T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

  • PROF. DR. ANIL ├çE├çEN
Prof. Dr. An─▒l ├çe├žen

T├╝rkl├╝k ve T├╝rk kavramlar─▒ genel olarak birlikte kullan─▒lmaktad─▒r. T├╝rkl├╝k bir milletin ad─▒ olarak tarih sahnesinde kendisini g├Âstermi┼č ve bu milletin i├žinden ├ž─▒kan ki┼čiler de kendilerini T├╝rk olarak isimlendirmi┼člerdir. T├╝rkl├╝k bir olgu ya da olu┼čum olarak d├╝nyan─▒n g├╝ndemine gelirken, T├╝rkler de bu milletin i├žinden ├ž─▒karak ve bu milletin ya┼čad─▒─č─▒ ├╝lkeler ile devletleri y├Âneten bir grup insan olarak g├Âr├╝lebilir. Ne var ki, T├╝rk topluluklar─▒ ile devletlerini y├Âneten T├╝rkler zaman i├žerisinde ayn─▒ milletin i├žinden ├ž─▒kt─▒klar─▒ndan dolay─▒, sosyolojik ve tarihsel olarak benzer ├Âzelliklere sahiptirler. Onlar─▒n zaman i├žerisinde kazanm─▒┼č olduklar─▒ ortak ├Âzellikler, T├╝rk milletini tarih sahnesine ├ž─▒kart─▒rken ayn─▒ zamanda bug├╝n├╝n ulus devletlerine giden yolda, T├╝rklerin de kendi ulus devletlerine sahip olarak tarihin belirlenmesinde ├Ânde gelen rollere sahip olacaklar─▒n─▒ g├Âsteriyordu. Etniklik olgusu ve her insan toplumunun bulundu─ču ve ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgelerden gelen ayr─▒ etnik ├Âzelliklerin yaratt─▒─č─▒ farkl─▒ yap─▒lanmalar, be┼č b├╝y├╝k k─▒tan─▒n de─či┼čik b├Âlgelerinde ya┼čayan her insan toplulu─čunda ├Âzg├╝n yans─▒malar yapt─▒─č─▒ i├žin, bug├╝n be┼č binden fazla ayr─▒ k├╝lt├╝rel topluluk ile birlikte, iki y├╝zden fazla da ulus devlet tarih sahnesinde, siyasal ve sosyal ser├╝venlerine bug├╝n de devam etmektedirler.

Belirli ├Âzellikler ├╝zerinden farkl─▒ karakterlere sahip bulunan insan topluluklar, zaman i├žerisinde ki┼čilik ve anlam kazanarak gelece─čin ulusal toplumlar─▒n─▒n olu┼čumunda etkili roller oynam─▒┼člard─▒r. Etnik yap─▒lanmalar tarihsel s├╝re├žlere belirginlik kazand─▒r─▒rken, o d├Ânemin ger├žeklik d├╝nyas─▒n─▒ yans─▒t─▒yordu.┬á Ulus olgusu daha sonraki a┼čamada ortaya ├ž─▒kan yeni bir yap─▒lanma olarak bug├╝n├╝n gereksinmelerini kar┼č─▒lamaya y├Âneliyordu. Etnik yap─▒lanmalar─▒n geride kald─▒─č─▒ bir s├╝re├ž i├žinde uluslar g├╝n├╝m├╝zde d├╝nden gelen siyasal ve sosyal birikimi bug├╝n├╝n ko┼čullar─▒nda ya┼čatabilecek kurguyu temsil etmektedirler. ─░nsanlar─▒n do─čduklar─▒ ve de ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgelerin ├Âzelliklerini yans─▒tan etnisiteler, aradan ge├žen zaman dilimleri boyunca uzun s├╝re birlikte ya┼čamaktan ileri gelen toplumsalla┼čmalar─▒n ortak ifade edildi─či uluslar─▒n, ya┼čam s├╝re├žlerine dahil olmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r. ─░nsan n├╝fusunun giderek artmas─▒ ├╝zerine olu┼čan kalabal─▒klar yeni yeni toplumlar yarat─▒rken, beraberinde toplumlar─▒n ulusla┼čmalar─▒na da katk─▒ getiriyorlard─▒. Etnik grup kapsam─▒na giren halk─▒n aidiyet bilinci ise, bir s├╝re etnik kimlik kavram─▒ ile kar┼č─▒lanmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r ama bir s├╝re sonra uluslar─▒n tarih sahnesine ├ž─▒k─▒┼č─▒ ├╝zerine art─▒k kimlikler ulusall─▒k ├žizgisi ├╝zerinden belirlenerek a├ž─▒klanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. ─░nsan toplumlar─▒n─▒n sosyal yap─▒lar─▒ndan etnik gruplar─▒n do─čdu─ču gibi yava┼č yava┼č belirginlik kazanan ulusal ├Âzellikler de ├Ânce ulusla┼čma s├╝re├žlerini daha sonraki a┼čamada da ulus devletlerin tarih sahnesine ├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒ h─▒zland─▒rm─▒┼čt─▒r. Etnik topluluklar daha geriden gelen ilkel toplumlar─▒ ifade ederken, ulusal toplumlar ise ulusla┼čma s├╝re├žlerinin t├╝m birikimlerini b├╝nyelerinde b├╝t├╝nle┼čtirerek t├╝m├╝yle temsil etmeye ├žaba g├Âstermektedirler.

Ulusculuk ak─▒mlar─▒ zaman i├žerisinde d├╝nyadaki uluslar─▒ yarat─▒rken ve uluslar da kendilerini toparlayarak yollar─▒na devam ederlerken, ulusal toplumlar ve ulus├žuluk hareketleri birbirine kar─▒┼čarak yeni bir b├╝t├╝nl├╝k olu┼čumunu h─▒zland─▒rm─▒┼člard─▒r. Bu iki kavram hem birbirlerinin ortaya ├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒ desteklemi┼č hem de gelece─čin ulus devletine giden yolda birbirlerini destekleyerek, yirminci y├╝zy─▒l─▒n g├╝├žl├╝ ulus devletlerinin ortaya ├ž─▒kmas─▒nda birlikte etkin olmu┼člard─▒r. Bug├╝n├╝n modern ulus devletleri topluca ele al─▒nd─▒klar─▒ zaman, g├╝n├╝m├╝z├╝n uygarl─▒k d├╝zenini temsil ettikleri a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir. Uluslar hem toplumlar─▒na hem de devletlerine bir ulusal kimlik kazand─▒r─▒rken, ayn─▒ toplumun i├žinden ├ž─▒kan ki┼čilere de ulusun bir par├žas─▒ oldu─čunu g├Âsteren ulusal kimliklerini kazand─▒rabilmektedirler. Uluslar tarihsellik yap─▒lanmas─▒ ile kendi toplumlar─▒n─▒n i├žinden gelen bir yenilenme ve s├╝reklilik e─čilimi i├žinde olu┼čmaktad─▒r. Bug├╝n├╝n d├╝nyas─▒nda modernizmin simgesi olan ulus devletlerin olu┼čumunda da uluslar ├Ânde gelen etkiler yaratarak y├Ânlendirme yapmaktad─▒rlar.

T├╝rkiye Cumhuriyeti tarihten gelen bir ulus devlet olarak, tarihin ├že┼čitli d├Ânemlerinde g├╝ndeme gelmi┼č olan T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒mlar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ siyasal ve sosyal birikimin g├╝n├╝m├╝zdeki kal─▒c─▒ yans─▒mas─▒d─▒r. D├╝nyan─▒n tam ortas─▒nda varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren bir devlet modeli olarak T├╝rkiye Cumhuriyeti ya┼čad─▒k├ža ge├žmi┼čten gelerek gelece─če y├Ânelen T├╝rkler, tarih sahnesinin temel akt├Ârleri olmaya devam edeceklerdir. Milattan ├Ânceki eski ├ža─člarda ├çin devletinin kom┼čusu olan b├Âlgelerde ilk olarak tarih sahnesine ├ž─▒km─▒┼č olan T├╝rk topluluklar─▒, zaman i├žerisinde devletle┼čerek┬á┬á o d├Ânemin b├╝y├╝k ├çin devletine s─▒n─▒r kom┼čusu olmu┼č ve halen uzaydan g├Âr├╝lebilen b├╝y├╝k ├çin Seddi ile y├╝z y├╝ze gelince, geri d├Ânerek d├╝nyan─▒n do─ču b├Âlgelerinden g├Â├žler yolu ile bat─▒ b├Âlgelerine ve merkezi co─črafyaya yay─▒lm─▒┼člard─▒r. Bu nedenle, T├╝rkler birbirine yap─▒┼č─▒k bir ana kara g├Âr├╝n├╝m├╝ndeki ├╝├ž b├╝y├╝k k─▒ta olan, Asya, Afrika ve┬á┬á Avrupa k─▒talar─▒nda yay─▒larak geriye d├Ân├╝k on bin y─▒ll─▒k ya┼čam s├╝recinin her d├Ânemin de devletler kurarak, T├╝rkl├╝─č├╝n ve T├╝rk kimli─činin bug├╝ne d├Ân├╝k hem koruyucusu hem de ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ olmu┼člard─▒r. Yirminci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda Anadolu yar─▒madas─▒ gibi bir merkezi ├╝lkede a├ž─▒k kimli─či ile bir T├╝rk devleti kurulurken, devletin kurucu ├Ânderi ve ona ba─čl─▒ olarak hareket eden bilim kurullar─▒n─▒n ara┼čt─▒rmalar─▒ ile hem insanl─▒k tarihi hem de T├╝rk tarihi ├╝zerinde ├Ânemli ara┼čt─▒rmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu a┼čamada ┬áT├╝rk Tarih Kurumu ┬áile T├╝rk Dil Kurumu olu┼čturularak ┬á┬á, kurulmakta olan modern T├╝rk devleti bilimsel temeller ├╝zerine oturtulmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Modern T├╝rk devletinin kurucu ├Ânderi Atat├╝rk, T├╝rklerin tarihsel s├╝re├ž i├žindeki yerlerini ara┼čt─▒r─▒rken ┬á,Milattan ├Ânce on binli y─▒llara ┬ákadar giderek iz s├╝rm├╝┼č ve bug├╝n├╝n ├ža─čda┼č T├╝rk devleti ile T├╝rk topluluklar─▒n─▒n nerelerden geldi─čini belirlemeye ├žaba g├Âstermi┼čtir.Bug├╝nk├╝ T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n ge├žmi┼či aran─▒rken, Asya-Avrupa ve Afrika ├╝├žgenindeki T├╝rk devletleri┬á teker teker incelenmi┼č, bunlar─▒n k├Âkeninde var olan Mezopotamya d├Ânemi ile, bu d├Ânem ├Âncesindeki┬á Hun, Avar,G├Âkt├╝rk ve Uygur d├Ânemleri ele al─▒narak tart─▒┼č─▒lm─▒┼č ve Mezopotamya ├Âncesi d├Ânemde, B├╝y├╝k OkyanusÔÇÖta var olan iki y├╝z bin y─▒ll─▒k Mu k─▒tas─▒ ilgili uzmanlara ara┼čt─▒rma yapt─▒r─▒larak, tarihin ilk d├Ânemleri ile┬á T├╝rk topluluklar─▒ aras─▒ndaki ba─člant─▒lar belirlenmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.Temelde bir Asya uygarl─▒─č─▒ olan T├╝rklerin S├╝merler ile etnik ba─člant─▒lara sahip olduklar─▒ ve S├╝merlerin de Mu k─▒tas─▒n─▒n bat─▒┼č─▒ ├╝zerine,Asya k─▒tas─▒na ├ž─▒kan Uygurlar ile akraba olduklar─▒ tespit edilmi┼čtir.Daha sonraki d├Ânemlerde ├╝├ž k─▒ta ├╝zerinde tarih sahnesine ├ž─▒km─▒┼č olan T├╝rk devletlerinin,hemen hemen hepsinin birbirleri ile sosyal ve siyasal ba─člant─▒lar i├žinde bulunduklar─▒ ara┼čt─▒rmalar sonucunda tespit edilmi┼čtir.Birinci d├╝nya sava┼č─▒ sonras─▒nda imparatorluklar sona ererken,yeni bir ulus devletin temelleri sa─člam zemine at─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č ve┬á bug├╝nk├╝ ├ža─čda┼č T├╝rkiye cumhuriyeti b├Âylesine ├Âzenli ve titiz ├žal─▒┼čmalar─▒n sonucunda d├╝nya sahnesindeki ┬ákal─▒c─▒ yerini alabilmi┼čtir. Tarih ara┼čt─▒rmalar─▒na g├Âre T├╝rklerin geldi─či b├Âlge Mu k─▒tas─▒d─▒r ve Mezopotamya b├Âlgesi de S├╝merler arac─▒l─▒─č─▒ ile T├╝rklerin d├╝nya sahnesine ├ž─▒kt─▒─č─▒ ├╝lke olarak ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r.

T├╝rklerin Orta Asya b├Âlgesi ile ba─člant─▒lar─▒ ara┼čt─▒r─▒l─▒nca, tarih kitaplar─▒nda Ergenekon gibi ├že┼čitli efsaneler, mitolojik olaylar ve senaryolar ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r. Konuyu bu noktadan ele alarak T├╝rklerin y├╝zden fazla devlet kurdu─ču T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n fazlas─▒yla malzemeye bo─čuldu─ču ve esas kaynaklar olan Rus ve ├çin ar┼čivleri incelemelere a├ž─▒lmad─▒─č─▒ i├žin, daha tam olarak birbirini tamamlayan kaynak ve ├ž─▒k─▒┼č ba─člant─▒lar─▒ yeterli bi├žimde b├╝t├╝nle┼čtirilememi┼čtir. Hun, Avar, G├Âkt├╝rk, Uygur, Hazar gibi b├╝y├╝k T├╝rk imparatorluklar─▒n─▒n incelenmesi sonras─▒nda ortaya ├ž─▒kan bilimsel malzemelerin┬á┬á tam anlam─▒yla incelemelere a├ž─▒lmas─▒ ve bunlar─▒n ├╝zerinde tarih ve siyaset bilimleri a├ž─▒s─▒ndan tamamlay─▒c─▒ a├ž─▒klama ve de─čerlendirmelerin yap─▒lmas─▒yla, T├╝rk kimdir ve T├╝rkl├╝k nedir gibi as─▒l sorular─▒n bilimsel yan─▒tlar─▒n─▒n verilebilece─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Tarih ├Âncesi d├Ânemler, Proto-T├╝rkler, T├╝rklerin kurmu┼č olduklar─▒ devletler ve imparatorluklar ve di─čer devletlerin izledi─či ├žizgiler birbirine ba─čl─▒ bir bi├žimde incelendi─či a┼čamada, ancak netle┼čmi┼č ve kesinle┼čmi┼č bir T├╝rk tarihinden s├Âz edilebilmektedir. ─░lk ├ža─č d├Ânemindeki Proto-T├╝rkler ile bug├╝n├╝n ├ža─čda┼č d├╝nyas─▒n─▒n T├╝rklerini birlikte ele alarak incelemek, son derece zor bir bilimsel ├žal─▒┼čma olarak gelece─čin gen├ž T├╝rk bilim adamlar─▒ ve ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n─▒ beklemektedir. T├╝rk kimli─či ve T├╝rkl├╝k olgusu ancak bu a┼čamadan sonra belirginlik kazanabilecektir.

T├╝rk devletleri genel olarak kurucusu olan devlet adam─▒n─▒n ad─▒ ile b├╝t├╝nle┼čti─či i├žin T├╝rklerin kurmu┼č oldu─ču devletlerde millet ad─▒ ge├žmez ama, Mete, Timur, Cengiz, Sel├žuk, Osman gibi kurucu imparatorlar─▒n ad─▒, T├╝rk k├Âkenli halklar─▒n devletlerinin resmi kimli─či olarak benimsenmi┼čtir. Asl─▒nda Atat├╝rkÔÇÖte bir ulusal kurtulu┼č sava┼č─▒ sonras─▒nda kurmu┼č oldu─ču devletin kurucu ba┼čkan─▒ olarak Kemali ─░mparatorlu─ču ad─▒ alt─▒nda yeni bir devlet kurabilirdi. Ne var ki, yirminci y├╝zy─▒l─▒n bilimsel bilgi birikiminin ├ža─čda┼č cumhuriyet├ži bir ├žizgide ulus devlet anlay─▒┼č─▒na dayand─▒─č─▒ i├žin, Atat├╝rkÔÇÖte kendi d├Âneminin devlet adam─▒ olarak hareket etmi┼č, T├╝rklerin tarihinde ilk olarak kendi ad─▒na de─čil ama T├╝rk ulusu ad─▒na bir ulus devlet kurmu┼čtur. B├Âylece modern T├╝rk devleti Kemali ad─▒ ile de─čil T├╝rk kimli─či ile kurularak, ├ža─čda┼č uluslar ailesinin ├Ânde gelen bir ├╝yesi olmu┼čtur. T├╝rk devletlerinde eskiden bu yana var olan kurucu ├Ânderin ismi ile devlet kimli─činin b├╝t├╝nle┼čtirilmesi gelene─či, ilk kez modern T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin kurulu┼ču ile a┼č─▒l─▒rken, uygarl─▒k tarihinin ├Ânde gelen b├╝y├╝k ulusu olarak T├╝rkler, bir kez daha olumlu ad─▒m atarak ├ža─čda┼č uygarl─▒─č─▒n verileri ile T├╝rk ulusunu ve d├╝nyas─▒n─▒ bulu┼čturmu┼čtur. So─čuk sava┼č d├Âneminde Rus ve ├çin kaynaklar─▒ kapal─▒ tutuldu─čundan ger├žeklere ula┼čma konusunda gen├ž ara┼čt─▒rmac─▒lar, ├çin ve Rusya gibi emperyalist devletlerin bask─▒lar─▒n─▒ a┼čarak sonuca ula┼čamam─▒┼čt─▒r Sovyetler Birli─činin da─č─▒lmas─▒ ile ba┼člayan k├╝reselle┼čme d├Âneminde a├ž─▒k toplum ilkesi ├Âne ge├žince, T├╝rk ara┼čt─▒rmac─▒lar Pekin ve Moskova yollar─▒n─▒ ar┼č─▒nlamaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Ruslar ve ├çinliler ile i├ž i├že ge├žmi┼č bir tarihin ├╝├ž├╝nc├╝ Asya ulusu olan T├╝rklerin, ger├žek kimliklerini ve tarihsel varl─▒klar─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karabilme do─črultusunda ge├žmi┼čten gelen bilimsel kaynaklar─▒ de─čerlendirerek, T├╝rk kimli─činin ve de T├╝rkl├╝k olgusunun b├╝t├╝n y├Ânleriyle a├ž─▒kl─▒k kazanmas─▒ do─črultusunda gelece─če d├Ân├╝k yeni bir a├ž─▒l─▒m─▒ bug├╝n├╝n ko┼čullar─▒nda tamamlamalar─▒ gerekmektedir.

├ça─čda┼č T├╝rkl├╝k ara┼čt─▒rmalar─▒ yeni d├Ânemin ko┼čullar─▒nda h─▒zla geli┼čirken, ├╝├ž k─▒tadaki T├╝rkl├╝k olgusunu tamamlay─▒c─▒ bir bi├žimde Amerikan K─▒z─▒lderililerinin T├╝rkl├╝─č├╝, ya da Aztek ve Maya gibi eski uygarl─▒klar─▒n T├╝rkl├╝k ba─člant─▒lar─▒ ├Âne ├ž─▒kar─▒larak, d├Ârd├╝nc├╝ k─▒ta olan Amerikan topraklar─▒ndaki T├╝rk varl─▒─č─▒ ├Âne ├ž─▒kar─▒larak tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. AvrupaÔÇÖn─▒n orta b├Âlgelerindeki ta┼č devrinden kalma T├╝rk izlerinin belirlenmesi s─▒ras─▒nda ─░ran gibi bir ├╝lke ile Turan ba─člant─▒lar─▒n─▒n a─č─▒rl─▒k kazand─▒─č─▒ Asya k─▒tas─▒na d├Ân├╝lere, eski ve yeni ├žal─▒┼čmalar aras─▒nda jeopolitik ba─člant─▒lar kurulmaya ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. T├╝rk halklar─▒ ya da T├╝rk as─▒ll─▒ topluluklar konusu tarihin ├Ânde gelen sorunlar─▒ndan birisi olmas─▒na ra─čmen, ayn─▒ zamanda d├╝nya co─črafyas─▒n─▒n da ├Âncelikli ├Ânem ta┼č─▒yan konular─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. T├╝rkl├╝k olgusu ele al─▒n─▒rken millet kavram─▒ ulus ve halk kavramlar─▒ ile birlikte incelenerek b├╝t├╝nsellik i├žinde bir T├╝rk kimli─či ortaya konmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č ama bilimsel ├žal─▒┼čma alan─▒n─▒n ├žok geni┼č olmas─▒ y├╝z├╝nden tarih ve co─črafya bilgilerinin tam olarak bilimsel bir tasnife kavu┼čturulmas─▒ m├╝mk├╝n olamam─▒┼čt─▒r. Hun imparatorlu─ču d├Âneminde gev┼ček bir d├╝zen i├žinde kavimler birli─či olarak hareket eden T├╝rk devleti, daha sonraki a┼čamada devletin ba┼č─▒na Mete han─▒n ge├ži┼čiyle merkezi bir g├╝├ž haline d├Ân├╝┼čerek T├╝rk varl─▒─č─▒n─▒n gelece─činin korunmas─▒na ├Âncelik verilmi┼čtir. ─░nsanl─▒k tarihinin son be┼č bin y─▒l─▒nda imparatorluklarla bug├╝nlere gelen T├╝rkl├╝k olgusu, kozmopolit ve heterojen toplum yap─▒lar─▒ y├╝z├╝nden, birlik ve b├╝t├╝nle┼čme a├ž─▒lar─▒ndan fazlas─▒yla zorlanarak da─č─▒lma tehditleri ile bo─ču┼čmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Bu t├╝r bir tarihsel s├╝re├ž i├žinde T├╝rklerin birli─či ve birliktelikleri hemen sa─članamam─▒┼č ve kozmopolit toplum yap─▒s─▒ bu ko┼čullarda denetim alt─▒na al─▒nmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. T├╝rk tarihine bir imparatorluk olu┼čturarak katk─▒ sa─člayan K├Âkt├╝rkler, bir anlamda bug├╝nk├╝ T├╝rk devletinin de tarihten gelen isim babalar─▒ olmu┼člard─▒r. Avar imparatorlu─čuna ba─čl─▒ olan topluluklar i├žinde yer alan K├Âkt├╝rkler daha sonraki d├Ânemde ayr─▒larak ve g├╝├žlenerek yeni bir imparatorluk yap─▒lanmas─▒ ile tarihteki yerlerini alm─▒┼člard─▒r. T├╝rkl├╝─č├╝n tarihsel olarak olu┼čumunda K├Âkt├╝rklerin bir devlet olarak etkileri olumlu destek sa─člam─▒┼čt─▒r. Ural-Altay b├Âlgelerinde bir araya gelen be┼č y├╝z aile arac─▒l─▒─č─▒ ile olu┼čturulan K├Âkt├╝rk imparatorlu─ču, bug├╝ne kadar kurulmu┼č olan T├╝rk devletlerinin ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒ ve T├╝rk kimli─činin dayanak noktas─▒ olarak ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. K├Âkt├╝rk devleti T├╝rkl├╝─č├╝n devletle┼čmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir d├Âneme├ž yaratm─▒┼čt─▒r. Orta Asya b├Âlgesinin T├╝rkl├╝─č├╝n ana vatan─▒ haline gelmesi, bir anlamda K├Âkt├╝rk imparatorlu─čunun eseri olmu┼čtur. Bu nedenle T├╝rk tarihi K├Âkt├╝rk devleti ile T├╝rkiye Cumhuriyeti aras─▒nda ya┼čanan d├Ânem olarak a├ž─▒klanabilir.

Bug├╝nk├╝ T├╝rk devletinin ad─▒ olan T├╝rkl├╝k, K├Âkt├╝rk DevletiÔÇÖnin bu kimli─či benimsemesi ile ba┼člayan bir s├╝recin sonucudur. T├╝rk tarihinin temel kaynaklar─▒ndan birisi olan Orhun Kitabelerinde K├Âkt├╝rk devletini kuranlar ÔÇťT├ťR├ťKÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. T├╝rk as─▒ll─▒ bir Hazar boyu olan MacaristanÔÇÖda ise T├╝rklere T├ľR├ľK ad─▒ verilmektedir. Hazar devleti d├Âneminde ise T├╝rklere TURUK ya da TURK ad─▒ verilmekteydi. K├Âk-T├╝rk ad─▒ ise kitabelerde K├╝ltigin ve Bilge Kagan ile ilgili b├Âl├╝mlerde ge├žmektedir. K├Âk-T├╝rk ad─▒ kitabenin baz─▒ yerlerinde ÔÇťidi oks─▒zl─▒kÔÇŁ kavram─▒ ile birlikte kullan─▒lmakta ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazanm─▒┼č anlam─▒na gelmektedir. ┬áSiyasi anlamda hi├žbir yere ba─čl─▒ olmayan, ba─č─▒ms─▒z bir siyasal otoritenin devletle┼čmesi olgusu burada anlat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. ─░ki kavram─▒n birlikte kullan─▒m─▒ K├Âkt├╝rk devletinin devlet organizasyonu ve ba─č─▒ms─▒z siyasal organizasyon ile tamamlanarak ├Âne ├ž─▒kmas─▒n─▒ anlatmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu ├žer├ževede K├Âkt├╝rk kavram─▒ bir boy ya da kavim ad─▒ olmaktan ├ž─▒karak, siyasal bir organizasyon olan devletin ad─▒ olarak ge├žerlilik kazanmaktad─▒r. Nitekim K├Âkt├╝rk devleti daha sonraki a┼čamada kendi hegemonyas─▒n─▒ kurdu─ču alan ile kendi egemenli─či alt─▒na ald─▒─č─▒ t├╝m boy ve sosyal topluluklar─▒ gene kendi ├žat─▒s─▒ alt─▒nda birle┼čtirerek, devletin birli─či ve b├╝t├╝nl├╝─č├╝ ilkesini uygulama alan─▒na getirmi┼čtir. Orhun Kitabelerinde devleti kuran esas kitlenin T├╝rkler oldu─ču, ÔÇťT├╝rk Bilge KaganÔÇŁ─▒n─▒n Tanr─▒ÔÇŁdan kut ald─▒─č─▒┬á ve kutsanm─▒┼č toplulu─čun temsilcisi olarak┬á G├Âk-tengri taraf─▒ndan t├╝m aile ve hanedan ├╝yelerine ┬áverilen kutsama yetkisinin devletin ba┼člang─▒├ž noktas─▒ oldu─ču belirtilmi┼čtir.T├╝rk t├Âresinde devlet kuran T├╝rk hanedan─▒ ├╝yelerinin hepsine e┼čit ├Âl├ž├╝lerde tan─▒nm─▒┼č olan ┬ásiyasal g├╝├ž ve yetkilerin, kavimlerin birle┼čtirildi─či devletin ├žat─▒s─▒ alt─▒nda┬á tek ve b├╝t├╝n bir otoriteye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lerek,devletin ├Âz├╝ ├žizgisinde ┬áT├╝rkl├╝─č├╝n devaml─▒l─▒─č─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.K├Âkt├╝rk devletinin kurulu┼ču ile ┬ábirlikte T├╝rk ad─▒ devleti kuran kabile ile birlikte bu devlete ba─čl─▒ t├╝m unsurlar─▒ tan─▒mlayan ve birle┼čtiren siyasal bir projenin ad─▒ olmu┼čtur. Bu nedenle, K├Âkt├╝rk ad─▒ t├╝m Turan b├Âlgesinde ya┼čayan T├╝rk boylar─▒ ve kavimlerini kapsayacak bir devlet modeli olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

T├╝rkl├╝─č├╝n tarihsel geli┼čim s├╝reci devlet kuruculu─ču ile paralel geli┼čmi┼čtir. T├╝rk soyundan gelme ve kutlu olmak gibi bir ├Âzellik, bu y├Ânde bir makam taraf─▒ndan kutsanarak hakan ├╝zerindeki karizmatik iktidar g├╝c├╝n├╝ teslim ediyordu. T├╝rk hakanlar─▒n─▒n ya┼čam boyu iktidarda kalmalar─▒ m├╝mk├╝n de─čildi ├ž├╝nk├╝ Tanr─▒ kut verdi─či gibi hatal─▒ ve yanl─▒┼č durumlarda verdi─či kutu geri alarak hakan─▒n g├Ârevden al─▒nmas─▒n─▒ sa─člayabilirdi. Bu ├žizgide ya┼čam boyu hakanl─▒k T├╝rk devletlerinde yasakt─▒ B├Âylece devlet y├Ânetiminde yozla┼čma ya da gerilemenin ├Ân├╝ kesiliyordu. Devleti kuran toplumsal unsurlar─▒n siyasal birimi olan budun, soylar─▒n ve kavimlerin birli─či ile ortaya ├ž─▒kan siyasal birli─čin ad─▒ olarak devreye giriyordu. T├╝rkistan, T├╝rkiye ya da Turan b├Âlgelerinde birlikte ya┼čayan T├╝rk as─▒ll─▒ topluluklar─▒ t─▒pk─▒ benzer bir bi├žimde Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnde oldu─ču gibi, tek bir pota i├žinde eritilmesi d├╝┼č├╝n├╝lerek T├╝rkl├╝k olgusu yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ortak bir b├Âlgede ya┼čam ve kader birli─či, birlikte ya┼čama iste─či ve gelecekte toplumsal b├╝t├╝nl├╝k i├žinde var olma iradesinin kurumsal bir yap─▒lanmaya do─čru kavu┼čturulmas─▒ ile, T├╝rkl├╝k bir siyasal ve toplumsal olu┼čum s├╝recinde d├╝nya haritas─▒ ├╝zerindeki yerini alm─▒┼čt─▒r. T├╝rk topluluklar─▒n─▒n T├╝rk devletlerine d├Ân├╝┼čme s├╝recinde ana merkez olarak g├Ârev yapan K├Âk-T├╝rk devleti, bug├╝ne kadar devam edip gelen T├╝rk devlet yap─▒lanmas─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ a┼čamad─▒r. Budunlar─▒n birle┼čmesinden meydana gelen K├Âk-T├╝rk devleti boy, kavim ve budun birliklerine dayan─▒yordu ama kan birli─či tam olarak aranm─▒yordu, ya da kan ve ─▒rk birli─či hi├žbir zaman dayat─▒lm─▒yordu. Akraba boylar─▒n birle┼čmesiyle olu┼čan budunlar birli─či farkl─▒ kan ve etnik gruplardan gelenleri d─▒┼člamam─▒┼č aksine,hakan─▒n arac─▒l─▒─č─▒ ile bu gibi gruplar─▒n da budunlar birli─činden olu┼čan toplumsal b├╝t├╝nl├╝k i├žinde,bir anlamda ├žok k├╝lt├╝rl├╝ yap─▒lanmay─▒ kabul ederek birlikte ya┼čam aray─▒┼člar─▒na girmi┼člerdir. Tarihi kitabelerde Kazak, K─▒rg─▒z, Karluk, T├╝rgi┼č, Uygur ve benzeri budunlardan ayr─▒ ayr─▒ s├Âz edilmi┼čtir. K├Âk-T├╝rk devletinin kurulu┼ču ile T├╝rk ad─▒ gelece─če y├Ânelik bir ├žizgide ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirilmi┼čtir. K├Âk-T├╝rk devleti ile T├╝rk kimli─či ├Âne ├ž─▒km─▒┼č ve T├╝rk devletlerinin bug├╝ne kadar ayakta kalmas─▒ sayesinde de T├╝rkl├╝k zaman i├žinde bir olgu haline gelerek, gelece─čin d├╝nyas─▒nda T├╝rklerin gene ├Ânde gelen bir yere sahip olmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Yenisey kitabelerinde rastlanan O─čuz T├╝rkleri K├Âk-T├╝rk devletinin kuzey b├Âlgelerine yerle┼čerek T├╝rkl├╝─č├╝n bir araya gelmesi ve b├╝t├╝nle┼čmesi i├žin ├žaba g├Âstermi┼člerdir.

Eski T├╝rkler de toplumsal ├Ârg├╝tlenme, hep bir b├Âlgede birlikte ya┼čayan topluluklar─▒n d├╝┼čmana ve d─▒┼čar─▒dan gelenlere, sald─▒r─▒ ya da i┼čgal hareketlerine kalk─▒┼čanlara kar┼č─▒, kendi g├╝venliklerini sa─člamak amac─▒yla dayan─▒┼čma ve i┼č birli─či i├žine girdikleri ve ortak d├╝┼čmana kar┼č─▒ birlikte m├╝cadele ettikleri, Yirminci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖdeki Kuvay─▒ Milliye hareketi ile g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. T├╝rklerin ulusal birli─čini sa─člama yolunda K├Âk-T├╝rk devleti yetersiz kalarak devre d─▒┼č─▒ kald─▒─č─▒ a┼čamada, Uygurlar do─ču T├╝rkistanÔÇÖda ├Ârg├╝tlenerek T├╝rk kimli─či ve varl─▒─č─▒n─▒n korunabilmesi do─črultusunda bug├╝ne kadar s├╝ren bir ulusal m├╝cadele y├╝r├╝tm├╝┼člerdir. T├╝rk devletlerinde, devlete d├╝┼čen ilk i┼čin yoksul halk taban─▒ i├žinde ya┼čam m├╝cadelesi veren budunlara sahip ├ž─▒karak, devleti ├╝lkesi ve milletiyle bir b├╝t├╝n haline getirmek olmu┼čtur. Kavimler ve boylar birle┼čerek ortak ya┼čama do─čru y├Âneldik├že T├╝rk devletleri ve boylar─▒ ├ža─čda┼č medeniyet yolunda uygarla┼čmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Bir aile soy ya da kavim ad─▒ olarak ilk kez ├Âne ├ž─▒kan T├╝rk kavram─▒, zamanla b├╝y├╝k bir milletin ad─▒ haline gelmi┼čtir.┬á T├╝rk devletleri budunlar birli─či olarak tarih sahnesine ├ž─▒kt─▒k├ža, T├╝rk kimli─či ve varl─▒─č─▒ g├╝├žlenerek bug├╝ne kadar yoluna devam etmi┼čtir. T├╝rklerde hi├žbir zaman ─▒rk├ž─▒l─▒k ya da etnik ayr─▒mc─▒l─▒k uygulamalar─▒na izin verilmemi┼č, bunun tamamen aksine uygarl─▒k yolunda ilerlerken toplumu bir araya getiren asabiyet ba─č─▒ olarak T├╝rk├ž├╝l├╝k, daha da yayg─▒nl─▒k kazanarak etkinlik alan─▒n─▒ geni┼čletmi┼čtir. Boylar ve kavimler birle┼čirken T├╝rkle┼čmi┼čler ve ayn─▒ zamanda T├╝rkle┼čirken de uygarla┼čm─▒┼člard─▒r. Bug├╝n├╝n ko┼čullar─▒nda Turan, T├╝rkistan ve T├╝rkiye co─črafyalar─▒nda T├╝rk topluluklar─▒ daha ├Âzg├╝r ve uygar bir ya┼čam m├╝cadelesi vererek gelece─čin bar─▒┼č ortam─▒ i├žin ├žaba g├Âstermektedirler. Y├╝zy─▒llar ├Ânce kazan─▒lm─▒┼č olan T├╝rkl├╝k duygusunun yeni d├Ânemlerde de devam etmesiyle birlikte, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n isabetli bir bi├žimde dile getirdi─či, sonsuza kadar T├╝rkl├╝─č├╝n ve T├╝rk devletlerinin ya┼čamas─▒ sorunu a┼č─▒lmaktad─▒r. T├╝rkl├╝k olgusu T├╝rk kimli─činin ard─▒ndan devletle┼čince, T├╝rkl├╝k siyasal bir yap─▒lanma kazanarak, T├╝rk kimli─činin gelece─če d├Ân├╝k bir kurumsalla┼čma i├žinde varl─▒─č─▒n─▒ koruyarak s├╝rd├╝rmesi sa─članabilecektir.

T├╝rk├ž├╝l├╝k bir siyasal ak─▒m olarak, Yeni Osmanl─▒lar CemiyetiÔÇÖnin ortaya ├ž─▒karak Osmanl─▒ devletini bir ulus devlete d├Ân├╝┼čt├╝rme m├╝cadelesine girdi─či a┼čamada g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Frans─▒z devrimi sonras─▒ Avrupa devletlerinde ulusla┼čma ve ulus├žuluk ak─▒mlar─▒ ba┼člay─▒nca, Osmanl─▒ imparatorlu─čunda bu do─črultuda Yeni Osmanl─▒lar Cemiyeti kurularak bir Osmanl─▒ ulusu yaratma ├žabalar─▒na giri┼čmi┼člerdir. Ne var ki uzun zaman diliminde bir Osmanl─▒ ulusu yarat─▒lamay─▒nca bu sefer T├╝rkistan ve T├╝rkiye hatt─▒nda g├╝├žl├╝ bir tabana sahip bulunan T├╝rkler ve T├╝rk├ž├╝l├╝k, ├Âncelik kazanarak ├Âne ge├žmi┼člerdir. On sekizinci y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda ba┼člayan bu hareketler Osmanl─▒ devletini sarsarken, Osmanl─▒ ahalisinin de T├╝rkistan ve Turan co─črafyalar─▒ ├╝zerinden ge├žmi┼čten gelen T├╝rk k├Âkenlerine do─čru bir geri ad─▒m atmaya ba┼člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. T├╝rkiyeÔÇÖde ilk T├╝rk├ž├╝ler Tanzimat d├Ânemi edebiyat├ž─▒lar─▒ olmu┼člard─▒r. Tanzimat d├Âneminin getirdi─či ├Âzg├╝rl├╝k ortam─▒nda Osmanl─▒ ayd─▒nlar─▒n─▒n gelecek aray─▒┼č─▒ i├žine girmeleriyle birlikte, ulusalc─▒l─▒k ba┼člam─▒┼č ve eli kalem tutanlar Osmanl─▒ yerine T├╝rk ulusu yap─▒lanmas─▒n─▒ o d├Ânemin ger├žek ko┼čullar─▒ ├žer├ževesinde yazarak ve konu┼čarak, bu do─črultuda bir kamuoyu olu┼čturmaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Dil bilen Tanzimat edebiyat├ž─▒lar─▒ ulus├žuluk ak─▒m─▒n─▒ ├Ârg├╝tlemeye ├žaba g├Âsterirlerken, Osmanl─▒ devletinin son y─▒llar─▒nda gelece─čin ulus devleti olarak g├╝ndeme gelecek T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin m├╝stakbel kurucular─▒ olarak T├╝rk├ž├╝ler ile cumhuriyet├ži kadrolar┬á ┬áayn─▒ d├Ânemde ve birlikte yeti┼čiyordu. Kurulacak ulus devlet hem bir T├╝rk devleti hem de bir cumhuriyet rejimi olarak d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝ i├žin, gelece─čin yap─▒lanma s├╝recinde T├╝rk├ž├╝ler ve Cumhuriyet├žiler birlikte m├╝cadele ederek, Kuvay─▒ Milliye ├Ârg├╝t├╝ ├žat─▒s─▒ alt─▒nda, bug├╝nk├╝ T├╝rkiye Cumhuriyeti ulus devletinin kurucular─▒ olarak tarih sahnesindeki yerlerini al─▒yorlard─▒.

Tanzimat d├Ânemine gelmeden ├Ânce T├╝rklerin Asya tarihi, Orhun Abideleri ile birlikte, T├╝rk as─▒ll─▒ bilim adamlar─▒n─▒n el yaz─▒s─▒ olarak haz─▒rlam─▒┼č olduklar─▒ Ka┼čgarl─▒ MahmutÔÇÖun Divan-─▒ L├╝gati T├╝rk isimli b├╝y├╝k s├Âzl├╝─č├╝ ile gene bir T├╝rk as─▒ll─▒ yazar olan Ali ┼×ir NevaiÔÇÖnin haz─▒rlam─▒┼č oldu─ču Muhakemat├╝l L├╝gateyn isimli T├╝rk tarihi ile ilgili eserler, T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒n─▒n k├╝t├╝phane kanad─▒ndan gelen kaynaklar olarak Osmanl─▒ d├Âneminde de─čerlendiriliyordu. Tanzimat y─▒llar─▒nda yenilik├žilik aray─▒┼člar─▒ ile g├╝ndeme gelen T├╝rk├ž├╝l├╝k hareketleri daha sonraki y─▒llarda devreye giren Me┼črutiyet d├Ânemlerinde geli┼čmeler g├Âstermi┼čtir. Paris ve Londra gibi bat─▒ ├╝lkelerinin ├Ânde gelen ├╝niversite ve ba┼čkentlerinde devreye giren J├Ân T├╝rk hareketleri de T├╝rk├ž├╝l├╝k aray─▒┼člar─▒n─▒n yeni bir ├žizgiye y├Ânelmesinde etkili olmu┼člard─▒r. ─░kinci Me┼črutiyet d├Ânemine kadar T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒mlar─▒ ├že┼čitli yazar ve bilim adamlar─▒n─▒n eserlerinde da─č─▒n─▒k ve kar─▒┼č─▒k bir yap─▒lanma i├žinde g├Âr├╝n├╝yorlard─▒. ─░kinci Me┼črutiyetin ilan─▒ ile i├žine girilen ├Âzg├╝rl├╝k ortam─▒nda, T├╝rk├ž├╝ yazar ve bilim adamlar─▒ bir araya gelerek T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ ├╝zerinde daha geni┼č g├Âr├╝┼čmeler yapabiliyorlard─▒. Osmanl─▒ imparatorlu─ču da─č─▒l─▒rken her alt kimlikli topluluk kendi ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ i├žin m├╝cadeleye kalk─▒┼č─▒rken, Osmanl─▒ devletinde en son ulus├žu hareket olarak T├╝rk├ž├╝l├╝k geriden geliyordu. ┬áT├╝rkler, T├╝rk as─▒ll─▒ ve T├╝rk├ž├╝ d├╝┼č├╝ncelere sahip bulunan Osmanl─▒ imparatorlu─čunun ana unsuru ve devletin temel dire─či olarak g├Âr├╝ld├╝kleri i├žin, Osmanl─▒ da─č─▒lana kadar imparatorluktan yana bir tav─▒r i├žinde olmu┼člard─▒r. Misak─▒ Milli m├╝cadelesi verilirken T├╝rk├ž├╝ler ilan edilen ulusal topraklardan vazge├žmemi┼čler ve imparatorluk sonras─▒nda da┬á ┬áyeni ulus devletin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ olu┼čturan Misak─▒ Milli s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde yeni T├╝rk devletinin kurulabilmesi i├žin┬á ┬áyeni T├╝rk├ž├╝ yakla┼č─▒mlar geli┼čtiriliyordu. Abd├╝lhamitÔÇÖin imparatorlu─čun da─č─▒lmas─▒n─▒ ├Ânlemek amac─▒yla uygulad─▒─č─▒ ─░slamc─▒ politikalar─▒na kar┼č─▒ T├╝rk├ž├╝ler, T├╝rkl├╝k bilinci i├žinde T├╝rk Birli─čini savunarak yeni kurulacak devletin de bir T├╝rk devleti olarak do─čmas─▒ ve ge├žmi┼čten gelen T├╝rk b├Âlgelerinin de bu devlete ba─članmas─▒ hedefi do─črultusunda m├╝cadele ediyorlard─▒.

─░kinci me┼črutiyet d├Âneminin ├Âzg├╝rl├╝k ortam─▒nda, devlet ve T├╝rk topluluklar─▒n─▒n gelece─či i├žin en tutarl─▒ yakla┼č─▒mlar─▒ T├╝rk├ž├╝l├╝k hareketleri geli┼čtirmi┼čtir. B├Âylece┬á y├╝zy─▒llarca imparatorluk rejimlerinde T├╝rk├ž├╝ ├žizgilerden uzakla┼čm─▒┼č olan T├╝rk as─▒ll─▒ Osmanl─▒ ahalisi imparatorlu─čun ve milletin gelece─čini kucaklamaya haz─▒rlan─▒yordu. ├ľzg├╝rl├╝k ortam─▒nda d├╝nyan─▒n ve ├╝lkenin gelece─čini tart─▒┼čma ┼čans─▒n─▒ elde eden T├╝rk├ž├╝ler, emperyalistlerden h─▒zl─▒ hareket ederek, daha sonraki a┼čamalarda g├╝ndeme gelebilecek yeni T├╝rk devletinin yap─▒lanmas─▒ do─črultusunda ├žal─▒┼čmalar yap─▒yorlard─▒. Dergi ve gazetelerde T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒n─▒n temsilcisi┬á olarak ├Âne ├ž─▒kan fikir adamlar─▒n─▒n┬á gelece─či yazmaya ba┼člamalar─▒yla birlikte T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ bi├žimlenmeye ba┼člam─▒┼č ve eski Osmanl─▒ ahalisi h─▒zla T├╝rkl├╝k bilincini kazanarak T├╝rk milletinin yeniden yarat─▒lmas─▒ do─črultusunda imparatorluk co─črafyas─▒ i├žinde kesin ve kararl─▒ bir y├Ânlendirme i├žine giriyorlard─▒.├ľnce edebiyat daha sonra tarih yaz─▒lar─▒yla┬á ├Âne ├ž─▒kar─▒lan T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒┬á i┼čin i├žine bilim adamlar─▒n─▒n da girmesiyle birlikte, bilimsel bir temel┬á ├╝zerine oturtularak gelece─čin siyaseti cumhuriyet├ži ve T├╝rk├ž├╝ kadrolar taraf─▒ndan bi├žimlendirilmi┼čtir.Siyasal bir ki┼čilik ├╝zerinden ├Ânem kazanmadan yola ├ž─▒kan T├╝rk├ž├╝ler siyasal kimliklerini,imparatorluk s─▒n─▒r─▒ i├žinde ya┼čamakta olan etnik ve dinsel topluluklar─▒n ayr─▒larak ├╝lkeyi b├Âlme maceralar─▒na kalk─▒┼čmalar─▒ ├╝zerine kazanmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Alt kimlikli gruplar─▒n kendi k├╝├ž├╝k devlet├žiklerini kurma hayallerine┬á kar┼č─▒ ├ž─▒karak, ├╝lkenin birli─či ve b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ her t├╝rl├╝ b├Âl├╝c├╝l├╝─če kar┼č─▒ savunmaya ba┼člayan┬á T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒, ├╝lkenin gelece─či i├žin ge├žmi┼čini irdelemeye ba┼člad─▒─č─▒ noktada┬á tarihteki T├╝rk devletleri ├╝zerinden┬á toplu bir de─čerlendirmeye girdi─či zaman, tarih ├Âncesi d├Ânemden gelen Proto-T├╝rkler, T├╝rk imparatorluklar─▒ ve ├╝├ž k─▒taya da─č─▒lm─▒┼č olan T├╝rk topluluklar─▒ ger├žekli─či ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒nca, a├ž─▒ktan T├╝rk├ž├╝l├╝k yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░lk ├ža─člardan bu yana sa─člam bir temel ├╝zerine oturan T├╝rk tarihi T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒n─▒n ana kayna─č─▒ ve dayana─č─▒ olmu┼č, bug├╝nk├╝ T├╝rk├ž├╝l├╝k birikiminin kendini yenileyen devletle┼čmelere zemin haz─▒rlamas─▒yla birlikte T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ h─▒zla hayata ge├žirilerek T├╝rkiye ve T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n yeniden yap─▒lanmas─▒nda tarihi ve sosyolojik ger├žekler ├╝zerinden yeni siyasal yap─▒lanmalara gidilebilmi┼čtir. Modern T├╝rk d├╝nyas─▒ ve T├╝rkiye Cumhuriyeti b├Âylesine bir birikimin uygulama alan─▒na aktar─▒lmas─▒yla birlikte T├╝rkl├╝k olgusu en ├╝st d├╝zeyde savunulabilmi┼čtir.

Osmanl─▒ devletinin son y─▒llar─▒nda etkinlik kazanan ve ├╝lkeyi y├Ânlendirmeye ba┼člayan T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒, Tanzimat ve Me┼črutiyet d├Ânemlerinde kazan─▒lm─▒┼č olan siyasal i├žeri─če tam anlam─▒yla sahip ├ž─▒karak ve T├╝rk ulusal devriminin ├Ânderi Atat├╝rkÔÇÖ├╝n arkas─▒nda durarak, i├žeriden ve d─▒┼čar─▒dan gelen her t├╝rl├╝ deney ve birikimleri verileri do─črultusunda modern bir T├╝rk devleti kurulabilmesi i├žin Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ├Ânderli─činde ├žaba g├Âsterilmi┼čtir. ├ťmmetten millete ge├ži┼č amac─▒yla, ulusal bir devrim yap─▒larak ├ža─čda┼č anlamda T├╝rk devleti yarat─▒labilmesinin ├Ân├╝ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒n─▒n zamanla T├╝rk milliyet├žili─čine d├Ân├╝┼čmesi ile birlikte, ulusal devrimin her a├ž─▒dan cumhuriyet devrimlerine a├ž─▒k bir y├Âne girmesine zemin haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda RusyaÔÇÖda ├Ârg├╝tlenen T├╝rk├ž├╝l├╝k hareketi de RusyaÔÇÖda ya┼čayan T├╝rk as─▒ll─▒ ayd─▒nlar─▒n Ak ├╝lke ad─▒ verilen Anadolu yar─▒madas─▒na g├Â├ž├╝n├╝ g├╝ndeme getiriyordu. ─░mparatorluklardan ulus devletlere d├Ân├╝┼č d├Âneminde, ├žok uluslu devlet yap─▒lanmalar─▒ i├žindeki alt kimlikli topluluklar─▒n kendini tan─▒ma ├žizgisinde bir kendine d├Ân├╝┼če do─čru y├Ânelmesiyle birlikte Osmanl─▒ T├╝rkleri de kendi ger├žeklerine y├Ânelmek ┼čans─▒n─▒ elde etmi┼člerdir. Yedi y├╝zy─▒l┬á boyunca d├╝nyan─▒n merkezi devleti olarak┬á ├╝├ž k─▒tada at ko┼čturarak g├╝venlik sa─člamaya ├žal─▒┼čan Osmanl─▒ T├╝rkleri,┬á devletin bitti─či a┼čamada kendi ger├žeklerine d├Ânerek kim ve ne olduklar─▒ gibi sorulara yan─▒t aramaya ba┼člad─▒klar─▒ ve daha sonrada bu konudaki bilgi birikimini sistemli bir bi├žimde dile getiren T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ i├žinde yer alarak, ├ža─čda┼č T├╝rk devletinin insan unsuru gibi hareket etmi┼člerdir.B├Âylece bir yandan T├╝rk devleti kurulurken, di─čer yandan da eski Osmanl─▒ ahalisinin T├╝rk milletinin e┼čit vatanda┼člar─▒ olarak T├╝rkle┼čmeleri sa─članm─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ modelini karakterize eden alt kimlik├ži, cemaat├ž─▒ ve ├╝mmet├ži yakla┼č─▒mlar yerine┬á T├╝rkÔÇÖe d├Ânme ├žizgisinde T├╝rk├ž├╝l├╝k ve milliyet├žilik┬á ak─▒mlar─▒ birlikte ├Ârg├╝tlenerek, k─▒sa bir zaman dilimi i├žinde T├╝rkiye Cumhuriyeti ulus devleti olu┼čumu tamamlanabilmi┼čtir. Her zaman Osmanl─▒ devletine sad─▒k bir topluluk olarak kalan T├╝rkler, b├╝y├╝k devletin g├╝venli─či i├žin alt kimliklerin bast─▒r─▒lmas─▒yla ve b├Âlgesel g├╝venlik sorunlar─▒ ile u─čra┼č─▒rken, kendi ├Âzg├╝rl├╝klerini ve ki┼čiliklerini yitirerek, d├╝nya ticaretinin bek├žili─čine mahk├╗m b─▒rak─▒lm─▒┼člard─▒r.

T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ ─░ttihat ve Terakki d├Âneminde yayg─▒nl─▒k kazanarak┬á┬á zamanla Osmanl─▒ b├Âlgesinde egemen olan d├╝┼č├╝nce ak─▒m─▒ konumuna geliyordu. Balkan Sava┼č─▒ sonras─▒nda Panislamizm ile bat─▒ emperyalizmi kar┼č─▒t─▒ antiemperyalizmin yollar─▒ ayr─▒l─▒yordu. T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒ Anadolu yar─▒madas─▒nda etkili olmaya ba┼člay─▒nca, ulusal kurtulu┼č hareketi bu s├╝re├žte T├╝rk├ž├╝ bir kimlik kazanarak, yeni T├╝rk devletinin kurulu┼čunu ger├žekle┼čtiriyordu. ─░deali olmayan ve ├╝yelerine bir gelecek vaat etmeyen uluslar─▒n ya┼čamas─▒ m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒ndan, gen├ž T├╝rk devletinin kurucular─▒ Misak─▒ Milli Antla┼čmas─▒n─▒ ilan ederek, T├╝rk devleti ve milletini gelecekte var edecek yeni devletin hem s─▒n─▒rlar─▒n─▒ hem de program─▒n─▒ ilan ediyorlard─▒. Panslavizm ak─▒m─▒n─▒n geli┼čmesine Panislamizm ak─▒m─▒ yeterli bir kar┼č─▒ koyu┼č ba┼čaramay─▒nca, Macaristan merkezli┬á┬á PanTuranizm ve PanT├╝rkizm ak─▒mlar─▒ Hazar devleti k├Âkenli T├╝rk ve Macar boylar─▒ taraf─▒ndan geli┼čtirilerek g├╝ndeme getiriliyordu B├Âylece T├╝rkl├╝─č├╝n yeniden d├╝nya konjonkt├╝r├╝nde yerini almas─▒nda Hazar T├╝rklerinin torunu olan Macarlar, ├╝zerlerine d├╝┼čen tarihi misyonu koruyarak T├╝rkl├╝k olgusunu sava┼č alan─▒ndaki ├žeki┼čmenin i├žine ├žekiyorlard─▒. ─░mparatorluklar─▒ ├ž├Âkerten Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ulus devletlerin ├Ân├╝n├╝ a├žarken, T├╝rk ulusla┼čmas─▒n─▒ da bir cihan sava┼č─▒ s─▒nav─▒ndan sonra ├Âzg├╝r b─▒rak─▒yordu. Pan-T├╝rkizm b├Âylece siyasal alana yeni bir alternatif olarak girerken, Pan-Siyonizm, Pan-Slavizm, ve Pan-Germenizm gibi b├Âlgesel hegemonya aray─▒┼člar─▒n─▒n ├Ân├╝ kesiliyordu. Pan-Turanizm ├╝zerinden b├Âlgeye getirilen Pan-T├╝rkizm ak─▒m─▒ Osmanl─▒, T├╝rkistan ve Rusya T├╝rklerinin gelecekte t─▒pk─▒ ├çin ve Rusya halklar─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ gibi birlikte ve karde┼č├že bir ortak ya┼čam d├╝zeni i├žine girmelerini sa─člayarak, d├╝nya bar─▒┼č─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. T├╝rk kimli─činin belirlenmesi ile ba┼člayan T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒, T├╝rkl├╝─č├╝n varl─▒─č─▒n─▒ ortaya koyduktan sonra, yeni gelinen a┼čamada d├╝nya bar─▒┼č─▒ i├žin T├╝rk boylar─▒n─▒n bulunduklar─▒ yerlerde bir araya gelmeleri, yani bir b├╝y├╝k T├╝rk devletini d├╝nyan─▒n yeni dengelerini olu┼čturmak ├╝zere ÔÇťBirle┼čmi┼č T├╝rk Devletleri Birli─čiÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda olu┼čturmalar─▒n─▒n art─▒k zaman─▒ gelmi┼čtir.

Kaynak: https://www.ngazete.com/t-u-r-k-k-i-m-v-e-t-u-r-k-l-u-k-n-e-2623yy.htm

 

Toplam Okuma: 942 , Bug├╝n: 1 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒