─░┼čgalin G├Âlgesinde ─░stanbul ve Peyami Safa

─░┼čgalin G├Âlgesinde ─░stanbul ve Peyami Safa

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

 

Peyami SafaÔÇÖn─▒n yazd─▒─č─▒ ve eski harfli bas─▒n─▒m─▒z─▒n sayfalar─▒ aras─▒nda kalm─▒┼č bir makaleyi yeni yaz─▒ya aktararak dikkatinize sunmak istiyorum.

Bu gazete makalesi, Mil├ódi tarihe g├Âre doksan dokuz; Hicri tarihe g├Âre ise y├╝z iki y─▒l ├Ânce bug├╝nlerde yaz─▒lm─▒┼č ve 20 May─▒s 1920 tarihli Terc├╝man-─▒ Hakikat GazetesiÔÇÖnde yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Yazar, i┼čgal alt─▒ndaki ─░stanbulÔÇÖdan h├╝z├╝nl├╝ ve ibretlik iki Ramazan manzaras─▒ sunmaktad─▒r.

─░┼čgalin kasveti, Ramazan sevincini g├Âlgede b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

Muhte┼čem as─▒rlar g├Ârm├╝┼č olan Osmanl─▒ ba┼čkenti, yirminci asr─▒n ba┼člar─▒nda sef├«l bir hayat ya┼čamaktad─▒r. ├ço─ču mahallelerde kimsesiz, yetim ├žocuklar tam bir sefalet i├žinde ya┼čamaktad─▒r ve en ├žok da onlar─▒n peri┼čan hali yazar─▒ derinden etkilemektedir.

Sava┼č ve i┼čgal d├Ânemlerinin en talihsiz kesimidir ├žocuklar. Yaz─▒n─▒n ilk b├Âl├╝m├╝ buna ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Yazar─▒n ikinci b├Âl├╝mde dikkat ├žekti─či husus ise birtak─▒m tezatlar ve ├želi┼čkilerdir. ─░┼čgale, yoksullu─ča ve di─čer bir├žok s─▒k─▒nt─▒ya ra─čmen baz─▒ kesimler kendilerini Ramazan e─člencelerine vermeye ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. D├Ânemin bas─▒n yay─▒n organlar─▒n─▒n ├žo─ču da bu sef├óhati k├Âr├╝klemekte ve hi├žbir s─▒k─▒nt─▒ yokmu┼č gibi bir hava olu┼čturmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar.

Yazara g├Âre, bu sef├óhat kar┼č─▒s─▒nda, hem de Ramazan gibi mukaddes bir ay─▒ kullanarak e─členmeye ├žal─▒┼čmak ─░stanbulÔÇÖda ├žok eski devirlere dayanan bir t├╝r ÔÇťBizans mikrobuÔÇŁna bula┼čm─▒┼čl─▒k h├ólidir ve bu co┼čku g├Âsterisinin alt─▒nda asl─▒nda derin bir ─▒zd─▒rap yatmaktad─▒r.

Ramazanda ─░stanbulumuz:┬á Mukaddes Ay Kar┼č─▒s─▒nda

I

Kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ hi├ž ├╝mid etmedi─čimiz ├ó┼čin├ó bir ├žehre gibi ÔÇťMukaddes AyÔÇŁ ─░stanbulumuzun solgun ufuklar─▒na birdenbire do─čuverdi.

Onun bu kadar ├žabuk gelece─čini hi├ž birimiz hayalimizden ge├žirmiyorduk de─čil mi?

Ge├žen Ramazan ile bu Ramazan aras─▒nda hayat─▒m─▒z h─▒r├ž─▒n bir dalga gibi belirip kayboldu.

Cidden, hayat bir kar─▒┼č yol!

─░ki Ramazan aras─▒nda s─▒k─▒┼čan bu on bir ay i├žinde ne heyecanl─▒ vakalar seyrettik!

Yaln─▒z ┼ču bir senelik hayat─▒m─▒zda tarihin m├╝sterih sahifelerine uzanan binlerce hadiseyi yan yana g├Ârd├╝k. Arz─▒n en hayret verici vakalar─▒ g├Âzlerimizin ├Ân├╝nden elektrikli bir mevce (dalga) s├╝ratiyle ge├žti.

Biz, muhafaza-i dima─č─▒nda birer tarih kitab─▒ ta┼č─▒yan insanlar─▒z; fakat ├žok korkun├ž bir kitap!

Sahifelerindeki her sat─▒r ruhumuzun en derin k├Â┼česine bir ├živi gibi saplanan simsiyah bir kitap!

Hele, son yapra─č─▒nda do─čanlar kadar m├╝thi┼č bir ├ófet ta┼č─▒yan me┼čÔÇś├╗m bir kitap.

D├╝n, ak┼čam─▒n lacivert g├Âlgeleri i├žinde k├╝sk├╝n k├╝sk├╝n yolumu y├╝r├╝yorken, kar┼č─▒ma ans─▒z─▒n ├Ân├╝nde me┼čale ve arkas─▒nda co┼čkun bir mahluk y─▒─č─▒n─▒ ko┼čan da─č─▒n─▒k bir tabur ├ž─▒kt─▒: Ramazan davulcusu ve ├žocuklar!

Ah, ├žocuklar! O, ┼č├╝phesiz hepimizden daha bahts─▒z insanc─▒klar!

Kendilerine uzak diyarlardan saadet getirmi┼č bir havarinin arkas─▒ndan ko┼čar gibi davul ├žalan adam─▒ takip ediyorlard─▒.

Heyhat! Zavall─▒ yavrucuklar!

Sevince en muhta├ž olduklar─▒ g├╝nlerde hep feryad ve h─▒├žk─▒r─▒k; hep b├╝k├╝len boyunlar; a─člayan g├Âzler; sararan y├╝zler g├Ârmeye mahkum talihsiz kafile!

Bilseniz, bilseniz size ne kadar ac─▒yoruz!

G├Âzlerimi hemen bu f─▒k─▒rdayan, kanayan, co┼čan k├╝├ž├╝k insanlar─▒n ├╝st├╝ne diktim.

Hepsi zay─▒f, ├želimsiz, solgun ve sapsar─▒.

Belli ki, s├╝tten, yumurtadan, has ekmek ve iyi sudan mahrum ya┼čam─▒┼člar.

Belli ki, evine her ak┼čam haline g├Âre k├╝├ž├╝k, b├╝y├╝k bir ÔÇťcici paketÔÇŁ ta┼č─▒yan babalar─▒ g├Ârmemi┼čler.

Belli ki, en kudretsiz eve bile on iki ayda bir kere olsun bolluk getiren eski Ramazanlar─▒ hat─▒rlam─▒yorlar; bilmiyorlar.

Bizler ki, ├žocuklu─čumuzda sulhun ┼čen ve mesud kollar─▒nda ya┼čad─▒k.

Harp kas─▒rgas─▒, ailelerimizin h├ókim uzuvlar─▒n─▒ kap─▒p g├Ât├╝rmedi.

B├╝t├╝n bu cehennem├« g├╝nlerde bizim in┼čir├óhla y├ód edilecek m├╝sterih bir m├ózimiz var.

Fakat bunlar, bu k├╝├ž├╝k insanlar, bu mini mini talihsizler?

Ey, kimsesiz, av├óre ├žocuklar!

Hele, sizler, hele, sizler!

II

Ramazan─▒n geli┼či bizim i├žin yaln─▒z mukaddes ve din├« bir hadise de─čildir.

O geldi─či zaman cemiyet hayat─▒m─▒z da birden bire de─či┼čiverir.

─░ctim├ói vicdan─▒m─▒z bu hadisattan pek ┼čiddetle m├╝teessir olur.

Ramazan─▒n cemiyet hayat─▒m─▒zdaki en bariz tesiri bize ├ž─▒lg─▒n bir gece hayat─▒ getirmesindedir.

Senenin on bir ay─▒ bizim i├žin geceler engin karanl─▒klardan ibarettir: Yaln─▒z uyku!

Ramazanda ise tamam─▒yla aksine bir ay ge├žer: Sanki on bir ay─▒n ÔÇťgece hayat─▒ÔÇŁ mahrumiyetinin intikam─▒n─▒ al─▒r─▒z.

Hele bu Ramazan!

Caddedeki haz─▒rl─▒klara bak─▒l─▒rsa, ge├žen on bir ay─▒n intikam─▒n─▒ fena alaca─č─▒z.

D├╝n kalabal─▒k bir caddede ┼ču muh├óvere kula─č─▒ma ├žarpt─▒:

– Acayip insanlar─▒z can─▒m. Devlet├že, millet├že z├╝─č├╝rd├╝z. D├óhili ÔÇô h├órici g├óileler, felaketler ba┼č─▒m─▒za ├ž├Âkm├╝┼č. (Oysa) Gazeteler her yerde bir s├╝r├╝ e─člentiler, c├╝nb├╝┼čler ilan ediyorlar.

– Birader, b├╝t├╝n bu ├ž─▒lg─▒nl─▒klar─▒m─▒z─▒n sebebi o dedi─čin g├óileler, felaketlerdir. Herkesin beyni sersem oldu. ─░├žen de, i├žmeyen de sarho┼č. Binlerce derdin i├žinde kavrulup gitmektense, i┼či co┼čkunlu─ča vurmay─▒ tercih ediyorlar.

Birinci m├╝talaa ne kadar ┼čayan-─▒ dikkatse, ikincisi de o kadar do─črudur.

Hakikaten baz─▒ sevin├žler, co┼čkunluklar vard─▒r ki, do─črudan do─čruya ─▒zd─▒rab─▒n al├ómet-i f├órikas─▒d─▒rlar.

Maamafih ( Lapyayed? ) ile birlikte ─░stanbulÔÇÖun biraz da eski Bizans ┼čimesinden mikrop kapt─▒─č─▒n─▒ tasdik etmek mecburiyetindeyiz.

Terc├╝man-─▒ Hakikat
1 Ramazan 1338 /20 May─▒s 1920
Numero: 14070, Sahife: 3
Muharriri: Peyami Safa

226 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒