BursaÔÇÖn─▒n Yak─▒n Tarihiyle B├╝t├╝nle┼čmi┼č Atat├╝rk An─▒t─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č ├ľyk├╝s├╝ÔÇŽ

BursaÔÇÖn─▒n Yak─▒n Tarihiyle B├╝t├╝nle┼čmi┼č Atat├╝rk An─▒t─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č ├ľyk├╝s├╝ÔÇŽ

Deniz DALKILINÇ

21 Mart 1973 tarihinde Samanda─čÔÇÖda (Hatay) do─čdu.
─░lk ve orta├Â─črenimini Kayseri ve MersinÔÇÖde tamamlad─▒. Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi S─▒n─▒f ├ľ─čretmenli─či b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. A─čr─▒ ve BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapt─▒. H├ólen Bursa Turgay Ciner ─░lk├Â─čretim Okulunda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Mart 2013 tarihinde 11. Bursa Kitap Fuar─▒ÔÇÖnda ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ sergisini G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgilÔÇÖle birlikte a├žt─▒.
2013ÔÇÖte ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ (G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgil ile), 2017ÔÇÖde ÔÇťBursa Sa─čl─▒k TarihiÔÇŁ (Ceyhun ─░rgil, ├çetin Tor ve Can Ba┼čaran ile) ve 2018ÔÇÖde Merinos Fabrikas─▒ 80 Ya┼č─▒nda (Nezaket ├ľzdemir Bircan ile) adl─▒ kitaplar─▒ yay─▒nland─▒. ÔÇť┼×ehrengizÔÇŁ, ÔÇťBursaÔÇÖda Ya┼čamÔÇŁ ve ÔÇťBursaÔÇÖda ZamanÔÇŁ dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.
E-Posta: deniz_hunkar@hotmail.com
Deniz DALKILINÇ

Bursal─▒lar taraf─▒ndan Heykel ├ľn├╝ veya k─▒saca Heykel diye bilinen Cumhuriyet Alan─▒, 1926 y─▒l─▒nda Valilik (Hususi Muhasebe), Kent M├╝zesi (Adliye) ve Defterdarl─▒k (Maliye) binalar─▒n─▒n bu alanda yap─▒lmas─▒yla kentin y├Ânetildi─či bir merkez konumuna gelir. 29 Ekim 1931 tarihinde a├ž─▒l─▒┼č─▒ ger├žekle┼čen ve alana ┼čimdiki ad─▒n─▒ veren Atat├╝rk HeykeliÔÇÖnin bu alana yap─▒lmas─▒ ise alana ba┼čka bir boyut kazand─▒r─▒r.

Bursa Cumhuriyet Alan─▒ÔÇÖndaki Atat├╝rk Heykeli 82 y─▒l ├Ânce heykelt─▒ra┼č Nijat Sirel taraf─▒ndan, hocas─▒ Mehmet Mahir Tomruk’un katk─▒lar─▒yla yap─▒l─▒r. ├ľnceleri “Gazi Heykeli” ad─▒yla an─▒lan an─▒t, Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča’ya “Atat├╝rk” soyad─▒n─▒n verilmesinden sonra “Atat├╝rk Heykeli” ad─▒n─▒ al─▒r.

Bug├╝n hayranl─▒kla bakt─▒─č─▒m─▒z Heykel ├ľn├╝ foto─čraflar─▒, ÔÇťResimÔÇŽ FotoÔÇŽÔÇŁ diye seslenerek Bursal─▒lar─▒n foto─čraflar─▒n─▒ ├žeken ÔÇť┼čip┼čak foto─čraf├ž─▒lar─▒nÔÇŁ elinden ├ž─▒kar. 1931 y─▒l─▒nda Gazi HeykeliÔÇÖnin yap─▒lmas─▒ylaÔÇŽ

Bug├╝n hayranl─▒kla bakt─▒─č─▒m─▒z Heykel├Ân├╝ foto─čraflar─▒ da ÔÇťResimÔÇŽ FotoÔÇŽÔÇŁ diye seslenerek Bursal─▒lar─▒n foto─čraflar─▒n─▒ ├žeken ÔÇť┼čip┼čak foto─čraf├ž─▒lar─▒nÔÇŁ elinden 1931ÔÇÖden sonra Gazi HeykeliÔÇÖnin yap─▒lmas─▒yla ├ž─▒kmaya ba┼člarÔÇŽ Bir heykel ┼čehrin tarihiyle b├╝t├╝nle┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r art─▒kÔÇŽ

Heykelin Yap─▒m─▒na Yol A├žan Etmenler

Mustafa Kemal, Bursa’ya ikinci geli┼činde, 22 Ocak 1923 g├╝n├╝ ┼×ark TiyatrosuÔÇÖnda, an─▒tlar ├╝zerine sorulan bir soruyu T├╝rk sanat├ž─▒lar─▒n─▒n da heykel yapmalar─▒ gerekti─čini belirterek ┼č├Âyle cevaplar:

” An─▒tlardan s├Âz eden arkada┼č─▒m─▒z─▒n amac─▒ heykel’ olsa gerektir. D├╝nyada uygarla┼čmak, ileri gitmek ve geli┼čmek isteyen herhangi bir ulus, ku┼čkusuz heykel yapacak ve heykelt─▒ra┼č yeti┼čtirecektir. An─▒tlar─▒n ┼čuraya buraya tarihsel an─▒ olarak dikilmesinin dine ayk─▒r─▒ oldu─čunu savlayanlar, ┼čer’i h├╝k├╝mleri gerekti─čince incelemi┼č ve ara┼čt─▒rm─▒┼č olmayanlard─▒r. Y├╝ce Peygamber’in ─░slam dinini kurmas─▒ndan bu ana de─čin, bin ├╝├ž y├╝z bu kadar y─▒l ge├žmi┼čtir. Peygamber Hazretleri’nin tanr─▒sal buyruklar─▒ duyurmas─▒ s─▒ras─▒nda, kar┼č─▒s─▒ndakilerin kalp ve vicdanlar─▒nda putlar vard─▒. Bu insanlar─▒ do─čru yola ├ža─č─▒rmak i├žin, ├Ânce o ta┼č par├žalar─▒n─▒ atmak ve bunlar─▒ ceplerinden ve kalplerinden ├ž─▒karmak zorunda idi. ─░sl├óm’─▒n ger├žekleri t├╝m├╝yle anla┼č─▒ld─▒ktan ve olu┼čan vicdan├« inan├ž g├╝├žl├╝ olaylarla da do─čruland─▒ktan sonra, birtak─▒m ay din insanlar─▒n b├Âyle ta┼č par├žalar─▒na tap─▒nmas─▒n─▒ varsaymak ve sanmak, ─░sl├óm ├ólemini a┼ča─č─▒lamak demektir. Ayd─▒n ve dindar olan ulusumuz, geli┼čmenin belirtilerinden biri olan heykelt─▒ra┼čl─▒─č─▒ en y├╝ksek d├╝zeyde ilerletecek ve ├╝lkemizin her k├Â┼česi, atalar─▒m─▒z─▒n ve bundan sonra yeti┼čecek evlatlar─▒m─▒z─▒n an─▒lar─▒n─▒, g├╝zel heykellerle d├╝nyaya g├Âsterecektir. ├ľrne─čin Sivas’tan Erzurum’a giderken, yol ├╝zerinde g├╝zel bir heykele rastlars─▒n─▒z. Sonra M─▒s─▒rl─▒lar ─░sl├óm de─čil midir? ─░sl├óml─▒k, yaln─▒z T├╝rkiye ve Anadolu halk─▒na m─▒ aittir? Gezenler ├žok iyi bilirler ki, M─▒s─▒r’da bir├žok ulu ki┼čilerin heykelleri vard─▒r.

Ulusumuz din ve dil gibi g├╝├žl├╝ iki erdeme sahiptir. Bu erdemleri hi├žbir g├╝├ž, ulusumuzun kalp ve vicdan─▒ndan ├žekip alamam─▒┼čt─▒r ve alamaz. ─░nsanlar geli┼čmi┼č olmak i├žin baz─▒ ┼čeylere gereksinim duyarlar. Bir ulus ki resim yapmaz, bir ulus ki heykel yapmaz; kabul etmeli ki o ulusun geli┼čme yolunda yeri yoktur. Oysaki bizim ulusumuz, ger├žek nitelikleriyle uygar ve geli┼čmi┼č olmaya yara┼č─▒r ve ├Âyle olacakt─▒r.ÔÇŁ

Bursa’da bir “Gazi An─▒t─▒” yap─▒lmas─▒na dair ilk ├Âneri de Mustafa Kemal’in d├Ârd├╝nc├╝ Bursa gezisi s─▒ras─▒nda kamuoyuna sunulur. Bursa’da yay─▒mlanan Yeni Fikir gazetesinin 29 Eyl├╝l 1925 tarihli say─▒s─▒nda, kamuya ve devlet kurulu┼člar─▒na bu konuda yap─▒lan ├ža─čr─▒ ┼č├Âyledir: “Ankara, ─░stanbul, Adana ve hatta daha baz─▒ illerimiz Gazi Pa┼ča’m─▒z─▒n heykelleriyle g├╝zel kentlerini s├╝sl├╝yorlar. O b├╝y├╝k adamdan devrimlerin ─▒┼č─▒─č─▒ y├╝kseliyor. Bursa’m─▒z, ├žok sevdi─či Gazisini birka├ž kez kucaklamak mutlulu─čuna ula┼čm─▒┼čt─▒r. Bursa’n─▒n ┼čimdiye dek b├Âyle bir davran─▒┼čta bulunmamas─▒, ├žok b├╝y├╝k, affedilmeyecek bir noksanl─▒kt─▒r. ‘Yeni Fikir’ sayg─▒de─čer Bursal─▒lar─▒n dikkatini bu y├Ânde uyarmak ister. Belediyemiz, Partimiz, T├╝rk Oca─č─▒m─▒z ve di─čer kurulu┼člar─▒n bu y├Ânde harekete ge├žmesini (bekliyoruz), ayn─▒ zamanda ayd─▒nl─▒k g├╝nlerin ├Âv├╝n├ž verecek an─▒lar─▒n─▒ da kucaklayacak bu ka├ž─▒n─▒lmaz eserin yap─▒m─▒na hemen ba┼članmal─▒d─▒r.”

Heykelin Sipari┼č Ve Yap─▒m A┼čamalar─▒

Yeni Fikir‘in ├Ânerisi Bursa’da y├Âneticiler ve halk taraf─▒ndan benimsenir ve bu ├Âneriden 4 y─▒l sonra 1929 y─▒l─▒nda Bursa Valili─či an─▒t─▒n yap─▒lmas─▒na karar verir. ├çe┼čitli sanat├ž─▒lar taraf─▒ndan yap─▒lan numuneler G├╝zel Sanatlar Akademisi taraf─▒ndan incelenir. Heykelt─▒ra┼č Nijat BeyÔÇÖin yapt─▒─č─▒ numune Maarif Vekaleti (Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒) taraf─▒ndan aral─▒k ay─▒nda onaylan─▒r. 2 ┼×ubat 1930 tarihinde ise 45 bin lira kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ihale imzalan─▒r. 23 Nisan 1930 tarihinde Nijat BeyÔÇÖin de kat─▒l─▒m─▒yla heykelin temel atma t├Âreni yap─▒l─▒r ve in┼čaata ba┼član─▒r.

Heykelt─▒ra┼č Nijat BeyÔÇÖe heykelin dikilece─či alan olarak h├╝k├╝met dairesinin bulundu─ču alan g├Âsterilir. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n at ├╝zerinde tasvir edilmesi ┼čart ko┼čulur fakat di─čer ayr─▒nt─▒lar boyutlar─▒ da dahil sanat├ž─▒ya b─▒rak─▒l─▒r.

Heykelin yerli mermerlerden yap─▒lan ve 4 metre y├╝ksekli─čindeki kaidesi Eyl├╝l 1930ÔÇÖda BursaÔÇÖya getirilir ve yerine konur. Kaidenin cephesine: ÔÇťBu aziz heykelin ├Ân├╝nde duran T├╝rk! H├╝rmetle e─čil. O; milletini kurtaran, Cumhuriyeti kuran, ├óleme yeni bir tarih yaratan Gazi Mustafa KemalÔÇÖdir.ÔÇŁ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Heykelin dikilece─či alan─▒n o zamanki ad─▒ olan H├╝k├╝met Meydan─▒ÔÇÖnda ise b├╝y├╝k de─či┼čiklikler yap─▒lmaktad─▒r. Gazi Pa┼ča Caddesi 32 metre geni┼čletilmekte ve parke d├Â┼čenmektedir. Kaidenin dikildi─či bu g├╝nlerde ise resmi a├ž─▒l─▒┼č─▒n ilk ├Ânce Nisan 1931ÔÇÖde daha sonra 23 Temmuz 1931ÔÇÖde yap─▒laca─č─▒ duyurulmaktad─▒r. Ancak heykel yap─▒m─▒ ancak 1931 y─▒l─▒n─▒n Eyl├╝l ay─▒n─▒n ortalar─▒nda bitirilecektir.

14 Eyl├╝l 1931 tarihli Vakit gazetesinde heykelin Nijat BeyÔÇÖin ┼×i┼čliÔÇÖdeki b├╝y├╝k at├Âlyesinde yap─▒ld─▒─č─▒ ve Azapkap─▒ÔÇÖda ├çe┼čme meydan─▒nda Efl├ótun ├ž─▒kmaz─▒nda kurdu─ču d├Âk├╝mhanede d├Âk├╝ld├╝─č├╝ bildirilmektedir. Gazetede Nijat Sirel heykelin yap─▒m a┼čamalar─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťBu memleket d├óhilinde b├Âyle heykel d├Âk├╝lmeyece─čini iddia edenlere kar┼č─▒ bunun m├╝mk├╝n oldu─čunu ispat etmek i├žin g├Ârd├╝─č├╝n├╝z heykel d├Âk├╝mhanesini bizzat tesis ettim. Tesad├╝f etti─čim m├╝┼čk├╝l├ót saymakla bitmez. Evvel├ó mali m├╝┼čk├╝l├ót ki bu muazzam abideyi ecnebilerin yapt─▒klar─▒ fiyat─▒n n─▒sf─▒na ikmal ediyorum. Bunda kaidenin masraf─▒ da d├óhildir. Burada yerle┼čmi┼č olan M. Albert ismindeki mimar ustama yan─▒na T├╝rk ├žocuklar─▒ ald─▒m ve gece g├╝nd├╝z yaln─▒z ba┼č─▒na ├žal─▒┼čarak d├Âk├╝m├╝ ikmal ettim. Hem de hepsini 12 par├ža olarak d├Âkt├╝m ki en b├╝y├╝k bir d├Âk├╝m demektir. Yaln─▒z heykel 5 metredir. Kaide ile beraber 10 metreyi buluyor. Yar─▒ndan itibaren ├ž├Âz├╝lerek BursaÔÇÖya nakledilecektir.ÔÇŁ

Gazi Heykeli 14 Eyl├╝l 1931 tarihinden itibaren ─░stanbulÔÇÖdan BursaÔÇÖya do─čru yola ├ž─▒kar. On iki par├ža olarak d├Âk├╝len heykel baz─▒ par├žalar─▒ i├žten c─▒vatalarla birle┼čtirilerek Bursa’ya be┼č par├ža olarak nakledilmi┼čtir. 22 Eyl├╝lÔÇÖde MudanyaÔÇÖdan BursaÔÇÖya ula┼čan heykelin par├žalar─▒ on be┼č g├╝n i├žinde vin├ž tertibat─▒ kurularak kaidenin ├╝zerine yerle┼čtirilmeye ba┼član─▒r. Heykelt─▒ra┼č Nijat Sirel de BursaÔÇÖdad─▒r ve heykelin yerle┼čtirilmesine bizzat nezaret eder. Resmi a├ž─▒l─▒┼č─▒n ise 29 Ekim 1931 tarihinde CumhuriyetÔÇÖin sekizinci y─▒ld├Ân├╝m├╝ kutlama t├Ârenleri s─▒ras─▒nda yap─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒l─▒r.

Gazi Heykeli A├ž─▒l─▒┼č T├Âreni

29 Ekim 1931 g├╝n├╝ H├╝k├╝met Meydan─▒ÔÇÖn─▒ h─▒nca h─▒n├ž dolduran Bursal─▒lar b├╝y├╝k bir co┼čku i├žerisindedir. O g├╝n hem Cumhuriyet Bayram─▒ kutlanacak hem de Gazi HeykeliÔÇÖnin a├ž─▒l─▒┼č─▒ ger├žekle┼čecektir. Saat dokuzda 11. F─▒rka Kumandan─▒ Cemil Cahit Pa┼ča (Toydemir), Vali Fatin Bey (G├╝vendiren) ile y├Âneticiler ve subaylar, h├╝k├╝met erkan─▒, kurum m├╝d├╝rleri Gazi HeykeliÔÇÖnin ├Ân├╝nde yerlerini al─▒rlar. Vali Fatin Bey heykelin ├╝zerindeki beyaz ├Ârt├╝y├╝ kald─▒racak ipi ├žekerken m─▒z─▒ka da ─░stiklal Mar┼č─▒ÔÇÖn─▒ ├žalmaktad─▒r. Heykeli g├Âren Bursal─▒lar─▒n alk─▒┼č sesi b├╝y├╝k bir u─čultu halinde y├╝kselir. Orada bulunan heykelt─▒ra┼č Nijat Sirel sevgi seliyle tebrikleri kabul eder. Resmi a├ž─▒l─▒┼čtan sonra heykelin kaidesine okullar, kurum ve kurulu┼člar ├želenklerini koyarlar. Nijat Sirel, Cumhuriyet ve H├ókimiyet-i Milliye Bursa temsilcisi Musa Ata┼čÔÇÖa d├╝┼č├╝ncelerini ┼č├Âyle a├ž─▒klar: ÔÇťBu eseri sevin├žle meydana getirdim. ├ç├╝nk├╝ muhterem Bursal─▒lar milli sanata yer vermi┼čler, T├╝rkiyeÔÇÖde bir T├╝rkÔÇÖe heykel d├Âkmek f─▒rsat─▒n─▒ ilk defa olarak vermi┼člerdir.ÔÇŁ

Heykelin a├ž─▒lmas─▒ndan sonra Belediye Ba┼čkan─▒ Muhittin Bey (Din├žsoy) s─▒k s─▒k alk─▒┼člarla kesilen konu┼čmas─▒nda Bursal─▒lara ┼č├Âyle seslenir: ÔÇťD├óhinin heykelini a├žt─▒─č─▒m─▒z bu anda bu mill├« abidenin ulviyet (Y├╝celik) ve azameti kar┼č─▒s─▒nda ruhlar─▒m─▒z ┼č├╝kran ve itminan (huzur, g├╝ven) ile birle┼čiyor, co┼čuyor. Ba┼čkumandan ├╝niformas─▒yla T├╝rk OrdusuÔÇÖnun layemut ┼čehamet (├ľl├╝ms├╝z kahramanl─▒k) ve kudretini temsil eden GaziÔÇÖmizin BursaÔÇÖm─▒z─▒ ┼čereflendiren heykelini g├Â─č├╝slerimiz fahir (├Âv├╝n├žl├╝) ve gurur dolarak seyrediyoruz… A├ž─▒lma merasimini nihayetsiz sevin├žler i├žerisinde yapt─▒─č─▒m─▒z bu abidenin bir T├╝rk heykelt─▒ra┼č─▒ taraf─▒ndan, T├╝rk amelesi kullanarak v├╝cuda getirilmi┼č olmas─▒ ayr─▒ca m├╝stesna bir k─▒ymet ve hususiyeti haizdir.ÔÇŁ

Muhittin BeyÔÇÖden sonra k├╝rs├╝ye ├ž─▒kan Cumhuriyet Halk F─▒rkas─▒ ─░l Ba┼čkan─▒ Hul├╗si Bey (K├Âymen) ise Gazi HeykeliÔÇÖni Bursal─▒lara g├Âstererek ┼č├Âyle seslenir: ÔÇťG├╝zel BursaÔÇÖn─▒n ba─čr─▒nda y├╝kselen bu eser millet kalbinde ya┼čayan Gazinin bir misali m├╝┼čahhas─▒d─▒r (somut ├Ârne─čidir). Zaman belki bu abidenin rengini soldurur, ├žehresini de─či┼čtirir ve fakat sana olan merbutiyet (ba─čl─▒l─▒k) ve a┼čk─▒m─▒z─▒ hi├žbir hadise tagayy├╝r (de─či┼čim) ve tevdil (d├Ân├╝┼č├╝m) edemezÔÇŽ

─░nsan zek├ós─▒n─▒n eri┼čemedi─či y├╝ksek ┼čahsiyetinde b├╝y├╝k milletimi h├╝rmetle selamlar─▒m. Her ┼čey senindir, senin eserindir. Her ┼čey senin rehakar (kurtar─▒c─▒) elinle, fikrinle meydana gelmi┼čtir.┬á Var olsun Cumhuriyet.ÔÇŁ

Bursal─▒lar taraf─▒ndan co┼čkuyla alk─▒┼članan Hul├╗si Beyin heyecanl─▒ konu┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan Cumhuriyet Halk F─▒rkas─▒ k├ótibi Saim Bey (Alt─▒ok) de bir konu┼čma yapar.

Ekim 1931 tarihli Gaziyolu gazetesinde H. Cemal Bey a├ž─▒l─▒┼čla ilgili izlenimlerini ┼ču ┼čekilde aktar─▒r: ÔÇťBu nutuklar verilirken etraf─▒mdakilerin efk├ór ve hissiyat─▒na ┼č├Âyle terc├╝man olabilirim. Mebus Doktor Nazifi ┼×erif Bey (Nabel) heyecan─▒ndan kendini unutmu┼č, y├╝z├╝ sararm─▒┼čt─▒. B├╝y├╝k Gazinin Heykeline ruhunu, b├╝t├╝n benli─čini kapt─▒rm─▒┼č bir halde bak─▒yordu.

Bursa halk─▒n─▒n ruhiyat─▒ ├╝zerinde ve bu muhterem heykelin buraya vaz’─▒ hususunda en m├╝essir bir ┼čahsiyet olan Vali Fatin Bey de s├╝rur (sevin├ž) ve iftihara (├Âv├╝nce) gark olmu┼č (bo─čulmu┼č) bir halde idi.

Doktorlar─▒m─▒z, mesleklerine mahsus vekar (a─č─▒rba┼čl─▒l─▒k) ve ciddiyeti ├žehrelerine sindirmi┼č muhterem h├ókimler, g├╝zide avukatlar ve memurlar, daima tebcile ┼čayan (y├╝celtilen) bir Halk k├╝tlesi, m├╝nevver Gen├žlik Gazinin heykeli ├Ân├╝nde bir muhabbet, h├╝rmet halkas─▒ ├ževirmi┼člerdi.

Resmige├žit ba┼člad─▒. Askeri Lise m─▒z─▒kas─▒ mevkiine geldi. Mal├╗l Gaziler ge├žiyordu. Bu ge├ži┼č herkesin ├╝zerinde derin bir tesir b─▒rakt─▒. ├ľnde her iki kolunu harpte kaybetmi┼č Faik Bey (Y─▒lmazipek) ge├žiyordu. Bu muhterem kafilei hamiyet i├žince Balkan harbinde K─▒rklareliÔÇÖnde iki baca─č─▒n─▒ top mermisine kapt─▒rm─▒┼č Hasan Efendi, K├╝t├╝lamarede iki g├╝z├╝nden mahrum kalm─▒┼č S├╝leyman Efendi gibi dilaveran─▒ (yi─čit) millet vard─▒. Mal├╗l Gazilerden sonra Askeri Lise talebesi temiz elbiseleriyle, sil├óhlarile ┼čeref ve ┼čanla dolu istikballerine do─čru yol ald─▒lar. Ondan sonra Askeri muz─▒ka ahz─▒ mevki etti. G├╝ne┼čin, r├╝zg├ór─▒n alt─▒nda ├žehreleri yanm─▒┼č, d├╝nyan─▒n en cesur, en fedak├ór ve kanaatk├ór insanlar─▒ ge├žiyordu. Bunlar T├╝rk ordusunun ┼čerefmedar zabitler askerleri idi. Bu ge├žit resminde askerimizin hamiyet ve ciddiyetle daima nurlara garkolan sevimli simas─▒n─▒ doya, doya tema┼ča ettik.

Mektepler, sevimli evl├ótlar─▒m─▒z birer birer ge├žtiler, her birisi ayr─▒ ayr─▒ mukaddes duygular─▒m─▒z─▒ ate┼čledi. Gece daha co┼čkun tezah├╝ratla Cumhuriyet bayram─▒ ve B├╝y├╝k Gazinin heykelleri takdis olundu.ÔÇŁ

Hakimiyet-i Milliye gazetesi ise 04 Kas─▒m1931 tarihli say─▒s─▒nda Atat├╝rk HeykeliÔÇÖnden ┼č├Âyle bahseder: ÔÇťAbide halk f─▒rkas─▒n─▒n tam kar┼č─▒s─▒nda ve ┼čimale m├╝teveccih olarak kurulmu┼č oldu─čundan o istikametten bakanlar abidenin arkas─▒nda Uluda─čÔÇÖ─▒n ye┼čil yama├žlar─▒ndan m├╝rekkep muhte┼čem bir fon m├╝┼čahede ediyorlar.ÔÇŁ

G├╝n├╝m├╝zde Ahmet Vefik Pa┼ča TiyatrosuÔÇÖndan heykele bakt─▒─č─▒m─▒zda o manzara eski muhte┼čem g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ kaybetse de Bursal─▒lar i├žin Atat├╝rk Heykeli ve Cumhuriyet Alan─▒ vazge├žilmezli─čini korumaktaÔÇŽ

HeykelÔÇÖin teknik ├Âzellikleri

An─▒t, k├Â┼čeleri k─▒r─▒k dikd├Ârtgen prizma mermer ve kesme ta┼č kaide ├╝zerinde, bronzdan yap─▒lm─▒┼č at ve s─▒rt─▒nda mare┼čal giysili Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ├Ânderi Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča’y─▒ simgelemektedir.

Omuzunda pelerini ile ba┼č─▒ Do─čuya ├ževrilmi┼č, sa─č eli yere paralel g├Â─č├╝s hizas─▒nda Bat─▒y─▒ i┼čaret eder pozda betimlenen bu an─▒t─▒n cephesi Kuzeye bakmaktad─▒r. At sakin, d├Ârt aya─č─▒ ├╝zerinde dururken d├╝md├╝z kar┼č─▒ya bakmaktad─▒r.

Heykelin kaidesinin ├╝st taraf─▒nda ├žepe├ževre defne dal─▒ motifi vard─▒r. Kaidenin do─čuya bakan sa─č y├╝z├╝nde “11 Eyl├╝l 1922 / BursaÔÇÖn─▒n kurtulu┼ču”, bat─▒ya bakan sol y├╝z├╝nde “29 B. Te┼črin 1923 / Cumhuriyetin kurulu┼ču” yazmaktad─▒r. Kuzeye bakan ├Ân y├╝z├╝nde ise, yukar─▒dan a┼ča─č─▒ya ┼ču sat─▒rlar bulunur:

“BU AZ─░Z HEYKEL─░N ├ľN├ťNDE DURAN T├ťRK H├ťRMETLE E─×─░L O M─░LLET─░N─░ KURTARAN CUMHUR─░YET─░ KURAN ALEME YEN─░ B─░R TAR─░H YARATAN GAZ─░ MUSTAFA KEMAL D─░R”

Mimar ayl─▒k Mecmuas─▒ Ocak 1932 tarihli say─▒s─▒nda ÔÇŽ.

Heykelt─▒ra┼č Nijat heykelin kaidesiyle beraber bir maketini yapm─▒┼č ve mevkie g├Âre de pl├óstik kompozisyonu tayin etmi┼čtir. Heykelin cephesinin kuzeye gelmesi ├Ân├╝ndeki geni┼č caddenin ve genel olarak meydan─▒n vaziyetinden kaynaklan─▒r. Bunun i├žin abidenin cephesi m├╝mk├╝n oldu─čunca do─čuya do─čru y├Âneltilmi┼čtir. B├Âylece Gazi do─čuya bakan ve eliyle de bat─▒y─▒ i┼čaret eden bir vaziyette kompoze edilmi┼čtir. Pelerin ile beraber da─č─▒n─▒k olmaktan kurtulmu┼č bir harekete sahip olmu┼čtur. At durmakta ve kafas─▒ ileriye bakmaktad─▒r. Bunun da sebebi heykele cepheden bak─▒ld─▒─č─▒ vakit insan kafas─▒ndan iki bu├žuk defa b├╝y├╝k olan at kafas─▒ ├Ânemini kaybetmekte ve Gazi tamamen g├Âr├╝lmektedir.

Heykel ayr─▒nt─▒ ve girinti ve ├ž─▒k─▒nt─▒lardan uzakt─▒r. Genel hatlar─▒ serbest ve gayet temiz olarak g├Âze ├žarpar. Ve GaziÔÇÖnin y├╝z├╝ yak─▒n ve uzaktan ve her taraftan tamam olarak g├Âz├╝k├╝r.

Abidenin heykel k─▒sm─▒ be┼č metre y├╝ksekli─činde ve be┼č bu├žuk metre geni┼čli─čindedir. Kaide gayet sade olarak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunun da sebebi fazla ta┼č i┼čleme ayr─▒nt─▒s─▒yla heykelin pl├óstik manzaras─▒n─▒ bozmamak i├žindir.

Kaidenin eni heykelin en geni┼č yerinden daha geni┼čtir. Bu on metre y├╝ksekli─čindeki abidenin g├Âze ho┼č g├Âz├╝kmesini sa─čl─▒yor.

Kaidenin in┼ča edildi─či yer bir e─čimlidir fakat bah├že vil├óyete verilen bir pl├ón ┼čeklinde tanzim edildi─či vakit abide b├╝t├╝n heybetiyle meydana ├ž─▒kacakt─▒r.

Ta┼č in┼čaat─▒ tamamen som mermerdendir. Temel radye temel ├╝zerindedir.

Heykel ┼×i┼čliÔÇÖde 25 metre uzunlu─čunda, 10 metre geni┼čli─činde ve 7 metre y├╝ksekli─činde bir at├Âlyede gece g├╝nd├╝z ├žal─▒┼č─▒larak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 12 ton Ey├╝p ├žamuru kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Modelaj─▒ kolayla┼čt─▒racak kendi ekseni etraf─▒nda d├Ânen ve bunun ├╝zerinde, ├žamuru tutacak birtak─▒m d├╝zenekler sanat├ž─▒ taraf─▒ndan haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

Heykelin modelaj─▒ yedi ay, al├ž─▒ya d├Âk├╝lmesi bir bu├žuk ay zarf─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Bronz d├Âk├╝m├╝ i├žin yine bu at├Âlye de sanat├ž─▒ taraf─▒ndan kurulan bir d├Âk├╝mhanede kum par├ža kal─▒p tekni─či ile ger├žekle┼čtirilmi┼čtir.

D├Âk├╝m├╝ burada yapmak i├žin Nijat Bey ├Âzel bir at├Âlye tesis etmek mecburiyetinde kalm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ ─░stanbulÔÇÖda b├Âyle b├╝y├╝k heykelleri d├Âkmek i├žin bir d├Âk├╝mhane mevcut de─čildir. Bunun i├žin de be┼č tonluk bir vin├ž ve iki y├╝k bo┼čaltma sistemi, s├╝rekli d├Ânen f─▒r─▒n ve b├╝y├╝k d├Âk├╝m sand─▒klar─▒ burada yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kullan─▒lan kum tamamen Bak─▒rk├Ây kumudur. Yaln─▒z granit potalar 14 adet 100, 300, 400 kiloluk olmak ├╝zere k─▒smen FransaÔÇÖdan ve k─▒smen de AlmanyaÔÇÖdan getirilmi┼čtir.

Heykel 12 b├╝y├╝k par├ža olarak ├žok b├╝y├╝k zorlukla fakat o oranda b├╝y├╝k ba┼čar─▒yla 8 ayda bizzat Nijat Bey taraf─▒ndan tamamlanm─▒┼čt─▒r. Bu par├žalar birbirine i├žinden c─▒vatalar ile ba─članm─▒┼čt─▒r. En b├╝y├╝k bir par├ža i├žin 800 kilo bronz eritilmi┼čtir. Heykelin a─č─▒rl─▒─č─▒ 4000 kilodur.

Madenin ala┼č─▒m─▒ y├╝zde % 91 bak─▒r, % 7 kalay, % 1 kur┼čun ve % 1 ├žinkodan ibarettir.

Nijat Sirel (1897-1959)

Cumhuriyet ├Âncesinde Heykel alan─▒nda yeti┼čmi┼č ├Ânemli isimlerden Nijat Sirel, 1897 y─▒l─▒nda Amasya’da do─čar. Babas─▒ Doktor ─░brahim ┼×azi Bey, annesi Yennevveva Han─▒mÔÇÖd─▒r. ─░stanbul SultanisiÔÇÖnde g├Ârd├╝─č├╝ e─čitimin ard─▒ndan, Sanayi-i NefiseÔÇÖde ├Â─črenim g├Ârmeden kendi imk├ónlar─▒yla 1915ÔÇÖte AlmanyaÔÇÖya heykel ├Â─črenimi i├žin gider. M├╝nih G├╝zel Sanatlar AkademisiÔÇÖnde Prof. Hermann Kahn’─▒n at├Âlyesinde ├žal─▒┼č─▒r. M├╝nih G├╝zel Sanatlar Akademisi’ni bitirince yurda d├Ân├╝p, 1922’de ─░zmir Lisesi’nde Resim ├Â─čretmeni olarak ├žal─▒┼čmaya ba┼člar. Vefa ve Gaziosmanpa┼ča okullar─▒nda da ├Â─čretmenlik yapan Nijat Sirel, ilk renklerini ve ├žizgi deneyimlerini eni┼čtesi Avni LifijÔÇÖden ├Â─črenmi┼čtir. 1927 y─▒l─▒nda G├╝zel Sanatlar Akademisi heykel ├Â─čretmenli─čine atan─▒r ve Beilling’in yan─▒nda dersler verir. 1932ÔÇÖde okul m├╝d├╝r├╝ Burhan Toprak ile ters d├╝┼čmesi nedeniyle okuldan ayr─▒l─▒r. 1937 y─▒l─▒nda da okula tekrar d├Âner. Sirel, akademide Mahir TomrukÔÇÖun ├Â─črencisi olur.

22 Kas─▒m 1952’de Akademi m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne getirilen Nijat Sirel, 17 Haziran 1959 tarihinde T├╝rkiye’de ilk bronz heykel d├Âk├╝m├╝n├╝ yaparak ├╝lkemizde ilk bronz heykel d├Âk├╝m├╝n├╝ yapan sanat├ž─▒ unvan─▒n─▒ al─▒r. Ama ne yaz─▒k ki an─▒t heykelcili─či yabanc─▒ sanat├ž─▒lardan devralan ilk T├╝rk heykelt─▒ra┼člar─▒m─▒zdan olan Nijat Sirel, bir g├╝n sonra 18 Haziran 1959 tarihinde ani bir kalp krizi sonucu ─░stanbul’da ya┼čam─▒n─▒ yitirir.

Ba┼čl─▒ca eserleri: Mithat Pa┼ča B├╝st├╝, Abd├╝lhak Hamit R├╝┼čt├╝, Ahmet Ha┼čim Mask─▒, Avni Lifij B├╝st├╝, Bursa Atat├╝rk Heykeli, Bolu Atat├╝rk Heykeli, ─░zmit Atat├╝rk Heykeli, ├çanakkale Atat├╝rk Heykeli, Malatya Atat├╝rk Heykeli ve ─░n├Ân├╝ Heykeli.

(┼×ehrengiz, Ekim 2013)

2,350 total views, 1 views today

Deniz DALKILINÇ

Deniz DALKILINÇ

21 Mart 1973 tarihinde Samanda─čÔÇÖda (Hatay) do─čdu. ─░lk ve orta├Â─črenimini Kayseri ve MersinÔÇÖde tamamlad─▒. Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi S─▒n─▒f ├ľ─čretmenli─či b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. A─čr─▒ ve BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapt─▒. H├ólen Bursa Turgay Ciner ─░lk├Â─čretim Okulunda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Mart 2013 tarihinde 11. Bursa Kitap Fuar─▒ÔÇÖnda ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ sergisini G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgilÔÇÖle birlikte a├žt─▒. 2013ÔÇÖte ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ (G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgil ile), 2017ÔÇÖde ÔÇťBursa Sa─čl─▒k TarihiÔÇŁ (Ceyhun ─░rgil, ├çetin Tor ve Can Ba┼čaran ile) ve 2018ÔÇÖde Merinos Fabrikas─▒ 80 Ya┼č─▒nda (Nezaket ├ľzdemir Bircan ile) adl─▒ kitaplar─▒ yay─▒nland─▒. ÔÇť┼×ehrengizÔÇŁ, ÔÇťBursaÔÇÖda Ya┼čamÔÇŁ ve ÔÇťBursaÔÇÖda ZamanÔÇŁ dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. E-Posta: deniz_hunkar@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒