Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
Bursa Valisi Albay ─░smail Hakk─▒ BeyÔÇÖin Bir Tefti┼či ve Haz─▒rlad─▒─č─▒ Rapor (18 a─čustos 1917)
  • 14 Nisan 2018 Cumartesi
  • +
  • -

G├╝n├╝m├╝zden doksan dokuz y─▒l ├Ânceki Bursa valisinin Yeni┼čehir hakk─▒nda haz─▒rlad─▒─č─▒ son derece ├Ânemli bir raporu dikkatinize sunmak ve biraz da yorumlamak istiyorum. Osmanl─▒ ar┼čivinde kay─▒tl─▒ olan bu tefti┼č belgesi tarihin bir d├Ânemine, birinci dereceden yetkili bir idarecinin g├Âzlemleri ile ─▒┼č─▒k tutacakt─▒r.

1.D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n zorlu, s─▒k─▒nt─▒l─▒ y─▒llar─▒na rastlayan bir d├Ânemde d├Ânemin Bursa Valisi olan ─░smail Hakk─▒ Bey, Yeni┼čehir, Bilecik ve S├Â─č├╝tÔÇÖ├╝ gezmi┼č ve bu gezinin sonucunda bir rapor haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Vali Bey ve beraberindeki heyetin amac─▒ buralar─▒n bilhassa zirai durumlar─▒n─▒ yerinde g├Ârmek; b├Âylelikle ziraatten elde edilecek a┼čar vergisinin miktar─▒ ve toplanmas─▒ konusunda malumat toplamakt─▒r.

├ç├╝nk├╝ y─▒llard─▒r s├╝ren sava┼č─▒n getirdi─či getirdi─či i├ó┼če s─▒k─▒nt─▒lar─▒ had safhaya ula┼čm─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla vali mahsul├╝n durumunu bizzat yerinde incelemek ve al─▒nabilecek vergiyi do─čru tahmin etmek istemektedir.

Vali BeyÔÇÖin tefti┼č gezisi 1917 y─▒l─▒n─▒n A─čustos ay─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Tefti┼če ili┼čkin g├Âzlemleri i├žeren resmi raporun Dahiliye Nezaretine (─░├ž i┼čleri bakanl─▒─č─▒na) g├Ânderili┼č tarihi ise 18 A─čustos 1917ÔÇÖdir (Hicri 29 ┼×evval 1335 tarihli).

Raporun i├žeri─čine ge├žmeden ├Ânce ├Ânemi hakk─▒nda ├Âzetle ┼čunlar─▒ ifade edebilim:

1917 y─▒l─▒nda Yeni┼čehirÔÇÖde ziraatin durumunu, ├žift├žinin halini bizzat yerinde inceleyen yetkili bir heyetin g├Âzlemleri herhalde ├žok de─čerlidir. Bu rapor, Yeni┼čehirÔÇÖin o d├Ânemki tar─▒msal durumunu g├Âzler ├Ân├╝ne seren yeg├óne belgedir. O bak─▒mdan dikkatle incelenmesinde fayda vard─▒r.

Rapor (Vali BeyÔÇÖin a─čz─▒ndan) ┼č├Âyle ba┼čl─▒yor:

Ahiren(son zamanlarda) tefti┼č eyledi─čim Yeni┼čehir, Bilecik ve S├Â─č├╝d Kazalar─▒n─▒n ahv├ól-i ziraiye ve i├ó┼čelerini (ziraat durumlar─▒n─▒) hakk─▒nda istihs├ól olunan(elde edilen) malumat ve m├╝talaaat ber-vech-i ├óti (a┼ča─č─▒da) arz olunur.

Bu ba┼člang─▒├ž c├╝mlesini takiben Yeni┼čehirÔÇÖin durumu ifade ediliyor.

Buna g├Âre, o y─▒l(1917), Yeni┼čehir Ovas─▒ ┼čiddetli bir kurakl─▒kla sars─▒lm─▒┼čt─▒r. Ova k├Âylerindeki ekim-dikim i┼čleri bu kurakl─▒ktan fena etkilenmi┼čtir. Ovada ziraatle u─čra┼čan ├žift├žilerin %20 ile %50 aras─▒nda zarar etti─čini bizzat vali bey ifade etmi┼čtir. Yani bir ├Ânceki y─▒la g├Âre ├╝retim yar─▒ yar─▒ya azalm─▒┼čt─▒r.

Y├╝ksek yerlerde da─čl─▒k k─▒s─▒mda bulunan k├Âylerin durumuna gelince; buralardaki ziraatin ovadaki ziraat kadar k├Ât├╝ etkilenmedi─či g├Âr├╝lmektedir. Raporda Vali Bey, ┬áova d─▒┼č─▒nda kalan bu t├╝r yerlerde mahsul├╝n bire alt─▒ verece─čini bir tahmin ve beklenti olarak ifade etmi┼čtir. Ekili arazi miktar─▒ buralarda ge├žen y─▒la oranla daha fazla imi┼č.

Rapordaki en ilgin├ž k─▒s─▒mlardan biri de ki┼či ba┼č─▒na ortalama y─▒ll─▒k ne kadar zahire b─▒rak─▒laca─č─▒n ve art─▒ ├╝r├╝n├╝n├╝n nas─▒l de─čerlendirilece─čine ili┼čkin b├Âl├╝md├╝r. I. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n a─č─▒r y├╝k├╝ alt─▒na girmi┼č olan devletimizin ve insan─▒m─▒z─▒n nas─▒l k─▒t kanaat ge├žindi─čini g├Âsteren ibretlik ifadelere yer verilmi┼čtir. Yeni┼čehirÔÇÖde o d├Ânemde insanlar adeta yar─▒ a├ž- yar─▒ tok bir ya┼čam s├╝rmektedir.

Bu konuyu ┼č├Âyle a├ž─▒klam─▒┼č:

Ki┼či ba┼č─▒na g├╝nl├╝k y├╝z dirhem ├╝zerinden bir ihtiya├ž miktar─▒ belirlenecek ve belirlenen bu g├╝nl├╝k harcama do─črultusunda y─▒ll─▒k ihtiya├ž miktar─▒ ortaya ├ž─▒kar─▒lacakt─▒r. Bu belirlemeden arta kalan zahirenin tamam─▒na a┼čar vergisi olarak devlet taraf─▒ndan el konulacakt─▒r. B├Âylece devlet, Yeni┼čehirÔÇÖden elde edece─či yar─▒m milyon zahireyi memleketin di─čer yerlerine ula┼čt─▒rm─▒┼č olacakt─▒r.

Yani Yeni┼čehir, o zor sava┼č zaman─▒nda hem kendini ge├žindirmekte; hem de ├Âdedi─či a─č─▒r a┼čar vergisi ile memleketin di─čer yerlerine yard─▒m etmi┼č olmaktad─▒r.

─░lgili bu yerler hakk─▒ndaki g├Âzlemlerine devam eden Vali Bey, Yeni┼čehir Kasabas─▒nda kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ en ├Ânemli sorunlar─▒n ba┼č─▒nda i├žme ve kullanma suyu meselesinin geldi─čini belirtmi┼čtir. Nispeten s─▒cak ve kurak ge├žen bir yaz mevsiminin getirdi─či bir sonu├žtur bu asl─▒nda.

Bu konuda gereken tetkikleri yapt─▒rd─▒─č─▒n─▒ ifade eden vali, kasaban─▒n bir-iki saat yak─▒nlar─▒nda bulunan su kaynaklar─▒n─▒n tespit edildi─čini ve bunun i├žin gerekli olan ├žal─▒┼čmalar─▒n derhal ba┼člayaca─č─▒n─▒ ifade etmi┼čtir. Yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar konusunda belediyeye ve ilgili kurumlara gerekli talimatlar verilmi┼čtir.

Tabii, bahsedilen bu sorunlar─▒n ger├žekten ne ├Âl├ž├╝de ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝n├╝ bilemiyoruz!

Raporunun sonlar─▒na do─čru, gezip g├Ârd├╝─č├╝ b├╝t├╝n bu yerlerde kad─▒n-erkek c├╝mle halk─▒n hummal─▒ bir ┼čekilde hasat ve harman i┼čleriyle u─čra┼čt─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir. B├Âlgede b├╝y├╝k bir emniyet ve asayi┼čin h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝, bunun bir g├Âstergesi olarak, halk─▒n umumiyetle geceleri a├ž─▒k havada, tarlalar─▒n─▒n yan─▒ ba┼člar─▒nda ge├žirdiklerine dikkat ├žekilmi┼čtir.

Anla┼č─▒l─▒yor ki, d├Ânemin Bursa Valisi, idaresi alt─▒ndaki b├Âlgelerin her ne kadar ekonomik s─▒k─▒nt─▒ i├žerisinde olsa dahi, en az─▒ndan emniyetli bir yer oldu─čunu vurgulamakla ba┼čar─▒l─▒ bir idareci oldu─čunu vurgulama gere─čini duymu┼čtur.

Vali ─░smail Hakk─▒ Bey, Yeni┼čehir ve k├Âylerinin zirai durumu hakk─▒nda bilgileri verdikten sonra gezdi─či di─čer yerler olan Bilecik ve S├Â─č├╝t hakk─▒ndaki bilgilere ge├žmektedir. Konumuzu do─črudan ilgilendirmedi─či i├žin rapordaki bu b├Âl├╝mleri atlad─▒k.

Son olarak, vali hakk─▒nda k─▒sa bir biyografik notla noktalayal─▒m yaz─▒m─▒z─▒:

─░smail Hakk─▒ Bey, 1872ÔÇÖde do─čmu┼čtur. Harp Okulu mezunudur. ─░ttihat ve Terakki Cemiyetinin ├Ânemli bir mensubudur. Devlet kademelerinde ├že┼čitli askeri ve idari g├Ârevlerde bulunmu┼č, 1918ÔÇÖde Bursa Valisi iken vefat etmi┼čtir.

─░smail Hakk─▒ Bey, I. D├╝nya Sava┼č─▒ ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda ├Ânemli g├Ârevlerde bulunmu┼č olan Cafer Tayyar Pa┼čaÔÇÖn─▒n a─čabeyidir ayn─▒ zamanda.

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Bursa’da medfun mollalar

Bursa’da medfun mollalar

5 Nisan 2020, Bursa’da medfun mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

5 Nisan 2020, BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar i├žin yorumlar kapal─▒
Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

5 Nisan 2020, Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik) i├žin yorumlar kapal─▒
┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

5 Nisan 2020, ┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar i├žin yorumlar kapal─▒
Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

5 Nisan 2020, Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

4 Nisan 2020, Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

3 Nisan 2020, Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag i├žin yorumlar kapal─▒
T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

3 Nisan 2020, T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

27 ┼×ubat 2020, Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

13 Ocak 2020, Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3 i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2 i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar