Y. Kenan YET─░┼×EN
Y. Kenan  YET─░┼×EN
Efsanevi Miras: Bursa K─▒l─▒├ž-Kalkan Halk Oyunu
  • 28 Mart 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Kentlerin simgeleri vard─▒r. Bu simgeler genellikle simge olsun diye yap─▒lmaz, zamanla o kentte yerini ├Âyle bir al─▒r ki, bir yap─▒ ise, yerini de─či┼čtirmek, bir oyun ise ne fig├╝rlerini ne de m├╝zi─čini de─či┼čtirmek, bir lezzet ise sunumunu de─či┼čtirmek hi├žbir y├Âneticinin akl─▒na gelmez, gelse de kabul g├Ârmez. Y─▒llar ge├žtik├že o kent i├žin ├Âzel anlamlar y├╝klenerek, g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesi ile marka de─čeri y├╝kselmeye devam eder.

Bursa ile ├Âzde┼čle┼čen K─▒l─▒├ž-Kalkan Halk Oyununda, m├╝cadele, disiplin, ahenk, bar─▒┼č ve e─člencenin belirli bir d├╝zen i├žerisinde bulunmas─▒, m├╝zi─če hi├ž gereksinim duyulmamas─▒, g├Âsteri yap─▒lan 5 K─▒tadaki 120 den fazla ├╝lkede oyunun g├Ârd├╝─č├╝ ilgi, sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒ ve pop├╝laritesini artt─▒rmaktad─▒r.

Bu halk oyunu, 8 ana ve ara ba─člant─▒ oyunlar─▒n─▒n birbirini izlemesi ile olu┼čur. Bu ana oyunlar─▒n, sayg─▒, selamlama, k─▒l─▒├ž bileme, k─▒l─▒├ž de─či┼čtirme, ├žarp─▒┼čma ve bar─▒┼č gibi temsil ettikleri anlamlar vard─▒r.

Halk oyunlar─▒ sosyal bir konu oldu─čundan, sahibi, ba┼člang─▒├ž tarihi net olmamaktad─▒r. ├çe┼čitli sebeplerle yaz─▒lan vesikalarda, seyahatnamelerde ya da hat─▒ratlarda yer almalar─▒yla, hangi toplumlarda, hangi y├Ârelerde ne t├╝r oyunlar─▒n ve e─člencelerin halklar taraf─▒ndan nas─▒l icra edildikleri bilgilerine eri┼čilebiliyor.

Konumuz olan K─▒l─▒├ž- Kalkan Halk Oyununa bu a├ž─▒dan bakt─▒─č─▒m─▒zda, bu oyun benzerinin, Bursa y├Âresinde 2400 y─▒ld─▒r oynand─▒─č─▒n─▒, k─▒yafetlerin ve aksesuarlar─▒n, y├Ârelere, toplumlar─▒n adetlerine g├Âre de─či┼čimler g├Âsterdi─či g├Âr├╝lmektedir. ┼×├Âyle ki,

  • K─▒l─▒├žlar─▒n, d─▒┼ča k─▒vr─▒k, d─▒┼č y├╝zlerinin keskin ve u├žlar─▒n─▒n sivri olmas─▒, kalkanlar─▒n, yuvarlak ve d─▒┼ča bombeli olmalar─▒, Asya k├╝lt├╝r├╝n├╝n izlerini ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.
  • Anadolu, AsyaÔÇÖdan g├Â├žen kabilelerin ge├ži┼č g├╝zergahlar─▒nda k├Âpr├╝ konumunda olmu┼čtur. G├Â├žerler, yerle┼čik d├╝zene ge├žtiklerinde,┬á o y├Âredekiler ile evlenmeler sonucu, e─člence k├╝lt├╝r├╝n├╝n de payla┼č─▒ld─▒─č─▒ ├žok bilinen bir sosyolojik vakaÔÇÖd─▒r.

Bu Halk Oyununun neden bu b├Âlgede geli┼čti─či incelendi─činde, benzer oyunlar─▒n oynand─▒─č─▒ b├Âlgelerin ├žarp─▒c─▒ ortak ├Âzelliklerinin var oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. ┼×├Âyle ki;

  • Bu y├Ârelerde b─▒├žak├ž─▒l─▒─č─▒n geli┼čmi┼č oldu─ču,
  • Bu y├Âre yak─▒nlar─▒nda demir maden yataklar─▒n─▒n oldu─ču,
  • Kestane, me┼če gibi y├╝ksek s─▒cakl─▒k veren bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n oldu─ču,
  • Mermer benzeri kalsiyum zengini malzemenin varl─▒─č─▒, g├Âze ├žarpar.

Tabiatta demir oksit olarak bulunan demir madeni, Kestane a─čac─▒ k├Âm├╝r├╝n├╝n s─▒cakl─▒─č─▒ ile eriyebilmektedir. Mermer par├žalar─▒ ile daha temiz ve saf demir elde edilmektedir. Yukar─▒da s├Âz edilen ├Âzelliklerin, Kafkaslarda, Bursa ve Afyon y├Ârelerinde bulundu─ču g├Âr├╝l├╝r. Halk Oyunlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda da bu y├Ârelerde, kama, k─▒l─▒├ž, b─▒├žak, kalkan gibi sava┼č ya da d├Âv├╝┼č aletleri ile oyunlar oynand─▒─č─▒ dikkati ├žekmektedir.

Bursa K─▒l─▒├ž ÔÇô Kalkan Halk Oyununun tarihsel ser├╝venini inceledi─čimizde de, y├Âre halk─▒ aras─▒nda, Osmanl─▒lar─▒n BursaÔÇÖy─▒ ku┼čatt─▒klar─▒nda bu oyunlar ile kale halk─▒na tedirginlik verdikleri, tabut i├žerisinde k─▒l─▒├ž ve kalkanlar─▒ sokarak kenti ald─▒klar─▒ gibi ├že┼čitli efsaneler anlat─▒lmaktad─▒r. Oysa bunlar─▒ do─črulayan tarihsel vesikalara eri┼čilememi┼čtir. Fakat, Osmanl─▒ Ordular─▒ sava┼ča giderken, mutlaka H├╝davendigar Sanca─č─▒ndan (Kamil Kepecio─člu- Bursa K├╝t├╝─č├╝) k─▒l─▒├ž ustalar─▒n─▒n al─▒nd─▒─č─▒ kesin olarak bilinmektedir.

Yukar─▒da da s├Âz edildi─či gibi, tarihi belge niteli─či ta┼č─▒yacak ilk belge, M.├ľ. 400 y─▒llar─▒nda Yunan Kral─▒ÔÇÖn─▒n karde┼čini cezaland─▒rmak i├žin AnadoluÔÇÖya g├Ânderdi─či paral─▒ askerlerden olu┼čturdu─ču ordunun raport├Âr├╝ olarak g├Ârevlendirdi─či XenophonÔÇÖun notlar─▒nda (Onbinlerin d├Ân├╝┼č├╝), d├Ân├╝┼člerinde b├Âlgemize yak─▒n bir yerde kendileri i├žin yap─▒lan bir e─člencede Bithinial─▒ÔÇÖlar─▒n, k─▒l─▒├ž ve kalkanlar ile oyunlar yapt─▒klar─▒n─▒ seyircilerin bunlar─▒ alk─▒┼člad─▒klar─▒ndan s├Âz edilmektedir. Bir di─čer belge de M.├ľ. 3. Y├╝zy─▒lda, Apollnius Rhadius taraf─▒ndan kaleme al─▒nan Argonatica adl─▒ eserde, Argonatlar─▒n, efsanele┼čen┬á Alt─▒n Postu aramak i├žin BithiniaÔÇÖya geldiklerinde K─▒l─▒├ž ve Kalkan ile oynanan bir oyunla kar┼č─▒land─▒klar─▒ndan s├Âz edilir.

Osmanl─▒, devlet d├╝zenine ge├žti─činde, halk─▒n k├╝lt├╝r├╝ne sahip ├ž─▒kmaya, devlet g├╝c├╝n├╝ yerel halka ve kom┼čular─▒na hissettirmeye, t├Ârenlere ilgi g├Âstermeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. O d├Ânemlerin sava┼č sekt├Âr├╝ i├žin gereken k─▒l─▒├ž, kalkan, kama, b─▒├žak gibi aletlerin ├╝retimleri de kentimizde geli┼čmi┼čtir. Bu tip sava┼č ve d├Âv├╝┼č aletleri ile oynanan oyunlar, gerek halk, gerek y├Ânetim taraf─▒ndan destek g├Ârmesi ile g├╝n├╝m├╝ze kadar geli┼čerek gelmi┼čtir. Devlet ba┼čkentinin ┼čehrimiz olmas─▒, ├╝retim ve e─člence k├╝lt├╝r├╝n├╝n geli┼čmesinde etkisi b├╝y├╝k olmu┼čtur. Evliya ├çelebiÔÇÖnin seyahatnamesinde ise, sarayda ┼čim┼čir sopa ve kuma┼č kapl─▒ kalkanlar ile oynanan oyun yaz─▒l─▒d─▒r. 18. ve 19. y├╝zy─▒llarda bu halk oyunu, f─▒ta, a├ž─▒l─▒┼č, d├╝─č├╝n, ni┼čan, askere u─čurlama ve kar┼č─▒lama e─člencelerinde oynanmaktayd─▒.

Cumhuriyet d├Ânemi yaz─▒l─▒ bas─▒n─▒nda yer alan en eski K─▒l─▒├ž ÔÇô Kalkan Halk Oyuncusu, Fidyek─▒z─▒k K├Ây├╝ÔÇÖnden 1846 do─čumlu Onba┼č─▒ HalilÔÇÖdir. Askerlik g├Ârevi i├žin Osmanl─▒ Ordusuna kat─▒ld─▒─č─▒nda, komutan─▒n─▒n sivilde ne i┼č yapard─▒n sorusuna ÔÇť├çift├žilik yapar,┬á iyi k─▒l─▒├ž ÔÇô kalkan oynard─▒mÔÇŁ cevab─▒n─▒ verdi─čini, komutan─▒n─▒n oyunu g├Ârmek istemesi ├╝zerine oyunu icra etti─čini, ard─▒ndan Onba┼č─▒ yap─▒l─▒p, padi┼čah─▒n koruma timine dahil oldu─čunu belirtir. Daha sonraki y─▒llarda ya┼čayan oyuncular─▒n baz─▒lar─▒, 1890 do─čumlu Dervi┼č Mehmet Tutal, 1906 do─čumlu┬á Mustafa Tahtak─▒ran olup ileriki y─▒llarda toplam say─▒lar─▒ 25-30 bin oldu─ču tahmin edilmektedir.

Osmanl─▒n─▒n son d├Ânemlerinde, kaybedilen sava┼člar ve topraklar nedeniyle gen├ž nesil azal─▒rken, oyun k├╝lt├╝r├╝ de yok olmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Cumhuriyet d├Âneminde, bu halk oyunu, Halk Evleri kurumlar─▒nca tekrar canland─▒r─▒lm─▒┼č, unutulmaktan kurtar─▒lm─▒┼č, uluslararas─▒ folklor format─▒na getirilip, t├╝m d├╝nyada hayranl─▒kla izlenen ve hemen kat─▒ld─▒─č─▒ t├╝m yar─▒┼čmalarda ┼čampiyonluklar kazanan bir folklor oyunu haline gelmi┼čtir.

Bursa K─▒l─▒├ž – Kalkan Halk Oyunu, 1950’li y─▒llarda liselerde ve ─░lkokullarda ├Â─čretilmeye ba┼članm─▒┼č, bu oyunu (1960) ilkokulda ├Â─črenen ve hala oynamaktan da gurur duymaktay─▒m. Son y─▒llarda gitmi┼č oldu─čumuz yurt i├ži ve d─▒┼č─▒ndaki yerlerde g├Ârd├╝klerimizi kentimizde yay─▒nlanmakta olan gazete ve dergilerde payla┼čmaktay─▒m.

[1] Kimya M├╝hendisi, Masters K─▒l─▒├ž ÔÇô Kalkan Folklor Derne─či Y├Ân. Kur. B┼čk. Yrd

1,747 Toplam, 3 okuma bug├╝n

Y. Kenan YET─░┼×EN

Y. Kenan YET─░┼×EN

1952 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda do─čdu. Demirta┼č ─░lkokulu, ├çelebi Mehmet Orta Okulu ve Bursa Erkek Lisesini bitirdi. Ard─▒ndan ODT├ť'den kimya m├╝hendisi olarak mezun oldu. Kamu ve ├Âzel sekt├Ârde i┼čletme m├╝hendisli─činin ard─▒ndan kendi tekstil firmas─▒n─▒ kurmu┼čtur. ├çal─▒┼čmalar─▒ mesleki ve sosyal dergilerde yay─▒nlanmaktad─▒r. ─░pek hakk─▒nda tohumdan giysiye uzanan ├╝retim s├╝recindeki teknik bilgilerin, tecr├╝belerin ve k├╝lt├╝rel de─čerlerin gelecek nesillere bir kaynak olu┼čturmas─▒ amac─▒ ile ÔÇť─░PEK, Dut Yapra─č─▒ndan Kaftana ve ÔÇť─░PEK├ç─░L─░K ┼×EHR─░ BURSAÔÇŁ kitaplar─▒n─▒ yay─▒mlam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Bursa kentinin folklorik simgesi olan Bursa K─▒l─▒├ž Kalkan Halk Oyununun Tarih├žesi ile ilgili ara┼čt─▒rma ile ÔÇťBURSA KILI├ç-KALKAN HALK OYUNU ve USTALARIN ON YILIÔÇŁ isimli kitaplar─▒ mevcuttur. Evli ve bir ├žocuk babas─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

13 Kas─▒m 2019, Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet i├žin yorumlar kapal─▒
Karake├žililer

Karake├žililer

11 Kas─▒m 2019, Karake├žililer i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

4 Kas─▒m 2019, ├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altay Teorisinin Gizemleri

Altay Teorisinin Gizemleri

3 Kas─▒m 2019, Altay Teorisinin Gizemleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar