Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
drsaliherol@gmail.com
Millet YoluÔÇÖnda ├çerkes Edhem Bey ve ├çerkeslere Bir Hitabesi (Nisan-1920)
  • 09 Nisan 2019 Sal─▒
  • +
  • -

Bir Bursa Gazetesi Olarak Millet Yolu

Evvela ┼ču hususu belirtelim: ÔÇťMillet YoluÔÇŁ, Milli M├╝cadele Y─▒llar─▒ÔÇÖnda BursaÔÇÖda ├ž─▒kan bir gazetenin ad─▒d─▒r.

Millet Yolu Gazetesi, 22 ┼×ubat 1920 tarihi itibar─▒yla yay─▒n hayat─▒na ba┼člam─▒┼č ve Milli M├╝cadelemizin y─▒lmaz bir savunucusu olarak ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Gazete her ne kadar logosunun hemen alt─▒nda kendisini ÔÇťyevmiÔÇŁ, y├óni g├╝nl├╝k bir gazete olarak takdim etmi┼čse de ancak haftada bir, o da Cumartesi g├╝nleri, ├ž─▒kabilmi┼čtir.

Takdim b├Âl├╝m├╝nde: ÔÇťHukuk ve Hakimiyet-i MilliyeÔÇÖnin M├╝dafii Yevmi GazeteÔÇŁ ibaresi yer almaktad─▒r.

Gazete ba┼čl─▒─č─▒n─▒n ve takdimin hemen alt─▒ndaki b├Âl├╝mde ise olduk├ža iddial─▒ bir slogan c├╝mle yer almaktad─▒r:

ÔÇťMillet Yoludur, Hakk Yoludur Tuttu─čumuz Yol. Ey Hakk! Ya┼ča! Ey Sevgili Millet Ya┼ča, Varol!ÔÇŁ

Ger├žekten de iddias─▒n─▒n hakk─▒n─▒ veren bir gazete olarak i┼čgal alt─▒ndaki memleketimizde milletimizin sesini cesurca duyurmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r Millet Yolu.

Gazetenin idare binas─▒ olarak Koza Han, No:80 g├Âsterilmi┼čtir. Milli M├╝cadeleÔÇÖnin en zor zamanlar─▒nda kesintilere u─črasa da yay─▒n─▒nda vazge├žmeyen Millet Yolu, Milli M├╝cadeleÔÇÖden sonra da bir s├╝re devam etmi┼čtir. Elimde gazetenin 1923 y─▒l─▒ Aral─▒k ay─▒na ait bir say─▒s─▒ndan anl─▒yoruz.

Millet Yolunun Sahibi, Milletin Temsilcisi Muhiddin Baha PARS

Millet Yolu GazetesiÔÇÖnin Sahibi Avukat Muhiddin Baha BeyÔÇÖdir. BursaÔÇÖn─▒n yeti┼čtirdi─či en k─▒ymetli vatan evlatlar─▒ndan birisi olan M. Baha Bey, 1884 Bursa do─čumludur. ─░stanbul ├ťniversitesi Hukuk mezunudur. Hukuk├žulu─čunun yan─▒ s─▒ra ├Â─čretmen, gazeteci ve edebiyat├ž─▒ gibi ├žok y├Ânl├╝ bir ki┼čiliktir. II. Me┼črutiyet DevriÔÇÖnde Bursa Erkek LisesiÔÇÖnde ( o d├Ânemki ad─▒yla Mekteb-i Sultani) EdebiyatÔÇÖtan FelsefeÔÇÖye kadar bir dizi dersler okutmaktayd─▒.

Baha Bey, bu yaz─▒m─▒z─▒n konusunu ald─▒─č─▒m─▒z Millet Yolu GazetesiÔÇÖnden ba┼čka haftal─▒k bir Bursa DergisiÔÇÖnin de sahibidir. Kurtulu┼č sava┼č─▒m─▒zdaki en b├╝y├╝k rol├╝ ise, hi├ž ┼č├╝phesiz ilk TBMMÔÇÖde Bursa milletvekilli─či yapmas─▒d─▒r. Meclisin Maarif KomisyonuÔÇÖnda g├Ârev yapm─▒┼č ve ayr─▒ca Eski┼čehir ile Konya ─░stiklal MahkemeleriÔÇÖnin de azal─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Baha Bey, Soyad─▒ KanunuÔÇÖndan sonra ÔÇťPARSÔÇŁ soyad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r.

Hareketli, vatan ve millete faydal─▒ bir ├Âmr├╝n ard─▒nda M. Baha Bey, 29 A─čustos 1954ÔÇÖte HakkÔÇÖ─▒n rahmetine kavu┼čmu┼čtur.

├çerkes Edhem BeyÔÇÖden ÔÇťCeng├óver ├çerkesler!ÔÇŁ Ba┼čl─▒kl─▒ Bir Hit├óbe

Milli m├╝cadelede en fazla bilinen, tan─▒nan sim├ólar─▒n ba┼č─▒nda gelir Edhem Bey, n├óm-─▒ di─čer ÔÇť├çerkes EdhemÔÇŁ. Bat─▒ CephesiÔÇÖnde Kuva-y─▒ MilliyeÔÇÖnin efsane bir lideri olarak hem Yunan i┼čgalcilerine kar┼č─▒ amans─▒z savunma ve sald─▒r─▒lar yapt─▒. Hem de 23 NisanÔÇÖda a├ž─▒lan TBMMÔÇÖye kar┼č─▒ ├ž─▒kan ayaklanmalar─▒n en ┼čiddetlilerini bast─▒rd─▒. Bu isyanlar─▒n en ├Ânemlisi Yozgat ├çapano─člu ─░syan─▒ÔÇÖd─▒r.

Hepimizin mal├╗mudur ki, Edhem Bey ayn─▒ zamanda Milli M├╝cadeleÔÇÖnin en talihsiz adam─▒ da say─▒l─▒r. 1920 y─▒l─▒ sonlar─▒nda d├╝zenli ordunun olu┼čmas─▒yla hi├ž de istenmeyen pozisyonlara d├╝┼čen / d├╝┼č├╝r├╝len ┼čahsiyetidir o. Bu n├ó-ho┼č konuya daha fazla girmeden as─▒l konu ba┼čl─▒─č─▒m─▒z hit├óbeye gelelim.

Ba┼čtan a┼ča─č─▒ vatanseverlik bildirgesi say─▒lan bu hit├óbenin eski harfli bas─▒n─▒m─▒z─▒n sayfalar─▒ aras─▒nda kalmamas─▒ gerekirdi. Biz de bu gereklilikten yola ├ž─▒karak hit├óbenin tamam─▒na a┼ča─č─▒da yer verdik.

Çerkes Ethem

├çerkes EdhemÔÇÖden ├Âzel olarak ├çerkeslere ├žekilen bu nutuk, Millet Yolu GazetesiÔÇÖnin 26 Nisan 1920 Tarihli say─▒s─▒n─▒n birinci sayfas─▒nda yer almaktad─▒r. ÔÇťUmum Kuva-y─▒ M├╝rettebe ve TeÔÇÖdibiye Kumandan─▒ Muhterem Edhem Bey EfendiÔÇÖden V├órid Olmu┼čturÔÇŁ ┼čeklinde bir bilgi notunun ard─▒nda yer verilen hit├óbe ┼č├Âyledir:

Cengâver Çerkesler!

Asr─▒lardan beri dinine, padi┼čah─▒na sadakat g├Âstermekle maruf, cesur ve kahraman kan karde┼člerime hit├ób ediyorum.

Kafir d├╝┼čmanlardan g├Ârd├╝─č├╝ z├╝lum ├╝zerine y├╝zlerce sene evvel Osmanl─▒ Hakan─▒ÔÇÖn─▒n al ve nurlu bayra─č─▒n─▒n s├óye-i feyz ve fel├óh─▒na kabul olunmu┼č olan biz ├çerkesler, Vatan-─▒ OsmaniyeÔÇÖnin itilas─▒ ve hal├ós─▒ n├óm─▒na pek ┼čanl─▒ hizmetler if├ó ettik.

Ruslarla, Nemselilerle (Avusturyal─▒lar), Bulgarlarla, S─▒rplarla, Karada─čl─▒larla yap─▒lan muharebelerde en ├Ân saflarda bulunarak; bes├ólet ve h├ómiyetimizle d├╝┼čmanlar─▒m─▒z─▒ hayretlere gark ettik.

Atlar─▒m─▒z─▒ daima din d├╝┼čmanlar─▒m─▒za kar┼č─▒ oynatt─▒k. Hi├žbir H─▒ristiyan h├╝k├╝metin idaresini tan─▒mad─▒k. Moskof ├çar─▒ÔÇÖn─▒n cebr ve kahr─▒na u─črad─▒─č─▒m─▒z zaman bize ┼čefkatle ├ógu┼čunu a├žan Osmanl─▒ ve M├╝sl├╝man diy├ór─▒na ge├žtik. Senelerden beri bu mukaddes topraklarda her t├╝rl├╝ esb├ób-─▒ istirahatimiz m├╝ÔÇÖmen bir halde ya┼č─▒yoruz.

Bug├╝n bizi analar─▒m─▒z gibi muhabbetle, merhametle b├╝y├╝tm├╝┼č olan bu mukaddes ve m├╝barek toprak AllahÔÇÖ─▒m─▒z─▒n, Dinimizin, Camilerimizin, can ve kan karda┼člar─▒m─▒z─▒n d├╝┼čman─▒ olan ─░ngiliz ve Yunan canavarlar─▒n─▒n tecav├╝z├╝ne maruz bulunuyor.

Senelerce u─črunda kan d├Âkt├╝─č├╝m├╝z, k─▒l─▒n├ž sallad─▒─č─▒m─▒z halife ve padi┼čah─▒m─▒z hunh├ór ─░ngilizlerin esareti alt─▒ndad─▒r.

Men├ózir-i l├ótifesiyle, havas─▒yla, cev├ómi-i ├óliyesiyle, Dar├╝lf├╝nunlar─▒yla, mektebleriyle me┼čhur-i cihan olan hil├ófet makar─▒m─▒z (─░stanbul), ─░ngiliz i┼čgal askeriyesi elinde inliyor.

Padi┼čah─▒m─▒z─▒n askerleri silahs─▒z b─▒rak─▒l─▒yor, veliaht─▒m─▒z─▒n kona─č─▒ ku┼čat─▒l─▒yor, kad─▒nlar─▒m─▒z─▒n ve k─▒zlar─▒m─▒z─▒n foto─čraflar─▒ al─▒n─▒yor, ─░ngilizler evlerimize giriyorlar ve hem┼čirelerimizin ─▒rz─▒na tecav├╝z ediyorlar.

Ey necib millet!

Ey ┼čecaatiyle, binicili─čiyle d├╝nyaya korku sa├žan asil millet!

Dinin tahkir olundu─ču bu saatte d├╝┼čman─▒n ─░ngilizlere kar┼č─▒ isyan etmeyecek misin?

Bug├╝ne kadar ─░ngiliz tahakk├╝m├╝, Yunan tahakk├╝m├╝ ne oldu─čunu bilmedi─čin i├žin bu melun h├╝k├╝metlere kar┼č─▒ l├╝zumu derecede gayz ve kin g├Âstermedin.

Fakat benim gibi anas─▒, babas─▒ ├Âz ├çerkes bir karda┼č─▒n─▒n s├Âzl├╝ hitab─▒n─▒ okudu─čun ve i┼čitti─čin zaman Arslan kan─▒n─▒n galeyan edece─čine eminim.

Eminim ki, bu dakikadan itibaren ─░ngilizleri,Yunanl─▒lar─▒ yok etmek; bu al├žak din d├╝┼čmanlar─▒n─▒ yok etmek i├žin ant i├žeceksin.

├ľyle ise haydi at─▒na bin!

Bu al├žak din d├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ ├Â├ž ve AllahÔÇÖ─▒n ve PeygamberÔÇÖin intikam─▒n─▒ al!

Çerkes Edhem 

831 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar