YarhisarÔÇÖa Y├ór Olmak Gerek

YarhisarÔÇÖa Y├ór Olmak Gerek

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

 Yârin yurdudur Yarhisar.

Tabiat cennetinden k├╝├ž├╝k bir numune; tarih hazinesinden k─▒ymetli bir k├Â┼čedir.

Memleketin d├Ârt bir yan─▒n─▒ dola┼čm─▒┼č biri olarak ben bu kadar g├╝zel oldu─ču halde bu kadar sessiz ve sakin bir ba┼čka k├Â┼če tan─▒m─▒yorum.

Burada insan seslerinden uzakta olursunuz.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Dev├ósa bir u├žurumu ikiye yararak a┼ča─č─▒ya d├Âk├╝len ┼čelalenin muhte┼čem sesini duymak; do─čal manzaray─▒ seyretmek; g├Âze alabilenler i├žin ┼čelalenin so─čuk suyuna girmek ve tertemiz havada bir piknik keyfi yapmak i├žin ideal bir yerdir Yarhisar.

Y├Âremin insanlar─▒ndan bilen bilir nerde oldu─čunu ama bilmeyenler i├žin ┼č├Âyle tarif edelim:

YarhisarÔÇÖa, Bursa – Yeni┼čehirÔÇÖin g├╝ney do─čusundan tek ┼čeritli dar iki yoldan istedi─činiz birini ┼č├Âyle bir on be┼č-on alt─▒ kilometre gitti─činizde ula┼č─▒rs─▒n─▒z. Suba┼č─▒ ÔÇô Yaz─▒l─▒ ÔÇô Karaamca yolunu kullanabilece─činiz gibi; ┼×i┼čecam Fabrikalar─▒n─▒n yan─▒ndan ge├žen Mahmudiye yolunu kullanarak da yine Karamca ├╝zerinden YarhisarÔÇÖa inebilirsiniz.

Normalde g├╝zellerin y├óri ├žok olur ancak Yarhisar elini uzatacak bir y├óre hasret bulunuyor. Bu sessizli─čin m├╝him bir sebebi ┼čehirleraras─▒ yollar─▒n ├╝zerinde veya yak─▒n─▒nda bulunmay─▒┼č─▒d─▒r bana g├Âre. Neticede bir vakitler ├žok daha kalabal─▒k ve canl─▒ bir yer olan Yarhisar, k├╝├ž├╝le k├╝├ž├╝le Yeni┼čehirÔÇÖin en k├╝├ž├╝k k├Âylerinden biri haline gelmi┼čtir.

┼×imdi YarhisarÔÇÖ─▒n tabii ve turistik y├Ân├╝n├╝ bir tarafa b─▒rak─▒p as─▒l mevzuumuz olan tarihi y├Ân├╝ne bir tarih├ži g├Âz├╝yle bakal─▒m!

Bendenizi YarhisarÔÇÖa ├žeken as─▒l birinci ├Âzellik buran─▒n sahip oldu─ču tarihi de─čerlerdir. Birinci dereceden tarihi bir b├Âlge olan bu yerin ge├žmi┼či Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden ├žok ├Âncesine dayan─▒r. Do─ču Roma ─░mparatorlu─čunun, yani BizansÔÇÖ─▒n son devirlerinde dikkat ├žekici bir tekfurluk merkezidir Yarhisar. Bilecik ve ─░neg├Âl tekfurluklar─▒n─▒n aras─▒nda kalan bir yerdir.

Bir t├╝r vali ÔÇô derebeyi kar─▒┼č─▒m─▒ bir y├Ânetici olarak tan─▒mlanabilecek tekfurun tercih etti─či b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de do─čal bir hisard─▒r Yarhisar. Kale, y├óni hisar, ┼čelalenin ├╝st taraf─▒nda bulunmakta idi. G├╝n├╝m├╝zde bu hisar─▒n birka├ž temel kal─▒nt─▒s─▒ d─▒┼č─▒ndaki b├Âl├╝mleri yok olmu┼č vaziyettedir.

Arkeologlar─▒n saha ├žal─▒┼čmas─▒ ve dahas─▒ kaz─▒lar yapmas─▒n─▒ gerektiren bir alan oldu─čunu ├Ânemle vurgulamak gerekiyor. Yitik Yarhisar KalesiÔÇÖndeki eski ya┼čamlar hakk─▒nda kim bilir neler ├ž─▒kacak bilimsel-arkeolojik kaz─▒lar sonucunda?

Ertu─črul ve pe┼či s─▒ra o─člu Osman birer u├ž beyi olarak Rum tekfurlara kar┼č─▒ yapt─▒klar─▒ gazalarla bu y├Ârede ilerlediklerinde Yarhisar Tekfurlu─ču da ├Ânlerinde duran bir rakip idi. Beyli─činin ba┼člang─▒c─▒nda bilhassa Bilecik (Belekoma) Tekfuru ile iyi ge├žinen Osman Gazi, 1290ÔÇÖlar─▒n sonlar─▒na do─čru daha atak bir geni┼čleme siyaseti izledi.

Yarhisar Tekfuru Nikefor da t─▒pk─▒ ─░neg├Âl Tekfuru Nikola gibi OsmanÔÇÖa y├Ânelik d├╝┼čmanca bir tutum i├žerisinde idi. Bu ikiliye Karaca ve Kulaca Hisarlar─▒ fetheden OsmanÔÇÖ─▒n geni┼člemesinden rahats─▒z ÔÇťeski dostÔÇŁ Bilecik Tekfuru da kat─▒ld─▒.

Sonunda, Osmanl─▒ tarihinin en eski┬á eserlerinden olan A┼č─▒kpa┼čazade Tarihinde anlat─▒lan o me┼čhur d├╝─č├╝n olay─▒ ve OsmangaziÔÇÖnin adamlar─▒ ile birlikte d├╝─č├╝n├╝ basmas─▒ hadisesi vuku buldu.

Bu ani ve hileli bask─▒n (bask─▒n basan─▒nd─▒r) Yarhisar ve Bilecik tekfurlar─▒n─▒n sonunu getirdi─či gibi BilecikÔÇÖe gelin gidecek olan Yarhisar TekfuruÔÇÖnun k─▒z─▒ Nil├╝ferÔÇÖin k─▒smetini Orhan BeyÔÇÖe do─čru ├ževirdi.

B├Âylece 1200ÔÇÖl├╝ seneler Osmanl─▒ Beyli─či i├žin ├žok kazan├žl─▒ ve hay─▒rl─▒ noktalanm─▒┼č oldu. Bilecik ÔÇô Yarhisar ve ─░neg├Âl tekfurluklar─▒ beyli─čin topraklar─▒na kat─▒lm─▒┼č oldu ve beylikten devlete ge├ži┼č b├Âylece ba┼člad─▒.

Yarhisar Tekfurunun k─▒z─▒n─▒ o─člu Orhan BeyÔÇÖe veren Osman Gazi, YarhisarÔÇÖ─▒n idaresini de Alplerinden biri olan HasanÔÇÖa emanet etti. BilecikÔÇÖte ┼×eyh Edebal─▒; ─░neg├ÂlÔÇÖde Turgut Alp; YarhisarÔÇÖda Hasan AlpÔÇÖ─▒ b─▒rakan Osman GaziÔÇÖnin kendisi de Yeni┼čehir Ovas─▒ÔÇÖna girerek burada kendisine Yeni┼čehir kurdu. Askerlerini buradan ─░znik ve Bursa ├╝zerine sevk etti.

Ne de g├╝zel s├Âylemi┼č ┼čair:

ÔÇťAld─▒ Osman BilecikÔÇÖi hey y├ór / Yarhisar i├žinde her ne kim varÔÇŁ

Osmanl─▒ devletinin ger├žek kurucusu Orhan Bey, kar─▒s─▒ Nil├╝fer HatunÔÇÖun ata memleketi olan YarhisarÔÇÖ─▒ ba┼čtan ba┼ča mamur etti. Kendisi ad─▒na hisar─▒n heme ete─činde b├╝y├╝k bir cami in┼ča ederken; ayn─▒ zamanda ┼čelalenin alt k─▒sm─▒n devam eden akarsuyun kenar─▒na g├╝zel bir hamam yapt─▒rd─▒. Ayr─▒ca de─čirmenler, ├že┼čmeler ve evlerle de yeniden ┼čenlendirdi YarhisarÔÇÖ─▒.

Vak─▒f kay─▒tlar─▒na dayanarak YarhisarÔÇÖdaki cami ve hamam yap─▒lar─▒n─▒ titizlikle incelemi┼č; ayr─▒ca detayl─▒ mimari planlar─▒n─▒ ├ž─▒karm─▒┼č mimarl─▒k tarih├žimiz rahmetli Ekrem Hakk─▒ Ayverdi, orijinal ├Âzellikler g├Âsteren bu yap─▒lara hayran kalm─▒┼čt─▒r.

AyverdiÔÇÖden ├Ânce Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖin YarhisarÔÇÖdaki ata yadigar─▒ olan bu eserleri kendi ├Âzel hazinesinden destekleyerek tamir ettirdi─čine dair 1890ÔÇÖlara ait ar┼čiv belgeleri vard─▒r. Bir ├Ârne─čini foto─čraflar─▒m─▒zda g├Âsterdi─čimiz 18 A─čustos 1896 tarihli belgede ÔÇťYarhisar K├óryesinde k├óin cennet-mek├ón Sultan Orhan Gazi Hazretlerinin camii ┼čerifiÔÇŁ diye tarif ediliyor Yarhisar Camisi.

B├╝t├╝n bu tarihi kay─▒tlar ve uzman g├Âr├╝┼čleri g├Âsteriyor ki; Yeni┼čehirÔÇÖin Yarhisar K├Ây├╝ tarihi bak─▒mdan da e┼čsiz bir hazinedir; sahip ├ž─▒kmam─▒z─▒ bekleyen..

┼×imdi efendim, durum b├Âyle iken, g├╝n├╝m├╝zde ciddi bir tarih bilgisi olmayan; ana kaynaklar ve belgelerden pek bir haberi bulunmayan baz─▒ ki┼čilerin YarhisarÔÇÖla ─░lyasbey K├Ây├╝ÔÇÖn├╝ kar─▒┼čt─▒rd─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝yorum. Bunlar sa─čda-solda as─▒l tarihi YarhisarÔÇÖ─▒n bug├╝nk├╝ Bilecik k├Âylerinden olan ─░lyas Bey oldu─čunu iddia ediyorlar.

Bu temelsiz iddiay─▒ ├ž├╝r├╝tmek ├žok kolayd─▒r.

Ger├žek YarhisarÔÇÖ─▒n bizim Yeni┼čehirÔÇÖin bir k├Ây├╝ olan Yarhisar oldu─čunun bir kere sars─▒lmaz iki temel kan─▒t─▒ vard─▒r.

Nedir onlar?

Tabi ki de YarhisarÔÇÖdaki yedi y├╝z y─▒ll─▒k Orhan Bey Camisi ve Hamam─▒.

┼×imdi ┼č├Âyle sormak laz─▒m:

Bu iki tarihi yap─▒ acaba neden ─░lyasbeyÔÇÖde de─čil de; YarhisarÔÇÖdad─▒r?.

Kald─▒ ki, iddia sahipleri ─░lyasbeyÔÇÖi de tan─▒m─▒yorlar! Sahi kimdir ─░lyasbey ve onun ad─▒yla an─▒lan o belde ne zaman kurulmu┼čtur??

─░lyas Bey, Fatih Sultan MehmedÔÇÖin kap─▒c─▒ba┼člar─▒ndand─▒r. G├Âsterdi─či hizmetlerden dolay─▒ padi┼čah taraf─▒ndan kendisine ├Âzel bir m├╝lk olarak bug├╝nk├╝ ─░lyasbey K├Ây├╝ arazisi ba─č─▒┼članm─▒┼čt─▒r da rahmetli oraya bir k├Ây kurmu┼čtur.

─░lyasbey k├Ây├╝ 1450ÔÇÖlerden sonra kurulmu┼čtur. Bunun ar┼čiv belgeleri vard─▒r. O halde nas─▒l oluyor da ─░lyasbey K├Ây├╝, tarihi Yarhisar olarak zannediliyor?

Hi├žbir zan sebepsiz de─čildir. ─░lyasbeyÔÇÖi Yarhisar zannedenleri yan─▒ltan husus ise ┼čudur: ─░lyasbey K├Ây├╝, 1871 ─░dare-i Umumiye Kanunu ile kurulan nahiye te┼čkilat─▒ ├žer├ževesinde olu┼čturulan Yarhisar NahiyesiÔÇÖnin merkezi olmu┼čtur o kadar. Bizim Yeni┼čehirÔÇÖin as─▒l ve tarihi k├Ây├╝ olan ger├žek Yarhisar zamanla k├╝├ž├╝ld├╝─č├╝ i├žin onun yerine ├Ânce Akb─▒y─▒k ÔÇô Tekke; sonra da ─░lyas Bey K├Ây├╝ nahiye merkezi olmu┼čtur.

Nahiyedeki ÔÇťYarhisarÔÇŁ ismine aldan─▒p, yanl─▒┼č tarihi h├╝k├╝mler ├ž─▒karmak do─čru de─čildir. Nahiye te┼čkilat─▒ daha d├╝nk├╝ ├žocuktur. ─░lyasbey, sonra kurulmu┼č bir k├Ây ve nahiyenin merkezidir.

Dileyen, benim H├╝davendigar Vilayet Salnamelerinde Yeni┼čehir kitab─▒mdan Yarhisar NahiyesiÔÇÖnin istatistiklerini y─▒l y─▒l takip edebilirler.

Hakikat ┼čudur ki; Yarhisar, hisar kal─▒nt─▒lar─▒ ile Orhan Camisi ve Orhan Hamam─▒ ile bin y─▒la yak─▒n bir tarihi mekand─▒r. Ayr─▒ca bir tabiat harikas─▒d─▒r.

Yap─▒lmas─▒ gereken tek ┼čey bu tarihi ve tabii yere gereken bak─▒m─▒ g├Âstermek; yollar─▒n─▒ d├╝zeltmek; eserlerini tam bir koruma alt─▒na almakt─▒r.

Yaz─▒m─▒z─▒n ba┼č─▒nda da belirtti─čimiz gibi: YarhisarÔÇÖa Y├ór Olmak gerek!

800 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
SAL─░H EROL

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒