T├╝rkiye Cumhuriyetinin ─░lk Belediyeler Kongresi (24-27 Ekim 1935) ve Yeni┼čehir Belediyesi

T├╝rkiye Cumhuriyetinin ─░lk Belediyeler Kongresi (24-27 Ekim 1935) ve Yeni┼čehir Belediyesi

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

Te┼čkilat tarihi a├ž─▒s─▒ndan Cumhuriyet ├Âncesine; bir ba┼čka deyi┼čle Osmanl─▒ son d├Ânemlerine uzanan belediyeler, 1 Eyl├╝l 1930 tarihli 1580 say─▒l─▒ yasayla yeniden d├╝zenlenmi┼čtir.

Yeni┼čehir Belediyesinin kurulu┼ču ise Cumhuriyetin ilan─▒ndan elli ├╝├ž sene ├Ânce ger├žekle┼čmi┼čtir. 1870 Tarihli belediyemizin yap─▒s─▒, ba┼čkanlar─▒ ve azalar─▒ hakk─▒nda detayl─▒ bilgileri ÔÇťH├╝davendigar Vilayet Salnamelerinde Yeni┼čehir Kazas─▒ (1870-1927ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ kitab─▒m─▒zda bulabilirsiniz.

Biz bu yaz─▒m─▒zda T├╝rkiye Cumhuriyetinin ilk belediyeler kongresine ve o kongreye ├ža─čr─▒lan Yeni┼čehir Belediyesini ele alaca─č─▒z. 1930ÔÇÖlar─▒n ÔÇť├ľz T├╝rk├žeÔÇŁ ak─▒m─▒n─▒n bir sonucu olarak belediyelerin ÔÇťUrayÔÇŁ diye adland─▒r─▒ld─▒─č─▒ ├Âzel bir d├Ânem ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Belediye ba┼čkanlar─▒na da ÔÇťUrbayÔÇŁ denilmekteydi. Bizim bu yaz─▒m─▒zda de─činece─čimiz belediyeler kongresi de haliyle ÔÇťUraylar Kurultay─▒ÔÇŁ olarak isimlendiriliyordu.

Yaz─▒m─▒zda yararland─▒─č─▒m─▒z as─▒l kaynak, o d├Ânemlerde ayda bir yay─▒mlanan ÔÇťBelediyeler DergisiÔÇŁ olacakt─▒r. Haziran 1935ÔÇÖten itibaren yay─▒mlanmaya ba┼člayan bu dergi, ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan Belediyeler Bankas─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Derginin i├žinde T├╝rkiyeÔÇÖde faaliyet g├Âsteren belediyeler hakk─▒nda olduk├ža zengin bilgi, haber ve foto─čraflar yer almaktad─▒r.

Belediyeler DergisiÔÇÖnin Mart 1936ÔÇÖda yay─▒mlanan ├Âzel say─▒s─▒ tamamen Birinci T├╝rk Belediyeler KongresiÔÇÖne ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Yaz─▒m─▒z─▒n ba┼čl─▒─č─▒nda parantez i├žinde verdi─čimiz gibi bu ilk belediyeler kongresi 24-27 Ekim 1937ÔÇÖde AnkaraÔÇÖda toplanm─▒┼čt─▒r. Halkevi binas─▒nda yap─▒lan toplant─▒lar ilk olarak i├ži┼čleri bakan─▒ ┼×├╝kr├╝ KayaÔÇÖn─▒n konu┼čmas─▒yla ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Ulusal ├žaptaki bu b├╝y├╝k kongre toplant─▒lar─▒na Yeni┼čehir Belediyesi de ├ža─čr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Y─▒ll─▒k b├╝t├žesi (1934 y─▒l─▒ baz al─▒narak) yirmi bin liran─▒n alt─▒nda olan belediyeler kongreye davet edilmemi┼čtir. Yeni┼čehir Belediyesi, kurumsal b├╝t├žesi itibar─▒yla bu rakam─▒ a┼čt─▒─č─▒ i├žin davet edilmi┼čtir.

Hangi Belediyenin 1934 y─▒l─▒ b├╝t├žesinin ne kadar oldu─čuna dair bilgiyi derginin Haziran 1935 tarihli ilk say─▒s─▒nda topluca g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. O d├Ânemki belediyelerin b├╝y├╝kl├╝k- zenginlik bak─▒m─▒ndan kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒n─▒ yapmak bu bilgiler sayesinde m├╝mk├╝nd├╝r.

Biz, sadece Bursa baz─▒ il├že belediyelerinin 1934 y─▒l─▒ndaki b├╝t├že b├╝y├╝kl├╝klerini ve il├že merkezlerinin o tarihteki n├╝fus miktarlar─▒n─▒ bir tablo halinde dikkatinize sunal─▒m:

Belediyenin Ad─▒ ─░l├že Merkez N├╝fusu Belediye B├╝t├žesi(Lira)
─░neg├Âl 11758 49526
Mustafakemalpa┼ča 13067 58250
Karacabey 7427 26710
Gemlik 6050 24275
Mudanya 4989 66500
─░znik 2143 9455
YEN─░┼×EH─░R 6511 30025

Yeni┼čehirÔÇÖe hem 1930ÔÇÖa kadar ba─čl─▒, hem de ├žok yak─▒n bir yer oldu─ču i├žin k├╝├ž├╝c├╝k ─░znik Belediyesini de ekledim. Onun gibi k├╝├ž├╝k (Orhangazi, Orhaneli ÔÇŽv.d.) di─čer il├želeri tabloya eklemedim.

Bizim konumuz itibar─▒yla as─▒l ├Ânemli olan kongreye BursaÔÇÖdan ├ža─čr─▒lm─▒┼č olan yukar─▒daki alt─▒ belediyedir ve o belediyeler i├žerisinde Yeni┼čehirÔÇÖin konumudur. 1934 y─▒l─▒nda n├╝fusu en az ama belediyesi en zengin olan yer ilgin├ž bir bi├žimde MudanyaÔÇÖd─▒r. N├╝fusu en kalabal─▒k olan yer ise Mustafakemalpa┼ča il├žesidir. Bu il├že, belediye b├╝t├žesi bak─▒m─▒ndan da ikinci s─▒radad─▒r. ─░neg├Âl, o d├Ânemde hem n├╝fusuyla, hem de b├╝t├žesiyle m├╝tevaz─▒ bir il├žedir.

Yeni┼čehir ise belediye b├╝t├žesi a├ž─▒s─▒ndan Gemlik ve KaracabeyÔÇÖin ├╝st├╝nde bir konuma sahiptir. Merkezi Ankara olan Belediyeler Bankas─▒ÔÇÖna en fazla para yat─▒ran belediyelerden birisidir ayn─▒ zamanda Yeni┼čehir Belediyesi. Bankan─▒n kasas─▒nda 31 May─▒s 1937 tarihi itibar─▒yla sekiz bin altm─▒┼č yedi lira Yeni┼čehirÔÇÖden yat─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

S├Âz konusu b├╝y├╝k kongreye ve o kongrede Yeni┼čehirÔÇÖin belediye vas─▒tas─▒yla temsili konusuna d├Ânecek olursak ┼čunlar─▒ s├Âyleyebiliriz:

Yeni┼čehirÔÇÖi belediye reisi Mehmet G├Âkg├Âz temsil etmi┼čtir. Belediyeler DergisiÔÇÖnin kongre ile ilgili ├Âzel say─▒s─▒n─▒n 76. Sayfas─▒nda G├Âkg├ÂzÔÇÖ├╝n bir foto─čraf─▒ yer almaktad─▒r. Kendisi derginin ayr─▒ca 19. sayfas─▒ndaki toplu foto─čraf karesinde en ├Ân s─▒rada g├Âr├╝nmektedir. Her iki foto─čraf─▒ da bu yaz─▒m─▒zla birlikte veriyoruz.

O d├Ânemin belediye ba┼čkan─▒ rahmetli Mehmet G├Âkg├Âz hakk─▒nda birka├ž tan─▒t─▒c─▒ bilgi vermek isterim: Soyad─▒ KanunuÔÇÖndan(1934) ├Ânce de ÔÇťG├Âkg├ÂzÔÇŁ lakab─▒yla bilinen ileri gelen bir ailenin mensubudur G├Âkg├Âz Mehmed Efendi. 1889 y─▒l─▒nda Yeni┼čehirÔÇÖde do─čmu┼č ve 1958 y─▒l─▒nda yine Yeni┼čehirÔÇÖde vefat etmi┼čtir. Yakla┼č─▒k yetmi┼č y─▒ll─▒k ├Âmr├╝ boyunca Yeni┼čehirÔÇÖe hizmet etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č ve iki defa belediye reisli─či yapm─▒┼čt─▒r. ─░ri yar─▒ yap─▒s─▒n─▒n i├žinde sevilen ÔÇôsay─▒lan bir insand─▒r o.

Yaz─▒m─▒z─▒n konusunu te┼čkil eden 1935ÔÇÖteki T├╝rkiye 1. Belediyeler Kongresi, G├Âkg├Âz MehmedÔÇÖin ilk belediye ba┼čkanl─▒─č─▒na denk gelmi┼čtir. Kendisi ayr─▒ca 1950ÔÇÖlerin sonlar─▒nda, yani ├Âlmeden hemen ├Ânce, ┬ábir kez daha belediye ba┼čkanl─▒─č─▒ yapacakt─▒r.

D├Ârt g├╝n boyunca s├╝ren Kongrenin ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ilgili dergiden tarad─▒─č─▒m─▒zda Yeni┼čehir Belediye reisinin ad─▒n─▒n ge├žti─čini tespit edemedik ama demin dedi─čim gibi kendisi foto─čraflarda g├Âr├╝lmektedir. Muhtemelen 27 Ekim 1935 Pazar g├╝n├╝ ├Â─čleden sonra toplanan bay─▒nd─▒rl─▒k komisyonunda bulunmaktayd─▒ kendisi ve haz─▒rlanan bay─▒nd─▒rl─▒k raporunda da g├Ârev ald─▒.

─░lk b├╝y├╝k ve genel toplant─▒n─▒n ard─▒ndan alt komisyonlara b├Âl├╝nerek ├žal─▒┼čmalar─▒na devam etti ├╝yeler. Bay─▒nd─▒rl─▒ktan ba┼čka ÔÇťBelediye GelirleriÔÇŁ ve ÔÇťYa┼čay─▒┼č Ucuzlu─čuÔÇŁ gibi komisyonlar mevcuttu.

Sonu├ž olarak, 24 Ekim 1935 Per┼čembe g├╝n├╝ ba┼člayan ve Pazar g├╝n├╝ ak┼čam─▒na kadar s├╝ren Belediyeler KongresiÔÇÖnde T├╝rkiyeÔÇÖdeki belediyelerin durumu ve sorunlar─▒ masaya yat─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ťlkemizde faaliyet g├Âsteren belediyeler bu kongre vas─▒tas─▒yla birbirilerini daha iyi tan─▒ma f─▒rsat─▒ buldular.

Ba┼čtan sona b├╝y├╝k bir heyecana sahne olan kongrenin sonunda ├že┼čitli alanlarda yol haritalar─▒ ├žizildi. Kongreye kat─▒lan belediye ba┼čkanlar─▒na Prof. Julius Hirsch ve Kessler gibi hocalar taraf─▒ndan konferanslar da verildi. Ayr─▒ca kat─▒l─▒mc─▒lar, AnkaraÔÇÖdaki belediye faaliyetlerini yerinde inceleme olana─č─▒ buldular.

Bu b├╝y├╝k kongre, bize Bursa Yeni┼čehir Belediyesinin o d├Ânemki T├╝rkiye belediyeleri i├žinde ├Ânemli bir yerinin oldu─čunu g├Âstermektedir. 1930ÔÇÖlarda BursaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k il├želeri aras─▒nda bulunan Yeni┼čehir ve belediyesi de bu kongre arac─▒l─▒─č─▒yla ilk kez ciddi manada AnkaraÔÇÖda ÔÇôdeyim yerindeyse ÔÇô boy g├Âstermi┼č oldu.

Foto Galeri

 

677 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒