Do─ču Karadeniz K─▒p├žaklar─▒

Do─ču Karadeniz K─▒p├žaklar─▒

  • Dr. ─░brahim Tellio─člu

ÔÇťVazelon Manast─▒r─▒ kay─▒tlar─▒ndan anla┼č─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla b├Âlgenin h├ókimiyeti Osmanl─▒ Devletine intikal etti─či zaman y├Âredeki Hristiyanlar─▒n yar─▒s─▒ndan fazlas─▒ Yunan k├Âkenli de─čildi. Bunlar─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒ T├╝rk├že isimler ta┼č─▒maktayd─▒. ÔÇŁ

Trabzon Rumlar─▒ ile K─▒p├žaklar aras─▒ndaki yak─▒nla┼čman─▒n resmi ├žer├ževesi hakk─▒nda bilgi ve belge yoktur. Ancak XIV. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒ndan itibaren Trabzon Rum DevletiÔÇÖnin savunmas─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de K─▒p├žaklar eliyle sa─član─▒rken kar┼č─▒l─▒k olarak onlara Trabzon ve ├ževresinde yurtlar verildi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Hem bat─▒dan hem de g├╝neyden T├╝rkmenler taraf─▒ndan ├ževrilen Komnenoslar g├╝neyden ├╝lkelerine ge├ži┼č olabilecek stratejik yerlere K─▒p├žaklar─▒ yerle┼čtirmi┼čtir. B├Âylece TrabzonÔÇÖun savunmas─▒ i├žin ihtiya├ž duyulan asker g├╝c├╝ temin edildi─či gibi K─▒p├žaklar da g├╝ven i├žinde ya┼čayabilecekleri yerler elde etmi┼člerdir.

Trabzon ve ├ževresindeki K─▒p├žak ad─▒ ta┼č─▒yan yerle┼čim birimlerinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒ ├Ânemli savunma merkezleridir. B├Âylece Komnenoslar─▒n TrabzonÔÇÖun ve K─▒p├žaklar─▒n gelece─činde ├Ânemli de─či┼čikliklere yol a├žacak s├╝re├ž ba┼člam─▒┼čt─▒r.

AleksiosÔÇÖun K─▒p├žaklarla akraba olmas─▒ndan sonra Trabzon ve ├ževresindeki K─▒p├žaklarla ilgili kay─▒tlar da ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člar. Komnenoslar i├žerisindeki K─▒p├žak unsurunun ula┼čt─▒─č─▒ g├╝c├╝n en ├╝st seviyesi bir taraf─▒ K─▒p├žak olan hanedan mensuplar─▒d─▒r. II. AleksiosÔÇÖun o─čullar─▒ MikhaelÔÇÖin ikinci ismi Azahutlu (Atakutlu?) GeorgiosÔÇÖun ise Ahpugas (Ak-Bo─ča?) AnnaÔÇÖn─▒n lakab─▒ Anahutlu (Anakutlu?)ÔÇÖdur (Lebeau 1836: 483). Baz─▒ tarih├žiler bu evlili─čin Komnenoslar─▒n G├╝rc├╝lerle akraba olmas─▒n─▒ sa─člad─▒─č─▒ gibi yanl─▒┼č bir kanaate ula┼čm─▒┼čt─▒ (Siharulidze-Manveli┼čvili vd. 1998: 56). Oysa bu ├žocuklar─▒n isimleri K─▒p├žaklar─▒n Komnenos saray─▒ndaki varl─▒─č─▒n─▒n delilidir (Zachariadou 1995: 285 vd).

AleksiosÔÇÖun ├žocuklar─▒ aras─▒nda Trabzon Rum DevletiÔÇÖnin tarihinde en etkili olan Anna AnahutluÔÇÖdur. Babas─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra ortaya ├ž─▒kan karma┼čada taht─▒ ele ge├žirerek bir y─▒l ba┼čta kalm─▒┼čt─▒r. 1341ÔÇÖde T├╝rkmenlerin TrabzonÔÇÖa d├╝zenledi─či ak─▒ndan sonra ba┼č g├Âsteren bunal─▒mda Anna dedesinin yurduna giderek buradan derledi─či bir orduyla iktidar─▒ ele ge├žirmi┼čtir.

Trabzon kaynaklar─▒nda Lazika olarak adland─▒r─▒lan y├Âre K─▒p├žak atabeyli─či idi. K─▒p├žak atabeyli─činin bat─▒daki s─▒n─▒r─▒ Rize/PazarÔÇÖ─▒n hemen g├╝neydo─čusundan ba┼člamaktayd─▒. B├Âlgede Anna KomnenaÔÇÖn─▒n k─▒sa s├╝rede asker├« yard─▒m al─▒p iktidar─▒ ele ge├žirebilece─či tek g├╝├ž K─▒p├žaklard─▒.

Anna Anakutlu Komnena yakla┼č─▒k 15 ay tahtta kald─▒. Bu s├╝re zarf─▒nda neler ya┼čand─▒─č─▒na dair kaynaklara yans─▒yan bir bilgi yoktur. Ancak k─▒sa s├╝re sonra ger├žekle┼čecek baz─▒ olaylar sebebiyle TrabzonÔÇÖda huzurun sa─članamad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. MikhailÔÇÖin o─člu IoannesÔÇÖi ba┼ča ge├žirmek ├╝zere harekete ge├žen muhalifler 4 Eyl├╝l 1342ÔÇÖde ┼čehre h├ókim olmu┼čtu. Ioannes ba┼ča ge├žerken Anna bo─čdurulmak suretiyle ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Ona yak─▒n devlet g├Ârevlileri de s├╝rg├╝ne g├Ânderilmi┼čtir (Miller 2007: 31).

Vaftiz isimleri Hristiyan ikinci isimleri T├╝rk olan bu ├žocuklar─▒n yan─▒ s─▒ra Aleksios devrinden itibaren K─▒p├žak ismi ta┼č─▒yan ailelerin de varl─▒─č─▒na tesad├╝f edilmektedir. 1306 tarihli bir belgede TrabzonÔÇÖda Kamachenos isimli bir aileden bahsedilir (Janssens 1969: 101). Bu isim Kamac─▒ ad─▒n─▒n bozulmu┼č halidir (Bilgin 2000: 90). Kaynaklar Kamac─▒ ailesi Komnenoslar─▒n tarihinde ├Ânemli bir yer tuttu─ču ile ilgili kay─▒tlara sahiptir. Daha AleksiosÔÇÖun tahta ge├žmesinin ├╝zerinden on y─▒l ge├žmeden TrabzonÔÇÖun g├╝├žl├╝ aileleri aras─▒na girmesi dikkate ┼čayand─▒r. AleksiosÔÇÖun ├Âl├╝m├╝nden sonra ba┼č g├Âsteren kar─▒┼č─▒kl─▒klarda bu ailenin ula┼čt─▒─č─▒ konumla ilgili ├žok ├Ânemli bir bilgi vard─▒r.

1335ÔÇÖte ├ž─▒kan bir isyan s─▒ras─▒nda Kamac─▒lar Komnenoslar─▒n s├╝vari ordusuna komuta etmektedir (Miller 2007: 27 vd). Kamac─▒ ailesi yan─▒nda baz─▒ K─▒p├žak ismi ta┼č─▒yan ailelerin Komnenoslardan sonra da b├Âlgede etkili oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Osmanl─▒ tahrir defterlerindeki kay─▒tlara bak─▒l─▒rsa Andronikos Turalis Nikita R├╝stem Yanis Amiras Mirali gibi isimlere sahip baz─▒ ki┼čiler TrabzonÔÇÖun geni┼č m├╝lk sahipleri aras─▒nda yer almaktad─▒r. Bunlar Trabzon Rum Devleti zaman─▒nda ├Ânemli g├Ârevlere getirilmi┼č ki┼čiler olmal─▒d─▒r (Bilgin 2000: 90 vd).

Aleksios d├Âneminde K─▒p├žaklarla kurulan akrabal─▒k ba─č─▒ III. Manuel (1390-1417) d├Âneminde yinelenmi┼čtir. 1377ÔÇÖde G├╝rc├╝ kral─▒ V. BagratÔÇÖ─▒n (1360-1395) k─▒z─▒yla evlenen ManuelÔÇÖin e┼činin annesi K─▒p├žakt─▒. Komnenos kaynaklar─▒ onun ad─▒n─▒ Eudokia olarak kaydetsede as─▒l ad─▒ G├╝lhanÔÇÖd─▒ (Bryer 1975: 136). Ancak bu evlili─čin ayr─▒nt─▒lar─▒ siyasi y├Ân├╝ ya da Trabzon Rumlar─▒na etkileri konusunda bir bilgiye rastlan─▒lamaz.

Trabzon Rum Devleti zaman─▒ndaki K─▒p├žak varl─▒─č─▒ ile ilgili kilise kay─▒tlar─▒ Do─ču Karadeniz tarihini de─či┼čtirecek mahiyettedir. ├ľzellikle Of ve Ma├žka ile alakal─▒ kilise defterleri Komnenoslar d├Âneminde buralara yo─čun bir K─▒p├žak yerle┼čimi oldu─čunu g├Âsterir. OfÔÇÖtaki Solakl─▒ ve B├╝y├╝kdere vadilerinde Osmanl─▒ Devleti zaman─▒ndaki n├╝fusu 10-12.000 haneye ula┼čan Hristiyanlar─▒n T├╝rk k├Âkenli oldu─ču Rum kaynaklar─▒ndan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bu grup XVII. y├╝zy─▒lda ─░slamiyetÔÇÖi benimsemi┼čtir (Nakrakas 2003: 222). OfÔÇÖtan bat─▒ya do─čru ilerlendi─činde K─▒p├žaklar─▒n yo─čun olarak ya┼čad─▒─č─▒ di─čer bir yer olarak Ma├žka kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kar.

Vazelon Manast─▒r─▒ kay─▒tlar─▒ndan anla┼č─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla b├Âlgenin h├ókimiyeti Osmanl─▒ Devletine intikal etti─či zaman y├Âredeki Hristiyanlar─▒n yar─▒s─▒ndan fazlas─▒ Yunan k├Âkenli de─čildi (Bryer 1986: 79 vd). Bunlar─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒ T├╝rk├že isimler ta┼č─▒maktayd─▒ (Shukurov 1996: 77 vd).

1,662 Toplam, 9 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
İlginizi Çekebilir

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

13 Kas─▒m 2019, Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet i├žin yorumlar kapal─▒
Karake├žililer

Karake├žililer

11 Kas─▒m 2019, Karake├žililer i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

4 Kas─▒m 2019, ├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altay Teorisinin Gizemleri

Altay Teorisinin Gizemleri

3 Kas─▒m 2019, Altay Teorisinin Gizemleri i├žin yorumlar kapal─▒
Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

2 Kas─▒m 2019, Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne i├žin yorumlar kapal─▒
20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

2 Kas─▒m 2019, 20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒

Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒

2 Kas─▒m 2019, Bir Yeni┼čehirlinin ─░┼čgal, Milli M├╝cadele ve Cumhuriyet D├Ânemi An─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

31 Ekim 2019, Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri

Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri

28 Ekim 2019, Kafkasya – Tarihi Ge├žmi┼či ÔÇô Etnik-Dini Yap─▒s─▒ ve Terekeme (Karapapah) T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒