Ya─čan ├ťM─░T ├ľZVER─░
Ya─čan ├ťM─░T  ├ľZVER─░
Man Adas─▒ ve Kafkasya
  • 05 Temmuz 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Ya─čan ├ťmit ├ľzveri /

Man Adas─▒ aniden gelip oturdu g├╝ndemimize. ┼×imdiye kadar pek bilinmeyen bu adan─▒n Kelt ├Âncesine dayanan b├╝y├╝l├╝ k├╝lt├╝r├╝, bilim ve sanat ├ževrelerinin her zaman ilgisini ├žekmekle birlikte pek bilinmiyordu. Asl─▒nda, adan─▒n ├Âld├╝kten sonra yeniden canland─▒r─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lan dili de Kelt ├Âncesi halk─▒n da miras─▒n─▒ ta┼č─▒yan ─░r k├Âkenli farkl─▒ bir dildir.

Ancak biz, aday─▒ yukar─▒da belirtilen ├Âzellikleri nedeniyle de─čil, bir Abaza klan─▒yla ayn─▒ olan ad─▒ ve simgesi nedeniyle tart─▒┼č─▒yoruz. Kimilerine g├Âre bu halk ve k├╝lt├╝r ├çerkeslerle ili┼čkilidir, kimilerine de g├Âre de b├Âyle bir ili┼čkinin m├╝mk├╝n├╝ yoktur. Bu ay, dizi yaz─▒ya ara verip bu g├╝ncel konuyu ele almak istiyorum.

Konuyu ayd─▒nlatmak amac─▒yla, ilk ├Ânce etnik halklar i├žin ad ve simgenin ├Ânemi ├╝zerinde durulacak, ikinci olarak Bat─▒ Avrupa ve Kafkasya aras─▒nda etnik ya da k├╝lt├╝rel bir ili┼čkinin m├╝mk├╝n olup olmad─▒─č─▒ incelenecek, ├╝├ž├╝nc├╝ olarak ise ÔÇťMan/MaanÔÇŁ ad─▒n─▒n yaz─▒l─▒ kaynaklarda ge├žip ge├žmedi─či ara┼čt─▒r─▒lacak, son olarak da ÔÇťMa ve MaanÔÇŁ ad─▒n─▒n Abaza dilindeki anlam─▒n─▒n ├╝zerinde durulacakt─▒r.

Konunun ├žok kapsaml─▒ oldu─čunu, detayl─▒ bir ara┼čt─▒rman─▒n ├╝├ž-be┼č kitap boyutunda olaca─č─▒n─▒, ├žal─▒┼čmam─▒zda konunun ├žok genel ve y├╝zeysel ┼čekilde ele al─▒narak yaln─▒zca ba─člant─▒lar─▒n g├Âsterilece─čini, ├žok fazla eksi─činin bulunaca─č─▒n─▒ belirtmem gerekmektedir.

Ad ve Simgenin ├ľnemi

Yaz─▒lar─▒m─▒ takip edenlerin ├žok iyi bilece─či gibi etnik adlar ├╝zerinde s─▒k├ža duruyorum, ├ž├╝nk├╝ Ortado─ču co─črafyas─▒ndaki pek ├žok eski halk─▒n ya da tarihi yerin ad─▒ Adige-Abaza klan adlar─▒yla ├žak─▒┼čmaktad─▒r. Buna ├Ânem veriyorum, ├ž├╝nk├╝ sosyal bilimcilere g├Âre genelde adlar, ├Âzelde ise nehir, da─č tanr─▒ ve klan adlar─▒ ├žok ├Ânemlidir.

Bottero, Smith, Thomson gibi yazarlar─▒n adlara verdikleri ├Ânem ├╝zerinde ├žok durdu─čum i├žin tekrarlam─▒yor, ilgilenen okurlar i├žin kitaplar─▒n─▒ kaynak├žada belirtmekle yetiniyorum.

Antik d├╝┼č├╝n├╝┼čte ad ve sembol ayn─▒ ┼čeydir; ad sesle, sembol ┼čekille ayn─▒ kutsal ├Âz├╝ ifade eder. Klan ad─▒ ve sembol├╝nde klan─▒n soy mitine ili┼čkin mitolojik mesajlar gizlidir. Klan ad─▒ ├žo─ču kez, klan─▒n ├žoktan ├Âl├╝p tanr─▒lara kar─▒┼čm─▒┼č ilk kutsal atas─▒n─▒n ad─▒d─▒r, simge de ayn─▒ kutsal gizin ┼čekille ifadesidir.

Klan ayinlerinde s─▒k├ža dillendirilen soy miti, klan ├╝yelerinin etnik ba─člar─▒n─▒, yarad─▒l─▒┼člar─▒n─▒, kozmostaki ve d├╝nyadaki yerlerini, soylar─▒n─▒n k├Âkenini, ni├žin bu ad─▒ ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒, ac─▒lar─▒n─▒, sevin├žlerini ve kaderlerini a├ž─▒klar. S─▒k├ža tekrarlanan ayinlerde bireyin zihni ve duygular─▒ mitolojik mesajlarla damgalan─▒r, birey kendi benli─čini yok ederek toplumsal g├Âvdenin bir par├žas─▒, bir organ─▒ haline gelir. Birey grupla b├╝t├╝nle┼čmekten mutluluk duyarken, grup da yeni bir ya┼čam enerjisine kavu┼čur, b├╝y├╝k bir sinerji yarat─▒l─▒r.

Mitolojik mesajlar─▒n do─čru ┼čekilde iletilmesi, grubun ├╝yeleri taraf─▒ndan hi├ž sorgulanmadan co┼čku ve inan├žla kabul edilmesi, toplumsal grup i├žin ya┼čamsal ├Ânemde oldu─čundan s├Âz yeterli g├Âr├╝lmez, mesaj daha ├žok, toplumsal grup├ža bilinen ve ayn─▒ anlam y├╝klenen sembollerle iletilir. (Campbell-1994, s.15)

Man adas─▒n─▒n sembol├╝yle ayn─▒ olan ├çerkes klan─▒ MaanÔÇÖ─▒n (daha ├Ânce de yazd─▒─č─▒m gibi ├çerkesler soy toplumunun temel ├Âzelliklerini halen s├╝rd├╝r├╝rler) sembol├╝n├╝ yukar─▒daki g├Âr├╝┼čler ├žer├ževesinde de─čerlendirmek gerekmektedir. Ancak ayr─▒nt─▒l─▒ bir de─čerlendirme yapmak bu yaz─▒n─▒n kapsam─▒n─▒ ├žok a┼čacakt─▒r. O nedenle bu simgeyi neolitik k├╝lt├╝rdeki ana tanr─▒├ža k├╝lt├╝ ve ├Âlen dirilen tanr─▒ inanc─▒yla ili┼čkilendirdi─čimi, Ege-Anadolu k├Âkenli olarak de─čerlendirdi─čimi belirtmekle yetinece─čim.

Avrupa ile Ortado─ču Aras─▒ndaki Halk G├Â├žleri

Bilim adamlar─▒ d├╝nyan─▒n ├že┼čitli b├Âlgelerinde ya┼čayan halklar─▒n k├╝lt├╝rel k├Âkenlerinin ayn─▒ oldu─čunu, k├╝lt├╝rel s├╝reklili─čin en eski ├ža─člardan itibaren devam etti─čini saptad─▒lar. Leo FrobeniusÔÇÖun ileri s├╝rd├╝─č├╝ yay─▒l─▒m kuram─▒ bu k├╝lt├╝rel s├╝reklili─či do─čru ┼čekilde a├ž─▒klamaktad─▒r.

Kabul g├Âren g├Âr├╝┼če g├Âre d├╝nyam─▒zda ├╝├ž b├╝y├╝k halk g├Â├ž├╝ ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Birinci g├Â├žle, Bat─▒ Afrika ya da Ortado─čuÔÇÖda bir merkezde ortaya ├ž─▒kan Homo Sapiens Sapiens Avustralya ve Amerika dahil b├╝t├╝n d├╝nyaya yay─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░kinci g├Â├žle zaman─▒m─▒zdan 35.000 y─▒l ├Ânce Bask b├Âlgesinde geli┼čen uzman avc─▒ k├╝lt├╝r├╝ (Akdeniz halk─▒n─▒n k├╝lt├╝r├╝), zaman─▒m─▒zdan 10-12.000 y─▒l ├Ânce do─čuya do─čru yay─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á M├ľ 7.500 y─▒llar─▒ndan itibaren Ortado─čuÔÇÖda (Filistin, Suriye, Anadolu, Mezopotamya ve Zagroslarda) geli┼čmeye ba┼člayan Neolitik k├╝lt├╝rse, yine halk g├Â├ž├╝yle do─čuya ve bat─▒ya yay─▒larak be┼č bin y─▒l sonra M├ľ 2.500 y─▒llar─▒nda Atlantik ve ├çinÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

Frobenius, Bask b├Âlgesindeki k├╝lt├╝r├╝n do─čuya yay─▒lmas─▒n─▒ ÔÇťDo─ču-Bat─▒ Sarkac─▒ÔÇŁ, Neolitik k├╝lt├╝r├╝n bat─▒ya yay─▒lmas─▒n─▒ ise ÔÇťBat─▒-Do─ču Sarkac─▒ÔÇŁ ad─▒yla adland─▒rmaktad─▒r.

Magan ├ťlkesi

S├╝mer tabletlerinde ÔÇťMaganÔÇŁ adl─▒ bir halkla kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. S├╝merÔÇÖle ticaret yapan bu halk─▒, bilim adamlar─▒ M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ birle┼čtiren ÔÇťAha-ManÔÇŁ adl─▒ ilk firavun soyuyla ├Âzde┼čle┼čtirirler. (Kramer, s.89-363) ÔÇťAha-Man ya da Man-AhaÔÇŁ, M─▒s─▒rÔÇÖda kullan─▒lan bi├žimdir. Yunanca bi├žim ManesÔÇÖdir. ÔÇťAhaÔÇŁ ad─▒ kral olduktan sonra al─▒nan Horus unvan─▒d─▒r. MAN (Maan) ad─▒ kral soyunun as─▒l ad─▒d─▒r.┬á Bu ilk soyun Mezopotamya ve Filistin ile ili┼čkilerini g├Âsteren ├žok say─▒da kan─▒t vard─▒r. (D. Brewer, E.Teeter; s.41) Mezopotamya ├╝zerinden gelerek M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ fethettikleri kabul edilmektedir.

Aha-Man, Memphis (Memfis) kentini kurdu ve ├╝lkeyi MemphisÔÇÖten y├Ânetti.

Aha/Ah─▒ÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n Abaza dilinde ÔÇťasil, prens, kralÔÇŁ anlam─▒na geldi─čini, Adige dilindeki, ÔÇťp─▒┼č─▒ÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n tam kar┼č─▒l─▒─č─▒ oldu─čunu eklersem, bir ili┼čki olup olamad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmez misiniz?

Mana/Mania ├ťlkesi

Asur tabletlerinde Mana adl─▒ bir halk Urmiye G├Âl├╝ civar─▒nda ya┼čayan bir halk olarak kay─▒tlara ge├žmektedir. Asur kral─▒ 2. Sargon M.├ľ 714 y─▒l─▒nda Mannai ├╝lkesine sefer yapm─▒┼čt─▒r.

 Pers Kralları Ahamnlar

ÔÇťPers kral soyu da Aha-Man/Aha-Maan ad─▒n─▒ kullan─▒r!.. Bu ad─▒n yunanl─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼č bi├žimi Ahamani┼č/Ahameni┼čÔÇÖtir. Ahamanlar, Hint-Avrupal─▒lara egemen olarak b├╝y├╝k bir imparatorluk kuran bir ├çerkes soyu gibi durmaktad─▒r.

Minos Halk─▒ ve Manes

ÔÇťMinosÔÇŁ, GiritÔÇÖin efsanevi kral─▒d─▒r.┬á Baz─▒ bilim adamlar─▒ MinosÔÇÖla M─▒s─▒r kral─▒ Manes aras─▒nda bir ili┼čki oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedirler. Bir Manes de AnadoluÔÇÖda vard─▒r. Bu Manes, yerli Lidya tanr─▒s─▒ MEN/MEEN ile e┼čit tutulur. Efsaneye g├Âre Lidyal─▒lar─▒n ilk kral soyu ManesÔÇÖin ├žocuklar─▒d─▒r ve bu nedenle Lidyal─▒lar, HomerosÔÇÖta ÔÇťMeonÔÇŁ ad─▒yla an─▒l─▒rlar. Daha ├Ânce yazd─▒m, burada da belirteyim, ÔÇťHomeros, MaanÔÇÖ─▒n o─čludur.ÔÇŁ

Bilge Umar, Manes ad─▒n─▒n ├Âz bi├žiminin ÔÇťManÔÇŁ olabilece─či g├Âr├╝┼č├╝ndedir. Afif Erzen ise Manes ve Ay tanr─▒s─▒ Men ile Manes adlar─▒n─▒n ayn─▒ k├Âkenden geldi─čini ve AnadoluÔÇÖda belki de M├ľ 3. binden itibaren varoldu─čunu iddia etmi┼čtir (Belleten, cilt 17, s.14, 1953)

Antik yazar DionysosÔÇÖa g├Âre Manes, toprak ana (ge/gaia) ile ZeusÔÇÖun o─čludur. ManesÔÇÖin Kotys (Khot), Atys(Ati) adl─▒ iki o─člu olmu┼čtur. KotysÔÇÖin┬á Asias (Asya, A┼čuva) adl─▒ bir o─člu vard─▒r; AtysÔÇÖin Kar, Lydos, Misos (M─▒┼ča, Masa) ve Tyrsenos (Etr├╝sk). Adlar─▒n─▒ ta┼č─▒yan d├Ârt o─člu bulunmaktad─▒r. Lidyal─▒ ManesÔÇÖi Hint Mitolojisindeki Manu ile (dolay─▒s─▒yla tufan ve NuhÔÇÖla) e┼čitleyen g├Âr├╝┼čleri de belirttikten sonra, Etr├╝sklerde di─čer ad─▒ Man olan Manes adl─▒ bir yer alt─▒ tanr─▒s─▒n─▒n var oldu─čunu da belirtmemiz gerekmektedir.

ÔÇťMaÔÇŁ Ad─▒ndaki Tanr─▒├ža

AnadoluÔÇÖnun ana tanr─▒├žas─▒ KibeleÔÇÖnin KapadokyaÔÇÖda ÔÇťMaÔÇŁ ad─▒yla an─▒lmas─▒ da konumuz a├ž─▒s─▒ndan ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Kibele, ├╝├žlek bir tanr─▒├žad─▒r; tesad├╝f m├╝d├╝r, bilimde b├Âyle ÔÇťtesad├╝fler o─član m─▒d─▒rÔÇŁ bilemem, ancak Abaza dilinde ÔÇťK─▒paÔÇŁ ├╝├ž, ÔÇťlaÔÇŁ g├Âz, ÔÇťK─▒pa-laÔÇŁ ├╝├ž g├Âz anlam─▒na gelmektedir. K─▒palaÔÇÖn─▒n ├╝├žlekli─činin k├Âkeninde Hattilerdeki ├╝├ž d├╝nya (g├Âky├╝z├╝, yery├╝z├╝ ve yeralt─▒) inanc─▒ bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca K─▒pala, do─čum, ya┼čam ve ├Âl├╝m├╝n (yeniden do─ču┼čun) efendisidir; toprak anad─▒r.

Arkaik Ortado─ču ve Kafkasya

S├╝mer, Elam, Girit, Hurri ve Hatti medeniyetleri ├že┼čitli yazarlar taraf─▒ndan KafkasyaÔÇÖn─▒n eski otokton k├╝lt├╝rleriyle hep kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, ili┼čkili olduklar─▒ hep savunulmu┼čtur. S├╝mer d─▒┼čar─▒da b─▒rak─▒l─▒rsa yukar─▒da say─▒lan di─čer d├Ârt medeniyetle Kafkasyal─▒lar aras─▒ndaki ili┼čki b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kabul g├Ârmektedir. George Thomson, Troyal─▒lar─▒n Kafkasya as─▒ll─▒ olduklar─▒n─▒, bir kollar─▒n─▒n da ElamÔÇÖda ya┼čad─▒─č─▒n─▒ savunmu┼čtur. Hitit belgelerinde de Troya A┼×UVA konfederasyonu i├žinde yer almaktad─▒r.

Bu ili┼čkileri ayr─▒nt─▒l─▒ ┼čekilde incelemek isteyenler i├žin, Ruslan BetrozovÔÇÖun ÔÇť├çerkeslerin Etnik TarihiÔÇŁ adl─▒ eseri ├Ânemli bir kaynakt─▒r.

Ortado─ču ve ─░rlanda

Paleolitik d├Ânemde ─░rlandaÔÇÖda yerle┼čim olmam─▒┼čt─▒. Adaya ilk kez ilk kez ÔÇťmezolitik d├Ânem olarak bilinen ─░lk Ta┼č ├ça─č─▒ ile Yeni Ta┼č ├ça─č─▒ÔÇÖn─▒n aras─▒ndaki karanl─▒k d├ÂnemdeÔÇŁ ula┼č─▒ld─▒. ─░klimdeki de─či┼čiklikler nedeniyle ko┼čullar de─či┼čmi┼č Bask b├Âlgesinde d├╝nyan─▒n en ileri Paleolitik uygarl─▒─č─▒n─▒ yaratan halklar, eskisi gibi av yapamaz hale gelerek g├Â├že ba┼člam─▒┼člard─▒. Kalan gruplarsa g─▒dalar─▒n─▒ ormandan ve denizden elde ediyorlar, balina, mors ve ay─▒ bal─▒─č─▒ avl─▒yorlard─▒. ─░┼čte bu d├Ânemde, ├žok g├╝├žl├╝ olas─▒l─▒kla Bask ├╝lkesindeki insanlar (Akdeniz halk─▒) ─░rlandaÔÇÖya ula┼čt─▒lar, ama yerle┼čmediler. (Campbell-1992, s.32)

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Muhammed Emin'in Ruslara s─▒─č─▒nmas─▒ - ├çerkes Ulusal Meclisi

Joseph Campbell ÔÇťBat─▒ MitolojisiÔÇŁ adl─▒ eserinde Bat─▒ Mitolojik d├╝┼č├╝ncesinin kayna─č─▒n─▒n Anadolu, Suriye, Filistin, Kuzey Irak ve ─░ranÔÇÖda bulundu─čunu, do─čuya ve bat─▒ya do─čru ilerleyerek M├ľ 2500ÔÇÖde iki okyanusa ula┼čt─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klar. ─░rlandaÔÇÖda kal─▒c─▒ yerle┼čimler de bu tarihlerde g├Âr├╝lmektedir.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu s─▒rada ─░rlanda ├žok ├žekiciydi. At─▒n ─▒rmaklarda par─▒ld─▒yordu. Ada, o d├Ânemde alt─▒dan da k─▒ymetli olan bak─▒r y├Ân├╝nden de zengindi. M.├ľ 2000 y─▒llar─▒ civar─▒nda Giritlilerin ─░spanya ├╝zerinden ─░rlandaÔÇÖya ula┼čt─▒klar─▒, ayn─▒ y─▒llarda ─░rlanda k├Âkenli bak─▒r─▒n kara yoluyla Orta Avrupa ├╝zerinden TroyaÔÇÖya getirildi─či ileri s├╝r├╝lmektedir.

EgeÔÇÖdeki DanaoÔÇÖlar─▒n M.├ľ 1500 y─▒llar─▒nda karadan Danimarka ├╝zerinden; Giritlilerin ise 2000-1500 y─▒llar─▒ aras─▒nda denizden ─░rlandaÔÇÖya g├Â├ž ettiklerini g├Âsteren ├žok say─▒da kan─▒t bulunmaktad─▒r.

Keltler ise ─░rlandaÔÇÖya ilk kez M├ľ 500 y─▒llar─▒nda ula┼čm─▒┼člard─▒r. Campbell, bu nedenle ─░rlanda k├╝lt├╝r├╝n├╝n Aryan, Germen, Kelt ataerkil k├╝lt├╝rlerinden farkl─▒ oldu─čunu belirtir.┬á Kelt ├Âncesi ─░rlanda k├╝lt├╝r├╝ anaerkildir, Ortado─ču k├╝lt├╝r├╝yle benze┼čir.┬á Akdeniz k├╝lt├╝r birli─činin bir koludur. Bu ├╝lkenin b├╝y├╝l├╝ ve gizemli mitolojisi, di─čer Avrupa mitolojilerinden olduk├ža farkl─▒d─▒r. Bu nedenlerle olsa gerek, Campbell ─░rlandaÔÇÖy─▒ ÔÇťKirkeÔÇÖnin adas─▒ÔÇŁ olarak niteler.

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, d├Ân├╝p dola┼č─▒p ayn─▒ yere geldik: KafkasyaÔÇÖya, KolkhisÔÇÖe!… ├ç├╝nk├╝ Kirke, Kafkasyal─▒ g├╝ne┼č tanr─▒s─▒ HeliosÔÇÖun k─▒z─▒d─▒r. Kolkhis kral─▒ Aietes ile Girit kral─▒ MinosÔÇÖun e┼či PasiphaeÔÇÖn─▒n da k─▒z karde┼čidir.

AietesÔÇÖin babas─▒ olan Kafkasya g├╝ne┼č tanr─▒s─▒ Helios, Olympos ├Âncesi Titanlar ku┼ča─č─▒ndand─▒r. Soyu daha sonraki d├Ânemlerde GiritÔÇÖte Rhae, AnadoluÔÇÖda K─▒bele haline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len yer Tanr─▒├ža Gaia ile g├Âk├╝n ki┼čile┼čtirilmi┼č ┼čekli olan OuranosÔÇÖa (UranosÔÇÖa) dayan─▒r.┬á Babas─▒ Titan tanr─▒lardan Hyperion, annesi Titanid (Titan k─▒z─▒) Theia ya da Ay Tanr─▒├žas─▒ EuryphaissaÔÇÖd─▒r. ┼×afak Tanr─▒├ža Eos ile Ay Tanr─▒├ža Selene, HeliosÔÇÖun k─▒z karde┼čleridir.

Kolkhis ve Rodos mitolojisi, ─░rlandaÔÇÖn─▒n arkaik mitolojisine ├žok benzedi─činden ├╝zerinde biraz daha durmak gerekmektedir.

Rodos adas─▒ HeliosÔÇÖun m├╝lk├╝yd├╝. Helios, adada ya┼čayan Rhode adl─▒ Nympha (ki PoseidonÔÇÖun k─▒z─▒d─▒r) ile evlendi ve yedi o─člu oldu. Bunlar yery├╝z├╝n├╝n en b├╝y├╝k g├Âk bilimcileri olarak kabul edilir.

Rodos adas─▒, ayn─▒ zamanda Cameira, Ialysa ve Linda adlar─▒yla da an─▒lan┬á┬á ay tanr─▒├žas─▒ DanaeÔÇÖnin adas─▒d─▒r. Danae, bir Pelasg tanr─▒├žas─▒d─▒r, daha sonraki d├Ânemde erille┼čtirilmi┼č, Belus o─člu DanausÔÇÖa d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Danao halk─▒n─▒n anas─▒d─▒r; TeselyaÔÇÖya kadar olan b├Âlgede tap─▒ld─▒. Ayn─▒ tanr─▒├ža ÔÇťDanaÔÇŁ ad─▒yla ─░rlandaÔÇÖda da g├Âr├╝lmektedir.

Man adas─▒na ad─▒n─▒ veren ─░rlanda deniz tanr─▒s─▒ Manannan Mac Lir PoseidonÔÇÖun de─či┼čik ┼čeklidir. Poseidon ise Rodos adas─▒ ile ili┼čkilidir; RodosÔÇÖun yerlisi olan efsanevi Telkhinler taraf─▒ndan yeti┼čtirilmi┼č ve k─▒z karde┼čleri Halia ile evlenmi┼čtir.

Telkhinler yar─▒ insan, yar─▒ bal─▒k (y─▒lan) bi├žiminde varl─▒klard─▒. Bak─▒┼člar─▒ k├Ât├╝l├╝l├╝k doluydu. T─▒pk─▒ Manannan gibi k─▒l─▒ktan k─▒l─▒─ča girebilirlerdi. Sihirbaz olduklar─▒ndan kar, ya─čmur, dolu ya─čd─▒rma g├╝c├╝ne sahiptiler. (Grimal, s.754)

─░rlandaÔÇÖda ya┼čayan Kelt ├Âncesi Tuatha de Danaan halk─▒n─▒n b├╝y├╝c├╝leri olan Sidler (Sidheler) telkhinlerle ayn─▒ ├Âzelliklere sahiptir. Adlar─▒ da ilgin├ž ┼čekilde Kafkasya Pakh/Ub─▒kh kabilesinin b├╝y├╝k klanlar─▒ndan Sidlerin ad─▒yla ayn─▒d─▒r. Sid klan─▒ arkaik AnadoluÔÇÖda, Telkhinlerle ayn─▒ b├Âlgede g├Âr├╝lmektedir. Bu ili┼čkiler nedeniyle ─░rlandaÔÇÖdaki ÔÇťSidÔÇŁ ad─▒n─▒n, b├╝y├╝c├╝l├╝kle u─čra┼čan bir Tuatha de Danaan klan─▒n─▒n ad─▒ olmas─▒n─▒ b├╝y├╝k olas─▒l─▒k olarak g├Âr├╝yorum. Danaan halk─▒ yenildikten sonra klan ad─▒ unutulmu┼č, b├╝y├╝c├╝lerin sanatlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirdikleri tepelere bu ad verilmi┼č olmal─▒d─▒r.

─░rlandaÔÇÖda ÔÇťCaer sidiÔÇŁ ad─▒yla an─▒lan ├žok say─▒da perili b├╝y├╝c├╝ tepesi bulunmaktad─▒r. Bunlar yuvarlak h├Ây├╝k kalelerdir. Bunlar─▒n en b├╝y├╝─č├╝ bug├╝n New Grange ad─▒yla bilinmektedir. Tuatha de DanaanÔÇÖ─▒n baba tanr─▒s─▒ DagdaÔÇÖn─▒n burada ya┼čad─▒─č─▒ kabul edilmektedir. Bu h├Ây├╝k (an─▒t mezar) on be┼č metre y├╝ksekliktedir, elli bin ton kadar k├╝├ž├╝k kuartz ta┼čtan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. M.├ľ 2100 y─▒llar─▒nda in┼ča edildi─či san─▒lmaktad─▒r. (Gravers, s.183)

Man adas─▒nda da kad─▒n b├╝y├╝c├╝ BlanaidÔÇÖin b├╝y├╝l├╝ bir kalesi bulunmaktad─▒r. Eski ─░rlanda gelene─činde bu sihirli kaleler ├Ân├╝ne konulan tekerleklerle korunurdu. Man adas─▒ndaki b├╝y├╝l├╝ kale de b├Âyle bir tekerlekle korunmaktad─▒r. Tekerlek durmad─▒k├ža kimse kaleye giremez!

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bursa-Yeni┼čehir'in ├çerkes Kavakl─▒ K├Ây├╝

Mitolojik inanca g├Âre, Keltlere yenilen Tanr─▒├ža DanaÔÇÖn─▒n halklar─▒ perili Sid tepelerine ka├žm─▒┼člard─▒r.┬á Man adas─▒na ad─▒n─▒ veren ─░rlanda deniz tanr─▒s─▒ Manannan (tam ad─▒ Manannan Mac Lir), onlar─▒ korumas─▒na al─▒p insanlar i├žin g├Âr├╝nmez yapm─▒┼čt─▒r. CampbellÔÇÖin deyimiyle bu halklar, ÔÇťBug├╝nk├╝ ─░rlanda k├Âyl├╝l├╝─č├╝n├╝n, Sidhe ve Shee halklar─▒, Peri Evsahibi, Peri S├╝varisidirler.ÔÇŁ

Kafkas Halk─▒ Maanlar

Bu saptamalardan sonra, Man ad─▒n─▒n Kafkasya ile ili┼čkili olup olmad─▒─č─▒n─▒ inceleyebiliriz.

B├╝y├╝kaÔÇÖya g├Âre, ÔÇťMaÔÇŁ, Abhazlarda ÔÇťegemen, sahip, h├╝k├╝mdarÔÇŁ anlam─▒na gelmektedir. ÔÇťAmaÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ ise, ÔÇťen egemen, en ├╝st├╝n,ÔÇŁ anlam─▒ndad─▒r. ÔÇťManÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ B├╝y├╝ka ÔÇťMaÔÇÖn─▒n di┼čil ┼čekliÔÇŁ olarak niteler, ÔÇťMelike, tanr─▒├žaÔÇŁ olarak a├ž─▒klar. ÔÇťMa-n─▒=Ma-a-n─▒ÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ ise yine ayn─▒ yazara g├Âre ÔÇťyaz─▒ tanr─▒s─▒, yaz─▒n─▒n h├ókimiÔÇŁ anlamlar─▒na gelmektedir. (B├╝y├╝ka, s. 11-228-232)

Abazalarda ÔÇťMamaÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n de ├žok ├Âzel bir yeri vard─▒r; soyun en ya┼čl─▒ annesi i├žin sayg─▒ ifadesi olarak kullan─▒l─▒r. Ba┼čka deyi┼čle ÔÇťmamaÔÇŁ bizi do─čurmayan ya┼čl─▒ anne i├žin kullan─▒lan bir s─▒fatt─▒r. ─░htiyarlayan ├Âz anne i├žin sayg─▒ ve sevgiyi belirtmek amac─▒yla bazen kullan─▒lsa da yayg─▒n kullan─▒m─▒ yoktur.

ÔÇťMa─čan/MaanÔÇŁ ad─▒ Abaza dilinde bile┼čik isimdir. ÔÇťAn/─čanÔÇŁ ve ÔÇťmaÔÇŁ unsurlar─▒n─▒ i├žermektedir. Bir Abaza klan─▒n─▒n da ad─▒d─▒r. Kanl─▒ canl─▒d─▒r Maan. Ma─čan halen ya┼č─▒yor; ama Kirke ├Âld├╝. B├╝y├╝l├╝ adas─▒n─▒n yerini de┬á┬á kimse bilmiyor. Yoksa onun adas─▒ Man adas─▒ m─▒yd─▒?

Belki onlar gibi, Kirke de b├╝y├╝l├╝ Man adas─▒nda ya┼čamakta, binlerce turisti kar┼č─▒lay─▒p konuk etmektedir.

Sonu├ž

┬áAkdeniz halk─▒n─▒n yaratt─▒─č─▒ arkaik inan├ž ├Â─čelerinin ─░rlandal─▒lar ├╝zerinde ├žok derin izlerinin ve an─▒lar─▒n─▒n kald─▒─č─▒, bu an─▒lar─▒n ─░rlanda mitolojisinin kayna─č─▒n─▒ ve temelini olu┼čturdu─ču hi├ž duraksamadan s├Âylenebilir.

├ľyle anla┼č─▒l─▒yor ki, Akdeniz k├╝lt├╝rel ├ževresinden ayr─▒larak ─░rlandaÔÇÖya yerle┼čen halklar, atalar─▒ndan miras ald─▒klar─▒ mitolojik ├Â─čeleri de birlikte getirdiler. ─░rlandaÔÇÖya ula┼č─▒ld─▒─č─▒nda din ve mitoloji di─čer Akdeniz halklar─▒n─▒n inan├žlar─▒ndan pek farkl─▒ de─čildi. Bu inan├žlar adan─▒n yal─▒t─▒k ortam─▒nda uzun s├╝re ya┼časa da adan─▒n de─či┼čik ko┼čullar─▒nda yeniden yorumlanarak baz─▒ ├Âzg├╝n nitelikler kazand─▒. Ya┼čan─▒lan ├ževrenin, ama daha ├žok da adaya daha sonra gelen Hint-Avrupal─▒ halklar─▒n etkisiyle yeni d├╝┼č├╝nceler ve inan├žlar eklendi. Yine de eski kaynak hep g├╝c├╝n├╝ korudu, g├╝├žl├╝ bir ses olarak hep varl─▒─č─▒n─▒ hissettirdi.

Asl─▒nda bu durum d├╝nya genelinde de b├Âyledir. Ana tanr─▒├ža dininin klasik ├Âzelliklerini ta┼č─▒yan mitolojik fig├╝rler, ula┼čt─▒klar─▒ yerlerdeki halklar─▒n ulusal kahramanlar─▒, dinleri ve inan├žlar─▒yla b├╝t├╝nle┼čip harmanlanarak de─či┼čen ko┼čullara uyum sa─člam─▒┼člar, i├žten ve derin bir ses olarak ya┼čamlar─▒n─▒ hep s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir.

  • ├ťmit ├ľZVER─░

┬á Kaynak├ža

  • Ge├Ârge Thomson, Tarih├Âncesi Ege, 1. ve 11. cilt, ├žev: Celal ├ťster, Payel yay., ─░st.
  • ├ľmer B├╝y├╝ka, Abhaz Mitolojisi Ana├ž m─▒? 1971, ─░st.
  • Joseph Campbell, Bat─▒ Mitolojisi, ├çev; Kudret Emiro─člu, ─░mge yay., 1992, Ank.
  • Joseph Campbell, Yarat─▒c─▒ Mitoloji, ├çev: Kudret Emiro─člu, ─░mge yay., 1994, Ank
  • Jean Bottero, Mezopotamya, ├çev: M.E. ├ľzcan, A. Er, Dost, 2003, Ank.
  • Antony D. Smith, Uluslar─▒n Etnik K├Âkeni, ├çev:, S. Bayramo─člu, H.Kendir, Dost, Ank.
  • N.Kramer, Tarih S├╝merÔÇÖde Ba┼člar, ├çev: M.─░. ├ç─▒─č, TTK, 1990, Ank.
  • J. Brewer- E. Teeter; ├çev: Nihal Uzan, Arkada┼č yay., 2011, Ank.
  • Pierre Grimal, Mitoloji S├Âzl├╝─č├╝, Kabalc─▒ Yay─▒nevi, 2007, ─░st.

 

MaanÔÇÖ─▒n AbhazyaÔÇÖdaki armas─▒
Man Adas─▒’n─▒n Sembol├╝

Toplam Okuma: 559 , Bug├╝n: 12 

Ya─čan ├ťM─░T

Ya─čan ├ťM─░T

Sivas, ┼×ark─▒┼člaÔÇÖda do─čdu. Gazi E─čitim Fak├╝ltesi E─čitim Bilimleri B├Âl├╝m├╝ mezunudur. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmen ve ilk├Â─čretim M├╝fetti┼či olarak g├Ârev yapt─▒ktan sonra emekli olmu┼čtur. Ders kitab─▒ ve yard─▒mc─▒ ders kitab─▒ yazar─▒d─▒r. ├çocuk edebiyat├ž─▒s─▒d─▒r. ├çe┼čitli yay─▒nevlerince yay─▒nlanm─▒┼č ├žocuk kitaplar─▒ bulunmaktad─▒r. Jineps gazetesinde ilk├ža─č tarihi ├╝zerine ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ yay─▒nlanmaktad─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

9 A─čustos 2020, Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar i├žin yorumlar kapal─▒
┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

9 A─čustos 2020, ┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

7 A─čustos 2020, ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

6 A─čustos 2020, Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

30 Temmuz 2020, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge i├žin yorumlar kapal─▒
Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

29 Temmuz 2020, Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi i├žin yorumlar kapal─▒
A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

17 Temmuz 2020, A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

17 Temmuz 2020, Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

14 Temmuz 2020, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar