Bursa Erkek K─▒yafetleri

Bursa Erkek K─▒yafetleri

Esat ULUUMAY

1939 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda d├╝nyaya geldi. ─░lk orta ve lise e─čitimini BursaÔÇÖda tamamlay─▒p, y├╝ksek ├Â─črenim i├žin gitti─či ─░stanbul ├ťniversitesi ─░ktisat fak├╝ltesinden mezun oldu. 32 y─▒l ├Âzel sekt├Ârde ├╝st d├╝zey y├Âneticilik yaparken 1963 y─▒l─▒nda Bursa K─▒l─▒├ž Kalkan derne─činin kurucular─▒ aras─▒nda yer ald─▒. 1976-1997 y─▒llar─▒ aras─▒nda ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ Dernek pek ├žok Uluslararas─▒ festival ve yar─▒┼čmalarda d├╝nya birincilikleri ald─▒. 1996 y─▒l─▒nda D├╝nya Folklor Olimpiyatlar─▒n─▒n d├╝zenledi─či Djon Festivalinde son 50 y─▒l─▒n birincileri aras─▒nda d├╝zenlenen yar─▒┼čmada ┼čampiyonlar ┼čampiyonu oldu.
AnadoluÔÇÖnun 7 b├Âlgesinden arkada┼člar─▒yla 1981 y─▒l─▒nda Anadolu Folklor Vakf─▒n─▒ kurdu.1984-1994 y─▒llar─▒ aras─▒nda Bursa M├╝zeleri ve Eski Eserleri koruma derne─či ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒. Uzun y─▒llar milli g├╝re┼č ve milli binicilik hakemli─či de yapan Esat Uluumay; Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Vakf─▒nda y├Ân.kurulu ├╝yeli─či ile Nuri Erbak vakf─▒ m├╝tevelli ├╝yeli─či yapm─▒┼čt─▒r.
Bursa ve ─░stanbulÔÇÖda ├že┼čitli folklor ve etnografya sergileri d├╝zenledi ve konferanslar verdi. Bursa Kent M├╝zesi a├ž─▒l─▒┼č─▒nda dan─▒┼čmanl─▒k yapt─▒. ├çe┼čitli radyo ve televizyonlarda sohbetleri yay─▒nlanan UluumayÔÇÖ─▒n, TRT nin kanallar─▒nda ya┼čam─▒ ve yapt─▒─č─▒ i┼člerle ilgili belgeselleri yay─▒nland─▒.
1992 y─▒l─▒nda Bursa Y─▒ld─▒r─▒m Belediyesinin iste─či daha k├Ây tan─▒nmam─▒┼čken Bursa Cumal─▒k─▒z─▒k k├Ây├╝nde bir etnografya m├╝zesi kurdu. Anadolu Folklor Vakf─▒ ve Uluda─č ├ťniversitesi i┼č birli─či ile 2 kere ÔÇťBursa halk k├╝lt├╝r├╝ sempozyumuÔÇŁ d├╝zenledi.
1960 y─▒l─▒ndan itibaren Tutku halinde toplad─▒─č─▒ koleksiyonlar─▒n─▒ Eyl├╝l 2004ÔÇÖde ÔÇťUluumay Osmanl─▒ Halk K─▒yafetleri ve Tak─▒lar─▒ KoleksiyonuÔÇŁnu Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne ait ┼×air Ahmet Pa┼ča MedresesiÔÇÖni bakanlar kurulu onay─▒ ile Bursa Valili─činden tahsis onay─▒ ile ald─▒.
Esat Uluumay, 16 Eyl├╝l 2018 de BursaÔÇÖda vefat etti.
600 y─▒ll─▒kOsmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda ya┼čam─▒┼č halklar─▒n k─▒yafetlerinden ya┼čam k├╝lt├╝rlerini anlatan objelerine ve halk tak─▒lar─▒na binlerce eseri sergilemeye ba┼člad─▒. BursaÔÇÖda kurulu Uluumay Vakf─▒ Osmanl─▒ Halk K─▒yafetleri Tak─▒lar─▒ M├╝zesi faaliyetlerini g├╝n├╝m├╝zde varisleri taraf─▒ndan s├╝rd├╝rmektedir.
Email: info@uluumay.com
Esat ULUUMAY

Latest posts by Esat ULUUMAY (see all)

Giyinme do─ča ┼čartlar─▒ndan korunmak i├žin ├Ârt├╝nme ihtiyac─▒yla ba┼člad─▒. Bu ihtiya├ž zamanla insanda bilgi birikimi neticesi ├╝retimde geli┼čmeler meydana geldik├že v├╝cudun ├že┼čitli b├Âl├╝mlerine g├Âre d├╝zenlenmi┼č giysiler ┼čeklinde olu┼čtu. Giyim ku┼čamda kendini be─čendirmek i├žg├╝d├╝s├╝n├╝n de katk─▒s─▒yla estetik endi┼čeler hakim oldu. D├╝nya y├╝z├╝ndeki etkenlerin ve insanlar─▒n farkl─▒l─▒─č─▒ giyim ku┼čam─▒ adeta s─▒n─▒rs─▒z ├že┼čitlendirdi. Bu ├žer├ževede giyim ku┼čam─▒ meydana getiren ana etkenleri ├╝├ž grupta s─▒n─▒rland─▒rabiliriz. Bunlar─▒ 1- Genel etkenler 2-Ki┼čisel etkenler 3- Giyim zaman─▒ ve yeri etkileri olarak de─čerlendirdi─čimizde a├ž─▒klama imkan─▒ buluyoruz.

Ancak, bir y├Ârede meydana gelen giyim ku┼čam tarz─▒n─▒n, yani moda olgusunun as─▒rlarca de─či┼čmeden veya ├╝retim tekniklerinin geli┼čmesi neticesi, ├žok az de─či┼čmesini de ula┼č─▒m ve ileti┼čim yetersizli─činden dolay─▒ toplumlar─▒n alabildi─čince kapal─▒ ya┼čamas─▒ ile a├ž─▒klamak m├╝mk├╝n.

Bir y├Ârenin iklimi, topografyas─▒, deniz, g├Âl, nehre yak─▒n olu┼ču, ├╝retim, cins ve ├že┼čitleri y├Ârede ├Ânceleri ya┼čan─▒┼č uygarl─▒klar, etnik yap─▒, ekonomi, din, devletin koydu─ču kurallar, gelenek ve g├Ârenekler, di─čer b├Âlgelerden etkile┼čimler, g├Â├žler, giyim ku┼čam─▒ olu┼čan genel etkenlerdir.

Ki┼činin kad─▒n, erkek, gen├ž, orta ya┼čl─▒, evli, bekar, ni┼čanl─▒, dul olu┼ču, mesle─či, mezhebi, ekonomik ve k├╝lt├╝rel durumu, e─čitimi, mesle─čindeki stat├╝s├╝ (usta, kalfa, ├ž─▒rak gibi ├Âzellikleri de k─▒yafeti ┼čekillendirir)

Anadolu insan─▒n─▒n adaml─▒k ya da yabanl─▒k dedi─či, belli olaylar esnas─▒nda (d├╝─č├╝n, dernek, k─▒na) veya belli zamanlarda (bayramlar, ├Âzel g├╝nler gibi) giyilen k─▒yafetlere g├Âre daha itinal─▒d─▒r.

***

Uluumay Vakf─▒ Osmanl─▒ Halk K─▒yafetleri Tak─▒lar─▒ M├╝zesi

***

Ev i├žinde ve sokakta giyilen k─▒yafetler de b├╝y├╝k farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Yukar─▒da belirtti─čimiz etkenlerle belli bir y├Ârede meydana gelmi┼č giyim ku┼čam; sadece giyim ku┼čam de─čil ya┼čam tarz─▒n─▒, ├Ârf adetleri de geleneksel kelimesiyle ifade edebiliriz.

1950ÔÇÖden sonra geli┼čmeye ba┼člayan ├╝lkemizde, tar─▒m─▒n makinele┼čmesi, yol yap─▒m─▒n─▒n h─▒zlanmas─▒, kademe kademe ula┼č─▒m imkanlar─▒n─▒n artmas─▒, elektri─čin yayg─▒nla┼čmas─▒, radyo ve zamanla televizyonun devreye girmesiyle ileti┼čimin h─▒zlanmas─▒ neticesi, geleneksel ya┼čam tarz─▒ gev┼čedi ve k─▒yafet gibi baz─▒ konularda hemen hemen yok oldu. ├ľzellikle Cumhuriyetten sonra devletin koydu─ču kurallar gere─či, geleneksel k─▒yafetlerin yok olu┼ču h─▒zland─▒.

├ťlkemizin do─čusundan bat─▒s─▒na, ba┼čta iklim ve k─▒yafeti olu┼čturan t├╝m genel etkenlerin ├že┼čitlili─či neticesi, k─▒yafetlerimiz de ├╝lkemizde ├žok ├že┼čitlilik g├Âstermektedir. Bu bak─▒mdan ├╝lkemizi simgeleyen belli bir milli bir k─▒yafetten s├Âz etmemiz m├╝mk├╝n de─čildir.

Cumhuriyet devrimlerimizle, kavu┼čtu─čumuz uygar d├╝nya adeta standart giysileri k─▒yafet karma┼čam─▒z─▒ ortadan kald─▒rd─▒. Geleneksel giysilerimizi bundan b├Âyle m├╝zelerde, defilelerde ve halk oyunlar─▒ ekiplerinde g├Ârmek m├╝mk├╝n oldu. Ancak baz─▒ halkoyunlar─▒ ekiplerimiz di─čer ├žo─čunda oldu─ču gibi Bursa K─▒l─▒├ž Kalkan ekipleri de, geleneksel Bursa gen├ž k─▒yafetini yanl─▒┼č yorumlad─▒lar ve senelerce giyiminde yanl─▒┼č yapt─▒lar. Bundan dolay─▒ Bursa gen├ž giyimini ├╝lkemizde ve d├╝nyada da ne yaz─▒k ki yanl─▒┼č tan─▒tt─▒k.

BURSA GENÇ ERKEK KIYAFETİ

Ba┼č giysisi

Ba┼ča evvela ├╝├žgen bi├žiminde arak─▒ye (1) ad─▒ verilen ke├že k├╝lah giyilir. Arakiyenin ├╝zerine keyfiye (2) sar─▒lar. Keyfiyeye BursaÔÇÖda vala (3) da denir. Vala veya keyfiyeler Bursa ve k├Âylerinde Hac─▒ kar┼č─▒lamas─▒na ├ž─▒kan insanlar─▒n boyunlar─▒na, gelen Hac─▒n─▒n aile efrad─▒ taraf─▒ndan sar─▒l─▒rd─▒. Bu gelenek son zamanlara kadar devam etmi┼č olup Zafer Mahallesinde Valac─▒l─▒k┬á ad─▒nda bir ┼čirket sentetik ipliklerden ├╝retti─či valalarla (keyfiyelerle) bu ihtiyac─▒ kar┼č─▒lard─▒. Ger├žek keyfiyeler baz─▒lar─▒ tamam─▒ ipekten baz─▒lar─▒ ipek ve pamuk kar─▒┼č─▒k olup sar─▒, mor, bordo, mavi, ye┼čil, k─▒rm─▒z─▒ renklerde geni┼č yollu desenler halinde dokunur, kenarlar─▒ndan p├╝sk├╝ller sarkard─▒.

Keyfiye ya da vala arak─▒yenin ├╝zerine, sar─▒l─▒r, k─▒vr─▒mlar─▒ aras─▒ndan keyfiyenin bir ucu a┼ča─č─▒ sark─▒t─▒l─▒r. Buna taylasan denir. Taylasan─▒n uzunlu─ču 20 cmÔÇÖyi ge├žmez. Keyfiye veya valan─▒n yerine, 17-18. Y├╝zy─▒llarda arakiye ├╝st├╝ne Trablus ┼čal─▒ (4) sar─▒l─▒rd─▒.

G├Âmlek

G├Âmlek; alt─▒parmak, geze veya i─čne batmaz ismini alan kuma┼člardan dikilir. En ├žok kullan─▒lan─▒ ise alt─▒parmak kuma┼č─▒d─▒r. Ye┼čil, beyaz, k─▒rm─▒z─▒, siyah yollu desenli ipek pamuk kar─▒┼č─▒m─▒ bir kuma┼čt─▒r. Hilali yaka denilen, d├╝z bir yakas─▒ olup g├Âmle─čin ├Ân├╝nde iki taraf─▒ 5 cm geni┼čli─činde veren kesimli toplam 10 cmÔÇÖlik b├Âl├╝m bulunur. D├╝─čmeler brit iliklerle tutturulur.

─░├žerisine pamuklu bezle astar dikilirdi. K─▒┼č─▒n g├Âmle─čin i├žine ayr─▒ca pamuklu veya ipek pamuk kar─▒┼č─▒ml─▒k hilali yakal─▒ helali (5) g├Âmlek giyilir.

Yelek

BursaÔÇÖda genelde iki tip yelek kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Biri ├žaprazl─▒ ad─▒n─▒ al─▒r. Siyah k─▒rm─▒z─▒ kadifeden mavi y├╝n kuma┼čtan yap─▒l─▒r. Siyah kadife veya mavi y├╝n kuma┼č ├╝zerinde kaytan i┼čleme, k─▒rm─▒z─▒ kadife yelek ├╝zerinde ise alt─▒n simle i┼členmi┼č desenler bulunur. Zamanla bedenin de─či┼čimlerine uymas─▒ i├žin yeleklerin arkas─▒nda bir yar─▒k bulunur. Yar─▒k kaytanlarla ba─član─▒rd─▒.

─░kinci tip yelek, en ├žok y├╝nl├╝ mavi veya lacivert renkli kuma┼čtan veya ├žuhadan yap─▒l─▒rd─▒r. ├ľn taraf─▒ tamamen siyah kaytan i┼člemeli olup ├Ârme top d├╝┼čmeler ve brit iliklerle kapan─▒r.

Sarka

Genelde lacivert renkli y├╝n kuma┼čtan dikilir. Kollar g├Âvde ile yekpare olup koltuk alt─▒nda muska denilen bir par├žayla ba─člant─▒ tamamlan─▒r. Muskal─▒ kol dikimi, Osmanl─▒ giysi dikiminin en belirgin ┼čeklidir. Kollar─▒n yenlerin, giysinin ├Ân├╝, yanlar─▒ ve arkas─▒ siyah kaytan i┼člemesiyle bezenir. Bir nevi ceket olan sarka, az ┼čekil de─či┼čiklikleri ile ba┼čka b├Âlgelerde camadan, cepken, fermene, libade, aba gibi de─či┼čik isimler al─▒r.

Kartal Kanat Cepken (Karaku┼č Cepken)

Boyu arkadan k─▒sad─▒r. Kollar sadece omuz ba┼č─▒ndan tutturulur. Kol altlar─▒ tamamen a├ž─▒k kal─▒r. Bu durumda kollar─▒n g├Âr├╝n├╝m├╝ ku┼č kanad─▒na benzer. Bursa cepkenlerinde yeni a├ž─▒k kollar geni┼č oldu─ču i├žin (Kartal kanatl─▒) denmi┼č. Ayd─▒n y├Âresinde bu kanatlar ├žok dar oldu─čundan, y─▒landilli ad─▒ verilir. Cepkenler mavi veya lacivert ├žuha veya y├╝nl├╝ kuma┼čtan dikilir, ├Ân arka ve yanlar─▒n kenarlar─▒ geni┼č siyah ┼čeritleri, aralar─▒ kaytan i┼či s├╝slemelerle bezeli olur. Zenginlerin bezemeleri ise alt─▒n s─▒rma veya g├╝m├╝┼č k─▒labdanla yap─▒l─▒rd─▒. Cepkenlerin i├ži k─▒rm─▒z─▒ veya bordo kuma┼čla astarlan─▒r ├Ân k─▒s─▒mlar─▒n─▒n i├ž taraf─▒nda k├╝├ž├╝k birer cep bulunur. Astar─▒n ve cebin kenarlar─▒ renkli ┼čeritlerle ├ževrilidir. Kanat kollar─▒n─▒n yenlerinde g├Âstermelik metal d├╝─čmeler ve iliklenmesi i├žin uzun britler bulunur

Ku┼čak

Belde lahuri, acem ┼čal─▒, bademli, G├╝r├╝n ┼čal─▒, Trablus ┼čal─▒ gibi ipek ve y├╝n ┼čallar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. BursaÔÇÖda uzun zaman tercih edilen ┼čal ├že┼čidi lahudi ┼čal idi. ┼×al zengin bir e┼čraf─▒n veya a─čan─▒n k─▒yafetinin en g├Âsteri┼čli par├žas─▒ olup bir lahuri ┼čal bulundu─čunda hi├ž teredd├╝t etmeden bir tarla satarak mutlak sahip olmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒rd─▒. Ku┼ča─č─▒n gev┼čeyip d├╝┼čmemesi i├žin ├žarpana dokunmas─▒ kolon sar─▒larak s─▒k─▒ld─▒─č─▒ da olurdu.

Silahl─▒k

├ľn taraf─▒ 20-25 cm geni┼čli─činde sol taraf─▒ daha da geni┼č kat kat me┼činden yap─▒lm─▒┼č d├Ârt be┼č kat─▒ ├╝st├╝ ve alt─▒ a├ž─▒k silah sokulacak ┼čekilde ve alt dilimi alt─▒ kapal─▒ yap─▒lm─▒┼č bir kemerdir.

Yata─čan, kulakl─▒ pi┼čtov, kubur (6) kama han├žer ta┼č─▒maya yarar. Yanlar─▒ndan tokayla tutturabilen iki kay─▒┼čla bele tak─▒l─▒r. Silahl─▒─č─▒n ├Ân dilimi s─▒r─▒mdan ├Ârmelerle dival i┼či s├╝slerle veya g├╝m├╝┼č ve s─▒rma tellerle bezenirdi.

Z─▒vga

Z─▒vga, z─▒pka, karake, kazeke, k─▒sa don, kara don, dizlik, potur, k─▒sa ├žak┼č─▒r adlar─▒yla an─▒lan bu giysi, koyu mavi, lacivert veya siyah ├žuha ve y├╝nl├╝ kuma┼čtan yap─▒l─▒rd─▒r. Bu giysi par├žas─▒nda BursaÔÇÖda verilen isim; ┼čehirde z─▒vga, k├Âylerde kazakedir. Dikd├Ârtgen bi├žiminde z─▒vgan─▒n eni, yani a─č─▒, 2-4 metre aras─▒nda boyu 5 cmÔÇÖlik u├žkurluk dahil 50 cm olurdu.

Bat─▒ AnadoluÔÇÖnun hemen t├╝n y├Ârelerinde ├Âzellikle Bursa, Eski┼čehir, Ayd─▒n, Mu─čla, Manisa, Denizli2den bu giysi gen├žler taraf─▒ndan giyilirdi. U├žkurlu─ča iki ucundan ├že┼čitli i┼člemeleri olan u├žkur tahtas─▒ vas─▒tas─▒yla ge├žirilir, giyilince u├žkur g├Âbe─čin alt─▒ndan ba─član─▒rd─▒. Bu durumda, 50 cm olan z─▒vga diz kapaklar─▒n─▒n ├╝st├╝ne kadar gelir sadece dizler a├ž─▒kta kal─▒rd─▒. Eni (a─č─▒) de ├žok geni┼č oldu─čundan, arkada katlanarak akordeon yapar, bu oturunca veya ata binice minder g├Ârevi g├Âr├╝rd├╝

K─▒l─▒├ž Kalkan Halk Dans─▒ÔÇÖn─▒n BursaÔÇÖdaki derleme ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda bulunan z─▒vgalar kullan─▒ld─▒. Ancak oyun sahneye uyarland─▒─č─▒nda h─▒zland─▒─č─▒ i├žin u├žkur g├Âbek alt─▒ndan ba─član─▒nca z─▒vga d├╝┼čt├╝─č├╝nden ku┼čak alt─▒na ├žekilmi┼č, bu durumunda pa├žalar kas─▒klara kadar y├╝kselmi┼čtir. Bu giyim tarz─▒ benimsenmi┼č, dans i├žin yeni yap─▒lan z─▒vgalar da ayn─▒ ra─čmen bu uzun y─▒llar de─či┼čmemi┼čtir. Israrl─▒ tutumumuz neticesi, son zamanlarda olay─▒n fark─▒na varabilen ekipler yeni z─▒vgalar─▒n boylar─▒m ku┼ča─č─▒n alt─▒ndan da ba─člasa pa├žalar─▒ diz ├╝st├╝ne gelecek ┼čekilde uzun yapt─▒rm─▒┼člard─▒r.

Z─▒vgalar─▒n yan k─▒s─▒mlar─▒yla i├žten astar dikilir, d─▒┼č y├╝zeyleri, kaytan i┼čiyle motifleriydi. Pa├ža a─č─▒zlar─▒na da siyah geni┼č kordon ├ževrilerek sa─člamlan─▒r.

Çorap

Bekar gen├ž erkekler, BursaÔÇÖda, tozluk yerine y├╝n ├žorap kullan─▒rlard─▒. ├çoraplar, diz alt─▒na kadar uzun kon├žlu olur kon├žlar─▒n kenar─▒ ve ayak k─▒sm─▒ ye┼čil, k─▒rm─▒z─▒, mavi renkli desenlerle bezenir. ├çoraplar─▒n koncuna tutturulmu┼č ucu p├╝sk├╝ll├╝ kordonlar, kon├ža sar─▒larak ├žorab─▒n kaymas─▒ ├Ânlenir.

Ayakkab─▒

16-18. y├╝zy─▒llarda topu─ču adeta nal gibi kal─▒n ve ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒ demirle takviye edilmi┼č san ÔÇśÔÇśsahtiyanÔÇÖÔÇÖ (7) yap─▒lma taban─▒ k├Âsele ├žedik giyilirdi. Tabandaki demir takviyesini yapanlara nal├žac─▒ esnaf─▒ denir. 18. ve 19. Y├╝zy─▒llarda ise ├žedik giderek azald─▒. Yerine burnu kalk─▒k yemeni ald─▒. Yemenilerin de taban─▒ k├Âsele sayas─▒ deri idi. Burnu kalk─▒k yemeniler de ustalar─▒ yok olduk├ža ortadan kalkt─▒k. D├╝z burunlu hatta taban─▒ lastikten yap─▒lan yemeniler kullan─▒l─▒r oldu. Bu giyim tarz─▒, halk aras─▒nda uzun zaman bald─▒r─▒ ├ž─▒plak olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

GENÇ EVLİ ERKEK

  1. y├╝zy─▒l gen├ž evli erkek giysilerinde ba┼čl─▒k ve z─▒vga farkl─▒d─▒r. Ba┼čta genelde kal─▒ps─▒z dalfes bulunur. Nadiren ├╝zerine ince valadan sar─▒k ba─član─▒rd─▒. ├ťst giyimi fazla farkl─▒l─▒k g├Âstermez. Var ise y├╝n ┼čal─▒n ├╝zerine bele Trablus ┼čal─▒ da sar─▒l─▒r. Gen├ž evli erkek giysisinde silahl─▒─č─▒n ├╝zerine takt─▒─č─▒ i┼člemeli ├ževrenin ayr─▒ bir ├Âyk├╝s├╝ vard─▒r:

Delikanl─▒ya evlendi─či gece, han─▒m─▒, ├Âzene bezene g├Âz nuru ile i┼čledi─či ├ževreyi hediye eder.

-Delikanl─▒ e┼činden memnun ise ertesi g├╝n yani pa├ža g├╝n├╝ ├ževrenin i├žine bol miktarda yedi ├že┼čit ├žerez doldurur ├ž─▒k─▒n yapar evde e─členmekte olan e┼činin arkada┼člar─▒na da ikram edilmek ├╝zere b─▒rak─▒r ve evden ayr─▒l─▒r. Bununla hem e┼čine memnuniyetini belirtmi┼č olur hem de bu duygular─▒n─▒ e┼činin dostlar─▒ ├Â─črenir. Pa├ža e─člencesini yap─▒lmad─▒─č─▒ takdirde, ├ž─▒k─▒n─▒ ak┼čam evine gelince e┼čine verir.

Bir y─▒l m├╝ddetle ├ževre, damad─▒n silahl─▒─č─▒n─▒ s├╝sler. B├Âylece yeni damat oldu─ču anla┼č─▒l─▒r.

Orijinalleri koleksiyonumda mevcut, baz─▒ damat ├ževreleri ├╝zerinde, i┼čleme yaz─▒ ile beyitler de vard─▒r.

ÔÇśÔÇśÔÇŽAh efendim, vah efendim

Lale s├╝mb├╝l g├╝l efendim

G├╝l y├╝z├╝n terledik├že

Bu ├ževreye sil efendimÔÇŽÔÇÖÔÇÖ

Evlenen delikanl─▒, k─▒sa z─▒vga yerine uzun z─▒vga giyer. Bald─▒r─▒ ├ž─▒plakl─▒ktan kurtulmu┼čtur. Uzun z─▒vgalar─▒n yanlar─▒ ve pa├žalar─▒, kaytan i┼člemelidir. Ayaktan yine yemeni vard─▒r.

ORTA YA┼×LI ERKEK

Aile sorumlulu─ču alt─▒nda hayat m├╝cadelesi veren erkekler genelde k─▒yafetlerine pek dikkat etmezlerse de belli g├╝n ve zamanlarda giydikleri giysi, yani adaml─▒─č─▒ yine de ├Âzenlidir.

Esnaf ise, geleneksel arakiye ├╝zerine renkli keyfiye ba─člamazlar. Sar─▒k olarak ÔÇśÔÇśabaniÔÇÖÔÇÖ kuma┼čtan sar─▒k sararlar. Giyside yine ├žuha veya y├╝nl├╝ kuma┼č kullan─▒rlar. K─▒yafet par├žalar─▒ ├╝zerinde kaytan i┼čiyle yap─▒lan i┼člemeler az ve sadedir. Orta ya┼čl─▒ erkek giysisinde z─▒vgan─▒n a─č─▒ ├žok geni┼čtir. Gen├ž erkek giysisindeki gibi a─č akordeon yapar.

YA┼×LI ERKEK

Ununu elemi┼č, ete─čini asm─▒┼č ki┼čide k─▒yafetin ana karakteri ayni olmakla birlikte tezyinat az ve basittir. ├çoraplar genelde beyaz ├╝zerine kahverengi motiflidir. Kon├ž a─čz─▒nda en ├žok g├Âr├╝len motif zigzagl─▒ sarho┼č soka─č─▒ motiflidir. Ba┼čl─▒─č─▒n ├Ânemi yoktur, kal─▒ps─▒z fes de olabilir, arakiye de. Anacak ├╝zerinde mutlaka keyfiye sar─▒k vard─▒r. Ya┼čl─▒ poturunun da a─č─▒ ├žok geni┼č olup diz hizas─▒ndan itibaren alt k─▒sm─▒ ayaklar─▒ sarar. Ayakta yine yemeni vard─▒r.

EV İÇİ ERKEK GİYSİSİ

Ba┼čta mutlaka bir takke vard─▒r. Ki┼činin ekonomik d├╝zeyine g├Âre bu i┼člemeli de olabilir d├╝z de bez de olabilir kadife de. ─░├že hilali yakal─▒ pamuk veya helali g├Âmlek giyilir. Aya─ča da i┼člemeli tuman (uzun i├žn donu) giyilir.

Mevsimine g├Âre k─▒sa h─▒rka veya havastan binlerce i─čne bat─▒m─▒yla ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č kapitone i┼č├žili─činin en g├╝zeliyle i┼členmi┼č ┼×am h─▒rkas─▒ giyerler.

Osmanl─▒ d├Âneminde Hacca kadar yoluyla gidildi─činden d├Ân├╝┼čte ┼×amÔÇÖdan h─▒rka almak Bursal─▒larda mutlak adetti. Onun i├žin hemen her yerli Bursal─▒ evinde bu h─▒rkalardan bulmak m├╝mk├╝nd├╝r.

Erkeklerin k─▒yafetlerinde ta┼č─▒d─▒klar─▒ bir├žok aksesuar vard─▒r. Saat koruyucusu olan k├Âstekler bunlar─▒n ba┼č─▒nda gelir. Silahl─▒─č─▒na takt─▒─č─▒ k─▒n─▒ g├╝m├╝┼č kapl─▒, kabzas─▒ ko├žboynuzu g├Âr├╝n├╝ml├╝, kabza z─▒rhl─▒ mercanl─▒ yata─čanlar, kulakl─▒ yata─čanlar, kulakl─▒ yata─čanlar, kuburlar, savatl─▒ g├╝m├╝┼č k─▒nl─▒ ve kabzal─▒ Kafkas kamalar─▒ ku┼ča─č─▒nda ta┼č─▒d─▒─č─▒ savatl─▒ t├╝t├╝n tabakas─▒ ve a─č─▒zl─▒─č─▒ ile ├žakmak keseleri k─▒yafetle b├╝t├╝nle┼čmi┼č erkeklerin ├╝zerinde ta┼č─▒d─▒─č─▒ aksesuarlard─▒r. T├╝fe─či, kam├ž─▒s─▒, at─▒n─▒n, e─čeri, e┼činin, t─▒─č i┼čiyle i┼čledi─či para keseler, ┼či┼čli ve g├╝m├╝┼č sapl─▒ bastonlar─▒ hali vakti yerinde erkeklerin olmazsa olmazlar─▒d─▒r.

Bursa ┼čehrinde giyilen erkek k─▒yafetlerini ├žok daha fazla ├že┼čitlendirmek kullan─▒lan kuma┼č ├že┼čitlerinden i┼člemelerinin ├že┼čit ve anlamlar─▒na din, mezhep, tarikat farkl─▒l─▒klar─▒na kadar detayland─▒rabiliriz. Ancak bir bildiri ├žer├ževesinde bu kadarla iktifa etmeyi uygun g├Ârd├╝k. ├çal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝m├╝z (Bursa folkloru) kitab─▒m─▒z─▒n k─▒yafetler bahsinde derleyebilece─čimiz ├žok detayl─▒ bilgileri sunmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

KAYNAK: K─▒yafet ara┼čt─▒rmalar─▒ yapt─▒─č─▒m y─▒llarda BursaÔÇÖn─▒n ba┼čta kendi ailem olmak ├╝zere (dedelerim, ninelerim, halalar─▒m, teyzelerim ve annem babam) BursaÔÇÖn─▒n ya┼čl─▒lar─▒ndan derlenmi┼č bilgilerdir. Buldu─čum k─▒yafet par├žalar─▒n─▒ bu ki┼čilere sa─čl─▒─č─▒nda g├Âstererek ne olduklar─▒ hakk─▒nda do─črudan bilgi edindim. Herhangi bir literat├╝rden faydalanmad─▒m.

Notlar

  • Arakiye: Arap├žada ter anlam─▒na gelen ÔÇśÔÇśarakÔÇÖÔÇÖdan gelir. Ter emici, ter toplay─▒c─▒ anlam─▒ndad─▒r.
  • Keyfiye: Kelimenin Arap├ža asl─▒ ÔÇśÔÇśkeyfiyeÔÇÖÔÇÖdir. Arap├ža omuz demek olan ÔÇśÔÇśketifÔÇÖden gelir. Araplarda omuzlara atmak ├╝zere ba┼ča sar─▒lan ├Ârt├╝d├╝r
  • Vala: ─░pekli ba┼č├Ârt├╝s├╝ne verilen ad olup Fars├ža bir kelimedir. Y├╝ksek, y├╝ce anlam─▒na gelen, ÔÇśÔÇśvalaÔÇÖÔÇÖdan bozmad─▒r
  • Trablus ┼×al─▒: Barbaros ve Turgut ReisÔÇÖin AkdenizÔÇÖe hakim olduktan y─▒llarda k├╝lt├╝r al─▒┼čveri┼člerinde Akdeniz ├╝lkelerinden k─▒yafet par├žalar─▒ da vard─▒r. En ├Ânemlilerinden biri de Trablus ┼×al─▒ÔÇÖd─▒r. Sar─▒ ipek kordonlarla dikilidir. U├žlar─▒ p├╝sk├╝ll├╝d├╝r. En g├╝zelleri BursaÔÇÖda dokunurdu. Bursa ve ErzurumÔÇÖda ba┼čta sar─▒k, e─če y├Âresinde y├╝n ┼čal ├╝zerinde bele sar─▒l─▒rd─▒.
  • Helali: ─░slami inan─▒┼čta erkeklerine ipekli giyinmeleri haram kabul edildi─činden dokuman─▒n aras─▒na pamuklu b├Âl├╝mler ilave edilerek kitab─▒na uyduruldu. Helalden ÔÇśÔÇśHelaliyeÔÇÖÔÇÖ ad─▒m al─▒rd─▒.
  • Kubur: ├çakmak ta┼čl─▒ pi┼čtovlara verilen add─▒r.

Esat ULUUMAY
Not:
Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi’nde (Say─▒: 24 – Bahar 2009) yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

302 total views, 1 views today

Esat ULUUMAY

Esat ULUUMAY

1939 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda d├╝nyaya geldi. ─░lk orta ve lise e─čitimini BursaÔÇÖda tamamlay─▒p, y├╝ksek ├Â─črenim i├žin gitti─či ─░stanbul ├ťniversitesi ─░ktisat fak├╝ltesinden mezun oldu. 32 y─▒l ├Âzel sekt├Ârde ├╝st d├╝zey y├Âneticilik yaparken 1963 y─▒l─▒nda Bursa K─▒l─▒├ž Kalkan derne─činin kurucular─▒ aras─▒nda yer ald─▒. 1976-1997 y─▒llar─▒ aras─▒nda ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ Dernek pek ├žok Uluslararas─▒ festival ve yar─▒┼čmalarda d├╝nya birincilikleri ald─▒. 1996 y─▒l─▒nda D├╝nya Folklor Olimpiyatlar─▒n─▒n d├╝zenledi─či Djon Festivalinde son 50 y─▒l─▒n birincileri aras─▒nda d├╝zenlenen yar─▒┼čmada ┼čampiyonlar ┼čampiyonu oldu. AnadoluÔÇÖnun 7 b├Âlgesinden arkada┼člar─▒yla 1981 y─▒l─▒nda Anadolu Folklor Vakf─▒n─▒ kurdu.1984-1994 y─▒llar─▒ aras─▒nda Bursa M├╝zeleri ve Eski Eserleri koruma derne─či ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒. Uzun y─▒llar milli g├╝re┼č ve milli binicilik hakemli─či de yapan Esat Uluumay; Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Vakf─▒nda y├Ân.kurulu ├╝yeli─či ile Nuri Erbak vakf─▒ m├╝tevelli ├╝yeli─či yapm─▒┼čt─▒r. Bursa ve ─░stanbulÔÇÖda ├že┼čitli folklor ve etnografya sergileri d├╝zenledi ve konferanslar verdi. Bursa Kent M├╝zesi a├ž─▒l─▒┼č─▒nda dan─▒┼čmanl─▒k yapt─▒. ├çe┼čitli radyo ve televizyonlarda sohbetleri yay─▒nlanan UluumayÔÇÖ─▒n, TRT nin kanallar─▒nda ya┼čam─▒ ve yapt─▒─č─▒ i┼člerle ilgili belgeselleri yay─▒nland─▒. 1992 y─▒l─▒nda Bursa Y─▒ld─▒r─▒m Belediyesinin iste─či daha k├Ây tan─▒nmam─▒┼čken Bursa Cumal─▒k─▒z─▒k k├Ây├╝nde bir etnografya m├╝zesi kurdu. Anadolu Folklor Vakf─▒ ve Uluda─č ├ťniversitesi i┼č birli─či ile 2 kere ÔÇťBursa halk k├╝lt├╝r├╝ sempozyumuÔÇŁ d├╝zenledi. 1960 y─▒l─▒ndan itibaren Tutku halinde toplad─▒─č─▒ koleksiyonlar─▒n─▒ Eyl├╝l 2004ÔÇÖde ÔÇťUluumay Osmanl─▒ Halk K─▒yafetleri ve Tak─▒lar─▒ KoleksiyonuÔÇŁnu Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne ait ┼×air Ahmet Pa┼ča MedresesiÔÇÖni bakanlar kurulu onay─▒ ile Bursa Valili─činden tahsis onay─▒ ile ald─▒. Esat Uluumay, 16 Eyl├╝l 2018 de BursaÔÇÖda vefat etti. 600 y─▒ll─▒k Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda ya┼čam─▒┼č halklar─▒n k─▒yafetlerinden ya┼čam k├╝lt├╝rlerini anlatan objelerine ve halk tak─▒lar─▒na binlerce eseri sergilemeye ba┼člad─▒. BursaÔÇÖda kurulu Uluumay Vakf─▒ Osmanl─▒ Halk K─▒yafetleri Tak─▒lar─▒ M├╝zesi faaliyetlerini g├╝n├╝m├╝zde varisleri taraf─▒ndan s├╝rd├╝rmektedir. Email: info@uluumay.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Esat ULUUMAY

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒