č, Kabalc─▒ Yay. ─░st. 2001, s.77

[3] Do├ž. Dr Hikmet Tanyu, T├╝rklerde Ta┼čla Ilg─▒l─▒ Inan├žlar, Ankara ├ťniversitesi

Ilah─▒yat Fak├╝ltes─▒ Yay─▒nlar─▒, 1968, s.2

[4] Bahattin ├ľgel, T├╝rk Mitolojisi,┬á Ankara, 1971, s. 433

[5] Mehmet Yard─▒mc─▒-Cahit Kavcar, Efsanelerimiz, Malatya, 1990, s.9, 112

[6] Muharrem Kaya, Mitolojiden Efsaneye, T├╝rk Mitolojisinin T├╝rkiyeÔÇÖdeki Efsanelerde ─░zleri, ─░st. 2007, s.98

[7] Ka┼čgarl─▒ Mahmut, Divan ├╝ L├╝gatiÔÇÖt T├╝rk, Besim Atalay ├çevirmesi, C.III, s. 3

[8] Prof. Dr. Hikmet Tanyu, T├╝rklerde Ta┼čla ─░lgili ─░nan├žlar, Ank. 1987, s.19

[9] ├çi─čdem Sar─▒g├╝l, Gizemli Arkeolojik, Gizemli Ta┼člar K├╝lt├╝, 20 Haziran 2015

[10] Nilg├╝n S├Âzer, Ta┼člar─▒n Gizli G├╝c├╝, AÔÇÖdan ZÔÇÖye Ta┼člar, ─░st. 2007, s.49

[11] Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒ (Cevat ┼×akir), Anadolu Tanr─▒lar─▒, ─░st. 1962, s. 86

1,487 total views, 1 views today

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI

Zile (8 A─čustos 1945) Babas─▒, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda ─░zmirÔÇÖe ilk giren sivari b├Âl├╝─č├╝nde yer alan Muharip Gazi (Hac─▒recep O─čullar─▒ndan 1315 Do─čumlu Ali O─člu Mustafa) Mustafa Yard─▒mc─▒ÔÇÖd─▒r. ─░lk, Orta ve y├╝ksek ├ľ─črenimini Zile, Ankara, Tokat, Trabzon ve MalatyaÔÇÖda tamamlad─▒. Yurdun ├že┼čitli y├Ârelerinde edebiyat ├Â─čretmenlikleri ve m├╝d├╝rl├╝klerde bulundu. 1983ÔÇÖte Cumhuriyet ├ťniversitesi Rekt├Ârl├╝k okutman─▒ oldu. Tokat Ziraat Fak├╝ltesi T├╝rk Dili okutman─▒ iken, 1985ÔÇÖte ─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Personel Dairesi Ba┼čkanl─▒─č─▒na atand─▒. ─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde T├╝rk Halk Edebiyat─▒ alan─▒nda y├╝ksek lisans, F─▒rat ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde T├╝rk Halk Edebiyat─▒ alan─▒nda doktora yapt─▒. Yrd Do├ž Dr ├╝nvan─▒yla kurucusu oldu─ču Dokuz Eyl├╝l ├ťniversitesi Buca E─čitim Fak├╝ltesi T├╝rk├že E─čitimi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden ya┼č haddinden emekli oldu. Evli ve iki ├žocuk babas─▒ Yard─▒mc─▒ ; Ulusal ve Uluslararas─▒ pek ├žok sempozyum, seminer ve bilimsel kongrelerde 50 kadar bildiri sundu, 50'nin ├╝zerinde makale yazd─▒ ve 43 kitap yay─▒mlad─▒. E-Posta: zileli.yardimci@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒