Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n Bursa G├╝nl├╝─č├╝ ┬á(1817 -1820)
  • 29 Haziran 2019 Cumartesi
  • +
  • -

Giri┼č ya da Unutulanlara Yoklama ├çekmek

Tarihte hi├žbir ┼čey kaybolmaz bir├žok ┼čey unutulsa da asl─▒nda hi├žbir ┼čey kaybolmaz. Daha yak─▒n ge├žmi┼čin halk destanlar─▒na, t├╝rk├╝lerine bile konu olmu┼č ├žok ├╝nl├╝ bir kahraman─▒n─▒n ad─▒ y├╝z ya da iki y├╝z y─▒l sonra kimsenin haf─▒zas─▒nda kalmayabilir. Eskiler bo┼čuna dememi┼čler: ÔÇťHaf─▒za-i be┼čer nisy├ón ile mal├╗ld├╝rÔÇŁdiye. Unutmak,insan olman─▒n en belirgin vasf─▒ galiba. G├╝ndelik ya┼čam─▒n─▒n pe┼či s─▒ra s├╝r├╝klenen insano─čluna ge├žmi┼č, Kafda─č─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan ge├žen bir masal gibi geliyor ├žo─ču zaman.

Yine de bu unutulma hali ge├žmi┼čin kayboldu─ču anlam─▒na gelmez. Bu t├╝r durumlarda biz tarih├žileri insan haf─▒zas─▒na y├╝kleme yapan bir t├╝r operat├Âr gibi d├╝┼č├╝nm├╝┼č├╝md├╝r. Siz unutabilirsiniz; hat─▒rlatmak da (yoksa, haf─▒zay─▒ ┼čarj etmek mi deseydim) bizim i┼čimiz.

Yukar─▒daki giri┼č paragraf─▒n─▒ unutulmu┼č bir kahraman─▒ hat─▒rlatmak i├žin yazd─▒m. ┼×├Âyle bir soruyla yoklayal─▒m haf─▒zam─▒z─▒: ÔÇťBaba Pa┼ča kimdir?ÔÇŁ. Soruyu bir de ┼č├Âyle soral─▒m o zaman: ÔÇťBaba Pa┼ča ya da Pehlivan Pa┼ča lakab─▒yla bilinen ─░brahim Pa┼čaÔÇÖy─▒ hat─▒rlayan var m─▒? Bu z├ót-─▒ muhteremi ├Ânemli k─▒lan husus nedir? Yine bu z├ót─▒n BursaÔÇÖya ili┼čkisi nedir?ÔÇŁ.

Asl─▒nda soruyu de─či┼čik y├Ânlerden sormaya pek gerek yoktur herhalde; ├ž├╝nk├╝ g├╝n├╝m├╝z insanlar─▒n─▒n haf─▒zas─▒nda yukar─▒daki ismin kalmad─▒─č─▒na ad─▒m gibi eminim.

Bu durumda bize d├╝┼čen ge├žmi┼čin dery├ós─▒na dal─▒p, unutulmu┼č bu ┼čahsiyeti yeniden haf─▒za-─▒ be┼čere kazand─▒rmakt─▒r. O zaman yukar─▒daki sorular─▒ cevapland─▒rmaya Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n hayat hik├óyesinin BursaÔÇÖya kadarki k─▒sm─▒n─▒ ├Âzetleyerek ba┼člayal─▒m.

Hatt─▒ H├╝mayun Belgelerinde Baba Pa┼ča

Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n Hayat Hik├óyesinin ├ľzeti

Baba Pa┼ča, 1766 y─▒l─▒nda YozgatÔÇÖta do─čmu┼čtur. ├çocuklu─ču ve ilk gen├žlik y─▒llar─▒ memleketinde ge├žmi┼čtir. XVIII. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na do─čru patlak veren Osmanl─▒-Rus ve Avusturya Sava┼č─▒nda (1787-1792)┬á g├Ân├╝ll├╝ olarak orduya kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Avusturya ordular─▒na kar┼č─▒ yap─▒lan sava┼člarda bulunmu┼č ve 1789ÔÇÖda Padi┼čah I. Abd├╝lhamitÔÇÖin ├Âl├╝m├╝nden sonra bir ara memleketine d├Ânm├╝┼čt├╝r. Yeni padi┼čah III. SelimÔÇÖin c├╝lusu dolay─▒s─▒yla yap─▒lan merasimlerde bulundu─čunu belirten Pehlivan ─░brahim, daha sonra Alo Pa┼ča ad─▒ndaki bir komutan─▒n emri alt─▒na girerek, Osmanl─▒-Avusturya ├žarp─▒┼čmalar─▒nda bulunmaya devam etmi┼čtir.

Genel olarak bak─▒ld─▒─č─▒nda Osmanl─▒ Devletinin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ile neticelenen bu sava┼člardan sonra RumeliÔÇÖnin d├╝zeni b├╝sb├╝t├╝n bozulmaya ve buradaki devlet otoritesi zay─▒flamaya ba┼člad─▒. ─░┼čte b├Âyle bir durumda Pehlivan ─░brahimÔÇÖin de i├žinde bulundu─ču Alo Pa┼ča kuvvetleri RumeliÔÇÖde devlet otoritesini yeniden tesis etmek i├žin ├žabalad─▒lar. Ancak d├╝zen bir t├╝rl├╝ sa─članamay─▒nca Padi┼čah taraf─▒ndan sorumlu olarak g├Âr├╝len ve hakk─▒nda idam h├╝km├╝ verilen Alo Pa┼ča, 1798 y─▒l─▒nda ├Âld├╝r├╝ld├╝.

Alo Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine RumeliÔÇÖde birka├ž y├╝z ki┼čilik adam─▒yla tutunmaya ├žal─▒┼čan Pehlivan ─░brahim i├žin zorlu ve yeni bir d├Ânem ba┼čl─▒yordu. 1798-1806 y─▒llar─▒ aras─▒nda bu d├Ânem onun i├žin bir t├╝r ÔÇťayanla┼čma ya da yerel otorite olma d├ÂnemiÔÇŁ olarak adland─▒r─▒labilir. RumeliÔÇÖdeki bir├žok yerel g├╝├ž aras─▒nda tutunmaya ├žal─▒┼čt─▒ ve bunda ba┼čar─▒l─▒ da oldu.

B├Âlgenin en b├╝y├╝k g├╝c├╝ olan Tirsinikli ─░smail A─ča ile g├╝├ž birli─či yapmas─▒ sayesinde n├╝fuzunu art─▒rd─▒. Tarih├ži ─░smail Hakk─▒ Uzun├žar┼č─▒l─▒ÔÇÖn─▒n deyimiyle: ÔÇť─░smail A─čaÔÇÖn─▒n sa─č kolu Alemdar Mustafa; sol kolu ise Pehlivan ─░brahim A─ča idiÔÇŁ.

Vekayi-i Baba Pa┼ča el yazmas─▒n─▒n ilk yapra─č─▒

RumeliÔÇÖde bu denli g├╝├žlenen Pehlivan ─░brahim A─čaÔÇÖya devlet taraf─▒ndan 1803 y─▒l─▒nda Hassa Silah┼čorlu─ču ve 1805 y─▒l─▒nda ise Dobruca-Deliorman ayanl─▒─č─▒ verildi. 1806 y─▒l─▒nda geli┼čen iki ├Ânemli olay, Pehlivan ─░brahim A─čaÔÇÖn─▒n hayat─▒nda yeni bir d├Ânemin ba┼člamas─▒na yol a├žt─▒. Bunlardan ilki Tirsiniklinin ├Âl├╝m├╝; ikincisi ve daha ├Ânemlisi ise RusyaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ Devletine sava┼č a├žmas─▒ idi. Alt─▒ y─▒l s├╝recek olan bu Osmanl─▒- Rus Sava┼č─▒ ÔÇťBaba Pa┼ča EfsanesiÔÇŁnin do─čmas─▒n─▒ sa─člayacakt─▒r.

Pehlivan ─░brahim A─ča, sava┼č─▒n ba┼člamas─▒ndan 1810 y─▒l─▒nda esir d├╝┼čmesine kadar ge├žen yakla┼č─▒k d├Ârt y─▒l boyunca RumeliÔÇÖdeki s─▒n─▒r kalelerinden olan ─░smailÔÇÖde Ruslara kar┼č─▒ ola─čan├╝st├╝ bir ba┼čar─▒ g├Âsterdi. Onun kahramanl─▒klar─▒ konusunda d├Ânemin b├╝t├╝n kaynaklar─▒ hemfikirdir. 1809 y─▒l─▒ sonlar─▒nda Rus Ordusuna kar┼č─▒ kazan─▒lan Tatari├že Zaferinde en b├╝y├╝k pay sahibi olan Pehlivan ─░brahim A─čaÔÇÖya vezirlik r├╝tbesi verildi. O art─▒k devletin resmi kay─▒tlar─▒nda Pehlivan ─░brahim Pa┼ča olarak ge├žmek ve halk─▒n dilinde ise ├žoktand─▒r ÔÇťBaba Pa┼čaÔÇŁ olarak an─▒lmaktad─▒r.

Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒n─▒n Ruslar lehinde d├Ân├╝m noktas─▒ 1810 y─▒l─▒d─▒r. Osmanl─▒ ordular─▒ pe┼č pe┼če yenilgilere u─črad─▒ ve ─░smail Kalesinin de i├žinde bulundu─ču bir├žok Osmanl─▒ ┼čehri Ruslar taraf─▒ndan ele ge├žirildi. Hac─▒o─člu Pazar─▒ÔÇÖnda Ruslara kar┼č─▒ ├žaresizce direnmeye ├žal─▒┼čan Pehlivan Pa┼ča, 18 Haziran 1810 tarihinde hasta ve yaral─▒ bir halde esir d├╝┼čt├╝. Kendisi 1812 y─▒l─▒ sonlar─▒na kadar RusyaÔÇÖda esir olarak ya┼čad─▒ktan sonra bar─▒┼č antla┼čmas─▒n─▒n imzalanmas─▒yla serbest b─▒rak─▒larak ─░stanbulÔÇÖa d├Ând├╝.

Padi┼čah II. MahmutÔÇÖun yak─▒n ilgisine mazhar olan Pehlivan ─░brahim Pa┼ča 1813 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda Sivas valili─čine, 1815 y─▒l─▒nda Erzurum valili─čine ve 1816 y─▒l─▒ sonlar─▒nda Diyarbak─▒r valili─čine atand─▒. II. MahmutÔÇÖun en ├Ânemli amac─▒ olan merkezi otoritenin sa─članmas─▒nda onun katk─▒s─▒ olduk├ža ├Ânemlidir. Bu g├Ârevlerde iken, AnadoluÔÇÖdaki yerel, isyanc─▒ baz─▒ hanedanlar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin ├žal─▒┼čt─▒ ve ├Ânemli ba┼čar─▒lar sa─člad─▒.

Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n BursaÔÇÖya Geli┼či ve Bursa G├╝nleri

Diyarbak─▒rÔÇÖa vali olarak gitmesini istemeyen ├ževrelerin telkinleri sonucunda padi┼čah taraf─▒ndan azledilerek, BursaÔÇÖya gitmesi emrolundu. Bu emre uyarak 22 ┼×ubat 1817 tarihinde BursaÔÇÖya gelen Pehlivan Pa┼ča, ┼čehrin giri┼činde ileri gelen bir├žok ki┼či taraf─▒ndan kar┼č─▒land─▒.

Baba Pa┼ča’n─▒n Olaylar─▒n─▒n Kitab─▒

Ba┼čta Bursa Valisi Nurullah Pa┼ča olmak ├╝zere ┼čehrin bir ├žok ileri geleni taraf─▒ndan kar┼č─▒lanan Pehlivan Pa┼čaÔÇÖya Namazgah SemtiÔÇÖnde bir konak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒. Hayat─▒n─▒n en rahat d├Ânemlerinden birini BursaÔÇÖda ge├žirdi─čini, burada kald─▒─č─▒ ├╝├ž y─▒ll─▒k s├╝re i├žerisinde b├╝y├╝k bir konukseverlikle a─č─▒rland─▒─č─▒n─▒, vaktini ibadet, ziyaretler ve dinlenmeyle ge├žirdi─čini belirtmektedir. Bir yandan da padi┼čah─▒n kendisine yeniden g├Ârev vermesini bekleyerek vakit ge├žirdi.

Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n BursaÔÇÖdaki y─▒llar─▒nda ┼čehrin en me┼čhur yazar─▒yla ahbapl─▒k, dostluk ili┼čkisi kurdu ve bu dostluktan ├Âl├╝ms├╝z bir eser ortaya ├ž─▒kt─▒. Bahsetti─čimiz yazar BursaÔÇÖda Gazzi Derg├óh─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒nda bulunan ┼×eyh Abd├╝llatif EfendiÔÇÖdir. Onun da lakab─▒ ÔÇťGazziz├ódeÔÇÖdir. ├ľl├╝ms├╝z eserden kast etti─čimiz ┼čey ise, Baba Pa┼čaÔÇÖn─▒n s├Âzl├╝ aktar─▒mlar─▒n─▒n Abd├╝llatif taraf─▒ndan yaz─▒m─▒na dayanan b├╝y├╝k boy yazma bir kitap olan ÔÇťVek├óyiÔÇś-i Baba Pa┼ča FiÔÇÖt- TarihÔÇŁ ad─▒ verilen eserdir. ┬áBu ba┼čl─▒─č─▒ ÔÇťBaba Pa┼čaÔÇÖn─▒n Tarihteki Olaylar─▒ÔÇŁ ┼čeklinde ├ževirebiliriz.

┼×eyh Abd├╝llatif Efendi, ┬á1776 /1777 y─▒l─▒nda (Hicri 1190 y─▒l─▒) BursaÔÇÖda d├╝nyaya gelmi┼čtir. Hem anne ve hem de baba taraf─▒ndan ulema s─▒n─▒f─▒na mensup olan bir aileden gelmektedir. Anne taraf─▒ndan b├╝y├╝k dedesi olan ve Halveti-M─▒sri Tarikat─▒na mensup ┼×eyh Ahmed GazziÔÇÖnin kurmu┼č oldu─ču derg├óh─▒ y├Âneten Abd├╝llatif Efendi ayn─▒ zamanda olduk├ža verimli bir yazar olarak tarihe ge├žmi┼čtir.

Kesin olarak ona ait oldu─ču bilinen altm─▒┼č civar─▒nda irili ufakl─▒ kitap, risale t├╝r├╝nden eserleri vard─▒r. Bu eserlerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler K├╝t├╝phanesinde (B.E.E.K.), Orhan Kitapl─▒─č─▒nda muhtelif numaralarda kay─▒tl─▒ bulunmaktad─▒r. 18 Ocak 1832 (Hicri 14 ┼×aban 1247) tarihinde vefat etmi┼č ve kendi derg├óh─▒nda, dedelerinin yan─▒na defnedilmi┼čtir. O derg├óh─▒n ve haziresinin (mezarl─▒k) ├╝st├╝nde bug├╝n S├╝leyman ├çelebi Ortaokulu ve Lisesi bulunmaktad─▒r.

Osmanl─▒ Devletinde ├že┼čitli d├Ânemlerde bir├žok devlet adam─▒ ├že┼čitli gerek├želerle de─či┼čik yerlere s├╝rg├╝n (nefy) edilmi┼člerdir. O yerlerden biri de BursaÔÇÖd─▒r. Ancak Bursa di─čer s├╝rg├╝n yerlerinden (├Ârne─čin ─░zmir, Sak─▒z, RodosÔÇŽ gibi) daha farkl─▒ anlamlar ta┼č─▒r. Bir kere BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n, s├╝rg├╝nlerin en hafifi say─▒l─▒r. S├╝rg├╝n edilen ki┼činin tam olarak g├Âzden ├ž─▒kar─▒lmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelebilmektedir.

Baba Pa┼ča, BursaÔÇÖda bulundu─ču d├Ânemi anlat─▒rken, BursaÔÇÖda ya┼čaman─▒n nimetlerine g├Ândermeler yapmaktad─▒r. BursaÔÇÖn─▒n tarihi ve do─čal g├╝zelliklerine de─činmektedir. O d├Ânemin Bursa ┼čehir ya┼čam─▒n─▒ bir par├ža ayd─▒nlatabilecek olan b├Âl├╝mde ┼č├Âyle denilmektedir:

ÔÇťBursa p├óy-─▒ taht-─▒ kad├«m ve bir ┼čehr-i az├«mdir. Me┼č├óyihi ve ulem├ós─▒ ve ├╝ref├ós─▒ ├žoktur. MaÔÇśz├╗l ve mans├╗b devlet hademeleri ve p├ódi┼č├óh bendeleri ├žok olur ve evliy├ó-ullah mer├ók─▒d ve t├╝rbeleri v├ófir ve seyr u tem├ó┼č├ó idecek mah├ólleri dahi kesirdir. Bunca m├╝ddettir bir zaman Rumilinde k├╝ff├ór ile u─čra┼čup, gaz├ólar eyledi, bir zaman k├ófir elinde es├«r olup, zahmet ├žekti. Es├«rlikten ├ž─▒k─▒nca, Ekr├ód ve a┼č├óir ve kab├óil ile u─čra┼čup, ├žok mihen ve me┼čakkata d├╗├ž├ór oldu. Varsun, BursaÔÇÖda bir zaman ik├ómet id├╝p, eylensun. G├óh ulem├ó ile, g├óh me┼č├óyih ile ├╝ns id├╝p, g├óh saf├ós─▒nda ├ób-─▒ ho┼č┬á ile c├╗┼č i hur├╗┼č, g├óh teferr├╝├ž-g├óhlarda┬á seyr u tem├ó┼č├ó, g├óh mer├ók─▒d┬á ve t├╝rbe-i evliy├ó-ullah ziy├óretinde devlete du├ó, g├óh erb├ób-─▒ irf├ón┬á ve z├╝mre-i mukarribin ile refÔÇś refÔÇś┬á ve ha┼čed ve ├╝ns-i iltif├ót eylesun. Hakk─▒nda s├Âz s├Âyley├╝p, ÔÇťO hav├ólilerden gelmez, tu─člar─▒ vermezÔÇŁ diyenler de Baba-─▒ cih├ón nas─▒l mut├«ÔÇś-i devlet-i ├ól-─▒ Osman olduklar─▒n─▒ g├Ârs├╝nler!ÔÇŁ dey├╝ fikr olunup, m├╝b├ó┼čir maÔÇśr├«fetiyle emr-i ┼čer├«f irs├ól olundu.┬á

├ç├╝n m├╝himm├ót-─▒ sefer├«yye ihm├óli dahi defÔÇś olup, beklediler, evvel aradan seb├╝k-b├ór kalkup, bir mikdar ├žad─▒r ve haz├«nelerini alup, keth├╝dalar─▒ SaÔÇśid A─ča Hazretlerini haremlerine mihm├ón-d├ór┬á ve n├óz─▒r id├╝p, ─▒lgar ile iki kona─č─▒ bir iderek, BursaÔÇÖya gel├╝rler idi. Esn├ó-yi tar├«kde ceddleri olan Battal Gazi hazretlerini ziy├óret ves├«le id├╝p, r├╗h-i kudsisinden istimd├ód talep eyley├╝p, yollarda fukar├óya, zuÔÇśaf├óya elden geldigi kadar ikr├óm iderek, BursaÔÇÖya yak─▒n gelindi. Evvel o anda Bursa Valisi sadr-─▒ s├ób─▒k merh├╗m ve ma─čf├╗r├╝n-leh cennet-mek├ón Halil Hamid Pa┼čaz├óde devletlu, atufetlu vez├«r-i felatun-naz├«r Nurullah Pa┼ča idi, anlara bir k─▒tÔÇśa muhabbetn├óme yaz─▒p, BursaÔÇÖya vus├╗llerini if├óde buyurdular. Baba-─▒ ├ólem hazretlerinin tahr├«r├ót─▒ v├ós─▒l oldukta, BursaÔÇÖn─▒n m├╝ferrih bir yerinde konak aranup, mah├ól-─▒ ferah-fez├ó olan Namazg├óh n├óm makamda bir k├╝├ž├╝k konak ted├órik olunup, BursaÔÇÖya te┼čr├«flerinde ol mah├óle n├╝z├╗l buyurup, BursaÔÇÖya duh├╗lleri bin iki y├╝z otuz iki senesi Rebi├╝ÔÇÖl-├óhirin be┼činci g├╝n├╝ v├ókiÔÇś oldu. ┼×erif Pa┼ča hazretleri h├ól├ó BursaÔÇÖda olma─čla derhal istikb├ól id├╝p, arz-─▒ kem├ól-i muhabbet olundu. Andan Bursa Valisi Nurullah Pa┼ča hazretleri te┼čr├«f id├╝p, v├ófir muhabbetler olunup, baÔÇśdehu d├óirelerini bir kat daha ├žekip, ├ževirdiler. Zir├ó yol hali bu kadar a─č─▒rl─▒k, hazine ve harem oldu─čundan elbet anlar─▒ get├╝rmeye bir tak─▒m adam dahi l├óz─▒m. Hayvan kend├╝ kend├╝ye y├╝r├╝mez, y├╝k kend├╝ kend├╝ye kalk─▒p, sar─▒lmaz, bu maslahatlar adam ile g├Âr├╝l├╝r. Ekseri v├╝zer├ó-yi az├óm─▒n yeri yurdu olmaz. Anlara ┼čevketlu p├ódi┼č├óh─▒m─▒z nereyi verirse, yerleri oras─▒ olur. Binaenaleyh mal ve m├╝lk her nesi var ise, yan─▒nda gezer. Bu s─▒rr─▒ bilmeyenler ÔÇťBe hey can─▒m, bu vez├«rin ne ├žok karalt─▒s─▒ vard─▒rÔÇŁ dey├╝ a─čz─▒n─▒, y├╝z├╝n├╝ b├╝zer. Ne hal ise, k├╝├ž├╝k bir konakta s├ókin olup, gayet de m├╝ceddid ve ├ólim, k├ómil bir imam arayup, BursaÔÇÖda Kara Hoca dimekle me┼čh├╗r m├╝derris-i kir├ómdan ┼×erif EfendiÔÇÖyi kend├╝ye imam eyley├╝p, evk├ót-─▒ hamseyi cem├óÔÇśatle ed├ó id├╝p,┬á g├óh ziy├óret-i mer├ók─▒d-─▒ evliy├ó-ullah hazer├ót─▒na te┼čr├«f id├╝p, erv├óh-─▒ kuds├«lerinden istimd├ót talep eyley├╝p, ┼čevketlu, ker├ómetlu p├ódi┼č├óh─▒m─▒z─▒n devam-─▒ eyy├óm-─▒ ├Âm├╝r ve devletlerine du├ó iderler idi. Kem├ól-i m├╝r├╝vvet ihs├ón-─▒ h├╝m├óy├╗ndan sad├óretden m├╝nÔÇśazil olan v├╝zer├ódan ziy├óde iltif├ót-─▒ ┼č├óh-├óne olup, c├ónib-i m├╝l├╗k├óneden m├óhiya iki bin guru┼č ihs├ón olundu ve g├óhi etraftan kadirdan olan v├╝zer├ó-yi z├«-┼č├óndan birer mikdar hediyye dahi zuh├╗r ider idi, l├ókin ne ├ž├óre k├╝ll├« yevm fukar├ó, zuÔÇśaf├ó ziy├óretine gel├╝p, ikr├óm ├╝mid iderler idi. Vez├«r-i hatem-naz├«r hazretleri dahi var ise, elden geldigi kadar kimseyi mahr├╗m eylemeyup, hakk ├╝zere oldukta azizim, du├óda olun diyup, talt├«f buyururlar idi. ÔÇťVe huve ala k├╝lli ┼čeyin kadir.ÔÇŁ Cen├ób-─▒ hakk bir tecell├« ihs├ón eylemi┼čdir ki; b├óy ├╝ ged├ó, gan├«, fukar├ó, talebe ve derv├«┼č her kim meclis-i ┼čer├«fine gel├╝r ise, memnun ve mesr├╗r olurlar idi ve ekser evk├ótta ulem├ó ve suleh├ó ve me┼č├óyih┬á ve erb├ób-─▒ irf├ón ile oturup, kalk─▒p, gerek kerde-i ulem├ó, gerek ehl-i tar├«k, me┼č├óyih ve fukar├ó meclis-i dil- ├ór├ólar─▒na te┼čne idi ve gecelerde na-d├«de tev├ór├«hler buldurup, anlar─▒ okudup, her bir k─▒ssadan bir hisse alup, ahv├ól-─▒ d├«n ve devlete dahi ziy├óde vuk├╗f-─▒ tahs├«l eyledik├že, ┼čevketlu, ker├ómetlu p├ódi┼č├óh─▒m─▒z─▒ y├ód┬á id├╝p, ÔÇťAllah├╝- Te├ól├ó t├╝kenmez ├Âm├╝r ihs├ón eylesun! ┬ám├╝r┼čid-i ├ólemde her bir em├«rleri bir in├óyettir, mans─▒b eylese lut├╝ft├╝r, azl eylese keremdir. Bizim vakt-─▒ vez├óretimizde gavga ve galebeden b├Âyle as├╗de vakit bulup, bu tarihleri ted├órik id├╝p, bu s─▒rlara v├ók─▒f olacak vaktim yok idi. Efendim bize bir b├╝y├╝k in├óyet eyledi. El-hamd├╝li-ll├óh Bursa gibi bir m├╝b├órek beldede saf├ó-y─▒ h├ót─▒r ile emr├ór-─▒ evk├ót eyley├╝p, geceleri g├óh tev├ór├«h, g├óh ib├ódet, zikir tesb├«h ile cihad-─▒ ekber s─▒rr─▒na mazhar oldukÔÇŁ dey├╝ ┼č├╝kr id├╝p, c├ón u d├«lden du├ó iderler idiÔÇŁ.

Yakla┼č─▒k ├╝├ž y─▒l boyunca BursaÔÇÖda ikamet eden Pehlivan Pa┼čaÔÇÖya 1819 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda tekrar g├Ârev verildi. Onun tekrar g├Ârevlendirildi─či bu tarihlerde Osmanl─▒ devletinin en b├╝y├╝k i├ž isyanlar─▒ndan biri olan Tepedelenli Ali Pa┼ča ─░syan─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒. Padi┼čah, y─▒llard─▒r devlet i├žinde devlet gibi hareket eden TepedelenliÔÇÖye kar┼č─▒ nihayet devletin b├╝t├╝n g├╝c├╝n├╝ seferber etmeye karar vermi┼čti. B├Âyle zor bir durum kar┼č─▒s─▒nda Padi┼čah II. Mahmut, yeniden Pehlivan Pa┼čaÔÇÖn─▒n g├Ârev almas─▒n─▒ istedi. Kendisine ─░nebaht─▒ ve Karl─▒eli Sancaklar─▒n─▒n mutasarr─▒fl─▒─č─▒ verildi. 1820 y─▒l─▒nda yeni g├Ârev yerine ula┼čt─▒ysa da Yanya yak─▒nlar─▒nda rahats─▒zland─▒ ve 18 Ekim 1820 tarihinde vefat etti.

Sonu├žta y─▒llarca s├╝ren zorlu m├╝cadeleleri ve kat─▒ld─▒─č─▒ sava┼člar ile devlet ve halk kat─▒nda ├Ânemli bir yer edinen Pehlivan Pa┼čan─▒n ya┼čam─▒, ├žok hassas bir d├Ânemde ve Osmanl─▒ devletinin en kar─▒┼č─▒k b├Âlgesinde noktalanm─▒┼čt─▒. Tepedelenli Ali Pa┼ča, b├╝t├╝n g├╝c├╝yle Yanya Kalesinde direnirken; b├Âlgenin yerli halk─▒ olan Rumlar, MoraÔÇÖda b├╝y├╝k bir ayr─▒l─▒k├ž─▒ isyana ba┼člamak ├╝zere idiler. ─░┼čte b├Âyle bir hassas durumda ve ortamda Pehlivan Pa┼ča, Karl─▒eli Sanca─č─▒nda topra─ča verildi.

Baba Pa┼ča Destan─▒ÔÇÖndan Bir B├Âl├╝m

İsmimi bilmez var ise âlemde
Asl─▒m Bozokludur, ismim Pehlivan
Pederim taraf─▒ Battal GaziÔÇÖdir
Validem taraf─▒ Ahmed-i Taran

Ali Pa┼ča kap─▒s─▒nda s├╝rd├╝m devran─▒
Tirsinikli kap─▒s─▒nda a├žt─▒m meydan─▒
Kendime bend ettim DeliormanÔÇÖ─▒
Var─▒p da KuzgunÔÇÖa tutmu┼čum mek├ón─▒

Darb-─▒ ├óli ile a├žt─▒m bu da─č─▒
Yi─čit i├žin yapt─▒rm─▒┼č─▒m kona─č─▒
Haramd─▒r tilkiye aslan yata─č─▒
Helal olsun ona gelirse aslan

─░smailÔÇÖde cengim bilir ├ólemler
Kafir, ├╝lkesinde ├žekti elemler
Acizdir yazma─ča bunca kalemler
S├Âylesin cengimi edenler seyran

K├╝┼čadi ├ža─č─▒r─▒r, ey Kara Baba
Din yoluna ┼ču ┼č├ón olur mu heba
─░n┼čallah kurtar─▒r ol c├Âmert H├╝d├ó
Dest-girin olsun ol ┼čah-─▒ Sultan

  • Salih EROL

Kaynak├ža

  • Mehmed S├╝reyya, Sicil-i Osmani, Haz─▒rlayan: Nuri Akbayar,┬á ─░stanbul, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ve Tarih Vakf─▒ ortak yay─▒n─▒, ┬á1996.
  • Ahmet Cevdet, Tarih-i Cevdet, ─░stanbul, ─░kinci bask─▒, Matbaa-i Osmaniye, 1309.
  • Ahmet As─▒m, As─▒m Tarihi, ─░stanbul, Ceride-i Havadis Matbaas─▒, Tarihsiz.
  • ┼×aniz├óde, Tarih-i ┼×aniz├óde, ─░stanbul, Ceride-i Havadis Matbaas─▒, 1284-1291.
  • Cabi ├ľmer Efendi, Cabi Tarihi, ,Haz─▒rlayan:┬á Mehmet Ali Beyhan, Ankara, T.T.K. Yay., 2003.
  • ─░smail Hakk─▒ Uzun├žar┼č─▒l─▒,┬á K├╝tahya ┼×ehri, ─░stanbul, Devlet Matbaas─▒, 1932.
  • —–, Me┼čhur Rumeli Ayanlar─▒ndan Tirsinikli ─░smail, Y─▒l─▒k O─člu S├╝leyman A─čalar ve Alemdar Mustafa Pa┼ča, Maarif Matbaas─▒, ─░stanbul, 1942.
  • ┬áIII.vSelimÔÇÖin S─▒rkatibi Ahmed Efendi, R├╗zn├óme, Haz─▒rlayan: Sema Ar─▒kan, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒n─▒, Ankara,Ankara, 1993.
  • Cahit ├ľztelli, Uyan Padi┼čah─▒m, Milliyet Yay─▒nlar─▒
  • Gazzizade Abd├╝llatif Efendi, Vek├óyiÔÇś-i Baba Pa┼ča FiÔÇÖt- Tarih, Haz─▒rlayan: Salih Erol, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒n─▒, Ankara, 2013.

528 Toplam, 5 okuma bug├╝n

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar