Hakan BENL─░
Hakan  BENL─░
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒
  • 15 A─čustos 2020 Cumartesi
  • +
  • -

  • Hakan BENL─░[2] /

H├ókimi olduklar─▒ ve Nogay Bozk─▒r─▒ olarak adland─▒r─▒lan devasa b├╝y├╝kl├╝kteki bir co─črafyadan; bug├╝n onlarca k├╝├ž├╝k b├Âlgeye ve bir├žok ├╝lkeye da─č─▒t─▒lm─▒┼č olan cesur, mert ve b├╝y├╝k bir k├╝lt├╝r birikimine sahip; sava┼čc─▒ bir T├╝rk halk─▒n─▒n, u─črad─▒klar─▒ bir├žok soyk─▒r─▒mdan en b├╝y├╝─č├╝n├╝n 237. y─▒l─▒nday─▒z. Nogay T├╝rkleriÔÇÖnin tarihi ayn─▒ zamanda Orta Asya ve Kafkasyadaki t├╝m halklar─▒n tarihini de i├žerir.

Rus ├çari├žesi 2. Katerina d├Âneminde, General Suvorov, nam-─▒ di─čer, Nogay Kasab─▒, 28 Haziran 1783ÔÇÖden ba┼člay─▒p 1 Ekim 1783ÔÇÖe kadarki zaman dilimi i├žinde 30.000 ve y─▒l sonuna kadar kalan zamanda da binlerce Nogay T├╝rk├╝n├╝ katletti. Rus kaynaklar─▒nda on bin olarak ifade edilen ancak d├Ânemin s├Âylencelerine g├Âre onlarca bin, eli silah tutan t├╝m Nogay erkekleri ile ya┼čl─▒lar ve kad─▒nlar ve hatta ├žocuklar Rus askeri birlikleri taraf─▒ndan katledildiler. Rus askerlerinden ka├žabilenler ise yine bu birliklerin takibi ve k─▒st─▒rmas─▒ ile Kuban nehrinin so─čuk sular─▒nda can verdi.

Tarihinde bir Nogay M─▒rza, Edige Han ve erkekleri kadar cesur ve mert olan S├╝y├╝m Bikeler ├ž─▒karan bir halk─▒n makus talihinin ba┼člang─▒c─▒d─▒r 28 Haziran. Bug├╝n Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž tarihidir.

Bu yaz─▒m─▒zda belki i├žerik olarak Nogay T├╝rklerinden bahsediyor olaca─č─▒z ancak okuyucular─▒m─▒zdan ricam─▒z, Nogay T├╝rklerinin ├žok b├╝y├╝k bir halk oldu─čunu ve K─▒rg─▒z, Kazak, az say─▒da ├ľzbek ve K─▒r─▒m Tatarlar─▒ i├žerisinde onlarla kayna┼čm─▒┼č olarak ya┼č─▒yor olmalar─▒n─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmalar─▒n─▒ istirham ediyoruz.

Alt─▒n Orda Devleti da─č─▒ld─▒ktan sonra K─▒r─▒m, Kazan, Sibir, Astrahan ve Kas─▒m hanl─▒klar─▒ ile Nogay Ordas─▒ d├Âneminde b├Âlgede s├Âz ve g├╝├ž sahibi olan T├╝rk halklar─▒ zaman i├žerisinde birbirleri ile u─čra┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒ndan, bu g├╝├ž zamanla Ruslar─▒n lehine de─či┼čmeye ba┼člad─▒.

Kazan Hanl─▒─č─▒, 1552ÔÇÖ de S├╝y├╝m BikeÔÇÖnin hazin bir ┼čekilde esir edilmesiyle sona gelirken art─▒k Ruslar─▒n ├Ân├╝nde Nogay Ordalar─▒ vard─▒. Nogaylar Ruslar─▒n ├Ân├╝ndeki en g├╝├žl├╝ askeri g├╝c├╝ olu┼čturmakla kalm─▒yor ayn─▒ zamanda Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├Ânce eyaleti sonra da bir sanca─č─▒ olarak hem K─▒r─▒m ve Astrahan Hanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ hem de Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni Ruslara kar┼č─▒ koruma g├Ârevi de ├╝stlenen bir halkt─▒.

D├Ânemler i├žerisinde ya┼čad─▒klar─▒ iki b├╝y├╝k k─▒tl─▒kta b├╝y├╝k bir n├╝fus kayb─▒na u─črayan Nogay T├╝rkleri ayn─▒ zamanda Kalmuk sald─▒r─▒lar─▒na ve Rus yay─▒lmac─▒l─▒─č─▒na kar┼č─▒ koyuyorlard─▒. ├ťstelik ayn─▒ d├Ânemde kendi aralar─▒nda ya┼čanan b├Âl├╝nm├╝┼čl├╝kler ile u─čra┼č─▒rken T├╝rk hanl─▒klar─▒ aras─▒nda da ├žetin sava┼člar ya┼čanmaktayd─▒. Ruslar bu durumdan her ┼čekilde istifade ederek g├╝n├╝m├╝ze kadar gelen s├╝reci ba┼člatt─▒lar.

Kuban b├Âlgesinde yap─▒lan k─▒y─▒mlar neticesinde 1697ÔÇÖden itibaren K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒na ve Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne g├Â├žler ba┼člayacakt─▒. Nogaylar─▒n bir k─▒sm─▒ ├çerkeslerin aras─▒na kar─▒┼čacakt─▒.

1711 Y─▒llar─▒nda Ruslar sadece Nogaylara de─čil, b├Âlgedeki t├╝m halklara sald─▒rmaktayd─▒lar. Bu durumda en fazla zarar─▒ Nogaylar ve ├çerkesler almaktayd─▒.1735 ve 1737 y─▒llar─▒ aras─▒nda K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ ve Osmanl─▒ Devleti aras─▒nda set vazifesi g├Âren ve silah ta┼č─▒yan t├╝m Nogay birlikleri yok edilmi┼č, bir├žok yerle┼čim yerinde Rus resmi yaz─▒┼čmalar─▒nda belirtildi─či gibi binlerce ya┼čl─▒, kad─▒n ve ├žocuk katledilmi┼čti.

Osmanl─▒-Rus sava┼č─▒ ├Âncesi b├Âlgede Nogaylar ├╝zerinde b├╝y├╝k bir bask─▒ kuran Ruslar, 1768 y─▒l─▒nda sava┼č─▒n ba┼člamas─▒ ile Nogaylara kar┼č─▒ tekrar ┼čiddetle sald─▒rmaya ba┼člam─▒┼člard─▒. K─▒r─▒m ve Osmanl─▒ g├╝├žlerinden bir kez daha destek alamayan Nogay g├╝├žleri yine k─▒y─▒ma u─čruyordu.1770 y─▒l─▒nda Yedisan Nogalar─▒ ├žaresizlik i├žerisinde Ruslarla anla┼čmaya raz─▒ olduklar─▒n─▒ bildirmek zorunda kald─▒lar. Buna g├Âre Yedisan ve Bucak Nogaylar─▒ K─▒r─▒m ve Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden ayr─▒ hareket edeceklerdi. Bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Rus sald─▒r─▒lar─▒ndan muaf olacak ve kendilerine bir b├Âlge tahsis edilecek, siyasi irade sa─članacakt─▒. Bu antla┼čma Nogaylar aras─▒nda ikilik yaratm─▒┼č ve b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ bunu kabul etmemi┼člerdi. 1771 y─▒l─▒na gelindi─činde Ruslar─▒n kendilerine g├Âsterdi─či yerlerde ya┼čamaya mecbur edilmi┼člerdi.

1774 y─▒l─▒nda imzalanan K├╝├ž├╝k Kaynarca antla┼čmas─▒ ile sona eren Osmanl─▒-Rus sava┼č─▒, Osmanl─▒ i├žin b├╝y├╝k bir hezimet olurken Rus i┼čgali alt─▒ndaki T├╝rk halklar─▒ i├žin y─▒k─▒m olmu┼čtu. Bunun en b├╝y├╝k ac─▒s─▒n─▒ Nogay T├╝rkleri ├žekmekteydi.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

┼×ahin GirayÔÇÖ─▒n K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒n─▒n ba┼č─▒na ge├žmesi ve Rus yanl─▒s─▒ politikalar─▒ t├╝m Kafkasya’y─▒ saran isyanlar ile neticelenmi┼čtir. Nogay T├╝rkleri bulunan duruma itiraz ederek Ruslara kar┼č─▒ bir kez daha ayaklanm─▒┼čt─▒. Bu duruma ┼čiddetle kar┼č─▒l─▒k veren Ruslar, Nogay T├╝rklerini, Ural bozk─▒rlar─▒na s├╝rmek istiyorlard─▒.1782ÔÇÖde K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n i┼čgal edilmesiyle T├╝rk halklar─▒ s├╝rg├╝nlere ve g├Â├žlere maruz kalmaya ba┼člad─▒lar.

NOGAY SOYKIRIMI ve S├ťRG├ťNLER (1783-1944)

Kafkas co─črafyas─▒n─▒n ve halklar─▒n─▒n kaderini k├Âkl├╝ olarak de─či┼čtiren olaylardan sonuncusu ve en ├Ânemlisi K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n ├çarl─▒k Rusyas─▒ taraf─▒ndan i┼čgal edilmesidir. ─░slam ve T├╝rk halklar─▒ ├╝zerindeki Slav bask─▒s─▒n─▒ K─▒r─▒m yar─▒madas─▒ ├╝zerinden hafifleten Osmanl─▒ Devleti bu topra─č─▒ kaybedince, neredeyse ─░stanbul’u ÔÇśda kaybetmek ├╝zereydi.

├çari├že II. Katerina d├Âneminde temellenen Ruslar─▒n asimilasyon politikalar─▒, i┼čgal ettikleri co─črafyay─▒ ├Âncelikle ─░sl├óms─▒zla┼čt─▒rma, T├╝rks├╝zle┼čtirme ve insans─▒zla┼čt─▒rma ├╝zerine kurulmu┼čtu. Bu do─črultuda hareket ederek K─▒r─▒m ve KafkasyaÔÇÖda ya┼čayan m├╝sl├╝man ve T├╝rk halklar─▒n─▒ g├Â├že zorlayacak politikalar belirlemeye ve uygulamaya ba┼člad─▒lar. Bu s├╝re├ž 1944 y─▒l─▒na kadar devam edecek olan b├╝y├╝k ve kitlesel g├Â├žlerin ba┼člang─▒c─▒ olmu┼čtur.

G├Â├žleri iki ana ┼čekilde uygulamaya ge├žirmi┼člerdi. ─░lki n├╝fus dengesini kendi lehlerine ├ževirmeye y├Ânelik olarak s├╝rg├╝ne g├Ânderilen halklar─▒ s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ etmekbu durumda ilk hedef Osmanl─▒ Devleti olmaktayd─▒, ikincisi ise s├╝rg├╝n├╝ ├çarl─▒k Rusyas─▒n─▒n derinliklerine y├Ânlendirmekti. Bu da genellikle Ural b├Âlgesi olmaktayd─▒.

Yeni idari sistem ile b├Âlgenin demografik yap─▒s─▒ t├╝mden de─či┼čtirilerek M├╝sl├╝man ve T├╝rk halk─▒n yerlerine Slav, Yunan, Yahudi, Ermeni ve di─čer etnik gruplar yerle┼čtirilmeye ba┼čland─▒.

28 Haziran 1783 tarihinde Kuban b├Âlgesinde Nogaylara, topluca imparatora, ├çari├že II. KaterinaÔÇÖya sadakat yemini ettirilmi┼čtir. Bu yeminin ard─▒ndan Nogay T├╝rkleri, Ural bozk─▒rlar─▒na s├╝r├╝lmek istendi. Nogay T├╝rkleri buna kar┼č─▒ ├ž─▒karak bir kez daha ayakland─▒lar.

Bu g├Ârevin ba┼č─▒nda bulunan Alexander Suvarov, Nogay T├╝rklerini Ural Bozk─▒r─▒na gitmeye ikna edemeyince ┼čiddete ba┼čvurmaya ba┼člad─▒. Temmuz sonunda Nogay T├╝rklerinin ayaklanmalar─▒ yay─▒ld─▒ ve 10 bin ki┼čilik bir kuvvet Rus birliklerine sald─▒rd─▒. Geni┼č bir alana yay─▒lan sava┼čta Rus birliklerine ├╝st├╝nl├╝k sa─člayamayan Nogaylar geri ├žekilmeye ba┼člad─▒. Nogaylar─▒n birka├ž b├╝y├╝k sald─▒r─▒s─▒ Rus silahl─▒ birlikleri taraf─▒ndan diren├žle kar┼č─▒lan─▒rken 1 Ekim 1783 g├╝n├╝ Suvorov komutas─▒ndaki kolordu ve Don Kazak birlikleri Nogay T├╝rklerine kar┼č─▒ ac─▒mas─▒z bir k─▒y─▒ma giri┼čtiler. Silahl─▒ t├╝m Nogay birliklerini k─▒y─▒mdan ge├žiren Rus birlikleri b├Âlgeden ka├žan sivil Nogay halk─▒n─▒ da ya┼čl─▒, kad─▒n ve ├žocuk ayr─▒m─▒ yapmaks─▒z─▒n katletti. Kurtulabilenler ise Kuban nehrinde bo─čuldular. Rus askeri kaynaklar─▒nda binlerle ifade edilen rakamlar d├Ânemin Nogaylar─▒ taraf─▒ndan onlarca bin Nogay─▒n ├Âl├╝m├╝nden bahsetmektedir.

SuvarovÔÇÖa bu soyk─▒r─▒m sonras─▒nda, Nogay Kasab─▒ lakab─▒ verilecektir. Bu d├Ânemde Nogaylar─▒n bir k─▒sm─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne g├Â├ž etmi┼člerdir.

Nogay T├╝rklerinin bu direni┼činden ├žekinen Ruslar, Nogaylar─▒ Urallara s├╝rme politikalar─▒ndan vazge├žerek onlar─▒ s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ etmenin yollar─▒n─▒ aram─▒┼člar ve di─čer halklardan daha fazla da─č─▒tma yolunu se├žmi┼člerdir. Bu soyk─▒r─▒m olay─▒ 1783 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒na kadar devam etmi┼č, hayatta kalan Kuban Nogay T├╝rkleri bug├╝n ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgeler olan Hazar Denizi k─▒y─▒lar─▒na yerle┼čtirilmi┼člerdir. Yedisan ve Cemboyluklar ise Azak Denizinin kuzeybat─▒s─▒na yerle┼čtirilmi┼člerdir.

Bu olay Nogay T├╝rklerinin t├╝m ya┼čant─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirdi ve yerle┼čik hayata ge├žirilerek yeni idari sistem ile asimilasyon politikalar─▒na maruz b─▒rak─▒ld─▒lar.

1780 ve 1800 y─▒llar─▒ aras─▒nda K─▒r─▒m, Kazan, Kafkasya ve ├ľz├╝ b├Âlgelerinden AnadoluÔÇÖya 300.000 ile 500.000 aras─▒nda g├Â├ž meydana gelmi┼čtir. (IAbd├╝lhamid d├Ânemi)

1812 Y─▒l─▒nda II. Mahmut d├Âneminde Nogaylar─▒n bir k─▒sm─▒ Azak Denizi k─▒y─▒s─▒na, Ten ve Kuban nehirleri ├ževresine yerle┼čtirilirken bir k─▒sm─▒ da B├╝kre┼č Antla┼čmas─▒ neticesinde Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne g├Ânderilmi┼čti.

1824 Y─▒l─▒nda ├çar I. Alexander d├Âneminde 50.000 Nogay Azak topraklar─▒ndan zorla g├Â├ž ettirildiler ve yerlerine Hristiyan unsurlar yerle┼čtirildi.

1853-1856 K─▒r─▒m muharebelerinden sonra BesarabyaÔÇÖdan g├Â├ž eden bir├žok K─▒r─▒m muhaciri ile birlikte Nogay T├╝rkleri de kendilerine yurt edinmek i├žin Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne s─▒─č─▒nm─▒┼člard─▒r. (Sultan Abd├╝lmecid d├Ânemi)

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Kafkas arkeolojisi ├╝zerine

1858-59 y─▒llar─▒nda Rus ├çar─▒ II. Aleksander taraf─▒ndan Nogaylar bir kez daha Osmanl─▒ Sultan─▒ Abd├╝lmecid d├Âneminde Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne s├╝r├╝ld├╝ler. Bu tarih ayn─▒ zamanda ├çerkes S├╝rg├╝n├╝d├╝r.

1860- 61 S├╝rg├╝n├╝nde Nogay ve K─▒r─▒m muhacirleri vard─▒r. 1860 y─▒l─▒na ait baz─▒ kay─▒tlar bu g├Â├žler s─▒ras─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye yakla┼č─▒k 180.000 ki┼činin geldi─čini g├Âstermektedir. Bunun yar─▒ya yak─▒n─▒ yine Nogay T├╝rkleridir.

1864 B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ olarak adland─▒r─▒lan s├╝rg├╝nde 1,2 milyonu a┼čk─▒n ├çerkes ve di─čer Kafkas halklar─▒n─▒n yan─▒s─▒ra en az 180.000 Nogay oldu─ču tahmin edilmektedir. Sultan Abd├╝laziz d├Âneminde muhacirlerin isk├ón─▒ i├žin devlet seferber edilmi┼č, yerle┼čik halk evlerini a├žm─▒┼čt─▒r.

Desti K─▒p├žakÔÇÖtan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne g├Â├ž ettirilen veya g├Â├ž etmek zorunda kalanlar─▒n a┼ča─č─▒daki rakamsal listesi durumun vehametini ortaya koymaya yetmektedir.

  • K─▒r─▒mdan 1783-1856 da 73 y─▒lda en az 1 milyon
  • K─▒r─▒m ve Kubandan 1856-1862 6 y─▒lda 450 bin
  • K─▒r─▒m ve Kubandan 1867-1914 47 y─▒lda 350 bin
  • Kafkaslardan 1862 -1865 3 y─▒lda 1.5 milyon
  • Kafkaslardan 1865-1900 ┬á35 y─▒lda 1 milyon
  • Kafkaslardan 1874-1877 3 y─▒lda 125 bin
  • Balkanlardan 1877-78 800 bin
  • Balkanlardan 1878-1914 36 y─▒lda 2.200 bin

Toplamda 130 y─▒lda 7.400 bin insan g├Â├ž etti. Bu insanlar belki de ┼čansl─▒ olanlar─▒yd─▒. Bir de Ruslar taraf─▒ndan katledilenler var.

17 Ekim devriminden sonra Sovyet rejiminin y─▒k─▒ld─▒─č─▒ 1991y─▒l─▒na kadar ge├žen uzun ve vah┼čet dolu bask─▒c─▒ bir d├Ânem var. Bu d├Ânem i├žerisinde ba┼čta T├╝rk halklar─▒ olmak ├╝zere t├╝m M├╝sl├╝man halklara ve rejim muhalifi herkese uygulanan ve ├žo─ču g├╝n├╝m├╝zde dahi bilinmeyen y├╝zlerce insanl─▒k su├žu var. Bunlardan baz─▒lar─▒;

1918- 19 Y─▒llar─▒ aras─▒nda KazakistanÔÇÖda olu┼čturulan suni a├žl─▒kta 1.2 milyon insan a├žl─▒ktan ├Âld├╝.1921-22 Y─▒llar─▒ aras─▒nda yine KazakistanÔÇÖda a├žl─▒ktan 1.7 milyon insan ├Âl├╝rken n├╝fuslar─▒n─▒n %40ÔÇÖ─▒n─▒ kaybettiler. Karde┼č Kazak halk─▒n─▒n i├žerisinde yine kimli─čini koruyan veya Kazakla┼čm─▒┼č Nogay n├╝fus az─▒msanmayacak orandad─▒r. Ortak bir tarih ve k├╝lt├╝re sahip bu iki halk bu d├Ânemde b├╝y├╝k ac─▒lar ve kay─▒plar ya┼čad─▒lar.

1921 ve 1922 y─▒llar─▒nda ihtilal sonras─▒nda ya┼čan─▒lan ve t├╝m Rusyay─▒ ama ├Âzellikle Ural ve K─▒r─▒mÔÇÖ da ya┼čan─▒lan ├žo─čunlu─ču suni olu┼čturulan a├žl─▒kta 5 milyon insan hayat─▒n─▒ kaybederken bu rakam─▒n en az 100.000 ÔÇśi yine Nogay T├╝rkleriydi.

1932-33 Ukrayna Holomodor soyk─▒r─▒m─▒na suni olarak yarat─▒lan a├žl─▒k neticesinde ba┼čta Ukrayna ve K─▒r─▒m olmak ├╝zere Kafkasya ve Kazakistan genelinde 6 milyon insan, Rusya genelinde 11 milyon insan a├žl─▒ktan ├Âld├╝. Kazakistan’da 2.3 ile 3.3 milyon insan a├žl─▒ktan ├Âld├╝. Bu olayda gerek K─▒r─▒mÔÇÖda gerekse KazakistanÔÇÖda ya┼čayan on binlerce Nogay T├╝rk├╝ÔÇÖde hayat─▒n─▒ kaybetti.

18 May─▒s 1944 K─▒r─▒m Tatar S├╝rg├╝n├╝nde bir gece i├žerisinde y├╝zbinlerce insan evlerinden ve yurtlar─▒ndan edildi. Bu noktada K─▒r─▒m Tatar ve Nogay ayr─▒m─▒ yapmak do─čru olmamakla birlikte K─▒r─▒mÔÇÖda s├╝rg├╝n edilenlerin en az 100.000ÔÇÖi Nogay k├Âkenlidir. bu s├╝rg├╝n edilenlerden 195.000 insan hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

23 ┼×ubat 1944 ├çe├žen- ─░ngu┼č S├╝rg├╝n├╝nde 3 gece i├žerisinde StalinÔÇÖin emri ile 500 ila 700.000 ├çe├žen ve ─░ngu┼č,Kalm─▒k, Balkar, Kara├žay, Mesket T├╝rkleri ve Volga Almanlar─▒┬á Rusya i├žlerine s├╝r├╝ld├╝. ├çe├žen ─░ngu┼č Cumhuriyetine yerle┼čtirilen Nogay T├╝rklerinin bir k─▒sm─▒ da bu s├╝rg├╝nde yer ald─▒.

2 Kas─▒m 1943 tarihinde Kara├žayÔÇÖlar ve 8 Mart 1944ÔÇÖte de MalkarÔÇÖlar s├╝rg├╝n edildi.

14 Kas─▒m 1944 Ah─▒ska S├╝rg├╝n├╝nde, 200.000 insan s├╝rg├╝n edildi.

Yukar─▒da yazd─▒klar─▒m─▒zda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi Orta Asya ve Kafkas co─črafyas─▒nda ac─▒ ├žeken neredeyse her halk─▒n i├žerisinde Nogaylar mutlaka vard─▒. Ac─▒lar─▒m─▒z ortak ac─▒lar─▒m─▒z.

1984 ve 1989 y─▒llar─▒nda Bulgaristan taraf─▒ndan zorunlu g├Â├že tabi tutulan 350 bin T├╝rk├╝n i├žerisinde BulgaristanÔÇÖda TunaÔÇÖn─▒n g├╝neyindeki Deliorman b├Âlgesi ve DobrucaÔÇÖda ikamet eden Nogay T├╝rkleri de vard─▒.

Nogay T├╝rkleri 1783ÔÇÖden 1944 y─▒l─▒na kadar bir├žok s├╝rg├╝n, k─▒y─▒m ve soyk─▒r─▒ma maruz kalm─▒┼č bir halk oldu.

NOGAY T├ťRKLER─░N─░N G├ťN├ťM├ťZDEK─░ DURUMLARI

Nogay T├╝rkleri bug├╝n Rusya Federasyonu i├žinde ├Âzerk cumhuriyeti olmayan ve bir├žok idari b├Âlgelere da─č─▒t─▒lan tek halkt─▒r. Bu durum ├çarl─▒k Rusya taraf─▒ndan ba┼člat─▒l─▒p S.S.C.B d├Âneminde peki┼čtirilen ve halen devam eden bir uygulamad─▒r. K─▒p├žak Bozk─▒r─▒ÔÇÖna Nogay Bozk─▒r─▒ ad─▒n─▒ verecek kadar yo─čun n├╝fusa sahip olan bir halk bug├╝n RusyaÔÇÖdaki resmi n├╝fus say─▒mlar─▒nda 120.000 bile say─▒lmamaktad─▒r. Bu rakam Nogay T├╝rklerinin u─črad─▒klar─▒ k─▒y─▒mlar─▒n da b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne bir delildir.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Ad─▒gelerde Nart Efsaneleri

Nogay T├╝rkleri g├╝n├╝m├╝zde Rusya Federasyonu i├žerisinde toplu olarak Stavropol kray─▒, Kara├žay-├çerkes Cumhuriyeti ile ├çe├ženya ve Da─č─▒stan cumhuriyetlerinde ya┼čamaktad─▒rlar. Nogay T├╝rkleri ayr─▒ca i┼čgal alt─▒ndaki K─▒r─▒mÔÇÖda, ─░dil- Ural b├Âlgesinde, SibiryaÔÇÖda Hazar Bozk─▒r─▒nda da ya┼čamaktad─▒rlar.

Bunlar─▒n haricinde Bat─▒ T├╝rkistan dedi─čimiz ve bug├╝n Kazakistan s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan b├Âlgede Orta ve K├╝├ž├╝k c├╝zde de ya┼čamaktad─▒rlar. Do─ču T├╝rkistan, K─▒rg─▒zistan, Litvanya, Romanya ve BulgaristanÔÇÖda ya┼čayan Nogay T├╝rkleri h├ól├ó varl─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedirler.

Nogay T├╝rkleri ayr─▒ca T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝neyinde, Suriye ve L├╝bnanÔÇÖda da varl─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedirler. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere nerede T├╝rk halklar─▒ var ise orada Nogay T├╝rkleri de var denilebilir.

NOGAY T├ťRKLER─░ÔÇÖN─░N K├ťLT├ťREL SOYKIRIMI

Nogay T├╝rk├žesi Kara├žay-├çerkes ve Da─č─▒stan cumhuriyetlerindeki resmi dillerdendir. Ancak ana dil konusu Rusya Federasyonu i├žerisinde son y─▒llarda b├╝y├╝k bir ├ž─▒kmaza girmi┼č durumda. Putin idaresindeki Moskova y├Ânetimi Rusya i├žerisindeki halklar─▒n ana dilde e─čitim almalar─▒ konusunda yeni d├╝zenlemelere gitt ve bu durum Nogay T├╝rkleri ile birlikte t├╝m halklar─▒n dillerinin gelecek┬á 20 ile 50 y─▒l i├žerisinde tamamen kaybolmas─▒na ve halklar─▒n asimilasyonu ile k├╝lt├╝rel soyk─▒r─▒m─▒na yol a├žacak d├╝zeyde maddeler i├žermekte.

25 Temmuz 2018 tarihinde Devlet Dumas─▒ taraf─▒ndan ├╝├ž├╝nc├╝ kez kabul edilen ÔÇťRusya FederasyonuÔÇÖnda E─čitimÔÇŁi d├╝zenleyen Kanun, 28 Temmuz 2018 tarihinde de Rusya Federasyonu Federasyon Konseyi taraf─▒ndan onayland─▒. Yasa 3 A─čustos 2018 tarihinde Devlet Ba┼čkan─▒ Vladimir Putin taraf─▒ndan imzalanarak y├╝r├╝rl├╝─če girdi.

Rusya Federasyonu halklar─▒n─▒n okul ├Âncesi, ilk├Â─čretim ve orta ├Â─čretim esnas─▒nda anadilde e─čitim alma durumlar─▒na yeniden d├╝zenliyor.Yasa, cumhuriyetlerin resmi dillerini ├Â─črenme hakk─▒ndan s├Âz ederken Rus├žan─▒n art─▒k ÔÇťdevlet diliÔÇŁ durumundan t├╝m halklar─▒n ana dili stat├╝s├╝ne ├ž─▒kar─▒lmakta Bu durumda Rusya Federasyonu halklar─▒na kendi ana dilleri yan─▒ s─▒ra Rus dilini de anadil olarak se├žme hakk─▒ vermekte .Ayr─▒ca e─čitim dili tamamen Rus├ža olurken, re┼čit olmayan ├žocuklar─▒n anadil se├žiminde ebeveynlerin tercih hakk─▒ ile olabilecek.

Asl─▒nda bu durum k─▒sa bir zaman dilimi i├žerisinde RusyaÔÇÖda ya┼čayan halklar─▒n yeni nesillerinin anadillerinde e─čitim almalar─▒n─▒ engelleyecek ┼čekilde d├╝zenlenmi┼č durumda.

Ruslar,Nikolay ─░lminskiy ile ba┼člatt─▒klar─▒ k├╝lt├╝rel soyk─▒r─▒m─▒ bug├╝n bu yasa ile per├žinlemek istiyorlar. Ba┼čta Nogay T├╝rk├žesi olmak ├╝zere t├╝m dilleri ├Âl├╝me mahk├╗m etmi┼č olmaktad─▒rlar.

Sonu├ž olarak Ruslar, hakimiyeti alt─▒na ald─▒klar─▒ geni┼č topraklardaki t├╝m halklara ├çarl─▒k d├Âneminden, S.S.C.BÔÇÖne ve Rusya Federasyonu d├Ânemine kadar b├╝y├╝k y─▒k─▒mlar yapt─▒lar. Dinlerine, dillerine, k├╝lt├╝rlerine,edebiyatlar─▒na ve ahlaki yap─▒lar─▒na s├╝rekli bask─▒lar ile insanl─▒k su├žlar─▒ i┼člediler. Burada ┼čunu bir kez daha ifade etmek gerekiyor, burada anlat─▒lanlar Rus d├╝┼čmanl─▒─č─▒ de─čildir, sadece ger├žeklerin ifadesidir ve bilinmelidir.

[1] Nogay soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237. Y─▒l─▒ olan 2020 y─▒l─▒nda yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

[2] Hakan Benli, Nogay T├╝rkleri B├╝lteni Dergisi

Toplam Okuma: 348 , Bug├╝n: 1 

Hakan BENL─░

Hakan BENL─░

1974 Konya Kulu do─čumlu olan Hakan Benli, Nogay T├╝rkleri ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. Daha ├Ânce Nogay T├╝rk ad─▒nda bir dergi ├ž─▒karmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─či y├Ânetim kurulu ├╝yesidir. Nogay T├╝rkleri B├╝lteni Dergisi haber sorumlulu─ču g├Ârevini y├╝r├╝tmektedir. Avrasya Yazarlar Birli─či ├╝yesi de olan Benli, bir├žok STKÔÇÖda g├Ârev almaktad─▒r. Nogay T├╝rkleri ile ilgili bir├žok konferans ve TV program─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar