Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

  • Erkan ERDEM

T├╝rkler ge├žmi┼čte S├╝mer topraklar─▒, AnadoluÔÇÖda Hatti, Asya ve Avrupa ├╝zerine yay─▒lm─▒┼člar. Tor=torpak-toprak, Tar = su, Tur=da─č halkalar─▒ ile ovalarda, su ├ževresinde, da─člarda ya┼čayan tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan T├╝rk halklar─▒n─▒ anlatm─▒┼člar. Demiri i┼člemeyi ├Â─črenip bunu Temur = demir olarak a├ž─▒klam─▒┼člar. Temur, tem├╝r, timur, demir gibi T├╝rk├žede a─č─▒z deyi┼čleri var. Demiri i┼člerken kor durumundaki olay─▒ Temur=tem-s─▒cak, ur-b├╝y├╝k; b├╝y├╝k s─▒cakl─▒─č─▒ anlatm─▒┼člar. Tem s├Âzc├╝─č├╝, Avrupa dilindeki temparature s├Âzc├╝─č├╝ne k├Âk olarak ge├žiyor. Ur s├Âzc├╝─č├╝ Asya ve S├╝mer dillerinde de kullan─▒lm─▒┼č. G├╝n├╝m├╝zde ├žay demle s├Âz├╝nde ├žay─▒ s─▒cakla┼čt─▒r diyoruz.

T├╝rk├žede ge├žen Abla, Afiyet olsun, Ana, Anadolu s├Âzc├╝kleri ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar─▒ anlatal─▒m.

T├╝rk├žede Abla=k─▒z karde┼č s├Âzc├╝─č├╝ ile k─▒z karde┼člerine bal gibi de─čerli, g├╝zel, tatl─▒ anlam─▒nda tan─▒mlama yapm─▒┼člar. Kutsal ana olarak ge├žen Api s├Âzc├╝─č├╝ Bal Ar─▒s─▒ k├Âkenlidir. Ana ar─▒ g├Âr├╝nt├╝s├╝nden kutsal Api AnaÔÇÖy─▒ tasarlam─▒┼člar. T├╝rk├žede ge├žen Api s├Âzc├╝─č├╝, Latince ve di─čer Avrupa dil yap─▒s─▒na Bal Ar─▒s─▒ olarak ge├žiyor. T├╝rk├žede api, apa, aba, eba, abla a─č─▒z de─či┼čiklerinde ana ve k─▒z karde┼č abla k├Âkeni olarak kullan─▒lm─▒┼č. ApaÔÇÖn─▒n Uygurca metinlerinde, t├╝m tanr─▒lar─▒n ablas─▒ olarak ge├žmektedir. Balk─▒z, Bald─▒z s├Âzc├╝kleri de bal k├Âkenlidir. G├╝n├╝m├╝z Trabzon- ├çaykara k├Ây ve yaylalar─▒ndaki halk─▒n, eba=k─▒z anlam─▒nda kullan─▒m─▒ devam etmektedir.

ApiÔÇÖnin T├╝rk├žeÔÇÖdeki di─čer bir kullan─▒m─▒ Afiyet Olsun s├Âzc├╝─č├╝d├╝r. Afiyet olsun=ya─č bal olsun anlam─▒nda. ‘Api ya’ a─č─▒z de─či┼čikli─či ile dilimizde Afiyet s├Âzc├╝─č├╝ne d├Ân├╝┼č├╝yor.┬á ‘Api ya’ veya ‘Apa ya’; apa = bal; ya = ya─č anlam─▒yla Afiyet Olsun s├Âzc├╝─č├╝, Api-ya veya Apa-ya= ya─čl─▒ ball─▒, ya─č bal olsun anlam─▒nda kullan─▒lan s├Âzc├╝klerden.

ApiÔÇÖyi ger├žek ana bal ar─▒s─▒n─▒n g├Âr├╝nt├╝s├╝yle kar┼č─▒la┼čt─▒ral─▒m. Bal ar─▒lar─▒n─▒n kanatlar─▒, bacak yap─▒lar─▒, alt g├Âvdenin bi├žim ve ├žizgilerinden ApiÔÇÖnin Ana Bal Ar─▒ yap─▒s─▒nda oldu─čunu s├Âyleyebiliriz.

T├╝rk├žede Ana=anne, ├žocu─ču olan kad─▒n, yavrusu olan di┼či hayvan ├ževirisiyle Ana s├Âzc├╝─č├╝n├╝n k├Âkeni ‘an’ s├Âzc├╝─č├╝. An=g├Âk, g├╝n anlam─▒nda. Dilimize g├╝n, g├╝n├╝n k─▒sa s├╝resi olarak ge├žmi┼č. An k├Âk├╝nden ├╝retilen ana=ailenin g├╝n├╝, g├╝nd├╝z├╝, gecesi, g├╝ne┼čin ayd─▒nl─▒─č─▒ anlam─▒nda kullan─▒lm─▒┼č. Asya ve S├╝mer halk dillerinde kullan─▒lan s├Âzc├╝klerden.

─░lmiye ├çI─× a├ž─▒klamas─▒; ÔÇśNana: Ana-tanr─▒├ža KybeleÔÇÖnin adlar─▒ndan biri. Nina ve ─░nnina da denir. AkadÔÇÖlar kendi dillerinde onu ayn─▒ anlamda ─░┼čtar s├Âzc├╝─č├╝yle ├ževirmi┼člerdir. Ana ve Anna s├Âzc├╝kleri de bu k├Âkten t├╝remedir. Mezapotamya mitolojisinde Nane ad─▒yla tanr─▒ EnzuÔÇÖnun ve kimi yerde de tanr─▒ AnÔÇÖ─▒n k─▒z─▒ olarak g├Âsterilir, a┼čk ve sava┼č tanr─▒├žas─▒ say─▒l─▒r. ─░.├ľ. V.I. y├╝zy─▒lda BabilÔÇÖde Annumitu ad─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r. An: G├Âk-tanr─▒. Anum da denir.ÔÇÖ

Ana s├Âzc├╝─č├╝ S├╝mer s├Âzl├╝klerde ama, Akadcada ummum olarak ge├žiyor. Di─čer yabanc─▒ dillere T├╝rk├žeden ge├žmektedir. D├«v├ónu Lug├ótiÔÇÖt-T├╝rkÔÇÖde uma olarak yaz─▒lm─▒┼č.

S├Âzl├╝klerde ana anlat─▒m─▒; ÔÇśSumerce ama veya eme, Akadca umu(m), ─░branice ama, em; Hitit├že hannas (=b├╝y├╝k anne), Macarca anya, Arap├ža umi, Latince anus (= ya┼čl─▒ kad─▒n) ve anna (=├╝vey anne, dad─▒), Almanca ana (= nine, b├╝y├╝k anne), Maya Dilinde naa, Eski Yukar─▒ Almanca ana (=nine, b├╝y├╝k anne), Prusya Dilinde ane (= ya┼čl─▒ kad─▒n), K├╝rt├že ana (= ruhani kad─▒n, azize); Ermenice han ve Yunanca annis ÔÇśazizeÔÇÖleri ifade etmi┼čtir. ┼×emseddin Sami, ana s├Âz├╝n├╝n ─░stanbulÔÇÖda anne ┼čeklinde telaffuz edildi─čini belirtmektedir. T├╝rk├žeye yak─▒n dillere de ge├žmi┼čtir. Kazak├ža, Uygurca ve Azerice ana, K─▒rg─▒zca ene veya apa, ├ľzbek├že ana, T├╝rkmence ece; Tatarca ani, ana veya ina s├Âzleri ÔÇśana, anneÔÇÖ kar┼č─▒l─▒─č─▒ndad─▒r.ÔÇÖ

Anadolu=─░nsan─▒n topra─č─▒n anas─▒ anlam─▒nda ad. Yabanc─▒ dilde oldu─čunu s├Âyleyenler varsa da tamamen T├╝rk├žeÔÇÖdir. Yaz─▒tlarda Lugal s├Âzc├╝─č├╝ S├╝mer ve Hatti k├Âkenlidir. Lugal; lu= insan; gal= saray, b├╝y├╝k yap─▒l─▒ ev; ├ževirisi ‘Saray─▒n insan─▒’. Lugal s├Âzc├╝─č├╝ ile halk─▒n konu┼čtu─ču Kral s├Âzc├╝─č├╝ aralar─▒nda ters ├ževiri olmas─▒ndan kaynakl─▒. Yaz─▒tlarda Lugal olarak yaz─▒lan, halk─▒n konu┼čurken tersinden gallu- kral olarak dillere ge├žmi┼č. B├Âylece Lu= insan oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. do veya to=toprak s├Âzc├╝─č├╝n├╝n ├Ân T├╝rk├žesi. Buradan Anadolu veya Anatolu ad─▒n─▒n ├╝├ž farkl─▒ s├Âzc├╝─č├╝n birle┼čiminden olu┼čtu─čunu s├Âyleriz. Ana-to-lu; Ana= di┼či kad─▒n; to= torpak ÔÇô toprak; Lu= insan, adam.

Anahtar Kelimeler: Temur, Abla, Afiyet olsun, Ana, Anadolu.

Kaynak├ža

  • T├╝rk Dil Kurumu ÔÇô S├Âzl├╝k, D├«v├ónuLug├ótiÔÇÖt-T├╝rk Veri Taban─▒.
  • wikipedia.org
  • com
  • https://tarihvearkeoloji.blogspot.com/2014/12/api-hera-umay-etugen.html
  • https://lrc.la.utexas.edu/eieol/hitol/100#glossed_text_gloss_94688
  • Nafiz AYDIN, B├╝y├╝k S├╝merce S├Âzl├╝k.
  • ─░lmiye ├çI─× a├ž─▒klamalar─▒
  • Erkan ERDEM – facebook/gruplar/k├Âklerimin Dili Kitab─▒

Toplam Okuma: 762 , Bug├╝n: 6 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Erkan ERDEM

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒