Kumlal─▒ Ramazan ReisÔÇÖin Gemisi Korsanlarca nas─▒l zaptedildi?

Kumlal─▒ Ramazan ReisÔÇÖin Gemisi Korsanlarca nas─▒l zaptedildi?

Turhan ÇALAY

1953 Y─▒l─▒nda Bursa ├çal─▒k├ÂyÔÇÖde do─čdu. Evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. ─░lk yaz─▒s─▒ 2012 y─▒l─▒nda BURSAV ÔÇťBursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ ve Kent K├╝lt├╝r├╝ Tarih Vakf─▒ DergisiÔÇÖnde yay─▒nland─▒.
Ara┼čt─▒rmaya ├çal─▒ÔÇÖdan ba┼člad─▒. ├çal─▒ ile ilgili Osmanl─▒ ar┼čiv belgelerinden yola ├ž─▒karak BURSAVÔÇÖda Osmanl─▒ Belgeleri ─▒┼č─▒─č─▒nda Fodra, Tahtal─▒ ve Yaylac─▒k k├Âyleri gibi k├Âylerin tarihlerini yazd─▒. "┼×ehrengiz" ve "BursaÔÇÖda Ya┼čam" dergilerinde ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ yay─▒nland─▒. Osmangazi BelediyesiÔÇÖnin, BursaÔÇÖn─▒n al─▒n─▒┼č─▒ dolay─▒s─▒yla ├ž─▒kard─▒─č─▒ K├Ây Kitaplar─▒ÔÇÖna katk─▒ yapmaktad─▒r. May─▒s 2018ÔÇÖde do─čdu─ču yer olan ÔÇť├çal─▒k├ÂyÔÇŁ├╝n ayn─▒ adla kitab─▒ yay─▒nland─▒. Halen ├ževrede ya┼čayanlar─▒n ÔÇťS─▒ra K├ÂylerÔÇŁ dedikleri ve do─čudan bat─▒ya do─čru birer inci tanesi gibi s─▒ralanm─▒┼č olan; Misi, Demirci, ├çal─▒, Yaylac─▒k, Tahtal─▒, Kayapa, Hasana─ča ve Ak├žalar k├Âylerinin kitab─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Osmanl─▒ca bilmektedir.
E-Posta: turancalay@hotmail.com
Turhan ÇALAY

Venedik Devlet Ar┼čiviÔÇÖnde bulunan 1560 tarihli Osmanl─▒ca belgeye g├Âre hadisenin tespitiÔÇŽ

Osmanl─▒ Devleti’nin denizlerde en g├╝├žl├╝ oldu─ču bir d├Ânemde, Arnavutluk’un Dra├ž kasabas─▒ a├ž─▒klar─▒nda ilgin├ž bir olay ya┼čan─▒r. Kumlal─▒ Ramazan Reis, ticaret yapmak amac─▒yla b├Âlgeye gelmi┼čtir. Denizde seyir halindeyken, Venedikli korsanlar Ramazan Reis’in gemisini zaptederler. Gemide bulunan zeytinya─č─▒, pirin├ž ve di─čer mali ara el koyarlar. O d├Ânemde Venedik ve Osmanl─▒ Devleti aras─▒ndaki ticari anla┼čmaya g├Âre, b├Âyle olaylar ya┼čand─▒─č─▒nda, iki devlet, kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak zarar ve ziyan─▒ tazmin edecektir. Ramazan Reis de hakk─▒n─▒ aramak i├žin Istanbul’daki Venedik Balyosuna /┬áel├žisine ba┼čvurur. G├Âr├╝┼čme anla┼čmayla sonu├žlan─▒r ve Ramazan Reis, 1.100 alt─▒n fori alarak b├╝t├╝n haklar─▒ndan feragat eder. Taraflar, yapt─▒klar─▒ anla┼čmay─▒ ─░stanbul kad─▒s─▒na onaylat─▒rlar. Bu anla┼čman─▒n metni ─░stanbul Balyosu tarafindan Venedik h├╝k├╝metine g├Ânderilir ve olay sonu├žlan─▒r.

Gemlik, Kumlal─▒ Ramazan Reis’le ilgili 1560 y─▒l─▒n─▒n 8 Eyl├╝l tarihinde ─░stanbul kad─▒s─▒ huzurunda, Venedik Balyosu’yla Ramazan Reis’in uzla┼čmas─▒ ve sulh yap─▒lmas─▒yla ilgili belgenin dayanaklar─▒; Yavuz Sultan Selim’in Venedik Devleti’yle yapt─▒─č─▒ antla┼čmalar ve o─člu Kanuni Sultan S├╝leyman’─▒n 1540 y─▒l─▒nda bu ├╝lkeyle yapt─▒─č─▒ ticari antla┼čmalar─▒n─▒n sonucudur. Daha sonra bu ve buna benzer antla┼čmalara “Kapitilasyonlar” denilmi┼čtir.

Kanuni’yle antla┼čmalar yap─▒l─▒rken, karl─▒ ├ž─▒kan taraf─▒n Osmanl─▒ Devleti oldu─ču san─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ Venedik, Osmanl─▒’n─▒n bu antla┼čmay─▒ imzalamas─▒yla, ├╝├ž y─▒l i├žinde 100.000’er alt─▒ndan 300.000 alt─▒n Filori ├Âdemeyi kabul etmi┼čtir. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak ticaret gemileri iki devletin kara sular─▒nda ve limanlar─▒nda, g├╝mr├╝k vermek ┼čart─▒yla (g├╝mr├╝k vergisi %5’tir) her t├╝rl├╝ ticareti yapabileceklerdir. Bu antla┼čma sonucunda her iki taraf, yani Osmanl─▒ Devleti ve Venedik t├╝ccarlar─▒na kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak ticari serbestlik tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Bunlardan ba┼čka bu antla┼čma sonucunda kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak iki ├╝lkenin ticaret gemilerine kar┼č─▒ korsanl─▒k sona erecektir. E─čer herhangi bir olursa; korsanlar─▒n ticaret gemilerine verecekleri her t├╝rl├╝ zarar ve ziyan─▒ iki devletin ├╝stlenece─či kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bundan b├Âyle Venedik, ─░stanbul’da bir Balyos bulundurabilecek ve iki ├╝lke aras─▒ndaki b├╝t├╝n anla┼čmazl─▒klar, Balyosla g├Âr├╝┼č├╝p neticelendirilerek karara ba─članacakt─▒r.

May─▒s 1542 y─▒l─▒ndaki bir olaydan sonra, Osmanl─▒ Kaptan─▒ Deryas─▒ Barbaros Hayrettin Pa┼ča bile, Venedik Balyosu’yla zarar─▒n─▒n kar┼č─▒lanabilmesi i├žin sulh yapmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. May─▒s 1542’de hen├╝z Preveze Deniz Zaferi’nin ├╝zerinden 4 y─▒l bile ge├žmeden, Venedikli korsanlar Barbaros’un i├žerisinde inci ve bunlar gibi de─čerli mallar y├╝kl├╝ iki “Kalita”s─▒n─▒ Filo Kaptan─▒ Murat Reis’le birlikte ele ge├žirmi┼člerdir. Barbaros, bulundu─ču mevki dolay─▒s─▒yla bizzat Venedik Do├žu’yla irtibata ge├žmi┼č, bu konuyla ilgili, Ocak 1543’te Do├ž’a mektup yazsa da, bir netice alamam─▒┼čt─▒r. Araya arac─▒lar sokmu┼č ve bunlar─▒n sonucunda Venedik Do├žu’yla anla┼čarak, zarar─▒ olan 27.750 alt─▒n Filoriyi ─░stanbul’daki Venedik Balyosu’ndan alarak sulh olmu┼čtur.

B├╝y├╝k Kumlal─▒ Ramazan Reis’in maceras─▒na gelirsek; Venedik’in ─░stanbul B├╝y├╝kel├žisi taraf─▒ndan ├╝lkesine g├Ânderilen, Zilhicce 967/8 Eyl├╝l 1560 tarihli ve 86 numaral─▒ belgenin ├Âzeti ┼č├Âyledir: Venedik kapudanlar─▒ndan Contarini’nin sald─▒r─▒s─▒na u─črayarak, gemisiyle birlikte, gemisindeki mallar─▒ da zaptedilen Gemlik Kumlal─▒ Ramazan Reis’in zarar ve ziyan─▒na mahsuben Venedik Balyosu Marino Cavalli’den 1.100 flori (alt─▒n) al─▒p, sulh olduklar─▒na / anla┼čma yapt─▒klar─▒na dair Galata Kad─▒s─▒’n─▒n tescil / kay─▒t belgesi.

Belgenin Latin harflerine ├ževirisi ┼č├Âyledir:
“El-emir fi el hakika, kema-zir fi, El vesika. H─▒rz-─▒ efkar Ab-d├╝lbari, Abd├╝lbaki bin Mehmed Kefevi el mevali ba─člta / balta.

Mehr (i) sebeb (i) tahrir kitab oldur ki; Vilayet-i Anadolu’da kasaba-i Kumla’dan Ramazan Reis ibn-i Recep nam kimesne, meclis-i ┼čer-i ┼čer─▒fde, Venedik Be─čleri’nin vekili ve kaymakam─▒ “Marino Kavalli” nam Balyos’un, kaziye (i) atiyye (i) tasdike bi-ma h├╝ve tarik’├╝l s├╝but, ┼čera ve vekalet-i sabite olan, i┼č bu hamilii’l-Kitap Mikel bin Petro mahzar─▒nda ikrar ve takrir-i meram id├╝b, eyiddi-ki: ‘Bundan akdem Dra├ž nam kasaba kurbunda deryada gel├╝rken, Venedik kapudanla-r─▒ndan Kontarini nam Efrenci gel├╝b, ben├╝m gem├╝m i├žinde nice e┼čyam ile gem├╝m basub, alub, ba’ade ben dahi Asitane-i Saadet’e gel├╝b, arz-─▒ hal itt├╝─č├╝mde, evvel zamanda gem├╝m alub, kab─▒z id├╝b, i├žinde olan esbablardan zeytinya─č─▒ ve pirin├ž ve sair olan esbab─▒ zayi olmak ile haliya, mezburun Venedik Be─člerinin vekili olan merkum Balyos’un yedinden cemmi gem├╝m i├žinde olub, zayi olan esbab─▒m mukabelesinde 1.100 tam altun Flori alub, kabz id├╝b, zikr olan gem├╝m i├žinde olub, zayi olan esbaba m├╝teallik merkum Balyos’un vekillerinin zimmetlerin ibra’a ilam ile ibra ve iskat ettim’. ‘┼×ol vech ├╝zere ki, kaziyen mezbureye m├╝teallik mezkurlar ile minba’ d davam dahi vak─▒a olursa, And el-h├╝k├╝m mesmu-u olmaya didik de’; Mesfur Mikeli bil-muvacehe tasdik id├╝b, ma vak─▒a g─▒b-el taleb ketb olunub, yedine defa’a olundu. Ad─▒; El Hace bi zikir mecra-i ola. Tahriren fi evas─▒t Zilhuice (Zilhicce), min ┼čehvar. Sene; seba ve sittin ve tesamiye?” ┼čuhud-├╝l hal: ‘Mehmed ├çelebi ibni Kas─▒m el Katib’ ve ‘Mustafa bin Ali’ ve ‘H├╝seyin bin Abdullah’ ve ‘Keyvan bin Abdullah’ ve `Graham min El-Hazrin’ ve ‘Ali Dede bin┬á Mehmed’ ve ‘Ali bin H├╝seyin’ ve ‘Hamza bin Abdullah’ ve ‘Muslihiddin bin Sinan’ ve ‘El-Hac Ferruh bin Abdullah’.”

Kaptan-─▒ Derya Barbaros Hayrettin Pa┼ča

De─čerlendirme ve Sonu├ž

Gemlikli reislerin o g├╝nk├╝ gemilerle uzak diyarlara gidip ticaret yapabilmeleri dikkat ├žekicidir. Bu d├Ânemde Bursa ├žok ├Ânemli ├╝retim ve ticaret merkeziydi. Mudanya, Gemlik, Kumla ve E┼čkel limanlar─▒ Venedik gemileri-nin yana┼čt─▒─č─▒ limanlard─▒. Bunun sebebi; o y─▒llar, Osmanl─▒ Devleti’nin denizde donanmas─▒n─▒n, karada ordusunun en g├╝├žl├╝ oldu─ču y─▒llard─▒r. Akdeniz adeta bir T├╝rk G├Âl├╝ gibidir. Venedik’le yap─▒lan antla┼čmalardan do─čan g├╝ven ortam─▒, kar┼č─▒l─▒kl─▒ yap─▒lan ticaretin ├╝st seviyeye ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Ara s─▒ra baz─▒ m├╝nferit olaylar da meydana gelmektedir. Bunlardan biri de Ramazan Reis’in ba┼č─▒na gelen olayd─▒r. Bu olaydan 30 y─▒l ├Ânce, Osmanl─▒ Ar┼čiviinde bulunan 1530 tarihli ve 166 numaral─▒ ─░cmal Defteri bizlere bir fikir vermektedir. 1530 y─▒l─▒nda, Kumla ve Karacalar’da 52 evli erke─če kar┼č─▒l─▒k, 55 yeti┼čkin bekar erke─čin bulun-mas─▒, baz─▒ ba┼čka sebepler olsa da, en ├Ânemli sebebinin aylarca a├ž─▒k denizlerde seyahat eden ve belki de evine y─▒lda bir kez ancak u─črayabildi─činden, evlenmeye f─▒rsat bulamayan denizcilerin ├žoklu─čundan oldu─čunu d├╝┼č├╝n-d├╝rmektedir. Gemlik K├Ârfezi’nin ├ževresinde, bilhassa Samanl─▒ Da─člar─▒’nda o y─▒llardaki ah┼čap gemileri yapmak i├žin kereste elde edilen k─▒ymetli a─ča├žlar vard─▒. Bunlar─▒n varl─▒─č─▒n─▒, ayn─▒ devirde tutulan “M├╝himme Defterleri”ndeki kay─▒tlardan anl─▒yoruz. En iyi gemi k├╝re─či yapmaya uy-gun g├╝rgen a─ča├žlar─▒ bu da─člarda bulunurmu┼č. Kanuni, bunlar─▒n kesilmesine engel olunmas─▒ i├žin, ├ževredeki b├╝t├╝n kad─▒lara ferman yazm─▒┼čt─▒r. Kios’a Gemil├╝k / Gemlik ad─▒n─▒n verilmesi ve burada ├že┼čitli ticaret gemileri ve Osmanl─▒ Devleti’ne ├ža─č─▒n─▒n en b├╝y├╝k sava┼č gemileri olan kalyonlar─▒n yap─▒lmas─▒ bo┼čuna de─čildir. Gemlik’in T├╝rkler taraf─▒ndan ele ge├žirilmesinde denizcilerin b├╝y├╝k pay─▒ vard─▒r. K├Ârfezdeki sahillerde k├Âyler kuran bu denizcilerin torunlar─▒n─▒n uzak deryalara a├ž─▒l─▒p ticaret yapmalar─▒ normal kar┼č─▒lanmal─▒d─▒r.

Sonu├ž: Kumlal─▒ Ramazan Reis, 1.100 alt─▒n Floriyi al─▒p, hakk─▒na raz─▒ olmu┼čtur.

290 total views, 1 views today

Turhan ÇALAY

Turhan ÇALAY

1953 Y─▒l─▒nda Bursa ├çal─▒k├ÂyÔÇÖde do─čdu. Evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. ─░lk yaz─▒s─▒ 2012 y─▒l─▒nda BURSAV ÔÇťBursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ ve Kent K├╝lt├╝r├╝ Tarih Vakf─▒ DergisiÔÇÖnde yay─▒nland─▒. Ara┼čt─▒rmaya ├çal─▒ÔÇÖdan ba┼člad─▒. ├çal─▒ ile ilgili Osmanl─▒ ar┼čiv belgelerinden yola ├ž─▒karak BURSAVÔÇÖda Osmanl─▒ Belgeleri ─▒┼č─▒─č─▒nda Fodra, Tahtal─▒ ve Yaylac─▒k k├Âyleri gibi k├Âylerin tarihlerini yazd─▒. "┼×ehrengiz" ve "BursaÔÇÖda Ya┼čam" dergilerinde ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ yay─▒nland─▒. Osmangazi BelediyesiÔÇÖnin, BursaÔÇÖn─▒n al─▒n─▒┼č─▒ dolay─▒s─▒yla ├ž─▒kard─▒─č─▒ K├Ây Kitaplar─▒ÔÇÖna katk─▒ yapmaktad─▒r. May─▒s 2018ÔÇÖde do─čdu─ču yer olan ÔÇť├çal─▒k├ÂyÔÇŁ├╝n ayn─▒ adla kitab─▒ yay─▒nland─▒. Halen ├ževrede ya┼čayanlar─▒n ÔÇťS─▒ra K├ÂylerÔÇŁ dedikleri ve do─čudan bat─▒ya do─čru birer inci tanesi gibi s─▒ralanm─▒┼č olan; Misi, Demirci, ├çal─▒, Yaylac─▒k, Tahtal─▒, Kayapa, Hasana─ča ve Ak├žalar k├Âylerinin kitab─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Osmanl─▒ca bilmektedir. E-Posta: turancalay@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒