Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
─░lk TBMM’de Yeni┼čehirli Bir Mebus: Necip Soydan (1890-1959)
  • 22 May─▒s 2019 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Ba┼člarken:
Milli M├╝cadelemizin ba┼člang─▒c─▒n─▒n ├╝zerinden tam bir y├╝z y─▒l ge├žti. Kimlere kar┼č─▒ ve neden m├╝cadele edildi─činin iyi kavranmas─▒ hepimizin vatanda┼čl─▒k ├Âdevidir. Tarih├žilerimizin fazladan bir ├Âdevi de bu kritik s├╝recin t├╝m detaylar─▒n─▒ ilmi esaslarla irdelemektir. Milli M├╝cadeleÔÇÖnin bilin├žli evresini ba┼člatan Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖd─▒r. Onun SamsunÔÇÖa ├ž─▒kmas─▒ ve akabinde genelgeler, kongreler tertip edilmesini sa─člamas─▒ son derece ├Ânemlidir.

Milli M├╝cadeleÔÇÖnin en ├Ânemli kurulu ise hepimizin bildi─či ├╝zere son derece g├╝├ž ┼čartlar alt─▒nda toplanan T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖdir. Kurtar─▒c─▒ ve kurucu s─▒fat─▒yla ├╝├ž y─▒l yasama- y├╝r├╝tme ve yarg─▒ g├Ârevini yapan bu y├╝ce meclisin tek tek b├╝t├╝n ├╝yeleri hakk─▒nda biyografiler yaz─▒lsa yeridir. Tarihimizin en kararl─▒, idealist ve ayn─▒ zamanda en demokratik meclisidir bu.

Biz de bu makalemizde ilk TBMMÔÇÖde kutsal bir g├Ârev ifa etmi┼č Bursa ÔÇôYeni┼čehirli bir mebusu, Necip BeyÔÇÖi, tan─▒tmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

─░lk T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisinde (1920 ÔÇô 1923) Yeni┼čehirli gen├ž bir milletvekilinin bulundu─čunu ├Â─črendi─čimde onun hakk─▒nda bir ara┼čt─▒rma yapmay─▒ akl─▒ma koymu┼čtum. Turgut Y├╝ceÔÇÖnin ÔÇťYeni┼čehir Belle─čiÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda ÔÇť1. D├Ânem Milletvekillerimizden Yeni┼čehirli Necip SoydanÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda onun hakk─▒nda yaz─▒lm─▒┼č hi├žbir yaz─▒ya rastlamay─▒nca bu i┼či ara┼čt─▒rmaya karar verdim. Say─▒n Y├╝ceÔÇÖnin bu s├Âz konusu yaz─▒s─▒ ise Necip BeyÔÇÖin o─člunun anlatt─▒klar─▒na dayanan bir yaz─▒d─▒r. B├Âyle ├Ânemli bir zat─▒n hayat─▒ ve faaliyetleri hakk─▒nda daha detayl─▒ ve belgesel bir ├žal─▒┼čman─▒n yap─▒lmas─▒ zaruri idi.

Ben de b├Âyle bir ihtiya├žtan yola ├ž─▒karak, Necip BeyÔÇÖin ├Âzellikle TBMM ├žat─▒s─▒ alt─▒nda neler yapt─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒m. Meclisin gizli ve a├ž─▒k oturumlar─▒n─▒n zab─▒tlar─▒n─▒ inceledim. ─░lk meclisimizin faaliyetleri ile ilgili yaz─▒lm─▒┼č olan akademik ├žal─▒┼čmalar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu tarad─▒m. Ayr─▒ca Ali ├çankayaÔÇÖn─▒n M├╝lkiyeliler ├╝zerine yapt─▒─č─▒ b├╝y├╝k ├žal─▒┼čmadan yararlanarak, bir m├╝lkiye mezunu olan Necip Bey hakk─▒nda baz─▒ bilgilere de o eserden ula┼čt─▒m.

Sonu├žta ortaya ┼čimdi okuyaca─č─▒n─▒z bu yaz─▒ ├ž─▒kt─▒.

Meclisteki faaliyetlerinin detaylar─▒na ge├žmeden ├Ânce ┼ču soruyu cevapland─▒rarak ba┼člayal─▒m:

Necip Soydan kimdir?

Necip Bey, 1890 y─▒l─▒nda (Hicri 1306 y─▒l─▒) Bursa-Yeni┼čehir G├╝nece K├Ây├╝nde do─čdu. Babas─▒ Hocao─čullar─▒ndan Ali Efendi, Doksan ├╝├ž Harbi (1877-1878 Osmanl─▒- Rus Sava┼č─▒) s─▒ras─▒nda Yunanistan taraflar─▒ndan AnadoluÔÇÖya g├Â├ž etmi┼č ve Yeni┼čehirÔÇÖe yerle┼čmi┼čtir. Annesi ise Emire Han─▒md─▒r.

Yeni┼čehir R├╝┼čtiyesinde orta, ─░stanbul Mercan ─░dadisinde lise ├Â─črenimini tamamlad─▒. (Y├╝ceÔÇÖnin kitab─▒nda Bursa Erkek Lisesinden mezun oldu─ču belirtilse de, bu bilgi yanl─▒┼čt─▒r. Meclisteki mazbatas─▒nda Mercan ─░dadisi mezunu oldu─ču yaz─▒l─▒d─▒r.)

Lise mezuniyetinin ard─▒ndan ─░stanbulÔÇÖdaki M├╝lkiye Mektebine (Bug├╝nk├╝ kar┼č─▒l─▒─č─▒ Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesi) girdi. Bursa/ Yeni┼čehirÔÇÖinden m├╝lkiyeye giren ve buradan mezun olan ilk ki┼či Necip BeyÔÇÖdir. M├╝lkiyeden 1912 y─▒l─▒nda mezun olarak 14 Mart 1913’te Bursa ─░l Maiyet Memurlu─čuna atand─▒.

─░ki y─▒ll─▒k staj─▒n─▒ Yeni┼čehir ─░l├žesi ├ľzel Saymanl─▒k K├ótipli─činde, Erdek, Edremit ve Il─▒ca Nahiye M├╝d├╝rl├╝klerinde tamamlad─▒. 14 Nisan 1915’te Erzurum Valili─či emrine tayin edildi. 26 Temmuz 1916’da ├çarsancak (├çemi┼čkezek) Kaymakam─▒ oldu. 1917 ÔÇô 1920 aras─▒ Haran ve Raka Kaymakaml─▒klar─▒nda bulundu.

TBMM’nin I inci d├Ânemine Ertu─črul Liv├ós─▒ndan Milletvekili se├žildi. O g├╝nk├╝ ad─▒yla Ertu─črul Liv├ós─▒, Bug├╝nk├╝ Bilecik, ─░neg├Âl, Yeni┼čehir ve S├Â─č├╝t gibi yerleri i├žinde bar─▒nd─▒ran bir vilayetin ad─▒ idi. Bu vilayetten be┼č ki┼či milletvekili olarak ilk TBMMÔÇÖde g├Ârev yapm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n i├žerisinde en gen├ž olan─▒ Necip BeyÔÇÖdir. Di─čer d├Ârt mebusun adlar─▒ ve daha sonra ald─▒klar─▒ soyadlar─▒ ┼č├Âyledir:

1) Ahmet Hamdi (AKSOY)
2) Ahmet (LAK┼×E): ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n ileri gelenlerindendir.
3) Halil (I┼×IK)
4) Mustafa Kemal (G├ťNEY).

Necip Bey, 23 Nisan 1920’de Meclisin a├ž─▒l─▒┼č─▒nda haz─▒r bulundu. Mecliste ─░├ži┼čleri, PTT- Tasar─▒, Bay─▒nd─▒rl─▒k, Mill├« E─čitim ve ─░├žt├╝z├╝k komisyonlar─▒nda ├žal─▒┼čt─▒. ─░kinci Toplant─▒ y─▒l─▒nda Bay─▒nd─▒rl─▒k Komisyonunun ve II. ┼×ubenin, III. Toplant─▒ y─▒l─▒nda da Tasar─▒ Komisyonunun K├ótipli─čini yapt─▒. D├Ânem i├žinde k├╝rs├╝de (4) ├╝ gizli oturumda olmak ├╝zere (27) kez s├Âz ald─▒. (3) soru ve (1) Gensoru ├Ânergesi verdi. (2) kanun ├Ânerdi.

Meclisten ayr─▒ld─▒ktan sonra yeniden memuriyet iste─činde bulunmas─▒ ├╝zerine 14 Temmuz 1923’te S├Â─č├╝t Kaymakaml─▒─č─▒na atand─▒. 6 Aral─▒k 1925’te Aziziye (Emirda─č), 27 A─čustos 1927’de Nazimiye, 10 Aral─▒k 1930’da Gediz, 17 Eyl├╝l 1933’te Mudurnu Kaymakam─▒ oldu. 16 A─čustos 1934’te Seyhan ─░l ─░dare Heyeti ├ťyeli─čine, 28 A─čustos 1936’da Sivas ─░l ─░dare Heyetine nakledildi. 25 Ocak 1939’da ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒ Mahall├« ─░dareler ┼×ube M├╝d├╝r├╝ oldu. 10 May─▒s 1941’de Niksar, 6 Temmuz 1942’de Zile Kaymakaml─▒─č─▒na getirildi. 18 Nisan 1945’te Sivas Vali Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒na atand─▒. Bu arada ├╝├ž ay Hafik Kaymakaml─▒─č─▒nda bulundu. Sivas Vali Yard─▒mc─▒s─▒ iken 16 Temmuz 1948’de kendi iste─či ile emekliye ayr─▒ld─▒.

Emekli ya┼čam─▒m s├╝rd├╝rmekte iken 3 ┼×ubat 1959’da ├Âld├╝. Evli olup, Ali, Cel├ódet ve Do─čan adlar─▒nda ├╝├ž ├žocuk babas─▒ idi. Frans─▒zca ve Fars├ža bildi─či sicilinde yaz─▒l─▒d─▒r. Necip Bey, ├žocuklar─▒ndan birine ÔÇťyi─čitlik, bahad─▒rl─▒k, kahramanl─▒kÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťCel├ódetÔÇŁ ismini vermekle Fars├žaya ne kadar h├ókim oldu─čunu g├Âstermi┼č olmaktad─▒r.

Necip BeyÔÇÖin Meclise Sundu─ču ─░lk Teklif ve Yapt─▒─č─▒ ─░lk Konu┼čma

TBMMÔÇÖnin a├ž─▒l─▒┼č─▒nda ve ilk oturumlar─▒nda haz─▒r bulunan Necip Bey, 29 Nisan 1920 tarihli, 7. ─░ctiman─▒n 2. celsesinde s├Âz alarak, B├╝y├╝k Millet Meclisinin kurulu┼č amac─▒n─▒n bir beyanname ile b├╝t├╝n d├╝nyaya duyurulmas─▒n─▒ istedi.

Memleketin i├žinde bulundu─ču durumu ├Âzetledikten ve i┼čgalci devletlerin ger├žek emellerinden bahsettikten sonra yeni kurulan meclisin d├╝nya kamuoyunda daha iyi tan─▒nmas─▒ i├žin yap─▒lmas─▒ gerekenleri ┼č├Âyle belirtiyordu:

Büyük Millet Meclisi Riyaseti Âliyesine

Bidayeti m├╝tarekeden beri v├óz─▒han (a├ž─▒k├ža) anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r ki, ├ód├óm─▒z─▒n (d├╝┼čman─▒m─▒z─▒n) maksad─▒ memleketimizi kendi kendine sukut ettirmektir. Buna kolayl─▒kla muvaffak olam─▒yacaklar─▒n─▒ anlay─▒nca yer yer i┼čgallere nihayet ┬źBal─▒k ba┼čtan kokar┬╗ darb─▒ meseli mucibince payitaht─▒m─▒z─▒ tamamen tefti┼č ederek b├╝nye-i vatan─▒n tesrii taksimine te┼čebb├╝s ettiler. M├╝teyakk─▒z milletimiz bunu da l├óyik─▒ ve├žhile kar┼č─▒lad─▒ ve payitaht ile irtibat─▒n─▒ kesti. Fakat bunlarla ifsadat─▒n (fesatl─▒klar─▒n) nihayet bulaca─č─▒na elbet hi├žbirimiz kaani olmay─▒z ve bize buyurun hakk─▒n─▒z budur diyeceklerini hi├žbir zaman ├╝mid etmeyiz.

┼×ark meselesi T├╝rkl├╝k ve ─░sl├óml─▒─č─▒n mahv─▒ oldu─čuna ┼č├╝phe kalmam─▒┼čt─▒r. Bizi evvel├ó Avrupa’ya yak─▒┼čt─▒ram─▒yorlard─▒. Sonra bo─čazlar─▒n velev ki sil├óhs─▒z olsun bek├žili─čine m├╝nasip g├Ârmediler. ┼×imdi de anavatan─▒m─▒z─▒ ┼×arktan ve Garpten her hususta bizden dun ve k─▒ymetsiz birtak─▒m ekalliyetlere bah┼čediyorlar. ┼×imalden, Cenuptan bil├ó sebep gasbeyliyorlar. Arabistan,

Iran, Kafkasya ve B├╝y├╝k Asya ile aram─▒z─▒ kesmek ┼ču halde T├╝rk’e Asya’da dahi bir yer b─▒rakmamak istiyorlar.

Hal ve vaziyet bu iken B├╝y├╝k Millet Meclisinin hatt-─▒ hareketi olmak l├óz─▒m geldi─činden taayy├╝n ve te┼čebb├╝s├╝ iktiza eder. ilk i┼č olmak ├╝zere b├╝t├╝n d├╝nyaya ├ótideki mevadd─▒ (a┼ča─č─▒daki maddeleri) h├óvi bir beyanname ne┼črini arz eylerim.┬á

  1. Harbi Umumiye duhulden dolay─▒ m├╝crim (su├žlu) de─čiliz. Esb├ób-─▒ m├╝cbiresinin (zorlay─▒c─▒ sebeplerin) izah─▒.
  2. Harb esnasında dâhilde ahvali müessife zuhurunun esbâb(sebepler) ve avamili(etkenleri).
  3. Anas─▒r─▒ gayrim├╝slime hakk─▒ndaki telkinat ve muamel├ót─▒m─▒za ─░sl├óm ve Osmanl─▒ tarihleri ┼čahittir. Onlara m├╝savat─▒n fevkinde olarak imtiyazlar bile verdik ve bunu hi├žbir cebir ve tazyik alt─▒nda yapmad─▒k, ├ž├╝nk├╝ cihan─▒n en kuvvetli devleti idik.
  4. Binaenaleyh nimet didelerimiz y├╝z├╝nden ve onlar─▒n hat─▒r─▒ i├žin vatan─▒m─▒z─▒n par├žalanmas─▒na dinimizin, ─▒rz─▒m─▒z─▒n, namusumuzun, ┼čeref ve haysiyetimizin payimal edilmesine asla tahamm├╝l edemeyiz.
  5. Vilson prensipleri vesilesiyle oynat─▒lan ┼čerefsiz ve me┼čum rol├╝n izah─▒.
  6. Bunlara ra─čmen m├╝cadele taraftar─▒ de─čiliz. ─░stedi─čimiz (Hak) yani b├╝t├╝n hukuku diniye ve mill├«yemizi k├ófil (Sulh ve s├╝k├╗n) dur.
  7. ├édil ve insafa m├╝racaat edeni ve hak istiyeni ezmek ┼čan─▒ insaniyet ve medeniyete yak─▒┼čmaz.
  8. Bu hakikatlere g├Âz yumulur.kulak t─▒kan─▒rsa d├╝nyada insaniyet ve medeniyet yoktur, biz de varl─▒─č─▒m─▒z u─črunda hi├žbir kayd─▒ mesuliyet tan─▒may─▒z. Cebren m├╝cadeleye sevk edilmi┼č oluyoruz.
  9. ┬áEzgin ve bezgin oldu─čumuz zann─▒ ve k─▒yam─▒m─▒z─▒n yeni bir s├╝k├╗tu intac edece─čine (gerekli k─▒laca─č─▒na) kanaatle neticeyi l├ókaydana seyretmeye haz─▒rlananlar─▒n nazar-─▒ dikkatlerine, ye┼čile ve hak-diye kalkan milletlerin tarihteki emsalini bahusus y├╝z yirmi sene evvelki Fransa ile bug├╝nk├╝ Rusya’y─▒ arz eyleriz. Mazhar─▒ kabul ve tatbik olan hukuku esasiye kavaidi mucibince k├óffei hukuk ve sal├óhiyet ve vazaif Ankara’da m├╝nakit B├╝y├╝k Millet Meclisinindir. Bu ve buna m├╝masil nikat─▒ tadilen, tebdilen, m├╝zeyyelen, mufassalan cami olacak beyannamenin tesvidii├žin muvakkat bir enc├╝men te┼čkili.

Ertu─črul Mebusu
Necip

Meclis ba┼čkan─▒, genel kuruldakilere b├Âyle bir beyannameye l├╝zum g├Âr├╝p g├Ârmediklerini sorunca mebuslardan biri Necip BeyÔÇÖin daha fazla izahat vermesini istedi. Bunun ├╝zerine Necip Bey, durumu ┼č├Âyle izah etti:

ÔÇť ┼×imdiye kadar Meclis nam─▒na Meclisin gayesini izah i├žin beyanname ne┼čredilmi┼čti. Bendeniz istiyorum ki, b├╝t├╝n d├╝nyaya kar┼č─▒ maksad─▒m─▒z, gayemiz ve bu gayeye

v├ós─▒l olmak i├žin ittihaz edece─čimiz hatt─▒ hareket izah edilmelidir. ┼×├╝phesiz bir gayemiz, bir maksad─▒m─▒z var. Buna ne suretle muvaffak olaca─č─▒z, harb ile mi, sulh ile mi? Yoksa karars─▒zl─▒k ile mi? Onlar ─░stanbul’da, biz burada, Yunan ─░zmir’de, bilmem Adana’da, ba┼čka yerlerde d├╝┼čmanlar─▒m─▒z var. Biz bunlara kar┼č─▒ ne suretle hareket edece─čiz? M├╝cadele mi, yoksa sulh mu?

┼×├╝phesiz sulh ve s├╝k├╗n ile maksad─▒m─▒za v├ós─▒l olaca─č─▒z. Onlar kendi kendilerine tabi├« ├ž─▒kmayacaklar.┬á Biz b├╝t├╝n cihana sulh ve s├╝k├╗n taraftar─▒ oldu─čumuzu il├ón etmeliyiz. Onun i├žin b├Âyle bir beyannamenin ne┼čri l├óz─▒md─▒r, fikrindeyimÔÇŁ.

B├╝t├╝n bu a├ž─▒klamalara ra─čmen Meclis ba┼čkan─▒ kurulda yeterli mebus kalmad─▒─č─▒n─▒ belirterek,┬á m├╝zakereyi tatil etti. Daha sonraki oturumlarda da ekseriyet h├ós─▒l olmad─▒─č─▒ndan Necip BeyÔÇÖin bu teklifi sonu├žsuz kald─▒. ┬áAncak yine de bu, onun meclisteki ilk ├ž─▒k─▒┼č─▒ olmas─▒ bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir.

Yeni┼čehirÔÇÖin ─░┼čgalinin TBMMÔÇÖdeki Yank─▒s─▒ ve Necip BeyÔÇÖin ─░lgili Beyanatlar─▒┬á

Necip Bey, memleketi olan Yeni┼čehirÔÇÖin 1920 y─▒l─▒ Ekim sonu ve Kas─▒mÔÇÖ─▒n ba┼člar─▒nda Yunanl─▒lar taraf─▒ndan ilk kez i┼čgal edilmesine olduk├ža ├╝z├╝lm├╝┼čt├╝r. Yunan zulm├╝ne, ya─čmas─▒na kar┼č─▒ duydu─ču ├╝z├╝nt├╝y├╝, ├Âfkeyi Meclisin 22 Kas─▒m 1920 tarihli 101. Toplant─▒s─▒nda birka├ž kez s├Âz alarak, ifade etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

O g├╝nk├╝ oturumda, konu ile ilgili ilk beyanat─▒ ─░ktisat Vekili Mahmut Celal (BAYAR) vermi┼č ve Yeni┼čehirÔÇÖin i┼čgali hakk─▒nda ┼ču bilgileri vermi┼čti:

ÔÇťDer-hat─▒r buyrulur ki ge├žen celselerden birisinde Bal─▒kesir ┬áMebusu muhteremi Vehbi Bey arkada┼č─▒m─▒z Yunanl─▒lar─▒n Yeni┼čehir ve civar─▒nda yapt─▒klar─▒ mezalim hakk─▒nda Heyeti Vekilenin tahkikat icras─▒ l├╝zumunu burada ifade ve dermeyan eylemi┼člerdi ve bendeniz o zaman s├Âz alarak, mahallince b├«r heyeti tahkikiyenin te┼čkil oluudu─čunu ve ─░ktisat vek├óletine merbut bir zatin de heyeti tahkikiye meyan─▒nda bulundu─čunu arz eylemi┼čtim.

Ertu─črul Ziraat memuru H├╝seyin Fehmi Beyden ald─▒─č─▒m bir raporu ehemmiyeti meseleye binaen heyeti celilenize arzetme─či m├╝nasip g├Âr├╝yorum. Yunanl─▒lar─▒n yeni zul├╝mlerini, ─░sl├ómlara kar┼č─▒ yapt─▒klar─▒ fenal─▒klar─▒ yeniden tadad (tekrar) ve tavsif edecek de─čilim

Efendiler; bu dakikada rapor; hakikati b├╝t├╝n a├ž─▒kl─▒─č─▒yla size g├Âsterecektir. Bunu s─▒rf dahildeki halk─▒m─▒z─▒n bilmesi ve tarihin kaydetmesi i├žin bu k├╝rs├╝den okuyorum:

Bilecik Ziraat Memuru Hasan Fehmi BeyÔÇÖin Yeni┼čehirÔÇÖin ─░┼čgali Hakk─▒ndaki Raporu

Yeni┼čehir kazas─▒n─▒n Yunanl─▒lar taraf─▒ndan hin-i istil├ós─▒nda icra edilen mezalim ve tahribat ve ha┼čarat─▒n tahkik ve tesbiti maksadiyle merkezi livada te┼čekk├╝l eden heyeti ke┼čfiye meyan─▒nda Yeni┼čehir’e ve ihrak edilen kuraya 4 te┼črinisani 1336 tarihinde azimet olunmu┼č ve ikmali tahkikat─▒ m├╝teakib 10 te┼črinisani 1336 tarihinde merkezi livaya avdet olunmu┼čtur. Hul├ósa-i tahkikat ve m├╝┼čahedat bervechi zir arz olunur:

Yeni┼čehir merkez kazas─▒n─▒n iki y├╝z ┬áadedden ibaret bulunan bil├╗mum d├╝kk├ón, ma─čaza ve ├žar┼č─▒s─▒, e┼čyalariyle beraber H├╝k├╝met binas─▒ ve bunun dahilinde bulunan Ziraat bank ┼čubesi, Posta ve telgrafhane, Jandarma, D├╝yunu umumiye ve Belediye dairesi, ├╝├ž otel, alt─▒ han, d├Ârt f─▒r─▒n, iki hamam, bir eczahane, bir tekke ve iki imarethane ve en mamur otuz dokuz hane ve yedi karye k├ómilen ve yedi karye yar─▒ yar─▒ya ve d├Ârt karye k─▒smen (lanet olsun sadalar─▒) ihrak edilmi┼č ve on d├Ârt karyenin emval ve e┼čyas─▒ ve zehairi ve araba ve hayvanat─▒ ve nefsi kasaban─▒n bil├╗mum e┼čya-y─▒ beytiyesi kamilen al─▒n─▒p g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Bundan ba┼čka kasaba ve k├Âylerin ileri gelen ahalisinden bini m├╝tecaviz e┼čhas esir olarak g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č, erkek ve kad─▒n olmak ├╝zere d├Ârt y├╝z ki┼či dahi katil ve adedi namal├╗ni k─▒z ve kad─▒nlar─▒n ─▒rz ve namuslar─▒ hetk edilmi┼čtir.

(Kahrolsun Yunanl─▒lar sadalar─▒!).

Karyelerin ihrak─▒ esnas─▒nda havf─▒ndan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmay─▒p haneleri derununda kalan bir ├žok aile ve ├žocuklar─▒n muhterik olarak enkaz alt─▒nda kald─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Yeni┼čehir kazas─▒na ait olup el yevm d├╝┼čman─▒n taht─▒ istil├ós─▒nda bulundu─ču cihetle gidilmesi kabil olmayan kura ile bunlara pek yak─▒n olan kuran─▒n miktar─▒ hasarat─▒ dahil olmad─▒─č─▒ halde yaln─▒z salif├╝zzikir kasaba ve kuran─▒n hasarat─▒ umumiyesi komisyonumuzca yedi milyon lira raddesinde takdir ve tesbit edildi─či berayi mal├╗mat arzolunur efendim.

16 te┼črinisani 1336
Ertu─črul ziraat memuru
H├╝seyin Fehmi

TBMMÔÇÖde b├╝y├╝k bir heyecan yaratan bu raporun okunmas─▒ ├╝zerine Necip Bey, s├Âz alarak memleketi Yeni┼čehirÔÇÖin u─črad─▒─č─▒ y─▒k─▒ma ili┼čkin bilgiler verdi. ┬áBu duruma sebep olanlar─▒n yaln─▒zca Yunanl─▒lar olmad─▒─č─▒na, i├žerideki i┼čbirlik├žilerinin de bulundu─čuna dikkat ├žekti.

O, bu konudaki s├Âzlerine ┼č├Âyle ba┼člad─▒:

ÔÇťEfendim, yeni yeni almakta oldu─čumuz mal├╗mata g├Âre d├╝┼čman─▒n memleketimizde yapmakta oldu─ču tahribat tahminimizin fevkindedir: Ne Balkan harbinde, ne kurun-u vusta harplerinde bu gibi fecayie n├ódir tesad├╝f olunur. Yunanl─▒lar─▒n hareketleri b├╝t├╝n insaniyet i├žin silinmez bir leke, ─░sl├ómiyet i├žin de k─▒yamete kadar unutulmaz bir da─čderan ┬áolmu┼čtur. Ben bu fecayia dair g├╝nden g├╝ne yeni mal├╗mat alarak, y├╝re─čime damla, damla kanlar akt─▒k├ža, husumetleri, kinleri Yunanl─▒lardan ziyade ba┼čka tarafa tevcih ediyorum.

Efendiler, ┬ák─▒yamet kopacaksa, d├╝nya alt ├╝st olacaksa, art─▒k hakikat y├╝z├╝nden olsun. Hakikaten korkmak ve hakikati saklamak y├╝z├╝nden olmas─▒n… Daima hakikatin arkas─▒ndan ko┼čal─▒m ve hakikatin kurban─▒ olal─▒m. D├╝ru─č-u m├óslahat- ├ómizin (yalanlarla i┼č g├Ârmenin), ┬áidare-i maslahat─▒n, hayatta art─▒k hi├ž bir k─▒ymet ve mevkii olamaz. ─░dare- i maslahatla bug├╝n├╝ kazanmak; yar─▒n─▒ kaybetmektir, hak ve hakikat y├╝z├╝nden bazan g├╝r├╝lt├╝ler ve yorgunluklar olabilir. Fakat o yorgunluklar, bat─▒l─▒n inhidam─▒n─▒, hakk─▒n itil├ós─▒n─▒ ilan eder,

Bizim en birinci kusurlar─▒m─▒zdan birisi de hakikatla y├╝z y├╝ze gelememektir. Hakikatin

y├╝z├╝n├╝ biraz ac─▒ g├Âr├╝rsek yan ├žizeriz, idare-i maslahat tarikini iltizam ederiz; aman efendim zaman─▒ de─čil, s─▒ras─▒ de─čil, b─▒rak zaman─▒ gelsin deriz. Hay─▒r efendiler; her ┼čeyin s─▒ras─▒, ona ihtiya├ž g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├ónd─▒r. Vukuunu menetmek istedi─čin ┼čeyin zaman─▒n─▒ elinden al devam─▒n─▒

arza etti─čin hale, zaman ver.. Binaenaleyh biz hu hallere nihayet vermek istersek art─▒k i┼či esas─▒ndan d├╝┼č├╝nmeliyiz;

Benim itikad─▒mca memleketimizi s├╝kut ettiren; koca bir devlet te┼čkiline m├╝sait arazimizin yer yer harabiyetline sebep olan yaln─▒z Yunanl─▒lar de─čildir. Osmanl─▒l─▒k ┼čerefini, ─░sl├óml─▒k ve T├╝rkl├╝k ┼čerefini ve bilhassa Osmanl─▒l─▒k ┼čeref-i askerisini tezlil eden bir tak─▒m hapishane ka├žk─▒n─▒ c├óni, rezil, namussuz cebin adamlar, mahl├╗klar vard─▒r. Bunu ink├ór etmeyelim. Art─▒k bunlar vatan─▒ mahvediyor, tezlil ediyor, memleketi i├žinden kemiriyorlarÔÇŁ.

Mahmud Celal Bey Bunlar─▒n Yunanl─▒larla m├╝nasebeti ne oldu─čunu sorunca, Necip Bey devamla ┼č├Âyle yan─▒tlad─▒:

ÔÇťZevahire aldanmay─▒n─▒z efendiler!
(Kimdir onlar kimdir onlar? sesleri, g├╝r├╝lt├╝ler)
Ben te┼čmil etmiyorum. Bunlar vard─▒r efendilerÔÇŁ.

Meclisin ilk y─▒llar─▒nda padi┼čaha kar┼č─▒ son derece temkinli ve g├Âr├╝n├╝┼čte sayg─▒l─▒ bir ├╝slup hakimken, Yeni┼čehirÔÇÖin i┼čgali kar┼č─▒s─▒ndaki ├Âfkesi kar┼č─▒s─▒nda Necip Bey,┬á padi┼čaha bile laf dokundurmu┼čtur. Mecliste muhafazakar vekillerin seslerini y├╝kseltmeleri kar┼č─▒s─▒nda o daha da ileri giderek, halk├ž─▒l─▒k vurgusu yapm─▒┼čt─▒r. Bu o d├Ânem i├žin son derece ilgin├ž ve cesurca bir ├ž─▒k─▒┼čt─▒r. Bu konudaki s├Âzleri ise ┼č├Âyledir:

ÔÇťEfendiler, inan─▒r m─▒s─▒n─▒z bir M├╝sl├╝man Yunan taraftar─▒ olsun? ┼×u halde bulunan ve ─░stanbul’da oturan Padi┼čahtan bu memleket bir saadet ummas─▒n, bir M├╝sl├╝man hay─▒r ve medet ummas─▒n! ┬áKatiyen, vaziyeti, ┬ámillet pek├ól├ó biliyor. Millet gidece─či yolu biliyor. Fakat, memlekette te┼čett├╝t-├╝ efk├óra (d├╝┼č├╝nce birli─činin bozulmas─▒na) sebep olan bizim onlara verdi─čimiz yeistir. ┬á

┬áBinaenaleyh efendiler; e─čer memleketi kurtaracak isek, halk├ž─▒l─▒─ča gideceksek.. Ben kaniim ki halk├ž─▒l─▒─č─▒n yolu anar┼čiden ge├žecektir ve hi├ž tela┼č edip korkmay─▒n. Anar┼či bundan daha fena olmaz. Memlekette ├žapulcular vard─▒r. Millet de buna kar┼č─▒ ├óciz de─čildir, Fakat H├╝k├╝met bunlar─▒ kendine mal etmesin. O zaman emin olunuz bunlar sudan ├ž─▒km─▒┼č bal─▒k gibi istinatg├óhs─▒z kalacaklard─▒r ve millet bunlar─▒ 24 saatte temizleyecektir. Anar┼či bundan daha iyidir dedim; hi├ž olmazsa anar┼či olursa milletin zincirleri ├ž├Âz├╝lm├╝┼č; ve binaenaleyh ├žapulcular himayesiz kalm─▒┼č olur. Halk├ž─▒l─▒k program─▒n─▒n d├Ârd├╝nc├╝, be┼činci maddeleriyle u─čra┼čmaktan ise bendeniz evvel├ó bu mevcudu y─▒kmak taraftar─▒y─▒mÔÇŁ.

Necip BeyÔÇÖin bu sars─▒c─▒, etkileyici konu┼čmalar─▒ mecliste yank─▒ uyand─▒rd─▒. Milletvekillerinden Mazhar Mufid ve Karesi Mebusu Vehbi Bey, meclis ba┼čkanl─▒─č─▒na bir soru ├Ânergesi vererek, Yeni┼čehirÔÇÖde yak─▒lan k├Âylerin halk─▒ i├žin h├╝k├╝metin ne t├╝r tedbirler ald─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmek istediklerini belirttiler. Bu soru ├Ânergesi oylamaya sunuldu ve b├╝y├╝k bir ├žo─čunlukla kabul edildi. Dahiliye Vekaletinin (─░├ž i┼čleri bakanl─▒─č─▒) bu soruya cevap vermesi kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. B├Âylece TBMMÔÇÖnin g├╝ndemine o g├╝n Yeni┼čehir damgas─▒n─▒ vurdu ve Yeni┼čehirÔÇÖin i┼čgali deyim yerindeyse meclisi sarst─▒.

Yeni┼čehir ve ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n ─░┼čgalinde Sorumlulu─ču Olanlar─▒n Ortaya ├ç─▒kar─▒lmas─▒ i├žin verdi─či ├Ânerge

Ertu─črul Mebusu olan Necip Bey, Yeni┼čehir ve ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n Yunan i┼čgaline ilk defa maruz kalmas─▒ndan bir ay sonra, 27 Kas─▒m 1920 tarihinde TBMMÔÇÖne bir soru ├Ânergesi veriyor. Bu ├Ânergesinde i┼čgalde sorumlulu─ču, ihmali bulunanlar─▒n TBMM H├╝k├╝meti taraf─▒ndan yap─▒lacak bir ara┼čt─▒rma ile ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ ve haklar─▒nda gerekli i┼člemlerin yap─▒lmas─▒n─▒ talep ediyor.

Meclis ba┼čkan─▒, bu ├Ânemli sorunun h├╝k├╝mete iletildi─čini belirterek, Necip BeyÔÇÖin konu ile ilgili daha fazla a├ž─▒klama yapmas─▒na izin vermemi┼čtir. B├Âylece bu y├Ârenin bir temsilcisi olarak, buralar─▒n i┼čgal edilmesi hakk─▒nda muhtemelen detayl─▒ bilgilere sahip bulunan Necip BeyÔÇÖin meclis k├╝rs├╝s├╝nden verece─či bilgilerden mahrum kalm─▒┼č oluyoruz.

Ertu─črul mebusu Necip Beyin soru ├Ânergesi ┼č├Âyledir:

Riyaseti Celileye,

─░neg├Âl ve Yeni┼čehir’in esbab─▒ sukutu meyan─▒nda bizim taraf─▒n ihmal ve l├ókaydisi olup olmad─▒─č─▒n─▒n varsa m├╝sebbibler hakk─▒nda ne muamele yap─▒ld─▒─č─▒n─▒n H├╝k├╝metten sualini teklif eylerim.

27 Te┼črinisani (Kas─▒m) 1336/1920
Ertu─črul mebusu
Necib

Yeni┼čehirli Ethem Pa┼čaÔÇÖn─▒n Davas─▒ Esnas─▒nda Necip BeyÔÇÖin ├çeli┼čkili Bir Davran─▒┼č─▒:

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Yukar─▒da ├že┼čitli ├Ârneklerle anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z gibi, Necip Bey, Yeni┼čehirÔÇÖin i┼čgaline sebep olanlardan hesap sorulmas─▒ gerekti─čini ─▒srarla belirtmi┼čtir. Yeni┼čehirin i┼čgale u─čramas─▒nda ba┼č sorumlulardan biri olarak g├Âsterilen zat, Yeni┼čehirli me┼čhur zat Ethem Pa┼čaÔÇÖd─▒r. Nitekim bu t├╝r su├žlamalara maruz kalan pa┼ča TBMMÔÇÖye ba─čl─▒ olan ─░stiklal Mahkemelerinde yarg─▒lanm─▒┼č ve ceza alm─▒┼čt─▒r. B├╝t├╝n bu durumlara ra─čmen Necip BeyÔÇÖin meclis k├╝rs├╝s├╝ndeki konu┼čmalar─▒ndan hi├ž birinde Ethem Pa┼čaÔÇÖdan bahsetmemesi di─čer konu┼čmalar─▒ ile tezat te┼čkil etmektedir. Bir yandan i┼čgalde sorumlulu─ču bulunanlar─▒n ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ savunurken; Ethem Pa┼ča konusunda sessiz kalmas─▒ enteresan bir durumdur.

─░stiklal Mahkemelerince vatana ihanet su├žlamas─▒ ile on be┼č y─▒l hapse mahkum edilen Ethem Pa┼čaÔÇÖn─▒n affedilmesi konusu 24 Ekim 1921 tarihli meclis oturumunda tart─▒┼č─▒ld─▒ ve bu hususta ├žok ├žeki┼čmeli m├╝naka┼čalar yap─▒ld─▒. Milletvekilleri lehte ve aleyhte konu┼čmalar yapt─▒lar. Kimileri, ya┼čl─▒ pa┼čan─▒n affedilmesini isterken; kimileri de ┼čiddetle kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒lar. Sonu├žta Yeni┼čehirli Ethem Pa┼ča, oy ├žoklu─ču ile TBMM taraf─▒ndan affedildi.

B├╝t├╝n bu m├╝naka┼čalar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ toplant─▒da Yeni┼čehirli milletvekili olan Necip BeyÔÇÖin bulunmamas─▒ olduk├ža ilgin├ž ve kendisiyle ├želi┼čen bir davran─▒┼čt─▒r. D├╝┼č├╝n├╝n, Mecliste Yeni┼čehirÔÇÖin i┼čgalinden sorumlu tutulan birinin durumu g├Âr├╝┼č├╝l├╝yor; affedilip affedilmemesi tart─▒┼č─▒l─▒yor, ancak konuya en ├žok ├Ânem vermesi gereken milletvekilimiz Necip Bey, o g├╝n meclis oturumuna kat─▒lm─▒yor!

Bu durumun ├Âzel sebebini kesin olarak bilemesek de, Necip BeyÔÇÖin neden o g├╝n mecliste bulunmad─▒─č─▒n─▒ ve oylamaya kat─▒lmad─▒─č─▒n─▒ merak ediyoruz. Benim ┼čahsi yorumum ┼ču ┼čekildedir: Necip Bey, aslen muhacir olan bir ailenin ├žocu─ču olup, Yeni┼čehirÔÇÖin bir k├Ây├╝ne yerle┼čmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla Yeni┼čehirÔÇÖin ileri gelen, g├╝├žl├╝ ve yerli bir e┼čraf─▒ olan Ethem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ailesini kar┼č─▒s─▒na almaktan ├žekinmi┼č olabilir. O g├╝nk├╝ toplant─▒ya ve oylamaya kat─▒lmamakla bir yandan Ethem Pa┼ča ile bozu┼čmaktan kurtulmu┼č; ancak ├Âb├╝r taraftan da pa┼čaÔÇÖya kar┼č─▒ mesafeli duru┼čunu korumu┼čtur. Yani ne a├ž─▒k├ža Ethem Pa┼čaÔÇÖy─▒ ele┼čtirmi┼č; ne de onu savunmu┼čtur.

Sebep ne olursa olsun, bu ├Âzel durumdaki ├žekimser tavr─▒ Necip BeyÔÇÖin biyografisine bir ├želi┼čki, bir tutars─▒zl─▒k olarak eklenecektir.

Meclisin ├çal─▒┼čma Saatleri Hakk─▒nda Necip BeyÔÇÖin Bir Teklifi

27 Kas─▒m 1920ÔÇÖde Necip Bey, Meclis ba┼čkanl─▒─č─▒na bir kanun teklifi sunmu┼čtur. Bu teklifte meclisin ├žal─▒┼čma saatlerinin art─▒r─▒lmas─▒n─▒ teklif etmi┼č; ancak genel kurulda oylamaya sunulan bu teklif kabul edilmemi┼čtir. Bu kanun teklifi ile Necip BeyÔÇÖin vatanseverli─či ve ├žal─▒┼čma azmi g├Âzler ├Ân├╝ne serilmi┼č oluyor.

Meclis zab─▒tlar─▒nda bu kanun teklifinin metni aynen ┼č├Âyledir:

(Ertu─črul mebusu Necib Beyin Meclis ─░├žtima saatlerine dair takriri)

Riyaseti Celileye

Meclisi ├ólinin g├╝nde iki saat enc├╝menler d├Ârt saat Heyeti umumiye halinde olmak ├╝zere her g├╝n i├žtima─▒n─▒ ve saati mesainin Divan─▒ riyaset├že tanzim ve devam─▒n yoklama usuliyle temin olunmas─▒n─▒ teklif eylerim.

27 Te┼črinisani (Kas─▒m) 1336
Ertu─črul Mebusu
Necib

Necip BeyÔÇÖe G├Âre Memleketimiz Ne ile ve Nas─▒l Geli┼čebilir?┬á

1921 ve 1922 y─▒llar─▒ i├žerisinde ─░lk TBMM i├žerisinde milletvekillerine tek soruluk bir anket y├Âneltilmi┼čti. S├Âz konusu bu ankette, milletvekillerinin ├╝lkenin gelece─či hakk─▒ndaki g├Âr├╝┼čleri ortaya ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒.

S├Âz konusu anket sorusu ┼č├Âyleydi:

ÔÇťKazan─▒lacak olan milli istiklal m├╝cahedemizin feyizd├ór ve semered├ór olmas─▒ neye m├╝tevakk─▒ft─▒r/ba─čl─▒d─▒r?ÔÇŁ

Bu soruya Ertu─črul Mebusu Necip Bey ┼č├Âyle cevap vermi┼čtir:

ÔÇťYola ba─čl─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ yol sayesinde madenler i┼čler, fabrika ve sanat hayat─▒ ba┼člar, i┼čsizler i┼č bulur, ├žift├žinin mal─▒ sevk edilir, para eder, limanlara- iskelelere servet akar. Servet, s─▒hhate, ten├ós├╝le/├╝retmeye, ilim ve marifete yard─▒m eder. ─░nsan bo┼člu─ču, irfan bo┼člu─ču dolar. Her nevi yolsuzluk ve yoksulluk kalkarÔÇŁ.

Not: Memleketini seven, onun nas─▒l kalk─▒nabilece─činin ├╝zerinde epey kafa yoran bir devlet adam─▒ olarak Necip Bey, -belki de bu anket sorusunu uzun s├╝re zihninde tartarakÔÇô ÔÇťKurtulu┼č ├çareleriÔÇŁ ad─▒n─▒ verdi─či bir kitap yazm─▒┼č ama yay─▒mlayamam─▒┼čt─▒r.

Bu kitab─▒ bir bulabilsek!!

Tek Adaml─▒─ča Kar┼č─▒ Duru┼ču

Ertu─črul Mebusu Necip Bey, Mustafa KemalÔÇÖin ba┼čkomutanl─▒k s├╝resinin ├╝├ž ay daha uzat─▒lmas─▒na kar┼č─▒ fikirlerini 31 Ekim 1921 tarihli gizli celsede ┼č├Âyle dile getirmi┼čtir:

ÔÇťOrduyu ve cepheyi Pa┼ča hazretlerinin idaresine vermek i├žin taraftar olmayacak kimse yoktur. Pa┼ča hazretlerine itim├ód─▒m─▒z vard─▒r fakat bu ┼čekil mahzurludur. Biz vekiller her g├╝n ÔÇťve┼čavirhum fiÔÇÖl-emrÔÇŁ emr-i celilinin f├╝yuzat─▒ndan istifade ederken b├Âyle kenara ├žekilmek bilmem nas─▒l olur. Bizi millet onun i├žin g├Ândermedi. Bendeniz meclisin selahiyetlerini tamam─▒yla vermenin aleyhindeyimÔÇŁ.

Ancak TBMMÔÇÖnin ├žo─čunlu─ču Necip Bey gibi d├╝┼č├╝nmeyecek ve ba┼čkomutanl─▒k s├╝resi 5 Kas─▒m 1921ÔÇÖden ge├žerli olmak ├╝zere ├╝├ž ay daha uzat─▒lacak ve bu ├╝├žer ayl─▒k uzatmalar bir y─▒ldan fazla s├╝recektir.

Necip Bey, mecliste olu┼čmaya ba┼člayan iki gruba da mesafeli bir tutum tak─▒nd─▒. Muhtemelen bu tarafs─▒z tutumu ve yukar─▒da ├Ârne─čini verdi─čimiz konu┼čmas─▒ nedeniyle ikinci d├Ânemde mebus olamad─▒.

Sonu├ž

Yeni┼čehirli Necip SoydanÔÇÖ─▒n kimli─či ve TBMMÔÇÖdeki faaliyetlerinden baz─▒lar─▒n─▒ ele ald─▒─č─▒m─▒z bu yaz─▒m─▒z─▒n Yeni┼čehirin tarihi ┼čahsiyetleri ile ilgili bir ara┼čt─▒rma dizisinin ├Ânemli halkalar─▒ndan biri olaca─č─▒n─▒ ├╝mit ediyorum.

├ťlkemizi kurtaran o y├╝ce meclis ├žat─▒s─▒ alt─▒nda millet ad─▒na g├Ârev yapan,┬á y├╝rekli, idealist vekillerden biri olan G├╝neceli Necip Bey, meclisin en gen├ž vekillerinden biri olmas─▒na ra─čmen, olduk├ža iyi bir e─čitim g├Ârm├╝┼č bir ki┼čidir. Sahip oldu─ču bir ├žok nitelikleri ile Yeni┼čehirlinin gurur duymas─▒ gereken tarihi bir ┼čahsiyetidir.

Yeni┼čehirimizin med├ór-─▒ iftiharlar─▒ndan biri olan bu ┼čahsiyet, maalesef unutulmaya terk edilmi┼čtir. Onun ad─▒, Yeni┼čehirÔÇÖdeki herhangi bir okula, caddeye, mahalleye, soka─ča ÔÇŽv.s. verilebilirdi. B├Âylece ilk TBMMÔÇÖde Mustafa Kemal ATAT├ťRKÔÇÖle yan yana bulunmu┼č, ├žal─▒┼čm─▒┼č bir milletvekilimize sembolik de olsa sahip ├ž─▒kabilir, ismini Yeni┼čehirÔÇÖde ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirebilirdik.

Tarihi de─čerlerine, ecdad─▒na sahip ├ž─▒kan, tarih bilincine sahip bir neslin yeti┼čmesi dileklerimle sevgi ve sayg─▒lar─▒m─▒ sunarken; ba┼čta Mustafa Kemal Pa┼ča olmak ├╝zere bize ba─č─▒ms─▒z bir vatan b─▒rakanlar─▒ rahmet ve minnetle an─▒yorum.

Dr. Salih EROL

KAYNAKÇA

  • TBMM Alb├╝m├╝ 1920 -1950, TBMM Yay─▒n─▒, Ankara, 2010. ┬á
  • TBMM Gizli Celse Zab─▒tlar─▒, c.2, ─░┼č bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, Ankara, 1985, s.417.
  • TBMM Zab─▒t Ceridesi, Devre: 1, ─░ctima Senesi: 1, c.6, 27.11. 1336 tarihli 103.. ─░ctima, 1. Celse, s.53.
  • TBMM Zab─▒t Ceridesi, Devre: 1, ─░ctima Senesi: 1, c.1, 29. 4. 1336 tarihli 7. ─░ctima, 2. Celse, s. 150-151.
  • TBMM Zab─▒t Ceridesi, Devre: 1, ─░ctima Senesi: 1, c.6, 22.11. 1336 tarihli 101. ─░ctima, 2. Celse, s.20-22
  • ─░lk Meclis Anketi: Birinci D├Ânem TBMM ├╝yelerinin Gelecekten Bekledikleri, TBMM Yay─▒n─▒, 2004, s.146.
  • Ali ├çankaya, M├╝lkiye Tarihi ve M├╝lkiyeliler, IV. Cild, s.1544.
  • Turgut Y├ťCE, Yeni┼čehir Belle─či, Semih Ofset, Ankara, 2011, s.21.

727 Toplam, 4 okuma bug├╝n

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar