Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem
  • 29 May─▒s 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Dr. Salih EROL /

Deliormanlı Gürbüz Çocuk

Eski g├╝re┼č├žilerin hayat hik├óyelerini ara┼čt─▒ran ve bunlar─▒ gazetede o d├Ânem (70ÔÇÖli ÔÇô 80ÔÇÖli y─▒llar) m├╝thi┼č ilgi ├žeken tefrikalar halinde yay─▒mlayan Murat Serto─čluÔÇÖna g├Âre R├╝stem, 1860ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda, g├╝n├╝m├╝zde Bulgaristan devletinin s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde yer alan Razgrad kazas─▒n─▒n (Osmanl─▒ ar┼čiv belgelerinde ÔÇťHezargrad kazas─▒ÔÇŁ olarak ge├žer) M├╝ft├╝ler k├Ây├╝nde do─čmu┼čtur. Mezar─▒n─▒n ba┼č─▒na dikilen k─▒sa tan─▒t─▒m yaz─▒s─▒nda ise R├╝stemÔÇÖin Osmanpazar─▒ ÔÇô Karacaat k├Ây├╝nde do─čdu─ču yaz─▒l─▒d─▒r. Deliorman b├Âlgesinin bir par├žas─▒ say─▒lan bu y├Ârelerde pehlivanl─▒k gelene─či ├žok eski ve yayg─▒nd─▒r. Nitekim R├╝stemÔÇÖin babas─▒ da gen├žli─činde pehlivanl─▒k yapm─▒┼čt─▒r. Aile, do─čan ├žocuklar─▒na ÔÇťR├╝stemÔÇŁ ismini muhtemelen bu k├╝lt├╝r├╝n etkisiyle vermi┼čtir.

R├╝stem do─čdu─ču s─▒ralarda babas─▒ k├Âyde de─čirmencilik yaparak ge├žimini sa─člamaktad─▒r. Eski pehlivan olman─▒n da etkisiyle, o─čluna k├╝├ž├╝k ya┼člardan itibaren pehlivanl─▒k e─čitimi vermi┼čtir.

R├╝stem, on be┼č ya┼č─▒na geldi─činde ilk defa k├Ây├╝n├╝n d─▒┼č─▒na, bir g├╝re┼č m├╝sabakas─▒na kat─▒lmak i├žin ├ž─▒km─▒┼č ve g├╝re┼čte en k├╝├ž├╝k kategori olan desteye soyunmu┼čtur. Burada rakiplerini yenerek dikkat ├žekmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Rivayet edildi─čine g├Âre bu ilk ba┼čar─▒s─▒n─▒n ├Âd├╝l├╝ olarak kendisine bir ke├ži verilmi┼čtir. B├Âylece R├╝stem, g├╝re┼čin zevkinin yan─▒ s─▒ra gelir getirici y├Ân├╝yle de tan─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Civar k├Âylerde yap─▒lan g├╝re┼čleri ka├ž─▒rmamaya ├žal─▒┼čan ve her ge├žen g├╝n daha da b├╝y├╝yen, kuvvet bulan gen├ž R├╝stem, on sekizine geldi─činde k├Âyden ayr─▒larak kaza merkezi olan RazgradÔÇÖa yerle┼čmi┼čtir. RazgradÔÇÖda hemen her hafta Cuma g├╝nleri g├╝re┼čler yap─▒lmaktad─▒r; zaten R├╝stemÔÇÖin buraya ta┼č─▒nmas─▒n─▒n as─▒l nedeni de g├╝re┼čin daha fazla i├žinde olmak istemesidir. Burada Hasan A─ča gibi, ├çorbac─▒ Dimitar gibi b├╝y├╝k ├žiftlik sahiplerinin konaklar─▒nda pehlivanlar eksik olmaz ve bu t├╝r zenginlerin sponsorlu─čunda b├╝y├╝k g├╝re┼č m├╝sabakalar─▒ d├╝zenli aral─▒klarla tertip edilir.

Terc├╝man Gazetesinde R├╝stem Pehlivan tefrikas─▒

1870ÔÇÖlerin ikinci yar─▒s─▒ BulgaristanÔÇÖda M├╝sl├╝manlar ile H─▒ristiyanlar aras─▒ ciddi gerginliklerle ba┼člasa da herkesin ortak tek e─člencesi yine g├╝re┼člerdir. R├╝stem, b├Âyle kritik bir zamanda g├╝re┼č sayesinde hayata tutunmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu s─▒ralarda desteden k├╝├ž├╝k orta kategorisine y├╝kselen R├╝stem, Bulgarlar─▒n y├Âredeki en iyi pehlivanlar─▒ndan PetarÔÇÖ─▒ yenmekle ┼č├Âhret kazanmaya, tan─▒nmaya ba┼člar.

Deliorman b├Âlgesinin en ├Ânemli pehlivan─▒ olmaya do─čru h─▒zl─▒ ad─▒mlar atan R├╝stem Pehlivan i├žin de─čil sadece, b├╝t├╝n Bulgaristan T├╝rkleri i├žin 1877 y─▒l─▒n─▒n NisanÔÇÖ─▒nda ba┼člayan ┼čey bahar de─čil; felaketti. Tarihe Osmanl─▒ ÔÇô Rus Sava┼č─▒ yahut halk─▒n tabiriyle ÔÇťDoksan ├╝├ž HarbiÔÇŁ olarak ge├žen bu felaket sonucunda Rus ordusu BulgaristanÔÇÖ─▒ tamamen i┼čgal etti. Burada y├╝zlerce y─▒l h├ókim millet olarak ya┼čam─▒┼č olan T├╝rklerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ ┼čehit d├╝┼čt├╝; kalanlar─▒n ├žo─ču muhacir olarak yollara d├╝┼čt├╝.

Daha yirmisine varmam─▒┼č gen├ž bir pehlivan olarak R├╝stem, b├╝t├╝n bu felaketleri g├Ârd├╝. Yaln─▒z o, olaylara seyirci kalmayarak cepheye ko┼čtu. ┼×umnu dolaylar─▒nda ya┼čanan ├žat─▒┼čmalar sonucunda yaralanarak gazi oldu. Onun i├žin en trajik ┼čey, k├Âydeki ailesinin t├╝m├╝n├╝ kaybetmekti. Yaral─▒ bir ┼čekilde muhacirler kervan─▒na kat─▒ld─▒ ve on binlerce insan gibi ─░stanbulÔÇÖa do─čru g├Â├ž etti.

1877 y─▒l─▒ sonlar─▒n─▒ zorlu g├Â├ž kafilesinin i├žerisinde ge├žiren R├╝stem, g├╝re┼čin ba┼čkenti say─▒lan EdirneÔÇÖde bir hafta kadar kald─▒. Ancak buras─▒ da g├╝vende de─čildi. O y├╝zden ─░stanbulÔÇÖa do─čru devam ediyordu b├╝t├╝n muhacirler. R├╝stem de ├žaresiz onlarla birlikte ─░stanbulÔÇÖun yolunu tuttu. Maalesef y─▒l─▒n son g├╝nlerinde Rus ordusu EdirneÔÇÖyi i┼čgal etti. Binlerce muhacir gibi ─░stanbul sokaklar─▒nda aylarca peri┼čan bir bi├žimde hayatta tutunmaya ├žal─▒┼čt─▒. 1878 y─▒l─▒n─▒n ba┼člar─▒nda sava┼č durumu sona ermi┼č ve R├╝stemÔÇÖin ata vatan─▒ BulgaristanÔÇÖa d├Ân├╝┼č umudu tamamen bitmi┼čti. R├╝stem art─▒k tek ba┼č─▒na kendisine yeniden bir hayat kurmak zorundayd─▒.

─░stanbulÔÇÖda Yaln─▒z Bir Muhacir Pehlivan

Sava┼č sonras─▒n─▒n ─░stanbulÔÇÖunda hayat her ge├žen g├╝n giderek daha fazla normalle┼čme seyrine girerken, R├╝stem burada tutunmak i├žin neler yapabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝r. ├ľyle ya, ge├žinmek bu ┼čehr-i ─░stanbulÔÇÖda zordur ama ┼čartt─▒r. Yirmili ya┼člar─▒n─▒n ba┼člar─▒ndaki R├╝stem, k├Âyl├╝ ÔÇô ├žift├ži bir aileden geldi─či i├žin ├žift├žilik yapabilirdi. Ancak ─░stanbul, bunun i├žin uygun bir yer de─čildir. Ayr─▒ca baba mesle─či olan de─čirmencilikten biraz anlasa da koca ┼čehirde bu i┼či yapmas─▒ da pek m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmemektedir.

Geriye tek bir yol, R├╝stemÔÇÖin en iyi bildi─či yol kal─▒yor: G├╝re┼člere kald─▒─č─▒ yerden devam etmek. Elinde avucunda herhangi bir har├žl─▒k, ├╝st├╝nde bu i┼č i├žin gereken malzeme nam─▒na hi├žbir ┼čey olmasa da R├╝stem, g├╝re┼člere devam etmekte karar k─▒lar. Bunun i├žin ┼čehrin g├╝re┼č mahallerini ara┼čt─▒r─▒r. G├╝re┼č├žilerin gittikleri kahvehaneleri ├Â─črenir; antreman yap─▒labilecek Kad─▒rga, Edirnekap─▒, Rami gibi meydanlara gider. En son g├╝re┼č yapmas─▒n─▒n ├╝zerinden ├╝├ž y─▒l ge├žmi┼čtir. O y├╝zden ├žok ├žal─▒┼čmal─▒d─▒r. ─░stanbulÔÇÖda kendisi gibi Bulgaristan muhaciri pehlivanlarla bulu┼čur.

B├Âylece 1880ÔÇÖlerin ─░stanbulÔÇÖunda ÔÇťRazgradl─▒ PehlivanÔÇŁ nam─▒yla R├╝stem Pehlivan boy g├Âstermeye ba┼člar. ─░lk dikkat ├žekici ba┼čar─▒lar─▒n─▒ Rami meydan─▒nda, hem de ├╝zerinde ba┼čkalar─▒ndan ald─▒─č─▒ ├Âd├╝n├ž k─▒spetlerle elde eder. Onun ayn─▒ zamanda harp gazisi, kimsesiz bir muhacir oldu─čunu kulaktan kula─ča duyan seyircilerden bolca bah┼či┼č de al─▒r. Bu bah┼či┼č ve ├Âd├╝l paras─▒yla kendisine Ey├╝pl├╝ Ye┼čil Haf─▒zÔÇÖdan uygun bir k─▒spet diktirecektir. Yine de hen├╝z bu s─▒rada k├╝├ž├╝k orta pehlivan─▒ olarak ├Ân├╝nde uzun bir kariyer yolcu─ču bulunmaktad─▒r.

R├╝stem Pehlivan SirkeciÔÇÖde bekar odalar─▒nda kirada kalmakta; g├╝re┼č d─▒┼č─▒ndaki zamanlar─▒nda ise ├çemberlita┼čÔÇÖtaki pehlivanlar kahvehanesine gitmektedir. Bu rutin ├╝zerinde ─░stanbulÔÇÖda zaman ge├žiren R├╝stem, ┼čehirde pek bol bir ┼čekilde yap─▒lan m├╝sabakalar─▒ ka├ž─▒rmamakta ve bu mecradaki ba┼čar─▒lar─▒na her g├╝n yenilerini eklemektedir. ├ľyle ki, ─░stanbulÔÇÖda Ramazan ay─▒n─▒n gecelerinde bile ─▒┼č─▒kland─▒r─▒lm─▒┼č mekanlarda g├╝re┼čler s├╝rmektedir. R├╝stem, bunlar─▒ da takip eder; kat─▒lmaktan geri durmaz.

R├╝stemÔÇÖin k├╝├ž├╝k orta kategorisinden ba┼člam─▒┼č oldu─ču ─░stanbulÔÇÖdaki g├╝re┼č hayat─▒ ba┼čar─▒lar─▒yla paralel bi├žimde y─▒ldan y─▒la bir ├╝st kademeye ta┼č─▒n─▒r. S─▒ras─▒yla; k├╝├ž├╝k orta ÔÇô orta ÔÇô ba┼č alt─▒ ÔÇŽ derken ba┼ča g├╝re┼čmeye haz─▒r naml─▒ bir pehlivan haline gelmi┼čtir. Ger├ži R├╝stemÔÇÖe c├╝sse itibar─▒yla bakanlar, ilk bak─▒┼čta onun g├╝├žl├╝ bir pehlivan olabilece─čine ihtimal vermezler. Zira onun ├Âyle dev bir c├╝ssesi yoktur. G├Âr├╝n├╝┼č olarak, di─čer pehlivanlara k─▒yasla, ufak tefek biri dahi say─▒labilir. Ancak bu v├╝cut yap─▒s─▒, ona ├ževiklik kat─▒yor ve iri ÔÇô hantal pehlivanlar─▒ ummad─▒k hareketlerle kavramas─▒n─▒ ve onlar─▒ yenmesini sa─čl─▒yordu.

R├╝stem ve Kurtdereli Mehmet – Servet-i F├╝nun 1898

R├╝stem a├ž─▒s─▒ndan i┼čler her ge├žen g├╝n daha ├žok yoluna girerken, 1880ÔÇÖlerin ortas─▒ndan itibaren beklenmedik olumsuz bir durum geli┼čti, ba┼čkentin t├╝m g├╝re┼č├žileri i├žin. R├╝stemÔÇÖi de olumsuz etkileyen bu d─▒┼č fakt├Âr├╝ ┼č├Âyle a├ž─▒klayabiliriz: D├Ânemin sultan─▒ II. Abd├╝lhamid, ─░stanbulÔÇÖda ba┼č─▒n─▒ al─▒p giden bu g├╝re┼č├žilik furyas─▒na fren ├žekti. Halk─▒n kalabal─▒k fanatik kitleler halinde bulu┼čma niteli─či kazanan g├╝re┼č m├╝sabakalar─▒n─▒n iktidar aleyhine bir n├╝mayi┼č alan─▒ olma tehlikesi vard─▒. O y├╝zden zaptiye vas─▒tas─▒yla fiili yasaklar uyguland─▒ ve ba┼čkentte g├╝re┼č yapmak giderek zorla┼čt─▒. Bir ba┼čka ger├žek g├╝re┼člere hem seyirci hem de oyuncu olarak kat─▒lanlar─▒n ├žo─ču hen├╝z bir yere resmen yerle┼čtirilmemi┼č harp mac─▒rlar─▒ndan olu┼čan art─▒klard─▒. Bunlar─▒n da AnadoluÔÇÖda m├╝sait bir yerlerde isk├ón edilmesinin zaman─▒ gelmi┼čti.

─░┼čte, t├╝m bu siyasi ve sosyal nedenlerle ─░stanbulÔÇÖun pek renkli g├╝re┼č hayat─▒ sona erdi. Her k├Ât├╝ gibi g├Âr├╝nen ┼čeyde bir iyi taraf, bir f─▒rsat vard─▒r. ─░stanbulÔÇÖda g├╝re┼č hayat─▒n─▒n kesintiye u─čramas─▒na ├╝z├╝len R├╝stem Pehlivan, bir s├╝re sonra hayat─▒n─▒n yeni bir d├Ân├╝m noktas─▒n─▒ yakalad─▒: AnadoluÔÇÖya gitmek.

AnadoluÔÇÖnun g├Âzde kasabalar─▒ndan biri olan Bursa ÔÇô Yeni┼čehir, tabiri caizse, o devirlerde ÔÇťg├╝re┼čin payitaht─▒ÔÇŁ say─▒l─▒rd─▒. Kader, 1880ÔÇÖlerin sonlar─▒na do─čru bir yaz mevsiminde, R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒n yolunu Yeni┼čehirÔÇÖe d├╝┼č├╝rd├╝ ve bu yolculuk netice olarak ÔÇťYeni┼čehirli Koca R├╝stem PehlivanÔÇŁ hik├óyesinin ba┼člang─▒c─▒ oldu.

Yeni┼čehirli Koca R├╝stem Pehlivan

AnadoluÔÇÖnun g├Âzde kasabalar─▒ndan biri olan Bursa ÔÇô Yeni┼čehir, 19. Y├╝zy─▒l sonlar─▒ndan 20. Y├╝zy─▒l ba┼člar─▒na kadar tabiri caizse, ÔÇťG├╝re┼čin payitaht─▒ÔÇŁ say─▒l─▒rd─▒. Yeni┼čehirÔÇÖe bu unvan─▒ sa─člayan ki┼či ise g├╝re┼člere hayran bir zengin olan Yeni┼čehirli Edhem Pa┼čaÔÇÖdan ba┼čkas─▒ de─čildir. Kader, 1880ÔÇÖlerin sonlar─▒na do─čru bir hasat mevsiminde, R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒n yolunu Yeni┼čehirÔÇÖe d├╝┼č├╝rd├╝ ve bu yolculuk netice olarak ÔÇťYeni┼čehirli Koca R├╝stem PehlivanÔÇŁ hik├óyesinin ba┼člang─▒c─▒ oldu.

B├╝y├╝k ├žiftliklerin sahibi Edhem Pa┼ča, tertipledi─či g├╝re┼č organizasyonlar─▒yla ve o etkinliklerde verdi─či ziyafetlerle Yeni┼čehirÔÇÖin belki de tek toplu e─člencesini ger├žekle┼čtirmekteydi. Bu g├╝re┼člere g├╝n├╝n birinde ÔÇťR├╝stemÔÇŁ ad─▒nda bir pehlivan da ─░stanbulÔÇÖdan getirilmi┼čtir. AnadoluÔÇÖda hen├╝z nam─▒, san─▒ pek bilinmeyen bu pehlivan Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n be─čenisini kazan─▒p, himayesine girecek ve bu sayede Osmanl─▒ memleketinin en ├╝nl├╝ pehlivanlar─▒ndan biri haline gelecek ve ÔÇťKoca R├╝stem PehlivanÔÇŁ olarak ├╝nlenecektir.

G├╝re┼če merakl─▒ (daha do─črusu g├╝re┼če tutkun) ve eli a├ž─▒k pa┼čalardan, aslen Bursa -Yeni┼čehirli olan ve Yeni┼čehir kazas─▒nda geni┼č topraklar─▒, ├žiftli─či ve saray gibi bir k├Â┼čk├╝ bulunan Edhem Pa┼ča her y─▒l oldu─ču gibi o y─▒lda ├žiftli─činde b├╝y├╝k g├╝re┼čler tertiplemi┼čtir. ─░stanbulÔÇÖun en tan─▒nm─▒┼č ba┼č ve ba┼čalt─▒ pehlivanlar─▒ndan bir d├╝zinesini davet etmi┼čtir. Bunlar Bursa ve ├ževresinden gelen pehlivanlarla ├žok zengin ├Âd├╝ller i├žin g├╝re┼če tutu┼čacaklard─▒r. Davetlilerin b├╝t├╝n masraflar─▒ Edhem Pa┼ča taraf─▒ndan kar┼č─▒lanmaktad─▒r.

Yeni┼čehirli Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n d├╝zenleyece─či g├╝re┼č m├╝sabakas─▒ konusunda R├╝stem Pehlivan─▒ da bilgilendiren ─░stanbullu cazg─▒r diyor ki: ÔÇť─░stersen seni de g├Ât├╝reyim R├╝stem. Edhem Pa┼ča, pehlivanlar─▒ toplama i┼čine beni memur etti. Hani, bir netice alamasan bile g├╝zel bir seyahat yapm─▒┼č olursunÔÇŁ. Bu teklif kar┼č─▒s─▒nda R├╝stem heyecanlan─▒yor, seviniyor ve hemen kabul ediyor. G├╝re┼čte ┼čans─▒n─▒ denemek ve nasip olursa dereceye girip ├Âd├╝le kavu┼čmak ├╝midiyle gidece─či Yeni┼čehir, bir muhacir ├žocu─ču olan R├╝stemÔÇÖin memleketi olacak ve hayat─▒n─▒n son nefesini de orada verecektir. Aralar─▒nda R├╝stemÔÇÖin de bulundu─ču pehlivanlar, ba┼člar─▒nda cazg─▒r bulundu─ču halde vapurla ─░stanbulÔÇÖdan MudanyaÔÇÖya geliyorlar. BursaÔÇÖda bir iki g├╝n dinlendikten sonra Yeni┼čehir yolunu tutuyorlar.

Pehlivanlar─▒ himaye eden adam Yeni┼čehirli Edhem Bey

Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n art─▒k geleneksel hale gelen g├╝re┼č m├╝sabakas─▒n─▒n son haz─▒rl─▒klar─▒ tamamlanm─▒┼čt─▒r. K├╝ndeci Hasan, Kara Kadir gibi na gml─▒ pehlivanlar daha ├Ânceleri de Yeni┼čehirÔÇÖe gelmi┼č; birincilikler kazanm─▒┼člard─▒r. Yeni yetme R├╝stem Pehlivan, bunlar─▒n yan─▒nda hemen hi├ž tan─▒nmamakta; kendisine ┼čans verilmemektedir. ─░stanbulÔÇÖdan ve ba┼čka yerlerden gelen pehlivanlar, m├╝sabaka g├╝n├╝ gelene kadar Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žiftli─činde a─č─▒rlanm─▒┼člard─▒r. ├çiftlik, hem pehlivanlar─▒n konaklama yeri, hem de g├╝re┼člerin yap─▒lageldi─či bir meydan i┼člevi g├Ârmektedir. Gelen pehlivanlar─▒n say─▒s─▒ fazla oldu─ču i├žin b├╝y├╝k m├╝sabaka g├╝n├╝ ├Â─člen vaktini beklemeden g├╝re┼čler ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r.

G├╝re┼člerin ├Â─čleden ├Ânceki etab─▒nda ├žo─ču yak─▒n yerlerden gelmi┼č k├╝├ž├╝k boy, gen├ž g├╝re┼č├žiler sahne al─▒yorlar. Bunlar, as─▒l m├╝sabakalardan ├Ânceki bir t├╝r ─▒s─▒nma turlar─▒ oluyor. Ezana yak─▒n bir saat mola veriliyor ve ondan sonra orta, ba┼č alt─▒ ve ba┼č g├╝re┼čler ┼čeklinde giderek doru─ča ├ž─▒kan heyecanla g├╝re┼čler ak┼čama dek s├╝r├╝yor. R├╝stem, g├╝re┼če ba┼č alt─▒ kategorisinden kat─▒l─▒yor. Bademk├Âyl├╝ Veli PehlivanÔÇÖ─▒ yendikten sonra bir ├╝st tur i├žin K├╝ndeci Hasan Pehlivan ile e┼čle┼čmi┼čtir.

R├╝stemÔÇÖin g├╝├žl├╝ rakibi kar┼č─▒s─▒ndaki ba┼čar─▒l─▒ oyununa hayran kalan Edhem Pa┼ča, bir yandan da cazg─▒rdan onun hakk─▒nda bilgi al─▒yor. Deliorman y├Âresinin Razgrad kasabas─▒ ahalisinden oldu─čunu ve ├╝stelik ÔÇťMoskof Harbi gazisiÔÇŁ (1877 Osmanl─▒ ÔÇô Rus Sava┼č─▒) oldu─čunu ├Â─črenince ona kar┼č─▒ s─▒cak hisler besliyor. Bundan sonraki m├╝sabakalar─▒ kaybetse dahi onu ├Âd├╝ls├╝z b─▒rakmayaca─č─▒n─▒ belirtiyor. Ger├žekten de R├╝stem, o b├╝y├╝k sava┼č s─▒ras─▒nda on yedi ya┼č─▒nda bir delikanl─▒ olarak kat─▒lm─▒┼č ve yaralanm─▒┼čt─▒r. Bu sava┼č─▒n en hazin taraf─▒, R├╝stem ve onun gibi binlerce T├╝rkÔÇÖ├╝n yurdu olan bu b├Âlgelerin ebediyen kaybetmeleridir.

Ancak R├╝stemÔÇÖi hen├╝z tan─▒mayan Yeni┼čehirli seyirci halk─▒n g├Âz├╝nde o ─░stanbulÔÇÖdan gelmi┼č bir pehlivand─▒r ve Bursal─▒ pehlivanlar─▒ yenmekle sevimsiz biri olarak g├Âr├╝nmektedir. Nitekim Veli PehlivanÔÇÖ─▒n s─▒rt─▒n─▒ yerine getirdi─či zaman alk─▒┼č almam─▒┼č; hatta yuhalanm─▒┼čt─▒r.

M├╝sabakan─▒n yar─▒ finali say─▒labilecek g├╝re┼čler ba┼člam─▒┼č ve bu evrede R├╝stem Pehlivan ile K├╝ndeci Hasan aras─▒nda heyecan d├╝zeyi y├╝ksek bir g├╝re┼č ya┼čanm─▒┼čt─▒r. R├╝stem ilk ba┼člarda zor anlar ya┼časa da ├žok ge├žmeden rakibi kar┼č─▒s─▒ndaki durumunu d├╝zeltmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Sarma takti─činde ├žok iyi olan R├╝stem, rakibini sarm─▒┼č ve sonu├žta bu g├╝├žl├╝ rakibini yenerek finale kalm─▒┼čt─▒r. Onun bu kadar g├╝├žl├╝ bilinen bir rakibi alt etmesi kar┼č─▒s─▒nda seyirciler ┼ča┼č─▒rm─▒┼člar ve bu ┼ča┼čk─▒nl─▒k k─▒sa bir s├╝re sonra yerini hayranl─▒─ča b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Seyirciler aras─▒ndan ilk kez R├╝stem Pehlivan lehine tezah├╝ratlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Finaldeki rakip me┼čhur pehlivan Kara KadirÔÇÖdir. R├╝stemÔÇÖden ├žok ├Ânceleri g├╝re┼člerini bitiren ve o arada dinlenen Kadir, verilen araya itiraz etmi┼č ve R├╝stemÔÇÖi dinlenmeden g├╝re┼če zorlam─▒┼čt─▒r. Ama├ž, R├╝stemÔÇÖin yorgunlu─čundan da yararlan─▒p onu kolay yenmektir. Rakibinin bu sinsi plan─▒ kar┼č─▒s─▒nda R├╝stem, h─▒rslanm─▒┼č ve g├╝re┼čin hemen ba┼člamas─▒n─▒ o da istemi┼čtir. Ev sahibi Edhem Pa┼ča, bu ilgin├ž m├╝sabakaya her zamankinden fazla bir ilgi g├Âstermi┼č; sonucunu merakla izlemi┼čtir. Rakibine kar┼č─▒ a┼č─▒r─▒ h─▒rslanan R├╝stem, hi├ž kimsenin beklemedi─či bir ├ževiklikle Kara KadirÔÇÖi yirmi ad─▒m kadar ta┼č─▒y─▒p, Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Ân├╝ne kadar getirmi┼č ve orada s─▒rt ├╝st├╝ yere ├žalm─▒┼čt─▒r.┬á B├Âyle b├╝y├╝k bir finalin bu kadar k─▒sa ve kesin sonu├žlanmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda adeta ┼čok olan seyirci, ├╝zerlerindeki ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒ atar atmaz hep birden kuvvetli alk─▒┼člarla R├╝stemÔÇÖi alk─▒┼člam─▒┼člard─▒r. ─░yice duygulanan Edhem Pa┼ča da: ÔÇťYa┼ča be pehlivan! Bundan b├Âyle seni her zaman evlat bilece─čimÔÇŁ diyerek kutlam─▒┼čt─▒r.

Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žiftli─čindeki g├╝re┼č m├╝sabakalar─▒na ilk kez kat─▒lan ve b├╝y├╝k bir zafer kazanan R├╝stem Pehlivan, bu ba┼čar─▒s─▒yla sadece ├Âd├╝ller almam─▒┼č ayn─▒ zamanda ├Âmr├╝ boyunca Edhem Pa┼ča gibi g├╝├žl├╝ bir koruyucuya ve Yeni┼čehir gibi g├╝zel bir memlekete kavu┼čmu┼čtur. Zira Edhem Pa┼ča, ayn─▒ zamanda Yeni┼čehirÔÇÖin Muhacir Komisyonu ba┼čkan─▒ olarak resmi bir s─▒fata sahiptir. Buraya gelen b├╝t├╝n muhacirleri uygun yerlere yerle┼čtirmekten o sorumludur. Onun himayesi alt─▒nda Yeni┼čehirÔÇÖde ondan fazla muhacir k├Ây├╝ kurulmu┼čtur. R├╝stemÔÇÖden yerle┼čmek i├žin istedi─či yeri se├žmesi istenmi┼č ve R├╝stem Pehlivan da i├žinde ├žok say─▒da tan─▒d─▒klar─▒n─▒n bulundu─ču Mahmudiye (Kemerdere) k├Ây├╝n├╝ se├žmi┼čtir. Buras─▒ merkeze en yak─▒n muhacir k├Ây├╝d├╝r.

Yeni┼čehirli Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žiftli─čindeki m├╝sabakadan sonra Pa┼čaÔÇÖn─▒n talimat─▒yla R├╝stem Pehlivan i├žin ─░stanbulÔÇÖdan ├žok de─čerli, ├Âzel yap─▒m k─▒spetler getirtildi. Art─▒k her bak─▒mdan ├Ân├╝nde bamba┼čka bir d├Ânem ba┼člayan R├╝stem Pehlivan, memleketin neresinde b├╝y├╝k g├╝re┼čler yap─▒lsa Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n sponsorlu─čunda ve ├žo─ču zaman onunla birlikte gitmekteydi. Bu sayede Kurtdereli Mehmet, Kara Ahmet, Hergeleci ─░brahim, Tatar Osman ÔÇŽ gibi en b├╝y├╝k pehlivanlarla kar┼č─▒la┼čt─▒.

Ad─▒ ge├žen b├╝y├╝k pehlivanlar─▒n hemen hepsi ara s─▒ra Yeni┼čehirÔÇÖde Pa┼čaÔÇÖn─▒n misafiri edilmi┼člerdir. 1895 senesinin sonlar─▒nda o─člunun g├Ârkemli s├╝nnet cemiyetini yapan Edhem Pa┼ča, memleketin b├╝t├╝n naml─▒ pehlivanlar─▒n─▒ Yeni┼čehirÔÇÖe toplam─▒┼č ve ┼čehir merkezindeki kona─č─▒n─▒n ├Ân├╝nde g├╝re┼čler tertip etmi┼čtir. Bu cemiyete sadece pehlivanlar ├ža─čr─▒lmam─▒┼č, ─░stanbulÔÇÖun ├Ânemli gazetecileri de davet edilmi┼člerdir. Ba┼čkentin haftal─▒k yay─▒nlanan Resimli GazetesiÔÇÖnde 27 Aral─▒k 1895 tarihli say─▒da cemiyetin foto─črafl─▒ haberi dahi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ba┼čyazar H├╝seyin ─░rfan Bey g├Âzlemlerini: ÔÇťManzaran─▒n insana verece─či haz ve ne┼če tarifsizdirÔÇŁ ┼čeklinde kaleme alm─▒┼čt─▒r. R├╝stem Pehlivan, bu organizasyonda Edhem Pa┼čaÔÇÖy─▒ temsilen pehlivan meslekta┼člar─▒na mihmandarl─▒k (ev sahipli─či) yapm─▒┼čt─▒r. Onun Yeni┼čehirÔÇÖde bulunmas─▒ bir├žok pehlivan─▒ buraya ├žekmi┼čtir.

Edhem Pa┼ča kona─č─▒ ├Ân├╝nde g├╝re┼čler – Resimli Gazete 1895

BursaÔÇÖda maarif yarar─▒na d├╝zenlenen b├╝y├╝k bir g├╝re┼č m├╝sabakas─▒ R├╝stem ve EdhemÔÇÖin parlak sahne zaferi ile sonu├žlanacakt─▒r. Edhem Pa┼ča, protokol├╝n en ├╝st basama─č─▒nda yerini alarak eseri sayd─▒─č─▒ R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒ ve di─čer g├╝re┼č├žileri izlemi┼čtir. En ├╝st basamak say─▒lan ba┼čpehlivanl─▒k i├žin meydana ├ž─▒kan alt─▒ pehlivandan biri de R├╝stemÔÇÖdir. Ancak onun kar┼č─▒s─▒nda, daha ├Ânceleri ManyasÔÇÖta yeni┼čemedi─či 120 okkal─▒k dev pehlivan Katranc─▒ Mehmet bir kaya gibi durmaktad─▒r. Katranc─▒ÔÇÖn─▒n yan─▒nda ufak tefek kalan R├╝stemÔÇÖin a─č─▒rl─▒─č─▒ y├╝z okka bile de─čildir. R├╝stem, b├╝t├╝n Bursa ahalisinin g├Âz├╝ ├Ân├╝nde adeta bir mucize eseri olarak Katranc─▒ denilen bu devin s─▒rt─▒n─▒ yere getirerek finale kalm─▒┼čt─▒r. Finaldeki rakibi Eski┼čehirli Tatar AhmetÔÇÖi de yenerek ┼čampiyon olurken, b├╝y├╝k bir para ├Âd├╝ll├╝ne ve Bursal─▒ Tahir A─čaÔÇÖn─▒n hediyesi olan ├žok k─▒ymetli bir ata sahip olmu┼čtur. Ba┼čta vali olmak ├╝zere, vilayetin b├╝t├╝n resmi adamlar─▒ protokolde Edhem Pa┼čaÔÇÖy─▒ tebrik etmi┼člerdir.

R├╝stem Pehlivan zaman zaman ─░stanbulÔÇÖa da giderek, oradaki b├╝y├╝k pehlivanlara meydan okudu ve bunlar─▒n ├žo─čunu yenmeyi ba┼čard─▒. Nitekim elimizde bulunan R├╝stem PehlivanÔÇÖa ait bir foto─čraf bu d├Ânemden kalmad─▒r. D├Ânemin en pop├╝ler dergisi olan Servet-i F├╝nunÔÇÖda Yeni┼čehirli R├╝stem Pehlivan ile me┼čhur Kurtdereli MehmetÔÇÖin yanyana bir foto─čraf─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Derginin 10 ┼×ubat 1898 tarihli say─▒s─▒nda ├ž─▒kan bu foto─čraf─▒n alt─▒nda ┼č├Âyle yaz─▒lm─▒┼čt─▒r: ÔÇťYeni┼čehirli R├╝stem Pehlivan – Kurtdereli Mehmet Pehlivan: AnadoluÔÇÖnun yeti┼čtirdi─či baba yi─čitlerden olan bu iki pehlivan burada sair Osmanl─▒ pehlivanlar─▒na galebe etti─čini ve edece─čini ilan etmi┼č olan Pehlivan KaraahmetÔÇÖe meydan okumak ├╝zere ahiren ─░stanbulÔÇÖa gelmi┼člerdir. Karaahmet, ilan─▒na mugayir olarak meydana ├ž─▒kmam─▒┼č diyorlarÔÇŽÔÇŁ

Yeni┼čehirli Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n himayesi R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒ g├╝venle g├╝re┼č├žilik alan─▒nda en ├╝st mertebelere ta┼č─▒rken, R├╝stemÔÇÖin her ge├žen g├╝n artan ┼č├Âhreti Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n daha ├žok tan─▒nmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r.

R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒n g├╝re┼č hayat─▒ndaki zirve ba┼čar─▒s─▒ ├çanakkaleÔÇÖde iki g├╝n s├╝ren g├╝re┼č m├╝sabakas─▒nda kazan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu b├╝y├╝k organizasyona ─░stanbulÔÇÖdan adeta ├ž─▒karma yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Gelenler aras─▒nda M─▒s─▒r h─▒divi dahi mevcuttur. Yapt─▒─č─▒ onlarca b├╝y├╝k g├╝re┼če ra─čmen o zamana kadar hi├ž kimseye yenilmemi┼č Hergeleci ─░brahim, m├╝sabakan─▒n favori ┼čampiyon aday─▒ olarak b├╝t├╝n dikkatleri ├╝zerinde toplam─▒┼čt─▒r.

├çanakkaleÔÇÖdeki m├╝sabakan─▒n g├╝├žl├╝ bir aday─▒ olarak R├╝stem Pehlivan, hemen her zamanki gibi bu kez de Edhem Pa┼ča ile birlikte gelmi┼čtir. ├çok g├╝├žl├╝ pehlivanlar─▒n tozu dumana katarak, binlerce seyirciyi co┼čturarak ├ž─▒kard─▒klar─▒ g├╝re┼člerin seyri doyumsuzdur. Final sahnesine kalan iki g├╝re┼č├židen biri Yeni┼čehirli R├╝stem Pehlivan ├Âb├╝r├╝ ise herkesin en ba┼č─▒ndan favori sayd─▒─č─▒ Hergeleci ─░brahimÔÇÖdir. ├çok ├žetin ve uzun s├╝ren bu g├╝re┼čin s├╝rpriz galibi R├╝stem Pehlivan olmu┼čtur. Hergeleci, ilk kez yenilirken; R├╝stem Pehlivan g├╝re┼č tarihine ge├žecek yeni bir unvan kazand─▒: Hergeleci ─░brahimÔÇÖi yenen tek pehlivan Koca R├╝stem. Bu unvan ald─▒─č─▒ b├╝y├╝k para ├Âd├╝l├╝n├╝ dahi g├Âlgede b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

R├╝stem pehlivan an─▒s─▒na yap─▒lan g├╝re┼č m├╝sabakas─▒ – Mahmudiye k├Ây├╝

R├╝stem Pehlivan, g├╝re┼člere gitmedi─či zamanlarda k├Ây├╝ndeki evinde, ba─č ÔÇô bah├žesinde sessiz ÔÇô sakin vakitler ge├žiriyordu. Bursa ÔÇô Yeni┼čehirliler onun varl─▒─č─▒ndan, ┼č├Âhretinden gurur duymaktayd─▒lar. Mahmudiye k├Âyl├╝leri ise, bu kadar ┼čanl─▒ bir pehlivanla ayn─▒ k├Âyl├╝ olmaktan apayr─▒ bir gurur duymaktayd─▒lar. K├Âyl├╝ler, onun d├╝zenli aral─▒klarla yapt─▒─č─▒ antremanlar─▒ bile b├╝y├╝k bir heyecanla izliyorlard─▒. Kendisine her t├╝rl├╝ sevgi, sayg─▒, izzet ve ikramda bulunuluyordu.

1901 y─▒l─▒nda padi┼čah─▒n tahta ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n 25. Y─▒l d├Ân├╝m├╝ vesilesiyle memleketin bir├žok yerinde kutlamalar yap─▒lmaktayd─▒. Bu ├žer├ževede g├╝re┼č m├╝sabakalar─▒ eksik olmazd─▒. R├╝stem Pehlivan, hayat─▒n─▒n son m├╝sabakas─▒na kat─▒lmak ├╝zere Konya yolunu tuttu. Orada ├žok b├╝y├╝k g├╝re┼čler yap─▒lacak ve AnadoluÔÇÖdan en naml─▒ pehlivanlar haz─▒r bulunacakt─▒. Ancak kaderin hazin cilvesi, R├╝stemÔÇÖi daha yolda iken yakalad─▒. Yolda hastaland─▒. Buna ra─čmen, ge├žer umuduyla KonyaÔÇÖya vard─▒. Fakat burada hastal─▒─č─▒ ┼čiddetlenmi┼č ve R├╝stem Pehlivan, bu talihsizlik y├╝z├╝nden ├žok istedi─či halde g├╝re┼člere kat─▒lamam─▒┼čt─▒r.

Mecburen memleketi Yeni┼čehirÔÇÖe d├Ânmek zorunda kald─▒. Daha d├Ân├╝┼č yolunda iken, ecelin elinde son nefesini verdi. Naa┼č─▒, pek sevdi─či k├Ây├╝ MahmudiyeÔÇÖye getirildi ve orada topra─ča verildi. Onun bu erken ├Âl├╝m├╝ne en ├žok ├╝z├╝lenlerden biri de Yeni┼čehirli Edhem Pa┼čaÔÇÖd─▒r. G├╝n├╝m├╝zde h├ólen ziyaret edilebilen kabrinin yan─▒ ba┼č─▒na g├╝c├╝n├╝n simgesi olarak antreman yapt─▒─č─▒ a─č─▒r ta┼č konulmu┼č ve hakk─▒nda k─▒sa bir tan─▒t─▒m yaz─▒s─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

R├╝stem Pehlivan─▒n Yeni┼čehir Mahmudiyede mezar─▒

─░nsano─člu g├Â├žer gider; n├óm─▒ bir s├╝re daha ya┼čar. Bu d├╝nyada sadece k─▒rk bir y─▒l ya┼čayan R├╝stem PehlivanÔÇÖ─▒n g├╝re┼č aleminde b─▒rakt─▒─č─▒ nam y├╝z yirmi y─▒ld─▒r ya┼čamaya devam ediyor. Mek├ón─▒ cennet olsun.

Toplam Okuma: 400 , Bug├╝n: 6 

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒
─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

29 May─▒s 2021, ─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

29 May─▒s 2021, AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Sinema

Bursa’da Sinema

27 May─▒s 2021, Bursa’da Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒