ÔÇťNerde O Eski RamazanlarÔÇŁ (m─▒) Dediniz?

ÔÇťNerde O Eski RamazanlarÔÇŁ (m─▒) Dediniz?

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

Efendim maÔÇśl├╗m-u ├ól├«leriniz oldu─ču ├╝zere bir m├╝barek Ramazan ay─▒na daha girmi┼č bulunuyoruz.

Ramazan orucumuzun ilk g├╝n├╝ olan 16 May─▒s 2018 tarihi ayn─▒ zamanda 1 Ramazan 1439 tarihi demektir.

M├╝sl├╝manlar olarak ÔÇťon bir ay─▒n sultan─▒ÔÇŁ dedi─čimiz ┼×ehr-i RamazanÔÇÖ─▒n b├╝t├╝n ─░sl├óm ├ólemine hay─▒rl─▒ olmas─▒n─▒ niyaz ediyorum.

Hemen her Ramazanda halk aras─▒nda kullan─▒lan, yayg─▒n bir deyi┼čle ba┼člayal─▒m isterseniz.

Ya┼č─▒ biraz ilerlemi┼č amcalar─▒n, dedelerin a─čz─▒ndan bu deyi┼či duymayan─▒m─▒z yoktur herhalde:

ÔÇťNerdee eski Ramazanlar; nerdee eski bayramlar?ÔÇŁ diye s├Âylenmeyen b├╝y├╝─č├╝m├╝z nerdeyse kalmam─▒┼čt─▒r hani!

Tabi herkesin kendine g├Âre hat─▒rlad─▒─č─▒, ya da ya┼čad─▒─č─▒ bir Ramazan ve bayram zaman─▒ vard─▒r mutlaka.

Peki, ya┼čayan amcalar─▒n, dedelerin bile hat─▒rlamayaca─č─▒ daha eski zamanlarda Ramazanlar nas─▒l ge├žerdi? Bu konuyu bilse bilse tarih├žiler bilir!

Biz de bir tarih├ži olarak eski belgelerden, eserlerden inceledi─čimiz kadar─▒yla eski Ramazanlar─▒m─▒zdan biraz dem vural─▒m o zaman.

Bir kere hayat─▒m─▒z hep ┼čimdiki insanlar─▒n Osmanl─▒ hakk─▒ndaki pe┼čin alg─▒lar─▒n─▒ de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼čmakla ge├žiyor. Mesela alg─▒lardan biri de Ramazanla ilgili. Zannediyorlar ki, Osmanl─▒ zaman─▒nda herkes camileri dolduruyor; orucu ka├ž─▒rm─▒yorÔÇŽ.

Ara┼čt─▒rmalardan g├Ârd├╝─č├╝m ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ ger├žek ┼ču ki; Osmanl─▒ÔÇÖda hi├ž de ├Âyle s─▒k─▒ bir dini hayat, s─▒k─▒ bir Ramazan edas─▒ yoktur. Osmanl─▒ yer yer ┼čimdiki toplumumuzdan daha esnektir bu t├╝r konularda.

Mesela bir bak─▒n─▒z, divan ┼čairi SabitÔÇÖin yapt─▒─č─▒na:

Ramazan gelince ├Âyle bir Ramazaniye yaz─▒yor ki; bu devirde b├Âyle yazsak Ramazana hakaretten i├žeri t─▒kar bizi laik devletimiz maazallah!

┼×airimiz a├ž─▒k├ža ÔÇťnerden ├ž─▒kt─▒n, bizi s─▒kbo─čaz ettin ey Ramazan? Biz daha arkada┼člarla e─členiyorduk, i├žiyorduk dahaÔÇŁ diyor.

Demekle kalm─▒yor; bunu devlet adamlar─▒na da takdim ediyor. ─░┼čte bu Ramazaniyeyi pek be─čenen d├Ânemin sadrazam─▒ Baltac─▒ Mehmed Pa┼ča ┼čairimize bol bol ihsanlarda bulunuyor.

1712 y─▒l─▒nda vefat eden bu rind-me┼čreb (┼čimdikiler bohem mi diyorlar?) ┼čairimiz SabitÔÇÖin Ramazaniyesinden bir dizeyi oldu─ču gibi sunup ge├želim ba┼čka bir ├Ârne─če:

Yevm-i ┼čekk sohbetin s─▒ra s─▒karken yar├ón
S─▒kbo─čaz etti bas─▒p ┼čehr-i ramazan

Sabit EfendiÔÇÖden k─▒sa bir m├╝ddet sonra ya┼čam─▒┼č olan Lale Devrinin(1718-1730) ├╝nl├╝ ┼čairi Nedim de Ramazan konusunda can─▒n─▒n istedi─či gibi kalem oynat─▒yordu. ├ťstelik bir g├╝n bile kimse onu dini duygulara hakaret etmek gibi modern bir icatla yarg─▒lamad─▒. Bil├ókis devrinin devletinde el ├╝st├╝nde tutulan hayat dolu bir ┼čairimizdi Nedim.

A┼ča─č─▒daki dize de ondan gelsin:

Ba─čteten s├óbit olup gurre fir├ó┼č─▒nda imam
H├ób i├ž├╝n yatm─▒┼č iken etti ter├óvihe k─▒y├óm

Nispeten bir serbestlik ortam─▒nda g├╝zel olur her ┼čey. Oru├ž ta ├Âyle, namaz da ├Âyle. Yani birilerinden ├žekindi─čin i├žin riy├ó ile ÔÇťm─▒┼čÔÇŁ gibi yapt─▒─č─▒m─▒zda dini hayat─▒m─▒z bir riy├ók├órl─▒k ┼čeklini al─▒yor. Biliyoruz ki, riy├ó en b├╝y├╝k ┼čirktir.

─░┼čte, Osmanl─▒ Devleti ve toplumu ├žo─ču zaman serbest ortam─▒ sunmakla Ramazan─▒n renkli ve g├╝zel ge├žmesini sa─člam─▒┼č oluyordu. ├çok dilli, ├žok dinli imparatorluk co─črafyas─▒nda inan├žlar kar┼č─▒l─▒kl─▒ sevgi, sayg─▒ ve ho┼čg├Âr├╝ i├žinde ya┼čat─▒l─▒yordu.

Bir Amerikal─▒ H─▒ristiyan seyyah─▒n (James de Kay) 1831ÔÇÖde ziyaret etti─či Osmanl─▒ ─░stanbulÔÇÖunu denizden ilk g├Ârd├╝─č├╝ vakit a─čz─▒ndan hayretle ┼ču c├╝mle ├ž─▒km─▒┼čt─▒:

ÔÇťHil├ólin ba┼čkentinde bu kadar ├žok ha├ž g├Ârece─čimi hi├ž ummazd─▒mÔÇŁ.

Hayretinde hakl─▒yd─▒ bu ecnebi seyyah. ├ç├╝nk├╝ AmerikaÔÇÖda ve AvrupaÔÇÖda tek bir cami dahi g├Ârmemi┼čti/g├Âremezdi.

─░┼čin ├Âzeti, bizim Osmanl─▒ bizim ┼ču an oldu─čumuzdan kat be kat serbest zamanlar ya┼čam─▒┼čt─▒r da olay─▒n en ironik taraf─▒ budur bence.

Ancak yine de devlet zaman zaman Ramazan ay─▒nda nas─▒l davran─▒lmas─▒ gerekti─či hakk─▒nda kurallar yay─▒mlam─▒yor da de─čildi. Devletin resmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi okurken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m bir haberden bahsetmek istiyorum.

Gazetenin 21 Aral─▒k 1859 tarihli say─▒s─▒nda Ramazan talimatlar─▒ ┼č├Âyle s─▒ralanm─▒┼č:

1) Padi┼čah─▒m─▒z─▒n namaz k─▒ld─▒─č─▒ cami cemaati hal ve hareketlerine, oturup- kalkmalar─▒na ├Âzellikle dikkat etmelidir. Yak─▒┼č─▒ks─▒z tav─▒r g├Âsterenler uyar─▒lacakt─▒r.

2) Bulundu─čunuz meslek-sanat ve memuriyete uygun, temiz k─▒yafetler giyiniz!

3) Kad─▒nlar ince elbise giymeyecek; gen├ž ve s├╝sl├╝ arabac─▒ ve seyislerin kulland─▒─č─▒ arabalara binmeyecektir.

4) Ancak g├╝nd├╝z vakitlerinde al─▒┼č-veri┼če ├ž─▒kabilecek olan kad─▒nlar─▒n d├╝kk├ónlar─▒n i├žine girmeleri yasakt─▒r. Ne alacaklarsa d├╝kk├ón─▒n d─▒┼č─▒nda bak─▒p alabileceklerdir.

5) Kad─▒nlar ak┼čam ezan─▒na yak─▒n vakitlerde ve geceleyin d─▒┼čar─▒da gezemeyecektir. Ayk─▒r─▒ hareket edenler cezaland─▒r─▒l─▒r.

6) Yats─▒ vakti camiye gitmeyip, d├╝kk├ónlarda ÔÇô kahvelerde g├Âr├╝nen olursa ceza alacaklard─▒r.

Bu talimatlar bize ilk ba┼čta anlatt─▒─č─▒m─▒z serbest Osmanl─▒dan biraz daha farkl─▒, bask─▒c─▒ bir tablo sunuyorsa da talimatlara pek uyuldu─čunu sanmay─▒n.

Art─▒k kabu─čunu k─▒ran, kad─▒nl─▒-erkekli sokaklara d├Âk├╝len halkla Sultan Abd├╝lmecidÔÇÖle Abd├╝lazizÔÇÖin zay─▒f otoriteleri ba┼č edemezdi.

Devlet de en az─▒ndan g├Âr├╝nt├╝y├╝ kurtarmak ad─▒na hemen her y─▒l Ramazan ba┼člar─▒nda benzer talimatlar yay─▒mlamakla yetinirdi.

Osmanl─▒daki Ramazanlar─▒ en iyi anlatan, yazan ki┼či kimdir derseniz cevab─▒m haz─▒r:

Ahmet RasimÔÇÖden ba┼čka kim olabilir azizim!

Onu okuman─▒n keyfi tarifsizdir. M├╝thi┼č bir g├Âzlem yetene─či; kuvvetli bir haf─▒za; kaleminin ustal─▒─č─▒ ile birle┼čince yazd─▒klar─▒ doyumsuz lezzetler sunuyor.

ÔÇťRamazan SohbetleriÔÇŁ adl─▒ kitab─▒n─▒ hemen her Ramazan kitapl─▒─č─▒mdan masama indirir ve tekrar okurum. Bu kitab─▒ ve yazar─▒n di─čer b├╝t├╝n kitaplar─▒n─▒ okuman─▒z─▒ tavsiye ederim.

Bak─▒n bakal─▒m nas─▒lm─▒┼č eski ─░stanbul Ramazanlar─▒?

Bundan sonraki sat─▒rlar Ahmet RasimÔÇÖden ald─▒klar─▒md─▒r:

ÔÇť ..Ooh, bu Ramazan keyfim keyif. Bizim mahallenin bek├žisi pek de g├╝zel davul ├žal─▒yor.. Acaba davulsam─▒┼č m─▒y─▒m? Davulsamak, susamak, kan─▒ksamak gibi bir ┼čey bence. Hem de T├╝rko─člu T├╝rk bir kelime: Davulsamak. Davul bize babadan kalmad─▒r; bir de bunun i├žin severim davulu. Sel├žuklu dedemizden mirast─▒r o. Davulumun ipi k─▒rm─▒z─▒/ Bu y─▒l yemedim karpuzuÔÇŽÔÇŁ

─░┼čte b├Âyle bal gibi ak─▒p gidiyor kaleminden Ramazan sohbetleri Ahmet Rasim merhumun:

Ramazan geldi dayand─▒
Camiler nura boyand─▒
─░ki g├Âz├╝m geldi yine
Hasretiyle can─▒m yand─▒

Sanca─č─▒n─▒ a├ž─▒p geldi
Ma─čfiretler sa├ž─▒p geldi
On bir ay─▒n on birini
Aralay─▒p se├žti geldi┬á

Ramazan bir ye┼čil direk
O da m├╝minlere gerek
En sonunda bayram olur
├çoluk ├žocuk sevinecek┬á

AYASOFYA ilk ibtidas─▒
Evvel kuruldu binas─▒
Orada namaz k─▒lan─▒n
Kabul olur her duas─▒

(Bu son dizede beni bir h├╝z├╝n kaplar. ├ç├╝nk├╝ fethin camisi olan AyasofyaÔÇÖda maalesef namazlar, ter├óvihler k─▒l─▒nm─▒yor art─▒k).

┼×imdi biz de diyelim Ayasofya hat─▒ras─▒na:

ÔÇťAh, nerde o eski Ramazanlar; AyasofyaÔÇÖda k─▒l─▒nan ter├óvihler?ÔÇŁ
AyasofyaÔÇÖn─▒n yeniden ve tam manas─▒yla ibadete a├ž─▒lmas─▒ dileklerimizle..

İslâm âlemine hayırlı Ramazanlar!

984 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
SAL─░H EROL

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒