Hakan BENL─░
Hakan  BENL─░
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť
  • 18 Ekim 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Hakan BENL─░[1]

T├╝rkiye ve Rusya aras─▒nda ya┼čanan u├žak d├╝┼č├╝rme krizi[2] sonras─▒ ikili ili┼čkilerde ya┼čan─▒lan gerilim sadece ticari, ekonomik ve siyasi etkilerle s─▒n─▒rl─▒ kalmam─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ zamanda her iki ├╝lkenin vatanda┼č─▒ olup ayn─▒ etnik k├Âkene sahip halklar─▒n ili┼čkilerini de derinden sarsm─▒┼čt─▒r.

Bir halk─▒n gelece─či ├Âncelikle ya┼čad─▒─č─▒ vatan─▒n─▒n gelece─či ile ili┼čkilidir. Nogay T├╝rklerinin gelece─či de ya┼čad─▒klar─▒ vatanlar─▒n─▒n, T├╝rkiyeÔÇÖnin gelece─či ile do─čru orant─▒l─▒ olarak ┼čekillenmektedir.

Nogay T├╝rkleri Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne s─▒─č─▒nmaya ba┼člad─▒klar─▒ d├Ânemden itibaren[3] bu co─črafyan─▒n bir par├žas─▒ olmu┼č ve ya┼čan─▒lan her s├╝re├žte kendilerince katk─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin y─▒k─▒lmaya ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemde ve T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin temellerinin at─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemde kendilerini bu topraklar─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ olarak g├Ârm├╝┼č ve ├╝zerlerine d├╝┼čen vatan savunma g├Ârevini yapmaktan ka├ž─▒nmam─▒┼člard─▒r.

T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin sosyolojik de─či┼čmeleri b├╝t├╝n milletin fertlerini etkiledi─či gibi Nogay T├╝rklerini de ayn─▒ y├Ânde etkilemi┼čtir. Cumhuriyetin ilk d├Ânemlerinde k├Âylere y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar ve mevcut ko┼čullar Nogay T├╝rklerinin k├Âylerde ya┼čamas─▒n─▒ gerektirirken sanayile┼čmenin ve ┼čehirle┼čmenin geli┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemlerde k├Âylerdeki n├╝fus┬á uzun bir zaman dilimi i├žerisinde ┼čehirler lehine de─či┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

├ťlkemizin uluslararas─▒ konjonkt├╝rde ya┼čan─▒lan geli┼čmeler ├╝zerine yeniden bir d├╝nya sava┼č─▒na girmemek ve kendi g├╝venli─čini sa─člamak ad─▒na y├╝z├╝n├╝ bat─▒ya ├ževirdi─či NATOÔÇÖya ├╝yelik , so─čuk sava┼č ve AB maceras─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ d├Âneme kadar ge├žen uzun ve ├že┼čitlilik g├Âsteren politikalar─▒n─▒n topluma etkileri, ayn─▒ zamanda toplumun da bat─▒ya ilgi duymas─▒n─▒ ve temelde bat─▒l─▒la┼čmas─▒n─▒ sa─člad─▒.

Hen├╝z geli┼čmekte olan ve kendi sanayisini kuramam─▒┼č bir devlet profili ├žizen, a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla ge├žimini sa─člayan ve ithalat a─č─▒rl─▒kl─▒ bir sanayiye sahip olan her devlette oldu─ču gibi ├╝lkemizde de ekonomik sorunlar ba┼č g├Âstermi┼č ve y├╝z├╝n├╝ d├Ând├╝─č├╝ bat─▒ya yo─čun bir i┼č├ži g├Â├ž├╝ vermeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemde ├žo─čunlu─ču k├Âylerde ya┼čayanlar olmak ├╝zere, ┼čehirlere g├Â├ž etmi┼č bir ├žok Nogay T├╝rk├╝ÔÇÖ de AvrupaÔÇÖn─▒n bir ├žok ├╝lkesine i┼č├ži olarak g├Â├ž etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r[4].

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere, bir devletin ya┼čad─▒─č─▒ b├╝t├╝n de─či┼čimler olumlu veya olumsuz o ├╝lkenin b├╝t├╝n fertlerini o g├╝n├╝n ko┼čullar─▒na g├Âre devlet politikalar─▒n─▒n y├Ân├╝ne g├Âre ┼čekillendirmekte ve ┼čartlara uymaya zorlamaktad─▒r.

T├╝rkiye, Sovyetlerin da─č─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan, ge├žici de olsa az─▒msanmayacak bir s├╝re, dikkatini yeni ve yeniden kurulan T├╝rk devletlerine y├Âneltmesi toplumun da dikkatini ayn─▒ y├Âne ├žekmi┼čtir.

S─░V─░L ─░N─░S─░YAT─░F

D├╝nyada y├╝kselmeye ba┼člayan ve gittik├že g├╝├ž kazanan sivil inisiyatif, devletlerin eksik kald─▒─č─▒ yerleri tamamlamakta ├Ânemli g├Ârevler almaya ba┼člad─▒k├ža, sivil toplum kurulu┼člar─▒n─▒n say─▒s─▒ ve ├že┼čitlili─či de artmaya ba┼člad─▒. ─░┼čte ├Âzellikle bu son on be┼č y─▒ll─▒k d├Ânemde Kafkaslarda ya┼čayan Nogay T├╝rklerine y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar─▒n azl─▒─č─▒, devreye sivil inisiyatifin girmesi ile ├ž├Âz├╝mlenmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒. Kurulan dernekler arac─▒l─▒─č─▒ ile k├╝lt├╝rel ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmaya ba┼čland─▒.[5]

Son on be┼č y─▒ld─▒r d├╝nya ├╝zerinde ya┼čayan Nogay T├╝rklerinin ya┼čad─▒─č─▒ de─či┼čimler yine bulundu─čumuz co─črafyan─▒n ┼čartlar─▒ ve ya┼čan─▒lan teknolojik geli┼čmelerin yard─▒m─▒yla ┼čekillenmi┼č ve y├╝z elli y─▒ld─▒r kopmu┼č olan ba─člar yeniden kurulmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. KazakistanÔÇÖdan ba┼člay─▒p Rusya Federasyonu i├žerisinde ├çerkes ÔÇô Karatay ve Da─č─▒stan CumhuriyetleriÔÇÖnde, K─▒r─▒m, Bulgaristan ve RomanyaÔÇÖdaki Nogay T├╝rkleri aras─▒nda yeniden k├Âpr├╝ler kurulmu┼č ve bir k├╝lt├╝r├╝n yeniden filizlenmesine vesile olmu┼čtur.

YA┼×ANILAN S├ťRE├ç

Toplumun ve toplumun meydana getirdi─či STKÔÇÖlar─▒n ├žal─▒┼čma sahalar─▒n─▒ ve bu STKÔÇÖlar─▒n davran─▒┼č bi├žimlerini ├žo─čunlukla devletleraras─▒ ili┼čkiler belirler. Nogay T├╝rklerinin kurmu┼č olduklar─▒ derneklerin ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ve ├žal─▒┼čma sahalar─▒n─▒ da nihayetinde ve ├Âzellikle┬á T├╝rkiye ÔÇô Rusya ili┼čkileri ekseninde de─čerlendirmek gerekiyor.

Nogay T├╝rklerinin g├Â├ž etmek zorunda kald─▒klar─▒, s├╝rg├╝n edildikleri topraklara olan ├Âzlemleri onlar─▒ anavatanlar─▒ndan so─čutmam─▒┼čt─▒r ancak ata yurtlar─▒na olan ├Âzlemleri de devam etmektedir. Aradan kalkan demir perdenin verdi─či cesaretle ve T├╝rkiye ÔÇô Rusya aras─▒ndaki geli┼čen siyasi ve ekonomik ili┼čkilere paralel olarak Nogay T├╝rkleri aras─▒nda daha ├Ânce olu┼čmam─▒┼č bir bilin├žle ve artan bir ilgiyle dernekle┼čme ├žal─▒┼čmalar─▒ h─▒z kazanm─▒┼čt─▒r.

Daha ├Ânce AnadoluÔÇÖda kendisine ÔÇťNogaÔÇŁ─▒m demeyen bir halk ÔÇťNogayÔÇŁ─▒m demeye ba┼člam─▒┼č ve kaybetmeye ba┼člad─▒klar─▒ k├╝lt├╝rel de─čerlerine daha bir s─▒k─▒ sar─▒lmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu durumun meydana gelmesinde RusyaÔÇÖda ya┼čan─▒lan geli┼čmelerin etkisi oldu─ču kadar ayn─▒ zamanda d├╝nyada yeniden ya┼čan─▒lan makro milliyet├žili─čin, teknolojik geli┼čmelerin ve sivil inisiyatifin kat etti─či mesafenin de etkileri vard─▒r.

Y├╝z elli y─▒ld─▒r ayn─▒ b├Âlgede ya┼čayan ve yak─▒n zamana kadar d─▒┼čar─▒dan k─▒z al─▒p k─▒z vermeyen bir k├╝lt├╝r,ya┼čad─▒─č─▒ de─či┼čimlerle yine ayn─▒ b├Âlgede Sabantoy ┼×├Âlenleri d├╝zenlemeye ba┼člam─▒┼č, dernekler kurmu┼č, dergiler yay─▒nlamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[6]

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237'nci y─▒l─▒

G├Â├ž ettikleri tarihten bu zamana kadar haklar─▒nda neredeyse hi├ž ara┼čt─▒rma yap─▒lmam─▒┼č olan bu halk, ayn─▒ d├Ânemde ├╝niversitelerin de ilgi oda─č─▒ olmaya ba┼člam─▒┼č, tarihleri, k├╝lt├╝rleri ve dilleri ile ilgili ara┼čt─▒rmalar yap─▒lm─▒┼č yay─▒nlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bir├žok uluslararas─▒ etkinliklerde ve uluslararas─▒ te┼čkilatlar─▒n programlar─▒nda yer almaya ba┼člam─▒┼č ve varl─▒klar─▒n─▒ hissettirmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r. Ana yurttan Ata yurda ve Ata yurttan Ana yurda bir ├žok defalar ziyaretler ger├žekle┼čmi┼č, D├╝nya Nogay T├╝rklerinin bulu┼čtu─ču organizasyonlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

K─▒sa bir zaman i├žerisinde ya┼čan─▒lan bu olaylar T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve ├Âzellikle RusyaÔÇÖda ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin m├╝spet sonu├žlar do─čurmu┼čtur. Her iki kesim i├žin ├Âzellikle k├╝lt├╝rel anlamda parlak bir gelece─čin beklentisini olu┼čturmu┼čtur. Zira, Ata yurtta yaz─▒lan kitaplar burada AnadoluÔÇÖ da Nogay T├╝rk├žesi ve T├╝rkiye T├╝rk├žesine ├ževrilmeye ba┼članm─▒┼č, daha s─▒k─▒ k├╝lt├╝rel ba─člar─▒n temellerinin at─▒lmas─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.[7]

Bu bahsettiklerimizin ger├žekle┼čmesi i├žin ortam─▒ sa─člayan en ├Ânemli fakt├Âr devletler aras─▒ndaki ili┼čkilerdir. Nihayetinde SuriyeÔÇÖde ya┼čan─▒lan sava┼čta T├╝rkiyeÔÇÖnin ve RusyaÔÇÖn─▒n kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmesi ve ya┼čan─▒lan u├žak krizinin etkisi ile bu ortam bir anda ortadan kalkt─▒.[8]

KR─░Z D├ľNEM─░

SuriyeÔÇÖde ya┼čan─▒lan sava┼čta bir akt├Âr olarak kendisine rol bi├žen RusyaÔÇÖn─▒n T├╝rkiye ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmesi beklenilen bir durumdu. Zira T├╝rkiyeÔÇÖnin ulusal g├╝venli─činin s─▒n─▒rlar─▒ sadece milli s─▒n─▒rlar─▒ ile s─▒n─▒rl─▒ de─čil, ├Âzellikle Irak ve SuriyeÔÇÖyi de kapsayan┬á daha geni┼č bir co─črafyadan ba┼člamaktad─▒r. Bu b├Âlgede cereyan eden her olay ve ya┼čan─▒lmas─▒ muhtemel s─▒n─▒r de─či┼čiklikleri o co─črafyada ├Âncelikle ├╝lkemizi ilgilendiren bir sorundur. Dolay─▒s─▒yla o b├Âlgeye y├Ânelen bir Rus politikas─▒ da bizim i├žin asli tehdit unsurudur.

Asl─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖnin Rusya aras─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ gerilimin as─▒l nedeni sadece SuriyeÔÇÖde ya┼čan─▒lan u├žak d├╝┼č├╝rme olay─▒ da de─čildir. Rusya, b├Âlgede stratejik ortak olarak T├╝rkiye ile yak─▒n ili┼čkiler kurmak ad─▒na T├╝rkiyeÔÇÖye ├žok ciddi tavizler de vermi┼čti. Bunlar─▒n ba┼č─▒nda, kendi s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde ya┼čayan T├╝rk cumhuriyetleri ve T├╝rk halklar─▒ ile T├╝rkiyeÔÇÖnin ciddi k├╝lt├╝rel, siyasi ve ekonomik ili┼čkiler kurmas─▒ da vard─▒r. ├ľyle ki, bu cumhuriyetler ve halklar ile uluslar aras─▒ te┼čekk├╝ller bile kurulmas─▒na izin vermi┼čtir. Ayn─▒ zamanda T├╝rkiyeÔÇÖnin kendi kurum ve kurulu┼člar─▒ ile neredeyse hi├žbir s─▒n─▒rlama getirilmeden Rusya s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisindeki b├Âlgelere yard─▒mlar, yat─▒r─▒mlar ve kar┼č─▒l─▒kl─▒ ├žal─▒┼čmalara m├╝samaha g├Âstermi┼čtir.[9]

Hepimizin yak─▒ndan takip etti─či T├ťRKSOY, T├ťRKPA ,T─░KA gibi kurulu┼člar─▒n kurulmas─▒, T├╝rk D├╝nyas─▒ K├╝lt├╝r Ba┼čkenti etkinlikleri , T├╝rkvizyon ┼čark─▒ yar─▒┼čmalar─▒, T├╝rk D├╝nyas─▒ m├╝zik kanal─▒ gibi ├žal─▒┼čmalar ve uluslararas─▒ akademik faaliyetlerin ayn─▒ zamanda T├╝rk D├╝nyas─▒n─▒n ortak dil ve tarih ├╝zerine ├žal─▒┼čmalara ba┼člamas─▒ da RusyaÔÇÖy─▒ derinden rahats─▒z eden konulard─▒. Ancak ya┼čan─▒lan ko┼čullar nedeni ile verdi─či s├Âzlerden cayamad─▒─č─▒ i├žin t├╝m bu olanlara zaman zaman m├╝dahale etmesine kar┼č─▒n ├žo─ču kere sessiz kalmaktayd─▒.

Dolay─▒s─▒yla SuriyeÔÇÖde ya┼čan─▒lan u├žak krizinde RusyaÔÇÖn─▒n tepkisinin bu denli ┼čiddetli ve s├╝rd├╝r├╝lebilir olmas─▒nda temelde bu sorunlar─▒ toptan ve k├Âk├╝nden ├ž├Âzmek istemesi yatmaktad─▒r. ─░lerleyen on y─▒ll─▒k bir zaman dilimi i├žerisinde g├Ârece─čiz ki, u├žak krizine kadar olan d├Ânemdeki k├╝lt├╝rel ili┼čkilerin belki de yar─▒s─▒ mertebesine ula┼čm─▒┼č olmayaca─č─▒z.

Bunda temel etken iki ├╝lke aras─▒nda ya┼čan─▒lan g├╝ven bunal─▒m─▒ndan ├žok, T├╝rk d├╝nyas─▒n─▒n ├Âzellikle T├╝rkiye eliyle Rusya ├╝zerinden ┼čekillendirilmek istenmesidir. Dolay─▒s─▒yla kendi b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ en az─▒ndan daha uzun bir s├╝re koruyabilmesinin en iyi yolu T├╝rkiyeÔÇÖnin kendi s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde bu denli rahat hareket etmesini ├Ânlemekle ba┼čarabilir.

┼×─░MD─░ NE OLACAK ?

RusyaÔÇÖn─▒n bu krizdeki yakla┼č─▒m─▒ T├╝rkiye ├╝zerinde so─čuk du┼č etkisi yapt─▒. Bu g├╝ne kadar edindi─čimiz izlenim T├╝rkiyeÔÇÖnin b├Âyle bir senaryo i├žin haz─▒rl─▒kl─▒ olmad─▒─č─▒ y├Ân├╝nde. En az─▒ndan Rusya ile olas─▒ bir krizde bu denli sert bir duru┼č sergilemeyece─či d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č.

RusyaÔÇÖn─▒n sert tutumu iki devlet aras─▒ndaki ili┼čkilerin ├žok uzun s├╝rmeyecek bir d├Ânemde yeniden d├╝zelmeye ba┼člayaca─č─▒n─▒ ancak k├╝lt├╝rel ili┼čkilerin ise daha uzun bir d├Ânemde yap─▒land─▒r─▒labilece─či sinyalini vermekte. Kuvvetle muhtemel T├╝rkiyeÔÇÖye tan─▒d─▒─č─▒ ├Âncelikli stratejik ortak yakla┼č─▒m─▒yla sa─člad─▒─č─▒ k├╝lt├╝rel serbestli─či ayn─▒ rahatl─▒kla vermeyecek.

─░ki devlet aras─▒nda ya┼čan─▒lan kriz ekonomik boyutlar─▒yla zaten her yerde tart─▒┼č─▒lmakta. Siyasi etkileri de zaman i├žerisinde d├╝zelece─či inanc─▒n─▒ ta┼č─▒yoruz. Ancak krizin hemen ertesinde ya┼čan─▒lan ve g├╝ndeme fazla getirilmeyen bir ba┼čka boyutu daha var, az ├Ânce de─čindi─čimiz k├╝lt├╝rel k─▒s─▒tlamalar.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  18.Y├╝zy─▒l sonu Osmanl─▒-Kafkas ili┼čkileri ve Ferah Ali Pa┼ča

─░stanbulÔÇÖda ger├žekle┼čtirilen T├╝rkvizyon ┼×ark─▒ Yar─▒┼čmas─▒nda Rusya Federasyonundan kat─▒lacak olan yar─▒┼čmac─▒ ve konuklar─▒n geli┼čine izin verilmemesi, Rus K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒n─▒n Tataristan, Ba┼čkurdistan, Altay Cumhuriyeti, Tuva Cumhuriyeti, Hakasya ve┬á Saha CumhuriyetiÔÇÖne ve di─čer T├╝rk cumhuriyet ve y├Ânetimlerine T├ťRKSOY ile ilgili faaliyetlerini sonland─▒rmalar─▒n─▒ , T├╝rkiye taraf─▒ndan d├╝zenlenen k├╝lt├╝rel organizasyonlara kat─▒lmamalar─▒ y├Ân├╝nde telkinlerde bulunulmaktad─▒r. Bu t├╝r ambargo ve yakla┼č─▒mlar bir s├╝re daha devam edecek gibi g├Âr├╝n├╝yor.

KR─░Z─░N NOGAY T├ťRKLER─░ÔÇÖNE ETK─░S─░

─░ki devlet aras─▒nda ya┼čan─▒lan krizin sadece ekonomik ve siyasi olarak de─čil ayn─▒ zamanda k├╝lt├╝rel olarak da etkileri ya┼čanmakta. Bu k├╝lt├╝rel etkilerin en fazla hissedilece─či yerler ise T├╝rkiyeÔÇÖ de ya┼čayan ve ayn─▒ zamanda Rusya Federasyonu i├žerisinde kan ba─č─▒ olan topluluklard─▒r. Bunlardan birisi de Nogay T├╝rkleridir.

Nogay T├╝rkleri Rusya i├žerisinde Da─č─▒stan, ─░ngu┼četya, Kalmuk ve Kara├žay-├çerkes Cumhuriyetlerinde ya┼čamaktad─▒rlar. ├ľzellikle Da─č─▒stan ve Kara├žay-├çerkes Cumhuriyetinde ya┼čayan Nogay T├╝rklerinin, T├╝rkiye Nogay T├╝rkleri ile k├╝lt├╝rel ba─člar─▒ ve ortak ├žal─▒┼čmalar─▒ bulunmaktad─▒r.[10]

T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan Nogay T├╝rkleriÔÇÖnin ├Âzellikle AnkaraÔÇÖda bulunan ve ayr─▒ca Konya, Kulu ( Konya), ─░stanbul, Eski┼čehir ve HollandaÔÇÖdaki sivil toplum kurulu┼člar─▒ son y─▒llarda bu b├Âlgelerdeki Nogay T├╝rkleri ile yak─▒n ├žal─▒┼čmalarda bulunmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r.

Zaman zaman d├╝zenlemi┼č olduklar─▒ Sabantoy ┼č├Âlenlerinde KazakistanÔÇÖdan RomanyaÔÇÖdan ve Rusya Federasyonu i├žindeki Nogay T├╝rk├╝ halklar─▒ndan kat─▒l─▒mlar─▒n oldu─ču, sanat├ž─▒lar─▒n i┼čtirak etti─či pro─čramlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.[11] ├çe┼čitli sempozyum, kongre ve forumlarda RusyaÔÇÖdan gelen Nogay bilim insanlar─▒n─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒na yer verilmi┼čtir.[12] T├ťRKSOY ve T─░KAÔÇÖn─▒n yan─▒ s─▒ra K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒n─▒n d├╝zenledi─či pro─čramlarda Nogay halk sanat├ž─▒lar─▒, dans gruplar─▒, tiyatro topluluklar─▒n─▒n s─▒k s─▒k kat─▒l─▒m ve performans g├Âsterileri olmaktayd─▒.[13]

Dernekler taraf─▒ndan Rusya Nogay T├╝rklerinin yazarlar─▒n─▒n kitaplar─▒, T├╝rkiyeÔÇÖde Latin harfleriyle Nogay T├╝rk├žesine ve T├╝rkiye T├╝rk├žesine ├ževrilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒. Telif haklar─▒ al─▒narak bas─▒lan bu kitaplar─▒n yan─▒ s─▒ra ba┼čka yazarlar─▒n kitaplar─▒n─▒n bas─▒lmas─▒ i├žin ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmaktayken bu ├žal─▒┼čmalar kriz nedeniyle ┼čimdilik ask─▒ya al─▒nm─▒┼č durumda.

T├╝rkiyeÔÇÖde ki dernekler arac─▒l─▒─č─▒ ile Rusya Nogay T├╝rklerine y├Ânelik yap─▒lan bir├žok ├žal─▒┼čma da bu krizden etkilenecek. Da─č─▒stanÔÇÖda, K─▒r─▒mÔÇÖda ve ├çerkes ÔÇô KaratayÔÇÖda ki baz─▒ b├Âlgelerde yap─▒lan kurban kesim ├žal─▒┼čmalar─▒,┬á Ramazan paketleri da─č─▒t─▒m─▒, Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n da deste─či ile bu b├Âlgelere g├Ânderilen dini kitaplar─▒n ula┼čt─▒r─▒lmas─▒ vb. projeler┬á bu ├žal─▒┼čmalar─▒ yapan kurulu┼člar taraf─▒ndan┬á ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒llarda ger├žekle┼čtirilemeyece─či endi┼česini ta┼č─▒maktad─▒rlar.[14]

Dernekler taraf─▒ndan organize edilen ve Rusya Federasyonunda icra edilen ├že┼čitli etkinlikler de bu krizden nasibini alm─▒┼č bulunmaktad─▒r. Daha ├žok k├╝lt├╝r turizmi olarak de─čerlendirilebilecek olan bu etkinliklerden biri, T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan Nogay T├╝rklerinin Da─č─▒stan ve┬á ├çerkes- Karatay CumhuriyetiÔÇÖnde ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ile kayna┼čmalar─▒n─▒ sa─člamak amac─▒yla yap─▒lan ziyaretlerdir. Bunun haricinde ├že┼čitli spor etkinlikleri de yap─▒lm─▒┼čt─▒r.[15] Kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak yap─▒lan bu k├╝lt├╝rel ziyaretler vize engeli nedeniyle art─▒k daha zor ve daha s─▒k─▒ kontrol edilir hale gelmi┼čtir.

KR─░Z ├ľNER─░LER─░

Her iki devletin vatanda┼č─▒ olarak birbirlerinden ayr─▒ co─črafyalarda ayn─▒ kan─▒ ta┼č─▒yan, ayn─▒ dili konu┼čan, ayn─▒ k├╝lt├╝r├╝n birbirlerinden kopmak zorunda kalm─▒┼č bir halk─▒ olan Nogay T├╝rkleri, gelece─če ├╝mitle bakt─▒klar─▒ ve tam da kavu┼čtuklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝kleri bir d├Ânemde b├Âyle bir krizle yeniden h├╝srana u─črad─▒lar.

T├╝rkiye ve Rusya aras─▒ndaki kriz g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere ve ├žo─čunlukla g├Ârsel ve yaz─▒l─▒ bas─▒na yans─▒d─▒─č─▒ gibi sadece do─čalgaz ve ticaret y├Ân├╝yle s─▒n─▒rl─▒ de─čil. B├╝t├╝n bunlardan daha ├Ânemli olan─▒, k├╝lt├╝rel ba─člar─▒m─▒z─▒n oldu─ču ve tabiri caiz ise bir elman─▒n iki yar─▒s─▒n─▒n iki ayr─▒ devlette bulunmas─▒ ile ├Âzetlenebilir.

Krizin diplomatik kanallarla ├ž├Âz├╝lmesi i├žin ilgili taraflar─▒n yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n haricinde T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve dernekleri olarak bizlere de ├Ânemli y├╝k├╝ml├╝l├╝kler d├╝┼čmektedir. K├╝lt├╝rel ili┼čkilerin yeniden tesisi i├žin gerek devlet kurumlar─▒ ile gerek STKÔÇÖlar ile m├╝┼čterek ├žal─▒┼čmalar yapmak sureti ile ba┼čka kanallardan ba┼čka k├Âpr├╝ler kurmak i├žin alternatif ├ž├Âz├╝mler ├╝retilmesi gerekmektedir.

Bu ileti┼čimi devam ettirmenin ilk yolu internet arac─▒l─▒─č─▒ ile daha ├Âncesinde ileti┼čimde bulunulan ki┼čiler, dernekler ve kurumlarla irtibat─▒ devam ettirmek. Bu irtibat─▒ devam ettirirken ve ayn─▒ zamanda T├╝rkiye i├žerisinde yap─▒lacak faaliyetlerde Rusya FederasyonuÔÇÖnda bulunan Nogay T├╝rkleriÔÇÖni zorda b─▒rakacak eylem ve s├Âylemlerde bulunmamaya dikkat etmek gerekmektedir.

─░ki ├╝lke aras─▒ndaki vize ile ilgili ya┼čan─▒labilecek olas─▒ durumlar─▒ da g├Âz ├Ân├╝ne alarak, m├╝mk├╝n oldu─čunca kar┼č─▒l─▒kl─▒ ziyaretlerin s├╝reklili─čini devam ettirmek ├Ânemli faydalar sa─člayacakt─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ├çerkesya tarihi (Ba┼člang─▒├žtanÔÇô1864 y─▒l─▒na kadar)

Mevcut dernekler ve benzer kurulu┼člar arac─▒l─▒─č─▒ ile bulunduklar─▒ ├╝lkelerde etkinliklerin devam ettirilmesi ve bu etkinliklerde kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak ilgili mercilere gerekli ├žal─▒┼čmalar─▒n yap─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde dostluk mesajlar─▒n─▒n verilmesi de ├Ânem arz etmektedir.

T├╝rkiyeÔÇÖde d├╝zenlenen ve STKÔÇÖlar taraf─▒ndan organize edilen ├že┼čitli faaliyetlere Rusya FederasyonuÔÇÖnda bulunan Nogay T├╝rklerinin de kat─▒l─▒m─▒n─▒ sa─člamak amac─▒yla yine bu STKÔÇÖlar arac─▒l─▒─č─▒ ile davetlerin yap─▒lmas─▒, diplomatik kanallardan yap─▒lacak davetlerden daha etkili olabilir. Bununla ilgili ├že┼čitli ├žal─▒┼čmalar yap─▒labilir.

Son olarak her iki devletin ilgili mercilerine uygun zaman ve zeminde, gerek bireysel gerekse derneklerce haz─▒rlanacak ├že┼čitli etkinlikleri daha s─▒k ve uluslararas─▒ ├žapta organize ederek Rusya nezdinde bu etkinliklere kat─▒l─▒m─▒n sa─članmas─▒n─▒ resmi kanallardan davet ve te┼čvik etmek gerekmektedir.

SONUÇ

Kafkaslar─▒n ve Orta AsyaÔÇÖn─▒n kadim halklar─▒ndan biri olan Nogay T├╝rkleri, tarihin kendilerine atfetti─či y├╝k├╝ml├╝l├╝kler gere─či, ya┼čad─▒klar─▒ her t├╝rl├╝ olumsuzluklara ve farkl─▒ co─črafyalara da─č─▒t─▒lm─▒┼č olmalar─▒na kar┼č─▒n, adeta k├╝llerini e┼čeleyerek yeniden harlad─▒klar─▒ ate┼čleriyle bir k├╝lt├╝r├╝, bir dili ayakta tutmay─▒ ba┼čarabilmi┼člerdir.

Ayn─▒ inan├žla, yak─▒n gelecekte her iki ├╝lkenin ayr─▒ vatanda┼č─▒ olan bu halk i├žin k├╝lt├╝rel, ticari ve siyasi ili┼čkiler ├žok daha ├╝st d├╝zeyde s├╝rd├╝r├╝lmeye devam edecektir.

 

KAYNAKÇA

[1] NogayT├╝rk Dergisi Edit├Âr├╝ , Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─či Y├Ânetim Kurulu ├ťyesi┬á [email protected] , Ocak 2016

[2] 24 Kas─▒m 2015 tarihinde T├╝rk hava sahas─▒n─▒ ihlal eden bir Rus sava┼č u├ža─č─▒ saat 09.30 s─▒ralar─▒nda TSKÔÇÖya ait iki F-16 u├ža─č─▒ taraf─▒ndan angajman kurallar─▒ gere─čince vuruldu.

[3] Nesrin G├╝ll├╝da─č; ÔÇťNogay T├╝rkleriÔÇŁ, T├╝rkler Ansiklopedisi, C.XX, 1999, s.557-564.

[4] ─░lhan Kaya; ÔÇťAvrupal─▒ T├╝rkler; Misafir ─░┼č├žilikten Avrupa Vatanda┼čl─▒─č─▒na ÔÇŁ, Dicle ├ťniversitesi

[5] NogayT├╝rk Dergisi; 3.say─▒ 2010

[6] Hakan Benli; ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ÔÇť, Yeni T├╝rkiye Kafkaslar ├ľzel Say─▒s─▒, C.X , 2015, s.413-430

[7] Nogay T├╝rk Yay─▒nlar─▒; Son Yaz; Valeriy Kazakov (├çev. Murat Kamil S├╝tba┼č),2015
K├Âpir; Salimet Mayl─▒bayeva Nukova,2015

[8] 19 Aral─▒k 2015 tarihinde ─░stanbulÔÇÖda yap─▒lan T├╝rkvizyon ┼×ark─▒ Yar─▒┼čmas─▒ÔÇÖna Rusya Federasyonu Nogay T├╝rklerini temsilen ─░slam Sat─▒rov ve Madina Kartakayev temsil edecekti. U├žak krizi ya┼čand─▒─č─▒ i├žin bu iki temsilci yar─▒┼čmaya kat─▒lamad─▒.

[9] T├╝rkiyeÔÇÖnin Rusya FederasyonuÔÇÖnda ya┼čayan T├╝rk halklar─▒na y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar─▒ a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak┬á┬á┬á T├ťRKSOY, T─░KA, T├ťRKKON vb. uluslararas─▒ kurulu┼člar ├╝zerinden yap─▒lmaktad─▒r.

[10] Kara├žay-├çerkes ve Da─č─▒stan CumhuriyetiÔÇÖnde ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ile on y─▒l─▒ a┼čk─▒n zamand─▒r s─▒k─▒ k├╝lt├╝rel ili┼čkiler vard─▒r. ├ľzellikle T├╝rkiyeÔÇÖde d├╝zenlenen bir├žok etkinli─če bu cumhuriyetlerden ├že┼čitli kat─▒l─▒mlar olmaktad─▒r.

[11] Hakan Benli; ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ÔÇť, Yeni T├╝rkiye Kafkaslar ├ľzel Say─▒s─▒, C.X , 2015, s.430

[12] 3.D├╝nya T├╝rk Forumu, 28-30 May─▒s 2014,Edirne ÔÇô 4.D├╝nya T├╝rk Forumu,23-25 Nisan 2015,─░stanbul,

[13] Da─č─▒stan Devlet Nogay Tiyatrosu ; Uluslararas─▒ T├╝rk├že Tiyatro Yapan ├ťlkeler Festivali, 20 Nisan 2015, Konya

[14] AnkaraÔÇÖda bulunan Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─či yetkilileri, T├╝rkiye ve AvrupaÔÇÖda┬á┬á ya┼čayan Nogay T├╝rkleriÔÇÖnden toplayacaklar─▒ 2016 y─▒l─▒┬á Ramazan ve Kurban yard─▒mlar─▒n─▒ Rusya FederasyonuÔÇÖnda ya┼čayan Nogay T├╝rklerine ula┼čt─▒ramayabileceklerini ifade etmektedirler.

[15] Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─čiÔÇÖnin organize etti─či ve Moskova Nogay T├╝rkleri Derne─čiÔÇÖnin ev sahipli─čini yapt─▒─č─▒ ÔÇť Uluslararas─▒ Nogay T├╝rkleri Futbol Turnuvas─▒ ÔÇť RusyaÔÇÖn─▒n ba┼čkenti MoskovaÔÇÖda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Turnuvaya ayr─▒ca Hollanda Nogay Vakf─▒ da i┼čtirak etmi┼čtir.

Toplam Okuma: 210 , Bug├╝n: 20 

Hakan BENL─░

Hakan BENL─░

1974 Konya Kulu do─čumlu olan Hakan Benli, Nogay T├╝rkleri ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. Daha ├Ânce Nogay T├╝rk ad─▒nda bir dergi ├ž─▒karmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─či y├Ânetim kurulu ├╝yesidir. Nogay T├╝rkleri B├╝lteni Dergisi haber sorumlulu─ču g├Ârevini y├╝r├╝tmektedir. Avrasya Yazarlar Birli─či ├╝yesi de olan Benli, bir├žok STKÔÇÖda g├Ârev almaktad─▒r. Nogay T├╝rkleri ile ilgili bir├žok konferans ve TV program─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hakan Benli
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar