Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

Ya┼čar KALAFAT**

Giri┼č

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu ├žal─▒┼čma, T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒n─▒n, T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n─▒n halk k├╝lt├╝rlerine dair, zaman zaman ve muhtelif vesilelerle yap─▒lan derlemeler ve bunlar─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ projesinin, K─▒r─▒m-Kafkasya-Anadolu paftas─▒ ile ilgili olan k─▒sm─▒n─▒n g├╝ncelle┼čtirilmi┼č ┼čeklini i├žermektedir.

Metinde ge├žen T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝l├╝k ve T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒ tan─▒mlamalar─▒ndaki T├╝rk s├Âz├╝, ─▒rk├« veya kavm├« anlamda olmay─▒p, bir k├╝lt├╝r├╝n olu┼čturucusu, mensubu, sahibi ve varisi olma anlam─▒ndad─▒r. Bu k├╝lt├╝r├╝n tarih├« arka plan─▒nda Bozk─▒r medeniyeti vard─▒r. K─▒r─▒m-Kafkasya ve Anadolu bu k├╝lt├╝r havzas─▒n─▒n kapsam─▒nda olmu┼č ve bu k├╝lt├╝r├╝n genlerini asr─▒m─▒za kadar ta┼č─▒m─▒┼člard─▒r. Girilen yeni dinlerle ve az ├žok de─či┼čen ana dillerle ya┼čan─▒lan yeni k├╝lt├╝rel kimliklere ra─čmen, bu co─črafyan─▒n halklar─▒ Atl─▒ G├Â├žebe Bozk─▒r Medeniyeti d├Âneminden beri k├╝lt├╝r akrabalar─▒d─▒rlar. Bu k├╝lt├╝rde T├╝rkler, halka hizmeti hakka hizmet olarak bilmi┼č, halk─▒ din ve dil fark─▒ g├Âzetmeksizin e┼čit kabul etmi┼člerdir. Bu yapabildikleri d├Ânemlerde, yapabildikleri nispette T├╝rk olabilmi┼člerdir.

Bozk─▒r k├╝lt├╝r├╝, M.├ľ bin ba┼člar─▒nda Eurasia bozk─▒rlar─▒nda ─░skitlerle ba┼člat─▒lan bir k├╝lt├╝rd├╝r. Bozk─▒r k├╝lt├╝r├╝, Altay yaylalar─▒nda Proto-T├╝rkler taraf─▒ndan ortaya konulmu┼čtu. K├╝lt├╝r├╝n te┼čekk├╝l ├ža─č─▒, sosyal yap─▒s─▒, devlet, ├╝lke, halk, h├╝k├╝mranl─▒k anlay─▒┼č─▒, siyas├«, adl├«, ordu ve din yap─▒s─▒ incelenmi┼čtir. Din├« hayat; Totemcilik, ┼×amanizm, tabiat ve atalar k├╝ltleri bak─▒m─▒ndan irdelenmi┼č ve G├Âk-Tanr─▒ dininin bu k├╝lt├╝rdeki yeri belirlenmi┼čtir. Ayr─▒ca bu k├╝lt├╝r├╝n iktisad├«, edeb├« hayat─▒ da incelemi┼čtir.[1]

G├╝neyi ve kuzeyi ile Kafkasya, K─▒r─▒m ve Anadolu da bu k├╝lt├╝r├╝n k├╝lt├╝r havzas─▒ kapsam─▒nda olmu┼člard─▒r. Bu co─črafya, Avarlar, ─░skitler, Hunlar, Hazarlar, Bulgar T├╝rkleri d├Âneminden itibaren Atl─▒ Bozk─▒r K├╝lt├╝r├╝ÔÇÖn├╝n damgas─▒n─▒ ta┼č─▒r.

G├╝n├╝m├╝z itibariyle ekonomik ve siyas├« sava┼člar─▒n belirleyicisi olan k├╝lt├╝r sava┼člar─▒ d├Âneminde, egemen g├╝├žler k├╝lt├╝r sava┼člar─▒n─▒n karakterini de belirlemekte, ├žok say─▒da ihtilafl─▒ k├╝lt├╝r b├Âlgeleri olu┼čturarak emperyalist ├ž─▒karlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmektedirler.

Bozk─▒r k├╝lt├╝r├╝n├╝n izlerini izlerken, birka├ž bin y─▒ll─▒k bir ge├žmi┼čin getirdi─či inan├ž tabakala┼čmas─▒n─▒ aralayarak, ge├žmi┼č ile g├╝n├╝m├╝z├╝ ili┼čkilendirmek hi├ž de kolay de─čildir. B├Âlge halk inan├žlar─▒ k├╝lt├╝r├╝, do─čal olarak ba┼čka dinlerden de inan├ž geni alm─▒┼člard─▒r. Bunun i├žin b├Âlgede ya┼čam─▒┼č dinlerin sistematiklerinin ele al─▒n─▒p, halk inan├žlar─▒nda varl─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝ren inan├ž tespitlerinin bu sistemlerdeki yerlerine bak─▒labilir diye d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Halkbilimi ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n vasat ve vas─▒talar─▒ndan olan ├žocuk oyunlar─▒, ninniler, alk─▒┼člar-karg─▒┼člar, halk mutfa─č─▒ ve di─čerlerinin s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r verilerinde ya┼čamakta olan halk inanmalar─▒, ara┼čt─▒r─▒c─▒y─▒ halklar─▒n ortak k├╝lt├╝r tarihi ge├žmi┼činde bulu┼čturabilmektedir. Biz alan─▒m─▒z itibariyle bunu s├Âyleyebilirken, sosyal yap─▒n─▒n her alan─▒nda devlet y├Ânetim yap─▒s─▒, ordu te┼čkilat─▒, ekonomik ve hukuk├« hayat─▒n izleri de muhakkak takip edilebilir. ├çocuk oyunlar─▒nda ya┼čamakta olan baz─▒ normlar, bir d├Ânemin ordu te┼čkilat─▒na dair mesajlar vermektedir.

Anadolu co─črafyas─▒nda, M├╝sl├╝man G├╝rc├╝lerin Anadolu T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne gen verip onlardan gen ald─▒klar─▒ bir ger├žektir. G├╝rc├╝l├╝k b├╝t├╝n├╝ kapsam─▒nda ele al─▒nan kesimlerin aralar─▒ndaki k├╝lt├╝rel etkile┼čim ve k├╝lt├╝rel uyum bu halklar─▒n ana dili farkl─▒ olan AnadoluÔÇÖnun di─čer halklar─▒ndan daha ileri seviyede de─čildir.

Gregoryen K─▒p├žak T├╝rkleri, M├╝sl├╝man O─čuz T├╝rkleri ile 200 y─▒l egemenlik sava┼č─▒ yapt─▒lar. ─░sl├ómiyetÔÇÖe giremeyen, girmeyen K─▒p├žak T├╝rkleri, dinda┼člar─▒ Gregoryen Ermeniler ve Gregoryen G├╝rc├╝ler aras─▒nda eriyerek G├╝rc├╝ veya Ermeni oldular. Bu durum, t─▒pk─▒ ─░sl├ómiyetÔÇÖi tercih ederek T├╝rkle┼čen G├╝rc├╝ veya Ermenilerin T├╝rkle┼čmeleri gibidir.

├ľzetle, b├Âlge halklar─▒n─▒n farkl─▒ devletler kapsam─▒nda veya mensup halklar halinde dinleri ve dillerinden farkl─▒ bir ortak ba─člar─▒ daha vard─▒r. Bu ortak ba─č yok say─▒larak m├╝cadelesi verilen k├╝lt├╝rel kimlik, emperyalizmin istismar unsuru olarak kullan─▒lmaktan ├ž─▒kar─▒labilir.

Halklar─▒n dilleri, dinleri, siyas├« yap─▒lanmalar─▒, egemen olduklar─▒ topraklara sayg─▒l─▒ davran─▒larak, birlikte ya┼čayan farkl─▒ dilli ve dinli halklar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ demokratik haklar─▒n─▒ kullanmalar─▒na f─▒rsat verilerek, uzak ge├žmi┼čteki akrabal─▒klar─▒ ├╝zerinde durulabilir. Bu strateji farkl─▒ dilli ve dinli halklar─▒n mill├« kimlik farkl─▒l─▒─č─▒ ihtilaf─▒ndan yararlanarak ihtilafl─▒ b├Âlgeler yaratma imk├ón─▒n─▒ emperyalizmin elinden alabilir. Uzak ge├žmi┼čten gelen akrabal─▒k genleri ortaya ├ž─▒kar─▒larak, b├Âlgesel akraba g├╝├žler yap─▒lanmalar─▒na gidilebilir. Uzak ge├žmi┼čten gelen k├Âkler ├╝zerinde olu┼čturulmu┼č k├╝ltler, halklar aras─▒ yeni dayan─▒┼čma ortamlar─▒ i├žin kodlar olu┼čturabilirler.

K─▒r─▒m ve Kuzey-G├╝ney Kafkasya Halklar─▒

Bu kurgulamadan esaslanan tezimizi, G├╝ney Kafkasya halklar─▒ndan AzerbaycanÔÇÖda ya┼čayan Tali┼čler, K├╝rtler, ─░ngilaylar, Hap─▒t─▒l─▒lar, H─▒nal─▒kl─▒lar, K─▒r─▒zl─▒lar, Buduhlar, ├ťdinler[2], G├╝rcistanÔÇÖda ya┼čayan Acara, ┼×─▒vani, Narnari, Abkozuli, Forikoova, Mitiuluti gibi Lazlarla birlikte 12 farkl─▒ etnik kimlikten olu┼čan halklar[3], bu ├╝lkede ya┼čayan Ermeniler, Karapapaklar ve Abhazlar ├╝zerinde uygulayabiliriz. Kuzey Kafkasya halklar─▒ndan Kalmuklar apayr─▒ bir k├╝lt├╝rel olu┼čumdur. Bu arada ErmenistanÔÇÖda ya┼čayan ve Gregoryen olmalar─▒na ra─čmen, Fars, Hindu, ├çingene gibi halklar─▒n maalesef s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edildi─či bilgileri vard─▒r.[4] Kuzey KafkasyaÔÇÖda ya┼čayan Karapapah, Da─čl─▒, Nogay, Kumuk, Kara├žay, Balkar, ├çerkez, Oset, ├çe├žen, ─░ngu┼č[5], K─▒r─▒mÔÇÖda Rus, Ukraynal─▒, Tatar, K─▒r─▒m├žak ve Karay gibi halklar─▒n halk k├╝lt├╝rlerinden ├Ârneklemeler yaparak izah etmeye ├žal─▒┼č─▒rken, KafkasyaÔÇÖda ya┼čayan halklardan AnadoluÔÇÖda ya┼čamayan toplum t├╝r├╝ yoktur.

K─▒r─▒m T├╝rkleri aras─▒nda, ├ľzbekistanÔÇÖdan K─▒r─▒mÔÇÖa g├Â├žten sonra k─▒sa bir s├╝re Osmanl─▒ T├╝rk├╝ olmak ve K─▒r─▒m Tatar T├╝rk├╝ olmak ┼čeklinde fazla su y├╝z├╝ne ├ž─▒kmayan bir ayr─▒m d├Ânemi ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ ihtilaf─▒ biz Romanya T├╝rkleri aras─▒nda da g├Ârm├╝┼čt├╝k.[6] K─▒r─▒m T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n K─▒r─▒m├žaklar b├Âl├╝m├╝ ├ódeta tamamen tarihe kar─▒┼čm─▒┼č, Karaylar ile ─░sl├óm K─▒r─▒m T├╝rkl├╝─č├╝ beklenilen kayna┼čmay─▒ sa─člayamam─▒┼č, Rusya FederasyonuÔÇÖnun 2015 K─▒r─▒m harek├ót─▒ndan sonra K─▒r─▒m T├╝rkl├╝─č├╝, D├╝nya T├╝rkl├╝─č├╝ ile b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člamaktan iyice uzakla┼čm─▒┼čt─▒r.

K─▒r─▒m, tarihte de KafkasyaÔÇÖn─▒n siyas├«, k├╝lt├╝rel ve co─čraf├« b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žerisinde d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. K─▒r─▒m T├╝rklerinden en i├žler ac─▒s─▒ durumda olanlar, ┼č├╝phesiz Karay T├╝rkleridir. Hazar T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n k├╝lt├╝rel varisli─čine talip olan ─░srail, 13. Kabile projesinden beri Karaylar─▒n ─░srail k├╝lt├╝r├╝n├╝n bir par├žas─▒ oldu─ču iddialar─▒ndan hi├ž vazge├žmemi┼čtir.[7] Bu ─▒srarl─▒ tutumda Karaylar─▒n tezleri hi├ž dikkate al─▒nmam─▒┼čt─▒r. 1995-96 y─▒llar─▒nda T├╝rkiye Gen├ž ─░┼č Adamlar─▒ Derne─či ─░stanbulÔÇÖda Yahudi g├Â├ž├╝n├╝n 500. Y─▒l─▒ m├╝nasebetiyle yapt─▒─č─▒ k├╝lt├╝rel etkinliklerde, Karay konusunun d├╝nya ├žap─▒nda uzmanlar─▒ndan olan ┼×aban Kuzgun kendisine yap─▒lan ─▒srarlar ├╝zerine bir konferans vermi┼č, Karay ger├že─činin dile getirilmesi bu organizasyon taraf─▒ndan pek ho┼č kar┼č─▒lanmam─▒┼čt─▒r.

K─▒r─▒m T├╝rkl├╝─č├╝ ve K─▒r─▒m Tatar T├╝rkl├╝─č├╝, Anadolu Tatar T├╝rkleri itibariyle k├╝lt├╝rel kimlik olarak ele al─▒n─▒nca, T├╝rkl├╝─če mensubiyet itibariyle aralar─▒nda farkl─▒ d├╝┼č├╝nce kesimleri oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. ┼×─▒rnakÔÇÖta ya┼čamakta olan ve K├╝rt kimlik dayatmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda hayatlar─▒ pahas─▒na direnebilen Tatarlar─▒n destan├« hayatlar─▒ ise fevkalade ├Ânemlidir. Bu toplumdan yap─▒lm─▒┼č inan├ž k├╝ltleri ara┼čt─▒r─▒c─▒y─▒ Altaylar T├╝rk k├╝lt├╝r havzas─▒n─▒n halk inan├žlar─▒na g├Ât├╝r├╝rken, T├╝rkiyeÔÇÖdeki Tatar kesimlerinin bu toplumun varl─▒─č─▒ her nedense fazla ilgilerini ├žekmemi┼čtir.[8]

Kalmuklar, bug├╝nk├╝ RFÔÇÖna ba─čl─▒, merkezi Elista olan Kalmuk ├ľzerk CumhuriyetiÔÇÖnde ya┼čamaktad─▒rlar. BudizmÔÇÖin canl─▒ bir ┼čekilde bu b├Âlgede var olu┼ču, 17. Y├╝zy─▒lda ─░dil-Yay─▒k hatt─▒na geli┼čleri ile m├╝mk├╝n olmu┼čtur.[9]

T├╝rk sosyal bilimciler bilhassa 1990ÔÇÖlardan sonra T├╝rkl├╝─č├╝n soy a─čac─▒n─▒ ├ž─▒karma ├žal─▒┼čmalar─▒na yo─čunla┼čm─▒┼č, ana ve tali dallar─▒n hangi y├╝zy─▒llarda nas─▒l olu┼čtu─čunu, bunlar─▒n g├Âvde ile olan farkl─▒ ba─člar─▒ ├╝zerinde durmu┼č ve fakat daha ziyade hamaset ve heyecan mahsul├╝ olan bu aray─▒┼člar, soyda┼č toplumlar─▒n soyda┼čl─▒klar─▒na gerekli ruhu kazand─▒ramam─▒┼čt─▒r. H├ós─▒las─▒zl─▒─č─▒n faturas─▒ ├çarl─▒k ve Sovyet Rusya ile ├çinÔÇÖe ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Rus ve ├çin emperyalizmlerinin geli┼čmenin bu seyrinde ┼č├╝phesiz b├╝y├╝k paylar─▒ vard─▒r. Bununla beraber T├╝rk T├╝rkologlar─▒n─▒n da mesuliyetleri yok say─▒lamaz.

AB ├╝lkelerinde 5-6 milyon T├╝rk├╝n oldu─ču s├Âylenir de, bu miktar T├╝rk├╝n ne kadar─▒n─▒n kendisini T├╝rk hissetti─či veya T├╝rkl├╝─če sempati duydu─ču ve nedenleri ├╝zerinde durulmaz. ABÔÇÖdeki T├╝rkiye men┼čeli ─░sl├óm toplum i├žin de ayn─▒ te┼čhis konulabilir. ─░htilaf halindeki T├╝rk M├╝sl├╝manlar─▒n T├╝rkiyeÔÇÖden yana olan miktarlar─▒, b├╝t├╝n├╝n ancak belirli bir k─▒sm─▒ kadard─▒r. AB ├╝lkelerindeki T├╝rk ─░sl├óm potansiyelin T├╝rkl├╝k yanl─▒ potansiyeli bir yana, baz─▒ hallerde bu potansiyeli, k─▒smen de olsa mill├« g├╝c├╝ne katabilmi┼č, T├╝rkl├╝k ve ─░sl├ómiyet kar┼č─▒t─▒ bir g├╝├ž konumuna da sokabilmi┼čtir.

Hal bu olunca, sorun sadece emperyalizmin stratejilerden de─čil, antiemperyalistlerin ayn─▒ zamanda strateji yoksunu olu┼člar─▒ndan ileri gelir iken, Romanya veya K─▒r─▒m T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n kimlik birli─či i├žerisinde olmay─▒┼č─▒ yad─▒rgan─▒lmamal─▒d─▒r.

Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin, Kafkas halklar─▒n─▒n dinleri, dilleri ve ayr─▒nt─▒l─▒ halk k├╝lt├╝rlerini inceledi─či ve Altay b├Âlgesinde bu incelemelerin ├çarl─▒k Rusya d├Âneminde ba┼člat─▒l─▒p aral─▒ks─▒z s├╝rd├╝r├╝ld├╝kleri bilinmektedir. Halklar─▒n birliklerini bozmak i├žin de, birliklerini sa─člayabilmek i├žin de, onlar─▒ halk k├╝lt├╝rleri ile yak─▒ndan tan─▒mak durumundas─▒n─▒z.

Azerbaycan Halklar─▒

─░nceledi─čimiz b├Âlgenin halklar─▒na biraz daha yak─▒ndan bak─▒l─▒nca; Azerbaycan halklar─▒ndan IngilaylarÔÇÖ─▒n; StrabonÔÇÖun eserinde ismini zikretti─či 26 halktan birisi oldu─ču ├╝zerinde durulmaktad─▒r. Dilleri G├╝rc├╝ceye yak─▒n olan bu halk─▒n dinleri ─░sl├ómÔÇÖd─▒r. Halk k├╝lt├╝rleri T├╝rklerin ve G├╝rc├╝lerin halk k├╝lt├╝rlerinden olu┼čmu┼čtur. Bu toplum AzerbaycanÔÇÖ─▒n Qah, Zagatale gibi il├želerinde ya┼čamaktad─▒r. Bunlar kendilerini G├╝rcistanÔÇÖda G├╝rc├╝ ve AzerbaycanÔÇÖda Azerbaycan T├╝rk├╝ hissederler. Kendilerini tan─▒t─▒rlarken, dillerini zamanla kaybetmi┼č T├╝rkler olduklar─▒n─▒ s├Âylerler. Ingilayl─▒klar─▒n─▒ ├Ân plana ├ž─▒karmak istemezler. Bunlar─▒n ├╝zerinde yap─▒lan G├╝rc├╝le┼čtirme faaliyetlerinde ba┼čar─▒l─▒ olunamam─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n, T├╝rklerle aralar─▒nda yo─čun evlenme g├Âr├╝l├╝r.[10]

Hap─▒t─▒l─▒lar; bu toplumun kendilerine has bir dilleri vard─▒r. Dilleri, bilinen b├Âlge dillerinden ├žok farkl─▒l─▒k g├Âsterir. AzerbaycanÔÇÖ─▒n ─░smaili ve Gebele b├Âlgelerinde ya┼čarlar. Kendilerini Azerbaycan T├╝rk├╝ hissetmelerine ra─čmen kimliklerinin ve duygular─▒n─▒n a├ž─▒─ča ├ž─▒kmas─▒n─▒, bilinmesini istemezler. Miktarlar─▒ 5-6 bin civar─▒nda oldu─ču tahmin edilmektedir. Dinleri ─░sl├ómiyetÔÇÖtir. Halk k├╝lt├╝rleri Azerbaycan T├╝rklerinkinden farkl─▒l─▒k g├Âstermez. Bu toplumdan AzerbaycanÔÇÖdan ba┼čka bir b├Âlgede ya┼čayan yoktur.[11]

H─▒nal─▒kl─▒lar; AzerbaycanÔÇÖ─▒n H─▒nal─▒k b├Âlgesinde ya┼čad─▒klar─▒ i├žin isimlerini bu b├Âlgeden alm─▒┼člard─▒r. Kendilerini Kelt diye bilirler. Dilleri b├Âlgenin Azerbaycan T├╝rk├žesinden farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Da─č─▒stan dil grubuna mensuptur. Halk k├╝lt├╝rleri de M├╝sl├╝man halktan farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. Ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlge sapa ve yollar─▒ ├žetin olan, her y─▒l ula┼č─▒ma 7-8 ay kapal─▒ olan bir b├Âlgedir. AzerbaycanÔÇÖdan ba┼čka bir ├╝lkede Kelt yoktur. N├╝fuslar─▒ 5-6 bin civar─▒ndad─▒r. Azerbaycan T├╝rkleri ile aralar─▒nda evlilikler olabilmektedir.[12]

K─▒r─▒zl─▒lar; AzerbaycanÔÇÖ─▒n Guba ┼čehrinde ya┼čamakta olan bu halk, KafkasyaÔÇÖn─▒n di─čer iki kentinde de ya┼čamaktad─▒rlar. Dilleri, ─░bero Kafkas Dil GrubuÔÇÖna girmektedir. Di─čer Kafkas dilleri ile konu┼čan halklarla anla┼čamazlar. M├╝sl├╝man gruplar aras─▒nda soyda┼č olduklar─▒ bir toplum yoktur.[13]

├ťdinler; Gregoryen H─▒ristiyand─▒rlar. Bu toplumun bir b├Âl├╝m├╝ G├╝rcistanÔÇÖda ya┼čamaktad─▒r. Kafkasya Ermenileri ile dil ve ─▒rk bak─▒m─▒ndan tamamen ayr─▒ bir toplumdurlar. AzerbaycanÔÇÖda GebeleÔÇÖde ya┼čarlar. Gelenek ve halk k├╝lt├╝rleri T├╝rklerinkine ├žok benzer. Bu halk kesimlerinden ├ťdinlere biraz daha yak─▒ndan bakmak istiyoruz.[14]

Ortak Halk ─░nan├žlar─▒

Udinlerde ya─č─▒┼č dolu halinde ya─č─▒nca, dolunun durmas─▒ ve evcil hayvan s├╝r├╝den ayr─▒ d├╝┼č├╝p otlakta kal─▒nca, dolu ve kurta─čz─▒ kayc─▒/b─▒├žakla ba─član─▒r. T├╝rk halk inan├žlar─▒nda da kurta─čz─▒ b─▒├žakla ba─član─▒r, kurta─čz─▒ ba─člama T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar aras─▒nda bir k├╝lt├╝r kodudur. T├╝rk halk inan├ž k├╝lt├╝r├╝nde b─▒├ža─č─▒n tersi ile bir halk hekimli─či uygulama bi├žimi olan parp─▒lama yap─▒l─▒r, bu co─črafyada b─▒├ža─č─▒n ├╝zerine ant i├žilir, b─▒├žak elden ele verilmez, d├╝┼čmanl─▒─ča yol a├žaca─č─▒ inanc─▒ vard─▒r. Al Kar─▒s─▒ diye bilinen kara iyeye kar┼č─▒ b─▒├ža─č─▒n koruyuculu─čuna inan─▒l─▒rken, dolunun ba─član─▒larak durdurulmas─▒ ┼čeklindeki uygulama Udin halk k├╝lt├╝r├╝nden tespit edilmi┼čtir. T├╝rk halk inan├žlar─▒nda ba─članmak, ba─čdan korunmak, ba─čdan kurtulmak bir b├╝y├╝ t├╝r├╝ olarak bilinir.

Bu toplumda ay veya g├╝ne┼č tutulmas─▒ s─▒ras─▒nda b─▒├žakla ba─člama yap─▒l─▒r. Bu toplumda da T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n genelinde g├Âr├╝len inan├žlar gibi g├╝r├╝lt├╝ ├ž─▒kar─▒l─▒r, t├╝fek at─▒l─▒r ve b├Âylece ay─▒ ve g├╝ne┼či esir alan canavardan/kara iyeden kurtarmak ama├žlan─▒r. T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklarda ay─▒ esir alan ve Cangalos diye bilinen kara iyeden kurtarmak i├žin bu t├╝r uygulamalar yap─▒l─▒r.[15]

Udinlerde de yeni gelin evinin e┼či─činden girince ├žok ├žocuklu olmas─▒ i├žin kuca─č─▒na ├žok say─▒da ├žocuk oturtulur. Di─čer T├╝rk kesimlerde bu uygulama, gelinin ilk ├žocu─čunun erkek olmas─▒ i├žin kuca─č─▒na veya yata─č─▒na erkek ├žocuk yat─▒r─▒l─▒r.[16] Bu uygulama ile gaip ├ólemine ÔÇťbu ├žocuktan istiyorumÔÇŁ mesaj─▒ verilmi┼č olunur. Bu ├žocukta ve onun annesinde bir kut oldu─čuna, kara iyelere kar┼č─▒ bir korunmas─▒n─▒n oldu─čuna inan─▒l─▒r.

Udinlerde de y─▒l─▒n bereketli olmas─▒ i├žin, onun Azerbaycan T├╝rkleri gibi bula─ča/├že┼čmeye biraz bu─čday d├Âkmesi istenir. Udinlerde Nevruz ├ži├že─činin ismine Kors Marsi denir ve bu toplum Nevruz uygulamalar─▒n─▒n hepsini k├╝lt├╝r├╝nde ya┼čat─▒r.[17]

Udinlerin halk takvimi ile Azerbaycan T├╝rklerininki aras─▒nda baz─▒ ortakl─▒klar vard─▒r. Bu toplumda da aya bak─▒larak, onun konumuna g├Âre ya─č─▒┼č─▒n ya─č─▒p ya─čmayaca─č─▒ tahmin edilir. Bunun i├žin kurak havalarda d─▒┼čar─▒ya bir mediro/kova as─▒l─▒r, kova devrilir ise kurakl─▒─č─▒n devam edece─čine h├╝kmedilir. Kurak havalarda ya─č─▒┼č─▒n ya─čmas─▒ i├žin d─▒┼čar─▒ya ters ├ževrilmi┼č kazan koyulur. Kazan etraf─▒nda T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒nda ├žok yo─čun inan├ž olu┼čmu┼čtur. Keza ters motifi de T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar aras─▒nda bir inan├ž kodu olu┼čturmu┼čtur.

Udin halk inan├žlar─▒nda da pir k├╝lt├╝ vard─▒r. Bu toplumda pir hatu olarak bilinir, ona gidilerek ├že┼čitli ihtiya├ž ve sorunlar i├žin dua yazd─▒r─▒l─▒r. Udinler M├╝sl├╝man halk─▒n pirlerine de adak adar, onlar─▒ ziyaret ederler.

Udin evliliklerinde k─▒z ka├ž─▒rma, kocaya ka├žma ve ba┼čl─▒k paras─▒, kan davas─▒ yoktur. O─član taraf─▒ k─▒z─▒n anas─▒na, atas─▒na arma─čan al─▒r. Bu toplumda evlilikler tek e┼čli olur ve e┼č bo┼čama ┼čeklinde bir uygulama yoktur. Ailede atan─▒n s├Âz├╝ h├ókimdir. Aileler ataerkildir. D├╝─č├╝nlerde h─▒na/k─▒na yakma gelene─či vard─▒r.[18] T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒nda bilhassa ba┼čl─▒k uygulamas─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ yerlerde ana hakk─▒, s├╝t hakk─▒ t├╝r├╝nden miktar─▒ belirlenmemi┼č ├Âdemeler veya hediyeler al─▒n─▒r.

─░lk di┼či ├ž─▒kan balaya/bebe─če ÔÇťm─▒c─▒k la┼č koy/balaca bir toyÔÇŁ, di┼č toyu yaparlar. Udinlerde s├╝nnet uygulamas─▒ yoktur, ama kirvelik kurumu vard─▒r.[19]

Do─čum toyu, ilk di┼č toyu, ilk sa├ž tra┼č─▒ toyu, ilk ad─▒m toyu, ad toyu T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n toy k├╝lt├╝rlerinde ├žok s─▒k g├Âr├╝l├╝r.

Udinlerin kurtÔÇÖa kar┼č─▒ farkl─▒ bir sayg─▒lar─▒ vard─▒r. Mecbur kal─▒nmad─▒k├ža kurta kar┼č─▒ silah kullan─▒lmaz, onun ka├ž─▒p gitmesi i├žin g├╝r├╝lt├╝ yap─▒l─▒r.[20] Bu uygulama Hakk├óri y├Âresinde de ├žok yayg─▒nd─▒r. Kurt av─▒ silahs─▒z yap─▒l─▒r.

Udinlerde antlar AllahÔÇÖa yap─▒l─▒r, g├╝ne┼če ve aya da yemin edilir.[21] G├╝ne┼če ve aya yemin etme Azerbaycan T├╝rklerinin yemin k├╝lt├╝r├╝nde de vard─▒r.

Udinlerde, od/ate┼č s├Ând├╝r├╝lmez, gerekti─činde uyutulur, ihtiya├ž olunca uyar─▒l─▒r, uyand─▒r─▒l─▒r. Udinler, ÔÇťEn bahtiyar hane o ailedir ki o ocakta od sehere/sabaha kadar saklan─▒r/s├Ând├╝r├╝lmezÔÇŁ derler.[22] Ate┼čin s├Ând├╝r├╝lmemesi, uyutulmas─▒ inanc─▒ T├╝rk halk inan├žlar─▒nda ocak k├╝lt├╝nde ├Ânemli bir yer tutar. Oca─č─▒n s├Âns├╝n denirken ailenin peri┼čanl─▒─č─▒ istenmi┼č olunur. S├Âzl├╝ k├╝lt├╝rde ├žok say─▒da ├Ârne─či vard─▒r. Ka┼čkayi T├╝rklerinde ata oca─č─▒ndan ayr─▒larak kendi oca─č─▒n─▒ kuran o─člana, ate┼č, ata oca─č─▒ndan s├Ând├╝r├╝lmeden g├Ât├╝r├╝lerek onun oca─č─▒ t├╝tt├╝r├╝lm├╝┼č olur.[23]

Halk inan├žlar─▒, k├╝lt├╝rleri bak─▒m─▒ndan en yo─čun benzerlik, Kuzey ve G├╝ney Azerbaycan T├╝rkleri ile Anadolu T├╝rkleri aras─▒ndad─▒r. T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n ├Âl├╝m inan├žlar─▒ aras─▒nda yer alan tul inanc─▒, tarih├« derinli─či olan uygulama bi├žimleri ile ruhun ├Âl├╝ms├╝zl├╝─č├╝, di─čer ├ólemden g├Â├žen kimsenin bu ├ólemle ili┼čkisini kesmedi─či inanc─▒n─▒n ├že┼čitli tezah├╝r ┼čekillerini i├žerir. Anadolu T├╝rk halk inan├žlar─▒nda daha ziyade ├Âlen ve bilhassa gen├ž ├Âlen bir kimsenin baz─▒ ├Âzel e┼čyalar─▒n─▒n ├žok yak─▒nlar─▒ taraf─▒ndan saklan─▒p, zaman zaman bunlar─▒n etraf─▒nda a─član─▒lmas─▒ olarak tezah├╝r eder. G├╝ney AzerbaycanÔÇÖ─▒n Bor├žal─▒ b├Âlgesinde bu uygulamaya paltar d├Âkme denilir.

K─▒r─▒m Karay T├╝rklerinin inan├žlar─▒nda ├žok ├Ânemli bir yer tutan Palta Di─čmez Kutsal Orman─▒ÔÇÖndaki eben a─čac─▒, T├╝rk inan├ž k├╝lt├╝r├╝nde kod olu┼čturan k├╝ltlerden a─ča├ž k├╝lt├╝ bak─▒m─▒ndan tipik bir ├Ârnektir. Kuzey Kafkasya Kara├žaylar─▒nda a─ča├ž k├╝lt├╝, terek k├╝lt├╝ olarak ge├žmektedir.

Ortak k├╝lt├╝r├╝ olu┼čturan ve payla┼čan halklar─▒n isimlerini anarken, tabii ki, onlar─▒n ortak milliyete alternatif ve muhalif milliyetler olu┼čturmalar─▒n─▒ ama├žlam─▒yoruz. O takdirde kar┼č─▒ oldu─čumuz emperyalizmin tutumundan fark─▒m─▒z kalmaz, emperyalizme alet olmu┼č oluruz. Anlatmak istedi─čimiz, birlikte ya┼čayan halklar─▒n aralar─▒nda k├╝lt├╝r empatisi kurabilmeleri i├žin k├╝lt├╝rleri ile tan─▒┼č olmalar─▒ gerekti─či hususudur. Bu tan─▒┼č─▒kl─▒k emperyalizmin onlar─▒ tan─▒d─▒─č─▒ndan daha ileri bir seviyede olabilmelidir.

AzerbaycanÔÇÖdan ismini zikretti─čimiz haklardan Tali┼čler, Tali┼č EliÔÇÖnin kuzey k─▒sm─▒nda LenkeranÔÇÖda ya┼čayan ve ─░ran├« bir dille konu┼čan ┼×i├« Cafer├« inan├žl─▒ M├╝sl├╝man bir halkt─▒r. G├╝ney Tali┼č b├Âlgesi ─░ran topraklar─▒ i├žerisinde yer al─▒r ve Hanef├« M├╝sl├╝man bir halktan olu┼čurlar.

T├╝rkiyeÔÇÖdeki G├╝rc├╝ k├Âkenli T├╝rk kesimlerin aras─▒nda, ayn─▒ G├╝rc├╝ceyi konu┼čarak anla┼čamayan kesimler vard─▒r. Ancak bu farkl─▒l─▒─č─▒n nereden geldi─čine dair yap─▒lm─▒┼č ├žal─▒┼čmalar─▒n varl─▒─č─▒ bilinmemektedir. T├╝rkiye G├╝rc├╝ halk inan├žlar─▒ da zaman zaman ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒n farkl─▒ G├╝rc├╝celerin halk k├╝lt├╝r├╝ne yans─▒m─▒┼čl─▒─č─▒ konusunda yap─▒lm─▒┼č ├žal─▒┼čmalar─▒ ve g├Âr├╝┼čleri bilinmemektedir. Bizim AmasyaÔÇÖdaki G├╝rc├╝ ve Ah─▒skal─▒ halk inan├žlar─▒ incelemelerimiz, k─▒rk ├ž─▒karma, Al Kar─▒s─▒, yerikleme/a┼čerme, kutlu gecelerde koku ├ž─▒karma gibi konularda fark olmad─▒─č─▒ sonucunu vermi┼čti.[24]

Daha evvel ┼ču noktaya a├ž─▒kl─▒k getirmemiz gerekir: Ortak k├╝lt├╝r kodlar─▒ndan b├Âlgesel g├╝├ž olu┼čturma teorisinin ger├žekle┼čmesi, do─čald─▒r ki, ilgili ├╝lkelerin ortak karar─▒ ve kat─▒l─▒m─▒ ile m├╝mk├╝n olur.

AcaraÔÇÖn─▒n stat├╝s├╝ anla┼čmalarla belirlenmi┼č, AcaraÔÇÖdaki T├╝rk n├╝fusun haklar─▒ ve bunlar─▒n korunmas─▒ i├žin al─▒nm─▒┼č kararlar bilinir iken, AcaraÔÇÖda ya┼čamakta olan T├╝rklere ciddi G├╝rc├╝le┼čtirme uygulanmaktad─▒r.[25] Bak├╝ Ah─▒ska Kongresinde konu┼čturulan Batumlu T├╝rk gen├žleri, kendilerinin sistemli kimlik kabul├╝ne zorland─▒klar─▒n─▒ yer ve zaman bildirerek olaylarla anlatm─▒┼člard─▒.[26] ÔÇťAnkaraÔÇÖda Polis KolejiÔÇÖnden yat─▒l─▒ e─čitim alan Batumlu M├╝sl├╝man T├╝rk gen├žler AcaraÔÇÖya d├Ân├╝nce, kendilerini H─▒ristiyan misyonerli─činin kuca─č─▒nda bulmu┼člard─▒r. G├╝rc├╝ ayd─▒n─▒n─▒n, T├╝rkiyeÔÇÖdeki G├╝rc├╝ k├Âkenli halk─▒n T├╝rkle┼čti─či konusunda ciddi endi┼čeleri vard─▒rÔÇŁ t├╝r├╝nden sanc─▒ olu┼čturacak tespitler var oldu─ču s├╝rece, iki milletin ortak ge├žmi┼č in┼ča etmesini beklemek olduk├ža zordur.

Ba┼čka bir ifade ile megalo/devasa idealar─▒ olan toplumlarla antiemperyalist kom┼čuluk ili┼čkileri kurmak olduk├ža zordur. Ah─▒ska T├╝rklerinin yurtlar─▒na d├Ânmeleri konusunda Avrupa Konseyi, Azerbaycan, T├╝rkiye ve G├╝rcistan irade belirtmelerine ra─čmen, s├╝rg├╝ne u─čram─▒┼č T├╝rk toplumlar─▒ndan iade-i itibar ya┼čayan tek toplum olan Ah─▒ska T├╝rkleri yurtlar─▒na d├Ânememi┼člerdir. Bu sonuca Ah─▒ska T├╝rklerinin bilinen baz─▒ tutumlar─▒ da yol a├žm─▒┼čt─▒r.

Ah─▒ska T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n T├╝rkiye ve AzerbaycanÔÇÖa isk├ón─▒ ve sembolik bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ABDÔÇÖde muhtelif b├Âlgelere serpi┼čtirilmeleri ile ABD ve RF, bu s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ savm─▒┼č ve fakat yurtlar─▒na d├Ânmeyen, d├Ânemeyen Ah─▒ska T├╝rkleri ger├že─či ile T├╝rkiyeÔÇÖnin G├╝ney Kafkasya ile sa─člama f─▒rsat─▒ buldu─ču co─čraf├« b├╝t├╝nl├╝k imk├ón─▒ yok olmu┼čtur.[27]

Payla┼č─▒lan d├╝nyan─▒n bu b├Âlgesinde, T├╝rkl├╝─č├╝n bir yakas─▒ RF, bir yakas─▒ ABDÔÇÖnin ├ódeta pay─▒na d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. AB ve ABD emperyalizminin anla┼čarak demokrasi maskesi vaadi ile girdikleri Ortado─čuÔÇÖda g├╝nl├╝k ter├Âr kurban─▒ 50ÔÇÖden 70ÔÇÖe ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. T├╝rk do─čalgaz ve petrolu T├╝rk ├╝lkesinde ├╝retilip T├╝rk ├╝lkelerinden pazarlan─▒rken, s├Âz sahipli─čini T├╝rkler de─čil, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de emperyalizm yapmaktad─▒r.

├ťlkeler aras─▒ ili┼čkiden evvel, halklar aras─▒ ili┼čkinin ├╝zerinde durulmal─▒d─▒r. ÔÇť├élimler anla┼č─▒rsa ├ólemler anla┼č─▒rÔÇŁ denilmi┼č, ama halk kesimleri anla┼č─▒rsa, onlar─▒n yeti┼čtirdi─či siyas├«ler, diplomatlar, ideologlar da anla┼čacakt─▒r. Halklar, gerek G├╝rcistanÔÇÖda ve gerekse T├╝rkiyeÔÇÖde bu uyumlulu─ču as─▒rlar boyu g├Âsterebilmi┼člerdir.

Yurtd─▒┼č─▒ T├╝rkler ve Akraba Topluluklar Ba┼čkanl─▒─č─▒ mevzuat─▒ irdelenirken, ├╝zerinde durulan en ├Ânemli husus, soyda┼č olmayan akrabal─▒─č─▒n nerede ba┼člad─▒─č─▒, s─▒n─▒rlar─▒n─▒n ne oldu─ču, k├╝lt├╝r akrabas─▒ olan toplumlar─▒n ├╝lkelerinde mensubu bulunduklar─▒ bir milletlerinin ve mill├« k├╝lt├╝rlerinin oldu─ču hususudur. Akraba k├╝lt├╝rler, farkl─▒ milletlerin mill├« k├╝lt├╝rlerine mensup olabilirler mi? Bu hal, ├žift milliyetlilik sonucunu ve kendisi ile birlikte baz─▒ sorunlar─▒ do─čurmaz m─▒?

Avusturya ile AlmanyaÔÇÖn─▒n AvrupaÔÇÖdaki durumlar─▒ sosyolojik sistematikte sorun olmuyor ise b├Âlge halklar─▒ aras─▒nda olu┼čmas─▒n─▒ ├Ânerdi─čimiz model de sorun olmayacakt─▒r. Esasen bizim tart─▒┼čmaya a├žt─▒─č─▒m─▒z, savundu─čumuz strateji, ABÔÇÖnin, bir anlamda kendi normlar─▒nda ba┼člat─▒p geli┼čtirdi─či bir yap─▒lanma modelidir. Yurtd─▒┼č─▒ T├╝rkler ve Akraba Topluluklar Ba┼čkanl─▒─č─▒ mevzuat ve hedefleri bu istikamette geli┼čtirilebilir kanaatindeyiz.

Sonu├ž

Halk k├╝lt├╝r├╝nden hareketle, birlikte ya┼čamakta olan halklar─▒n sadece ulus devlet i├žerisindeki birliktelikleri peki┼čtirilmi┼č olmaz, b├Âlge ulus devletleri kapsam─▒nda ya┼čamakta olan akraba topluluklar─▒n yak─▒nla┼čmalar─▒ sa─članarak, kom┼ču ├╝lkelerin b├Âlgesel bir g├╝├ž olmalar─▒ da sa─članabilir.

Bu sosyo-k├╝lt├╝rel b├╝nye ├╝zerine in┼ča edilecek siyas├« ve iktisad├« yap─▒lanmalar, b├Âlge d─▒┼č─▒ emperyalist yap─▒lanmalara kar┼č─▒, b├Âlge halk ve ├╝lkelerinin, ÔÇśonlar da kendi aralar─▒nda b├Âlgesel bir g├╝├ž olu┼čturduklar─▒ i├žinÔÇÖ, ekonomik ve siyas├« ├ž─▒karlar─▒n─▒ savunabilir. Ortado─ču halklar─▒ i├žin ge├žerli olan bu te┼čhis, K─▒r─▒m-Kafkasya ve Anadolu i├žin de halklar─▒n ortak k├╝lt├╝rleri ve bu k├╝lt├╝rlerin tarih├« arka plan─▒ bak─▒mdan uygundur.

 

 

** Dr., Halk Bilimi Ara┼čt─▒rmalar─▒ K├╝lt├╝r ve Strateji Merkezi, yasarkalafat@gmail.com, www.yasarkalafat.info

[1] ─░brahim Kafeso─člu, T├╝rk Mill├« K├╝lt├╝r├╝, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝n├╝ Ara┼čt─▒rma Enstit├╝s├╝ Yay─▒nlar─▒, Ankara 1977.

[2] Ya┼čar Kalafat, Bak├╝-Ceyhan K├╝lt├╝r Hatt─▒/Sosyal Antropoloji Ara┼čt─▒rmalar─▒, Avrasya Stratejik Ara┼čt─▒rmalar Merkezi Yay─▒nlar─▒, Ankara 2000, s.85-88.

[3] Biz bu tespiti Acara CumhuriyetiÔÇÖnde kat─▒ld─▒─č─▒m─▒z bir mill├« g├╝n kutlamalar─▒nda spiker taraf─▒ndan yap─▒lan takdimden tespit ettik. (Ya┼čar Kalafat, Balkanlardan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ III-IV, Berikan Yay─▒nevi, Ankara 2006, s.263-264). G├╝rc├╝ Bilim adam─▒ Zaza Tsurtsumia bu tarz bir a├ž─▒klamay─▒ kabul etmemekte, bunlar─▒n G├╝rc├╝ toplumlar─▒ olduklar─▒n─▒, Lazlar─▒n ise G├╝rc├╝ dil ve tarihi ile ilgisi olmayan G├╝rc├╝l├╝─č├╝n d─▒┼č─▒nda bir kimlik olduklar─▒n─▒ ifade etmektedir.

[4] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťK├╝lt├╝rel K├╝reselle┼čme, Dinler Aras─▒ Diyalog ve Mono Milliyet├žilikÔÇŁ, Gregoryen T├╝rklerde Halk ─░nan├žlar─▒, Berikan Yay─▒nevi, Ankara 2012, s. 139-145.

[5] Ya┼čar Kalafat, Balkanlardan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ III-IV, Berikan Yay─▒nevi, Ankara 2006.

[6] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[7] Ya┼čar Kalafat, K─▒r─▒m-Kuzey Kafkasya/Sosyal Antropoloji Ara┼čt─▒rmalar─▒, Avrasya Stratejik Ara┼čt─▒rmalar Merkezi Yay─▒nlar─▒, Ankara 1999.

[8] Ya┼čar Kalafat – Bet├╝l G├╝ng├Âr, T├╝rk K├╝lt├╝rl├╝ Halklarda T├╝rk Tatar Halk ─░nan├žlar─▒, Berkan Yay─▒nevi, Ankara 2011.

[9] Oktay Berber, ÔÇťBudizm Yay─▒l─▒┼č─▒nda Kalmuklar─▒n Rol├╝ Var m─▒?ÔÇŁ, Altay Topluluklar─▒ Sempozyumu (20-22 Temmuz 2015, Antalya).

[10] Ya┼čar Kalafat, Bak├╝-Ceyhan K├╝lt├╝r Hatt─▒/Sosyal Antropoloji Ara┼čt─▒rmalar─▒, s. 85-88.

[11] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[12] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[13] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[14] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[15] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťEfsaneden Halk ─░nan├žlar─▒na Jelmauz/Ay Basan CinÔÇŁ, III. T├╝rk ┼×├Âleni (17-19 May─▒s 2012, Erzurum).

[16] Ya┼čar Kalafat, Balkanlardan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ III-IV, s. 339-351.

[17] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[18] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[19] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[20] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[21] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[22] Ya┼čar Kalafat, a.g.e.

[23] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťKa┼čkay T├╝rkleriÔÇŁ, Balkanlardan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ II, Berikan Yay─▒nevi, Ankara 2007, s. 13-48.

[24] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťSivas Y├Âresi ├ľrnekleri ─░le T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒nda A┼čermek/YeriklemekÔÇŁ, T├╝rkl├╝k Bilimi Ara┼čt─▒rmalar─▒, Say─▒: 10 (Aral─▒k 2001), s. 169-172.

[25] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťAcara ├ľzerk Cumhuriyeti Gezi Notlar─▒ÔÇŁ, Yeni D├╝┼č├╝nce, Say─▒: 25 (22-28 Haziran 2001), s. 40-45.

[26] Ya┼čar Kalafat, Balkanlardan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ III-IV, s. 178-260.

[27] Ya┼čar Kalafat-K├ómil A─čacan, ÔÇťG├╝ney Kafkasya Bar─▒┼č─▒n─▒n Sa─članmas─▒nda Anahtar Etnisite: Ah─▒skal─▒larÔÇŁ, Avrasya Dosyas─▒ (11 Eyl├╝l Sonras─▒ T├╝rk D─▒┼č Politikas─▒ ├ľzel Say─▒s─▒), cilt: 10, Say─▒: 1 (─░lkbahar 2004), s. 187-198.

118 total views, 2 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
İlginizi Çekebilir

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Topkaral─▒lar

Topkaral─▒lar

9 Eyl├╝l 2019, Topkaral─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti

Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti

9 Eyl├╝l 2019, Hristiyan Bat─▒’n─▒n Atilla Nefreti i├žin yorumlar kapal─▒
Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu

9 Eyl├╝l 2019, Ortak Halk K├╝lt├╝r├╝ Kodlar─▒ ─░tibar─▒yle Kafkasya (K─▒r─▒m-Kuzey-G├╝ney Kafkasya) ve Anadolu i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒

9 Eyl├╝l 2019, S├Âylemi┼čÔÇÖin Kazlar─▒ AyazÔÇÖ─▒n Hamamlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar

─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar

9 Eyl├╝l 2019, ─░zmir’in ─░┼čgali ve Yeni┼čehir ├çevresindeki Protestolar i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či

T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či

5 Eyl├╝l 2019, T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či i├žin yorumlar kapal─▒
Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919)

Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919)

5 Eyl├╝l 2019, Sivas KongresiÔÇÖnin 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ (4-11 Eyl├╝l 1919) i├žin yorumlar kapal─▒
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒