Bursa’n─▒n kalp yaras─▒; Balkan g├Â├žleri…

Bursa’n─▒n kalp yaras─▒; Balkan g├Â├žleri…

  • R─▒dvan T├ťMENO─×LU

T├╝rk tarih ve edebiyat─▒nda ÔÇťg├Â├žÔÇŁ ve ÔÇťbalkanÔÇŁ ifadeleri ba┼čka hi├žbir iki kavram kadar i├ž i├že de─čildir. Balkanlar, T├╝rklerin ba┼člang─▒├ž noktas─▒ Orta Asya olan g├Â├ž dalgas─▒n─▒n biti┼č noktas─▒ oldu. ─░lk olarak Orta AsyaÔÇÖdan ba┼člayan, AvrupaÔÇÖn─▒n etnik, siyasi ve sosyal yap─▒lar─▒nda derin izler b─▒rakan Kavimler G├Â├ž├╝ÔÇÖn├╝ tetikleyen T├╝rk ilerleyi┼či Balkan Yar─▒madas─▒ÔÇÖna kadar ula┼čt─▒. As─▒rlar boyunca s├╝ren bu hareket neticesinde; K─▒p├žaklar, Kumanlar, Macarlar, Bulgarlar gibi T├╝rk k├Âkenli halkalar─▒n olu┼čturdu─ču siyasi yap─▒lar, b├Âlgede hakimiyet kurdu. Ancak, bu yap─▒lar uzun soluklu olmad─▒. Kalabal─▒k Balkan halklar─▒ aras─▒nda eriyip giden bu topluluklardan g├╝n├╝m├╝ze, Macar, Bulgar, gibi isimler d─▒┼č─▒nda bir hat─▒ra kalmad─▒ÔÇŽ

Balkanlar─▒n menzili oldu─ču ikinci g├Â├ž dalgas─▒nda Orta AsyaÔÇÖdan ba┼člayan Hazar DeniziÔÇÖnin g├╝neyinden ge├žerek ─░ran ├╝zerinden AnadoluÔÇÖya, oradan da BalkanlarÔÇÖa ula┼čan yoldur. Kuzey yoluyla yap─▒lan─▒n aksine, bu g├Â├ž yolculu─ču hen├╝z sonu├žlanmad─▒. Hareketlili─či devam ediyor. ├ľzellikle Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n AnadoluÔÇÖda etkin bir siyasi olarak ortaya ├ž─▒kt─▒ktan k─▒sa bir s├╝re sonra y├Ân├╝n├╝ Bat─▒ÔÇÖya ├ževirmesi ile g├Â├ž dalgas─▒ yeni bir ivme kazand─▒. Osmanl─▒lar BalkanlarÔÇÖda giri┼čti─či s├╝ratli fetih hareketlerini, yo─čun bir g├Â├ž ve iskan politikalar─▒ ile destekledi.

T├╝rklerin RumeliÔÇÖye ge├žti─či 1353ÔÇÖten ba┼člayarak, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n hezimete u─črad─▒─č─▒ 2. Viyana Ku┼čatmas─▒ÔÇÖna (1683) kadar, 300 y─▒l─▒ a┼čk─▒n s├╝re boyunca Balkan Yar─▒madas─▒, AnadoluÔÇÖdan s├╝rekli g├Â├ž ald─▒. Bu salt bir g├Â├ž dalgas─▒; salt bir insan hareketlili─či de─čil, ayn─▒ zamanda devlet taraf─▒ndan uygulanan bir iskan politikas─▒ ┼čeklinde devam etti. Yeni yerle┼čim yerleri kuruldu, ibadethaneler, sosyal yap─▒lar in┼ča edildi. ├ľyle ki; Osmanl─▒ Devleti taraf─▒ndan BalkanlarÔÇÖa in┼ča edilen yap─▒lar─▒n say─▒s─▒ AnadoluÔÇÖya yap─▒lanlardan fazlad─▒r. Osmanl─▒ Devleti bu politikayla bir taraftan yeni ele ge├žirdi─či topraklara yerle┼čmeyi hedeflerken di─čer taraftan ise AnadoluÔÇÖda kendisine sorun ├ž─▒karmas─▒ muhtemel a┼čiretleri BalkanlarÔÇÖda iskana tabi tutarak, olas─▒ isyanlar─▒n ve karga┼čal─▒klar─▒n ├Ân├╝ne ge├žmeyi hedefledi. ─░┼čte bu d├╝┼č├╝nceyle, ba┼čta Karaman (Konya, Karaman) Karesi (Bal─▒kesir) Saruhan (Manisa) ve Mente┼če (Mu─čla) havalisi sakinleri olmak ├╝zere farkl─▒ meslek guruplar─▒ndan ve sanat erbaplar─▒ndan y├╝zbinlerce insan sistemli bir ┼čekilde Balkan co─črafyas─▒na yerle┼čtirildi.

Menzil de─či┼čiyor

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Balkanlarda ilerledi─či s├╝re├ž boyunca bat─▒ istikametli devam eden g├Â├ž hareketi 1683ÔÇÖteki ba┼čar─▒s─▒z 2. Viyana Ku┼čatmas─▒ ile y├Ân de─či┼čtirdi. Bu tarihten itibaren bir geri d├Ân├╝┼č ba┼člad─▒, g├Â├ž├╝n ba┼člang─▒c─▒ ile menzili yer de─či┼čtirdi. Y├╝zy─▒llar boyunca g├Â├ž├╝n ba┼člang─▒c─▒ olan Anadolu bu tarihten itibaren g├Â├ž├╝n yeni menzili haline geldi. G├Â├ž olgusundaki bu de─či┼čim, sadece y├Ân s─▒n─▒rl─▒ kalmad─▒, ayn─▒ zamanda g├Â├ž├╝n niteli─či de de─či┼čti. Y├╝zy─▒llar boyunca ekonomik ve sosyal merkezli ya┼čanan g├Â├ž dalgas─▒ yerini, merkezinde siyasi geli┼čmelerin yer ald─▒─č─▒, insanlar─▒n hayatta kalabilmek i├žin yerlerini yurtlar─▒n─▒ terk ettikleri bir harekete d├Ân├╝┼čt├╝. Geriye d├Ân├╝┼č olarak da nitelendirilebilecek bu g├Â├ž dalgas─▒n─▒n baz─▒ ├Ânemli d├Ân├╝m noktalar─▒ vard─▒r. Bunlar; 1877-1878 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒, 1912 Balkan Sava┼člar─▒, T├╝rk-Yunan N├╝fus M├╝badelesi, 1951 ve 1989 Bulgaristan g├Â├žleriÔÇŽ

BalkanlarÔÇÖa y├Ânelik T├╝rk g├Â├žlerinin BalkanlarÔÇÖdan T├╝rk g├Â├žlerine d├Ân├╝┼čmesinden 1878ÔÇÖe kadar olan g├Â├ž hareketleri s─▒n─▒r b├Âlgelerinden daha i├ž kesimlere do─čru ├žekilmek ┼čeklinde cereyan ederken, pe┼č pe┼če gelen toprak kay─▒plar─▒ eski i├ž b├Âlgeleri k─▒sa s├╝rede s─▒n─▒r b├Âlgesine d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝. ├ľzellikle 1774 K├╝├ž├╝k Kaynarca Antla┼čmas─▒ ile K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n Ruslara terk edilmesi ve AvrupaÔÇÖdaki toprak kay─▒plar─▒ neticesinde 1800ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼člar─▒na kadar yakla┼č─▒k 500 bin insan Anadolu ve RumeliÔÇÖnin ├že┼čitli b├Âlgelerine g├Â├ž etmek zorunda kald─▒. Bu tarihten itibaren g├Â├ž ve muhacirlik BalkanlarÔÇÖda ya┼čayan M├╝sl├╝manlar ve Osmanl─▒ Devleti i├žin s─▒radan bir olguya d├Ân├╝┼čt├╝. 1828-1829 Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒, BalkanlarÔÇÖda h─▒zla yay─▒lan milliyet├žilik ve ├žetecilik faaliyetleri, 1856 K─▒r─▒m Sava┼č─▒ gibi geli┼čmelerin etkisiyle 595 bin g├Â├žmen AvrupaÔÇÖdaki Osmanl─▒ topraklar─▒na yerle┼čtirilirken, 413 bini ise AnadoluÔÇÖya ge├žirildi.

G├Â├ž ve katliam

Osmanl─▒ TarihiÔÇÖnin ve Balkan M├╝sl├╝manlar─▒n─▒n tarihinde k─▒r─▒lma noktas─▒ olan ve yaratt─▒─č─▒ tahribat y├╝z├╝nden B├╝y├╝k Bozgun olarak da an─▒lan 1877-1878 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒ (93 Harbi) sonras─▒nda 1 milyon 253 bin 500 ki┼či g├Â├ž etmek zorunda kald─▒. Bu sava┼č ├Âncesinde Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Balkan topraklar─▒n─▒ olu┼čturan Tuna ve Edirne vilayetlerindeki 1,5 milyonluk M├╝sl├╝man n├╝fusun y├╝zde 17ÔÇÖsine tekab├╝l eden 261 bin ki┼či de ya katledildi ya da s├╝rg├╝n s─▒ras─▒nda hayat─▒n─▒ kaybetti. Balkan Sava┼člar─▒, RumeliÔÇÖden AnadoluÔÇÖya g├Â├žlerin di─čer ├Ânemli k─▒r─▒lma noktalar─▒ndan birisidir. Amerikal─▒ bilim adam─▒ Justin McCartyÔÇÖnin demografik analizlerine g├Âre; Balkan Sava┼člar─▒ ile Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ sonuna kadar ge├žen s├╝rede 413 bin ki┼či AnadoluÔÇÖya g├Â├ž ederken, 600 bin ├╝zerinde M├╝sl├╝man da ya katledildi ya da g├Â├ž yollar─▒nda ya┼čamlar─▒n─▒ yitirdi.

Cumhuriyet D├ÂnemiÔÇÖnin ilk ├Ânemli g├Â├ž dalgas─▒ T├╝rk ve Yunan h├╝k├╝metleri aras─▒nda imzalan M├╝badele Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n sonucunda ger├žekle┼čti. Anla┼čma gere─čince 1 milyon 200 bin Hristiyan AnadoluÔÇÖdan YunanistanÔÇÖa g├Â├ž ederken, 498 bin M├╝sl├╝man da AnadoluÔÇÖya yerle┼čtirildi. M├╝badeleÔÇÖden sonra BalkanlarÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya y├Ânelik g├Â├žler k├╝├ž├╝k kafileler halinde devam ederken, 1951ÔÇÖde g├Â├ž trafi─či yeniden hareketlendi. Bulgar H├╝k├╝meti T├╝rkiyeÔÇÖye verdi─či nota ile 3 ay i├žeresinde 250 bin soyda┼č─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye g├Ânderece─čini bildiridi. ─░ki y─▒l devam eden bu s├╝re├žte de 154 bin soyda┼č T├╝rkiyeÔÇÖye geldi. Yine 1969-1978 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye ve Bulgaristan h├╝k├╝metleri aras─▒nda imzalan Yak─▒n Akraba G├Â├ž├╝ Anla┼čmas─▒ ile 10 y─▒ll─▒k s├╝re├žte BulgaristanÔÇÖdan T├╝rkiyeÔÇÖye 130 bin g├Â├žmen geldi.

Y├╝zy─▒lÔÇÖ─▒n son s├╝rg├╝n├╝

BulgaristanÔÇÖda Todor Jivkov rejimi ile ba┼člayan ulus in┼ča etme ├žabalar─▒, ├Âzellikle 1984 y─▒l─▒ndan itibaren ÔÇśsoya d├Ân├╝┼čÔÇÖ projesi ├╝lkedeki T├╝rk az─▒nl─▒─č─▒ hedef almaya ba┼člad─▒. T├╝rk isimlerinin silah zoru ve bask─▒yla Slav isimleriyle de─či┼čtirilmesiyle h─▒zlanan s├╝re├ž; T├╝rk├že konu┼čma yasa─č─▒, M├╝sl├╝manlar─▒n ibadetlerinin engellenmesi, geleneksel k─▒yafetlerin giyilmesinin yasaklanmas─▒ gibi k─▒s─▒tlamalarla devam etti. T├╝rklerin bu yasaklara kar┼č─▒ g├Âsterdi─či direni┼č ile t─▒rmanan gerilim, 1989 y─▒l─▒nda y├╝z binlerce insan─▒n s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edilmesi ile neticelendi. AvrupaÔÇÖda 20. Y├╝zy─▒l─▒n son b├╝y├╝k s├╝rg├╝n├╝ olan bu olay neticesinde ellerine birer bavul tutu┼čturulan soyda┼člar solu─ču T├╝rk s─▒n─▒r kap─▒s─▒ Kap─▒kuleÔÇÖde ald─▒. May─▒s 1989ÔÇÖda ba┼člayan bu g├Â├ž hareketi bir y─▒l boyunca devam etti. Bu s├╝re i├žerisinde 345 bin 960 ki┼či T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ederken, bunlar─▒n 133 bin 56ÔÇÖs─▒ da BursaÔÇÖya yerle┼čti.

Bug├╝n ├╝zerinden 26 y─▒l ge├žen son g├Â├ž dalgas─▒, BursaÔÇÖn─▒n demografik, ekonomik ve siyasi a├ž─▒dan b├╝y├╝k bir de─či┼čim ya┼čamas─▒na yol a├žt─▒. Zaten hemen her y├Ânden gelen g├Â├žlerin en ├Ânemli hedef merkezlerinden birine d├Ân├╝┼čen Bursa, son g├Â├žle birlikte belki de Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člang─▒├žtaki iskan politikas─▒na nazire eder gibi ├Âz├╝ne kavu┼čtu. Fakat ┼ču hala bir ger├žek ki BursaÔÇÖn─▒n kalbinin yar─▒s─▒ hala BalkanlarÔÇÖda at─▒yorÔÇŽ

NOT: ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či Bursa ┼×ubesi yay─▒n organ─▒ “├ça─čda┼č”ta yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. 2-7-2015

1,385 Toplam, 1 okuma bug├╝n

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: bilgi@belgeseltarih.com
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒