Ulupınarlı Asırlık Bir Çınardı Hüseyin Kaplan (1915-2014)

Ulupınarlı Asırlık Bir Çınardı Hüseyin Kaplan (1915-2014)

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

ÔÇťUlup─▒narÔÇŁ Bursa ÔÇôYeni┼čehirÔÇÖde bir mac─▒r k├Ây├╝ne halk─▒n verdi─či isim. Mac─▒rlar─▒ oraya yerle┼čtiren Osmanl─▒ Devleti ise resmi kay─▒tlar─▒nda o k├Âye ÔÇťOsmaniyeÔÇŁ ad─▒n─▒ vermi┼č. H├╝seyin Kaplan neredeyse bir y├╝zy─▒l s├╝ren ya┼čam yolculu─ču, su kaynaklar─▒ bol olan o ┼čirin k├Âyde ba┼člam─▒┼č.

Onun son y─▒llar─▒na ben de yeti┼čip, muhabbetine ortak olmu┼čtum. Notlar─▒n─▒ eski yaz─▒ ile tutmas─▒ ve benim de eski yaz─▒y─▒ biliyor olmam bizi dost k─▒lm─▒┼čt─▒. ─░├žinde notlar tuttu─ču birka├ž defterini bana hediye etmi┼čti. Bu defterleri ar┼čivimde bir hat─▒ra olarak tutmaktay─▒m.

Doksan├╝├ž Harbi(1877-1878) sonras─▒nda BulgaristanÔÇÖdan gelen muhacirlerinin yerle┼čtirildikleri Ulup─▒nar mevkiine Osmanl─▒ Devleti taraf─▒ndan resmi olarak┬á ÔÇťOsmaniyeÔÇŁ ad─▒ verilmi┼čtir. H├╝seyin Kaplan da bu k├Âyde do─čmu┼čtur. ├çok sonradan ahbap olaca─č─▒ kom┼ču k├Ây Orhaniyeli (Hac─▒ ├ľmer Dere) M├╝stecib Onba┼č─▒ÔÇÖn─▒n ├çanakkaleÔÇÖde kahramanla┼čan bir asker oldu─ču 1915 y─▒l─▒ H├╝seyin KaplanÔÇÖn─▒n do─čdu─ču senedir. Osmanl─▒ Devletinin b├╝y├╝k ve kirli bir d├╝nya sava┼č─▒nda da─č─▒laca─č─▒ sava┼č y─▒llar─▒ ile T├╝rkiye Cumhuriyetinin temelini atan Kurtulu┼č Sava┼č─▒ bizim i├žin tarih; H├╝seyin Amca i├žinse ac─▒l─▒ ├žocukluk y─▒llar─▒ demekti.

H├╝seyin KaplanÔÇÖ─▒n ailesinin, k├Ây├╝n├╝n hayat─▒ndaki ilk b├╝y├╝k d├Ân├╝m noktas─▒ ise Doksan├╝├ž Harbi ve onu takib eden b├╝y├╝k g├Â├ž hareketidir. Bu g├Â├ž olay─▒n─▒ bizzat 1861 do─čumlu babas─▒ Osman EfendiÔÇÖden ve g├Â├že tan─▒k olmu┼č k├Âyl├╝lerinden dinlemi┼č; anlat─▒lanlar─▒ m├╝thi┼č bir haf─▒za ile bize kadar intikal etmi┼čtir. Ben ondan bu hadiseyi uzun uzad─▒ya dinleme imkan─▒ bulmu┼čtum. Anlatt─▒─č─▒na g├Âre annesi g├Â├ž yolculu─ču s─▒ras─▒nda do─čmu┼č. Hem babas─▒ hem de annesi aslen Bulgaristan T─▒rnova Kazas─▒n─▒n Tantur K├Ây├╝nden imi┼čler. Babas─▒n─▒n Osmaniye K├Ây├╝ne geli┼č tarihi ise 1888 imi┼č.

Asl─▒nda o b├╝t├╝n bu olaylar─▒ ayr─▒ca iki kitap halinde yazd─▒. Ali Bilgi├žÔÇÖin d├╝zenledi─či s├Âz konusu bu kitaplar maalesef yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lamad─▒. Sadece birka├ž n├╝sha halinde kald─▒. Bu iki kitap yeniden ele al─▒n─▒p, tekrar b├Âl├╝mleri sadele┼čtirilip, bir tarih├ži taraf─▒ndan dipnotlarla zenginle┼čtirilip, ulusal bir yay─▒nevinden yay─▒nlat─▒labilirse ne g├╝zel olur!

S├╝rekli okuyup, yazan bir adam olan H├╝seyin Kaplan, enteresan bir bi├žimde, notlar─▒n─▒ eski yaz─▒ ile tutard─▒. 1928 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda ├╝lke olarak Latin Alfabesine ge├žti─čimiz zaman H├╝seyin Kaplan, on iki ya┼člar─▒nda bir ├žocukmu┼č.

Hayat─▒nda sadece ├╝├ž y─▒l k├Ây├╝ndeki okula gidebilmi┼č ve o y─▒llarda eski yaz─▒ ile e─čitim g├Ârm├╝┼č. ├ľ─čretmeni ┼×umnulu Haf─▒z Hasan EfendiÔÇÖden alm─▒┼č ilk bilgilerini. ┬áOndan sonras─▒ i├žinde kalan bir yara olmu┼č gidemedi─či okul. Neden devam etmedi─čini sordu─čumda ┼č├Âyle cevap vermi┼čti: ÔÇťK├Ây├╝m├╝zdeki ilk mektep ├╝├ž y─▒ll─▒k idi. D├Ârt ve be┼či okumak i├žin en yak─▒n─▒ndaki k├Ây S├╝lemi┼č K├Ây├╝ idi. Gitmeyi ├žok istedim. Ancak babam─▒n maddi g├╝c├╝ yetmemi┼čti. ─░┼čte okula devam edememek hep i├žimde ukde kalm─▒┼čt─▒rÔÇŁ

Yine de sadece ├╝├ž y─▒l ilk mektepte g├Ârd├╝─č├╝ eski yaz─▒y─▒ ├Âmr├╝ boyunca unutmam─▒┼č ve mesela pazar al─▒┼č-veri┼č listesini dahi eski yaz─▒ ile tutarm─▒┼č. 1930-31 senelerinde Kuran dersini de ├Âzel olarak ┼×umnulu Haf─▒z HocaÔÇÖdan alm─▒┼č. Bu y├Ân├╝ne ra─čmen H├╝seyin Amca, yeni alfabeyi de gayet ustal─▒kla kullanan biri olarak hemen her konu┼čmas─▒nda Cumhuriyeti ve onun yeniliklerini savunan biri idi. G├╝n├╝m├╝zde olu┼čturulmu┼č basit ezberleri bozan bir ├žocukluk ve gen├žlik ya┼čant─▒s─▒ ge├žirmi┼č.

Hemen her y├Ân├╝ ile canl─▒ ve zengin bir tarih idi H├╝seyin Amca. K├Ây├╝n biraz d─▒┼č─▒nda bir bah├že i├žinde g├╝zel bir evi vard─▒. Emeklilik sonras─▒ yerle┼čti─či ata yurdu k├Ây├╝nden pek ayr─▒lmak ve ├žocuklar─▒na dahi y├╝k olmak┬á istemiyordu. O─čullar─▒n─▒n hepsi d─▒┼čar─▒dayd─▒; k├Âyde kalan ├žocuklar─▒ yoktu. Biz de onu k├Ây├╝nde ziyaret ederdik ara s─▒ra. Allah rahmet etsin; eli a├ž─▒k- c├Âmert biriydi. Bir tarih├ži olarak benim i├žin en b├╝y├╝k nimet onun sohbeti idi.

Neler anlatmazd─▒ ki?

D├Ârt-be┼č ya┼č─▒nda bir ├žocukken hayal-meyal hat─▒rlad─▒─č─▒ ÔÇťYunan gavurunun Bursa ÔÇô Yeni┼čehir ve bu arada k├Âylerini i┼čgal etmesiÔÇŁ olay─▒n─▒ mutlaka anlat─▒rd─▒. Babas─▒n─▒n omzunda nas─▒l ka├žt─▒klar─▒n─▒; Tekkek├Ây ÔÇô Ah─▒da─č─▒ ├╝zerinden Boz├Ây├╝k ve ─░n├Ân├╝ÔÇÖye kadar gittiklerini anlat─▒rd─▒. Sonra ├žaresiz i┼čgal alt─▒ndaki k├Âye geri d├Ânm├╝┼čler. Yunan askerinin k├Âyde g├Ârevlendirdi─či Rum korucuya kadar hat─▒rl─▒yordu H├╝seyin Amca. Ben ├Âmr├╝mde b├Âylesine i┼člek bir haf─▒za pek az g├Ârd├╝m.

─░┼čgal alt─▒ndaki zavall─▒ k├Âyl├╝n├╝n i┼čgalcilerden ├žekti─či yetmiyormu┼č gibi bir de yerli ├žetelerden neler ├žektiklerini anlat─▒rd─▒ bir de. Neyse ki, 1922 sonlar─▒nda kurtulu┼č ger├žekle┼čmi┼č de k├Âyl├╝ normal hayata ge├žmeye ba┼člam─▒┼č. H├╝seyin Amca o kurtulu┼č s─▒ras─▒nda yedi-sekiz ya┼člar─▒nda akl─▒ iyice kesen bir ├žocukmu┼č.

Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒na rastlayan ├žocuklu─čunda yukar─▒da de─čindi─čimiz ├╝zere ├Ânce eski yaz─▒dan e─čitim g├Âren H├╝seyin, 1930ÔÇÖlar─▒n ba┼člar─▒nda k├Âylerinde a├ž─▒lan Halkodas─▒nda yeni yaz─▒y─▒ ve okuma a┼čk─▒n─▒ geli┼čtirmi┼č ki, bu a┼čk onun hayat─▒ boyunca s├╝rm├╝┼čt├╝r. ÔÇťBen ilk kez kitap okuman─▒n zevkini k├Ây├╝m├╝zdeki halkodas─▒nda tatt─▒mÔÇŁ derdi. Bir yandan k├Ây├╝n ├žobanl─▒─č─▒n─▒ yap─▒yor; bo┼č bir an bulur-bulmaz halkodas─▒na gelip a┼čkla kitap okuyormu┼č gen├ž H├╝seyin.

Bu okumalar─▒n verdi─či medeni cesaretle kabu─čunu k─▒r─▒p, k├Ây├╝nden ├ž─▒kmaya karar veren gen├ž H├╝seyin, 1932ÔÇÖde BursaÔÇÖya; ard─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa giderek d├╝nyay─▒ g├Ârm├╝┼č. 1933 Y─▒l─▒ Kas─▒m ay─▒nda, 18 ya┼č─▒nda iken,┬á kendisi ad─▒na ola─čan├╝st├╝ bir yolculuk yaparak Ba┼čkent AnkaraÔÇÖya gitmi┼č; i┼č aram─▒┼č. Asl─▒nda askerlik mesle─čine (k├╝├ž├╝k zabitlik g├Ârevi) girmek istemi┼č ama nasip olmam─▒┼č.

O da k─▒sa s├╝reli ticari baz─▒ i┼člere y├Ânelmi┼č. ─░lk y─▒llarda pek bir diki┼č tutturamam─▒┼čsa da azim ve karar─▒ndan d├Ânmemi┼č. Giderek k├Ây├╝n varl─▒kl─▒ adamlar─▒ s─▒ras─▒na y├╝kselmi┼č ve art─▒k yirmi ya┼č─▒n─▒ a┼čm─▒┼č bir gen├ž olarak k├Ây├╝nden Sabriye Han─▒mla evlenmi┼č. 1938 y─▒l─▒nda da ilk ├žocu─čunu kuca─č─▒na alm─▒┼č.

H├╝seyin Kaplan, art─▒k evli ve tam da baba olmaya haz─▒rland─▒─č─▒ bir anda askerlik vazifesine ├ža─čr─▒lm─▒┼č. Askerli─či II. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir d├Âneme denk gelmi┼č. O y├╝zden ilk ├žocu─ču ─░smailÔÇÖden ve ailesinden uzakta kalman─▒n hasretini askerlikteki d├Ârt y─▒l boyunca ├žekmi┼č ve nihayetinde 1941 y─▒l─▒ sonlar─▒nda terhis olmu┼č ama d├Ân├╝┼č├╝nde o─člunun ├Âld├╝─č├╝n├╝ ├Â─črenmi┼č. Ancak Allah ona 1942ÔÇÖde yeni bir o─član verince ad─▒n─▒ ÔÇť─░hsanÔÇŁ koymu┼č. ┬áDerken sonraki y─▒llarda Allah ona ─░rfan, ─░lhan gibi evlatlar da vermi┼č.

Askerlik d├Ân├╝┼č├╝ iki-├╝├ž y─▒l s├╝recek mali bir s─▒k─▒nt─▒ evresi ge├žirdikten sonra ├ľzel ─░dareÔÇÖde i┼č bulmas─▒ ile hayat─▒nda yeni bir devre ba┼člam─▒┼č. ├ľnce annesini; ard─▒ndan, 1948ÔÇÖde babas─▒n─▒ da kaybedince art─▒k zaten memuriyet hayat─▒na girdi─či i├žin k├Ây├╝ ile pek irtibat─▒ kalmam─▒┼č.

├ľzel ─░dareÔÇÖdeki memurlu─čunun ard─▒ndan Tapu Sicil Katipli─čine atlayan H├╝seyin Amca, ├╝├ž y─▒ll─▒k okul e─čitimine ra─čmen ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir kariyer y├╝kseli┼čini ya┼čam─▒┼č. 1955ÔÇÖte s─▒ras─▒yla Mudanya ve KelesÔÇÖte TapuÔÇÖda m├╝d├╝rl├╝k ve ard─▒ndan Bursa TapuÔÇÖya m├╝d├╝r muavinli─čine getirilmi┼č ve aile hayat─▒n─▒ art─▒k BursaÔÇÖda kurmu┼č.

Kendisi ├žok sevdi─či halde i├žinde ukde kalan okuma hevesini, ├žocuklar─▒n─▒n hepsini okutarak gidermeye ├žal─▒┼čm─▒┼č ve ├žocuklar─▒n─▒n her biri birer g├Ârev sahibi olmu┼člard─▒r. H├╝seyin Kaplan, 1996ÔÇÖda b├╝t├╝n i┼či g├╝c├╝ b─▒rak─▒p, do─čdu─ču k├Âye yerle┼čmi┼č ve ├Âlene kadar da orada ya┼čam─▒┼čt─▒r.

Ulup─▒narl─▒ bu as─▒rl─▒k ├ž─▒nar─▒ 10 Ekim 2014 g├╝n├╝ ebediyete u─čurlad─▒k. Asl─▒nda o yazd─▒klar─▒yla ve b─▒rakt─▒─č─▒ ho┼č sada ile hep hat─▒rlanacakt─▒r. Hayat─▒n─▒ ÔÇťHayat─▒m ve Hat─▒rat─▒mÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ bir kitapta, Yeni┼čehirli yerel gazeteci Ali Bilgi├ž sayesinde toplad─▒. Ancak bu de─čerli kitap ├žok s─▒n─▒rl─▒ say─▒da bast─▒r─▒labildi. Gelin, bu kitaptan ├çocuk H├╝seyinÔÇÖin┬á 1923 -24 y─▒l─▒ndan ba┼člalayan e─čitim ÔÇô├Â─čretim hat─▒ralar─▒ndan k├╝├ž├╝k bir b├Âl├╝mle bitirelim yaz─▒m─▒z─▒(Sayfa:25-27):

BulgaristanÔÇÖ─▒n ┼×umlu kazas─▒ndan g├Â├ž ederek BilecikÔÇÖin Hasandere k├Ây├╝ne isk├ón olmu┼č, oradan da k├Ây├╝m├╝ze imam olarak gelmi┼č, akrabam─▒zdan bir kad─▒n ile evlenerek k├Ây├╝m├╝ze yerle┼čmi┼č olan Haf─▒z Hasan Efendi ad─▒nda biri de gelenek ├╝zere k─▒┼č aylar─▒nda ├žocuklar─▒ okutuyor. (1923-1924 ders y─▒l─▒yd─▒) Bende okula devam ediyorum. Ancak bu imam yukar─▒da anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m imam gibi de─čildi. ─░steyen olursa KurÔÇÖan dersi ile birlikte okuma-yazma dersi verebilece─čini, isteyenler kalem, defter, alfabe als─▒nlar demi┼č. Babam bana da kalem, defter ve alfabe ald─▒. ├ť├ž arkada┼č biz KurÔÇÖan dersi yan─▒nda okuma-yazma dersi de almaya ba┼člad─▒k.

Nadirattan da olsa b├Âyle k├╝lt├╝rl├╝, ilerici, yobaz olmayan imamlarda vard─▒. Bu m├╝nevver zat─▒n medrese tahsili ve haf─▒zl─▒─č─▒ olmakla beraber R├╝┼čtiye tahsili de vard─▒. Kendisine maarif├že ├Â─čretmenlik teklif edildi. Fakat kabul etmedi. K├Âye bir ara ├Â─čretmen tayin edilemedi─či zaman birka├ž y─▒l ├Â─čretmen vekilli─či yapt─▒, ba┼čar─▒l─▒ da oldu, ├╝st makamlarca takdir edildi.

Bir ders y─▒l─▒nda bize okuma-yazmada bir ┼čeyler ├Â─čretmi┼č ki: ertesi sene Cumhuriyetin ilan─▒n─▒ m├╝teakip 1924 y─▒l─▒ Mart ay─▒nda TevhidÔÇÖi Tedrisat Kanunu da y├╝r├╝rl├╝─če girmekle hemen k├Ây├╝m├╝ze ├Â─čretmen tayin edildi. K├Âyde 75-76 kadar ├Â─črenci toplanm─▒┼čt─▒k. ─░lk g├╝nlerin birinde ├Â─čretmen karatahtaya ÔÇťAnadolu i├žinde bir g├╝ne┼č gibi do─čduÔÇŁ mar┼č─▒n─▒ yazd─▒ ve ├Â─črencilere hitaben: ÔÇť─░├žinizde bunu okuyacak var m─▒?ÔÇŁ diye sordu. OsmanpazarÔÇÖdan gelme iyi bir medrese tahsili yapm─▒┼č Molla OsmanÔÇÖ─▒n 14-15 ya┼člar─▒ndaki o─člu Mustafa parmak kald─▒rd─▒. Bu arada yaz─▒n─▒n ba┼č─▒nda bir iki sat─▒r─▒ okuyabiliyorum diye, tamam─▒n─▒ okuyaca─č─▒m─▒ sanarak ben de parmak kald─▒rd─▒m. ├ľ─čretmen MustafaÔÇÖya ÔÇťSen belki okursun amaÔÇŁ ben fiziki yap─▒m itibariyle zay─▒f ├želimsiz, ya┼č─▒mdan da k├╝├ž├╝k g├Âr├╝n├╝yorum ki: ÔÇťK├╝├ž├╝k sen oku bakal─▒mÔÇŁ demez mi? Ben; ÔÇŁAnadolu i├žinde bir g├╝ne┼č gibi do─čduÔÇŁ deyip ilerisini ├ž─▒karamayaca─č─▒m─▒ anlay─▒nca ba┼člad─▒m a─člamaya. ├ľ─čretmen yan─▒ma gelerek, ÔÇśaferinÔÇÖ deyip omzumu ok┼čayarak teselli etmi┼čti. A─člasam da ├Â─čretmenin beni ok┼čay─▒p teselli etmesi bana g├╝├ž vermi┼čti. B├Âylece

├Â─čretmenin g├Âzdesi ve s─▒n─▒f─▒n ba┼čar─▒l─▒ ├Â─črencisi olmu┼čtum.

Bu ba┼čar─▒y─▒ yukar─▒da ifade etme─če ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m ┼×umnulu ─░mam hocaya bor├žluyum. Bu hocan─▒n bana bah┼četti─či yaln─▒z bu olay de─čil. Okuldan sonra daha ileri y─▒llarda 1930-1931 y─▒llar─▒nda ├Âzel olarak bana din dersi, tecvit okuttu, haf─▒zl─▒─ča ├žal─▒┼čt─▒rd─▒. ├ťlkemizde imamlar ke┼čke hep bu vas─▒fta olsayd─▒. Ruhu ┼čad olsun, nur i├žinde yats─▒n.

Mevl├ó c├╝mlesine rahmet eyleyeÔÇŽ

559 total views, 5 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒