Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
Türkiye Cumhuriyetinin İlk Belediyeler Kongresi (24-27 Ekim 1935) ve Yenişehir Belediyesi
  • 05 Mart 2019 Salı
  • +
  • -

Teşkilat tarihi açısından Cumhuriyet öncesine; bir başka deyişle Osmanlı son dönemlerine uzanan belediyeler, 1 Eylül 1930 tarihli 1580 sayılı yasayla yeniden düzenlenmiştir.

Yenişehir Belediyesinin kuruluşu ise Cumhuriyetin ilanından elli üç sene önce gerçekleşmiştir. 1870 Tarihli belediyemizin yapısı, başkanları ve azaları hakkında detaylı bilgileri “Hüdavendigar Vilayet Salnamelerinde Yenişehir Kazası (1870-1927” başlıklı kitabımızda bulabilirsiniz.

Biz bu yazımızda Türkiye Cumhuriyetinin ilk belediyeler kongresine ve o kongreye çağrılan Yenişehir Belediyesini ele alacağız. 1930’ların “Öz Türkçe” akımının bir sonucu olarak belediyelerin “Uray” diye adlandırıldığı özel bir dönem yaşanmıştır. Belediye başkanlarına da “Urbay” denilmekteydi. Bizim bu yazımızda değineceğimiz belediyeler kongresi de haliyle “Uraylar Kurultayı” olarak isimlendiriliyordu.

Yazımızda yararlandığımız asıl kaynak, o dönemlerde ayda bir yayımlanan “Belediyeler Dergisi” olacaktır. Haziran 1935’ten itibaren yayımlanmaya başlayan bu dergi, İçişleri Bakanlığı tarafından Belediyeler Bankası aracılığıyla çıkarılmıştır. Derginin içinde Türkiye’de faaliyet gösteren belediyeler hakkında oldukça zengin bilgi, haber ve fotoğraflar yer almaktadır.

Belediyeler Dergisi’nin Mart 1936’da yayımlanan özel sayısı tamamen Birinci Türk Belediyeler Kongresi’ne ayrılmıştır. Yazımızın başlığında parantez içinde verdiğimiz gibi bu ilk belediyeler kongresi 24-27 Ekim 1937’de Ankara’da toplanmıştır. Halkevi binasında yapılan toplantılar ilk olarak içişleri bakanı Şükrü Kaya’nın konuşmasıyla başlamıştır.

Ulusal çaptaki bu büyük kongre toplantılarına Yenişehir Belediyesi de çağrılmıştır.

Yıllık bütçesi (1934 yılı baz alınarak) yirmi bin liranın altında olan belediyeler kongreye davet edilmemiştir. Yenişehir Belediyesi, kurumsal bütçesi itibarıyla bu rakamı aştığı için davet edilmiştir.

Hangi Belediyenin 1934 yılı bütçesinin ne kadar olduğuna dair bilgiyi derginin Haziran 1935 tarihli ilk sayısında topluca görmek mümkündür. O dönemki belediyelerin büyüklük- zenginlik bakımından karşılaştırmasını yapmak bu bilgiler sayesinde mümkündür.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Millet Yolu’nda Çerkes Edhem Bey ve Çerkeslere Bir Hitabesi (Nisan-1920)

Biz, sadece Bursa bazı ilçe belediyelerinin 1934 yılındaki bütçe büyüklüklerini ve ilçe merkezlerinin o tarihteki nüfus miktarlarını bir tablo halinde dikkatinize sunalım:

Belediyenin Adı İlçe Merkez Nüfusu Belediye Bütçesi(Lira)
İnegöl 11758 49526
Mustafakemalpaşa 13067 58250
Karacabey 7427 26710
Gemlik 6050 24275
Mudanya 4989 66500
İznik 2143 9455
YENİŞEHİR 6511 30025

Yenişehir’e hem 1930’a kadar bağlı, hem de çok yakın bir yer olduğu için küçücük İznik Belediyesini de ekledim. Onun gibi küçük (Orhangazi, Orhaneli …v.d.) diğer ilçeleri tabloya eklemedim.

Bizim konumuz itibarıyla asıl önemli olan kongreye Bursa’dan çağrılmış olan yukarıdaki altı belediyedir ve o belediyeler içerisinde Yenişehir’in konumudur. 1934 yılında nüfusu en az ama belediyesi en zengin olan yer ilginç bir biçimde Mudanya’dır. Nüfusu en kalabalık olan yer ise Mustafakemalpaşa ilçesidir. Bu ilçe, belediye bütçesi bakımından da ikinci sıradadır. İnegöl, o dönemde hem nüfusuyla, hem de bütçesiyle mütevazı bir ilçedir.

Yenişehir ise belediye bütçesi açısından Gemlik ve Karacabey’in üstünde bir konuma sahiptir. Merkezi Ankara olan Belediyeler Bankası’na en fazla para yatıran belediyelerden birisidir aynı zamanda Yenişehir Belediyesi. Bankanın kasasında 31 Mayıs 1937 tarihi itibarıyla sekiz bin altmış yedi lira Yenişehir’den yatırılmıştır.

Söz konusu büyük kongreye ve o kongrede Yenişehir’in belediye vasıtasıyla temsili konusuna dönecek olursak şunları söyleyebiliriz:

Yenişehir’i belediye reisi Mehmet Gökgöz temsil etmiştir. Belediyeler Dergisi’nin kongre ile ilgili özel sayısının 76. Sayfasında Gökgöz’ün bir fotoğrafı yer almaktadır. Kendisi derginin ayrıca 19. sayfasındaki toplu fotoğraf karesinde en ön sırada görünmektedir. Her iki fotoğrafı da bu yazımızla birlikte veriyoruz.

O dönemin belediye başkanı rahmetli Mehmet Gökgöz hakkında birkaç tanıtıcı bilgi vermek isterim: Soyadı Kanunu’ndan(1934) önce de “Gökgöz” lakabıyla bilinen ileri gelen bir ailenin mensubudur Gökgöz Mehmed Efendi. 1889 yılında Yenişehir’de doğmuş ve 1958 yılında yine Yenişehir’de vefat etmiştir. Yaklaşık yetmiş yıllık ömrü boyunca Yenişehir’e hizmet etmeye çalışmış ve iki defa belediye reisliği yapmıştır. İri yarı yapısının içinde sevilen –sayılan bir insandır o.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Çanakkale Deniz Savaşlarının Bursalı Bir Kahramanı: Müstecib Onbaşı

Yazımızın konusunu teşkil eden 1935’teki Türkiye 1. Belediyeler Kongresi, Gökgöz Mehmed’in ilk belediye başkanlığına denk gelmiştir. Kendisi ayrıca 1950’lerin sonlarında, yani ölmeden hemen önce,  bir kez daha belediye başkanlığı yapacaktır.

Dört gün boyunca süren Kongrenin çalışmalarını ilgili dergiden taradığımızda Yenişehir Belediye reisinin adının geçtiğini tespit edemedik ama demin dediğim gibi kendisi fotoğraflarda görülmektedir. Muhtemelen 27 Ekim 1935 Pazar günü öğleden sonra toplanan bayındırlık komisyonunda bulunmaktaydı kendisi ve hazırlanan bayındırlık raporunda da görev aldı.

İlk büyük ve genel toplantının ardından alt komisyonlara bölünerek çalışmalarına devam etti üyeler. Bayındırlıktan başka “Belediye Gelirleri” ve “Yaşayış Ucuzluğu” gibi komisyonlar mevcuttu.

Sonuç olarak, 24 Ekim 1935 Perşembe günü başlayan ve Pazar günü akşamına kadar süren Belediyeler Kongresi’nde Türkiye’deki belediyelerin durumu ve sorunları masaya yatırılmıştır. Ülkemizde faaliyet gösteren belediyeler bu kongre vasıtasıyla birbirilerini daha iyi tanıma fırsatı buldular.

Baştan sona büyük bir heyecana sahne olan kongrenin sonunda çeşitli alanlarda yol haritaları çizildi. Kongreye katılan belediye başkanlarına Prof. Julius Hirsch ve Kessler gibi hocalar tarafından konferanslar da verildi. Ayrıca katılımcılar, Ankara’daki belediye faaliyetlerini yerinde inceleme olanağı buldular.

Bu büyük kongre, bize Bursa Yenişehir Belediyesinin o dönemki Türkiye belediyeleri içinde önemli bir yerinin olduğunu göstermektedir. 1930’larda Bursa’nın büyük ilçeleri arasında bulunan Yenişehir ve belediyesi de bu kongre aracılığıyla ilk kez ciddi manada Ankara’da –deyim yerindeyse – boy göstermiş oldu.

Foto Galeri

 

Toplam Okuma: 2,166 , Bugün: 1 

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

Eğitimci ve Tarih araştırmacısı – yazar. Lisans öğrenimini Balıkesir Necatibey Eğitim Fakültesi Tarih Öğretmenliğinde tamamladı. Anadolu Üniversitesinde Tarih bölümünde yüksek lisans ve doktora yaptı. 1998’den beri Bursa’da öğretmenlik yapmaktadır. Birisi Türk Tarih Kurumu’ndan olmak üzere iki kitabı ve çok sayıda makalesi yayınlandı. E-Posta: [email protected]

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Bursa’nın Yakın Tarihiyle Bütünleşmiş Atatürk Anıtı’nın Yapılış Öyküsü…

Bunlar da ilginizi çekebilir

Sosyal Medyada Paylaşın:
Sponsorlu Bağlantılar
  • YENİ
Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

5 Temmuz 2020, Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları için yorumlar kapalı
Man Adası ve Kafkasya

Man Adası ve Kafkasya

5 Temmuz 2020, Man Adası ve Kafkasya için yorumlar kapalı
İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

5 Temmuz 2020, İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler için yorumlar kapalı
Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

5 Temmuz 2020, Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri için yorumlar kapalı
Bursa’ya uçak düştü

Bursa’ya uçak düştü

5 Temmuz 2020, Bursa’ya uçak düştü için yorumlar kapalı
Domaniç tarihinin en büyük felaketi

Domaniç tarihinin en büyük felaketi

27 Haziran 2020, Domaniç tarihinin en büyük felaketi için yorumlar kapalı
İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

26 Haziran 2020, İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü için yorumlar kapalı
İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

26 Haziran 2020, İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

26 Haziran 2020, Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri için yorumlar kapalı
Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

26 Haziran 2020, Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma için yorumlar kapalı
Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

21 Haziran 2020, Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’ için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

21 Haziran 2020, Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi için yorumlar kapalı
Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

21 Haziran 2020, Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın için yorumlar kapalı
Türkiye’de de Yanardağ Patladı

Türkiye’de de Yanardağ Patladı

21 Haziran 2020, Türkiye’de de Yanardağ Patladı için yorumlar kapalı
Sinemanın Doğuşu

Sinemanın Doğuşu

21 Haziran 2020, Sinemanın Doğuşu için yorumlar kapalı
Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

14 Haziran 2020, Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi? için yorumlar kapalı
Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

31 Mayıs 2020, Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2 için yorumlar kapalı
Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

20 Mayıs 2020, Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa için yorumlar kapalı
‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

19 Mayıs 2020, ‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’ için yorumlar kapalı
Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1

Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1

19 Mayıs 2020, Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1 için yorumlar kapalı
Sponsorlu Bağlantılar