Fikret ALKAN
Fikret  ALKAN
Hareket ┼×efli─činin G├Âz├╝nden BursaÔÇÖda ┼×ehiri├ži Ula┼č─▒m
  • 06 Mart 2022 Pazar
  • +
  • -
  • Fikret ALKAN /

Toplam: 569 , Bug├╝n: 1 Okuma

1839ÔÇÖda y├╝r├╝rl├╝─če giren Tanzimat Ferman─▒ ile Osmanl─▒ Devleti yap─▒s─▒n─▒, Bat─▒l─▒ tarzda modernize etmi┼čtir. Bu do─črultuda yeni yap─▒lanma her ┼čehirde uygulanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. 19. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda h├╝k├╝met, hastane, belediye ve banka binalar─▒ in┼ča edilmi┼č, demiryolu yap─▒lm─▒┼čt─▒r[1].

28 Aral─▒k 1857 tarihinde ├ž─▒kar─▒lan nizamname ile ─░stanbulÔÇÖda belediye kurulmu┼č, 1867 y─▒l─▒nda ise ├ž─▒kan belediye yasas─▒ ile i├žinde BursaÔÇÖn─▒n da bulundu─ču ├╝├ž belediye olu┼čturulmu┼čtur. 1987 y─▒l─▒ndan beri Bursa, B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi stat├╝s├╝nde hizmet vermektedir[2].

K─▒zakl─▒ Araba, Heykel ├Ân├╝, 1940,─░hsan Celal Antel Objektifi Bursa Kent M├╝zesi Ar┼čivi

Beled├« hizmetlere ┼čehir i├ži ula┼č─▒m─▒n d├óhil edilmesi ise, Belediye MeclisiÔÇÖnce al─▒nan 02.04.1945 tarihli ve 317 say─▒l─▒ kararla kurulan otob├╝s i┼čletmesi taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilmi┼čtir[3]. ─░┼čletmenin kurulu┼čunda b├╝nyesinde 9 ara├ž ve 51 personel bulunmaktad─▒r.

Y─▒llar i├žinde BursaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝mesine y├Ânelik ara├ž filosu, yol a─č─▒, yolcu kapasiteleri hep b├╝y├╝d├╝, de─či┼čim g├Âsterdi. Yolcu hizmetleri ve konforu 1950 ve sonras─▒ndaki her on y─▒lda olumlu y├Ânde iyile┼čtirildi. Bu devinimin ald─▒─č─▒ mesafeyi bir de, Bursa Otob├╝s ─░┼čletmesi ve BursaÔÇÖda yolcu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatan Emin AlkanÔÇÖdan dinleyelim:

ÔÇť1921 Evre┼če do─čumluyum.1940 y─▒l─▒nda, k├Ây├╝m├╝zdeki arazileri ordu sat─▒n al─▒nca ailece BursaÔÇÖya g├Â├ž ettik. O zamanlar BursaÔÇÖda atl─▒ arabalar vard─▒. Ula┼č─▒m b├Âyleydi. Tek atl─▒ arabaya bri├žka[4], ├žift atl─▒ya fayton denirdi. BursaÔÇÖda ┼čehir i├ži ula┼č─▒m yeterli olmad─▒─č─▒ndan, BursaÔÇÖy─▒ g├Ârmek isteyenler, genellikle TophaneÔÇÖden ┼čehri izlemeyi tercih ederlerdi, ├ž├╝nk├╝ vas─▒ta yoktu.

1945 y─▒l─▒nda Belediye Otob├╝s ─░┼čletmesi kurulmu┼čtu. A─čustos 1948ÔÇÖde BelediyeÔÇÖye i┼č m├╝racaat─▒ yapt─▒m. Bilet├ži olarak i┼če al─▒nd─▒m. ┼×apkal─▒ ├╝niforma ┼čartt─▒. O zamanlar otob├╝slere iki kap─▒dan da binilirdi. Bilet, otob├╝s├╝n i├žinden al─▒n─▒rd─▒. Otob├╝s├╝n i├žinde bilet satanlara da bilet├ži denirdi. Bilet├ži, kolunda ah┼čap bir kutu bilet keserdi, toplad─▒─č─▒ bilet paralar─▒n─▒ da boynundaki ├žantaya atard─▒. ─░┼čimiz, g├╝n boyunca otob├╝ste bilet satmakt─▒. 8 ay kadar bilet├ži olarak ├žal─▒┼čt─▒m, sonra kontrol├Âr oldum. Kontrol├Âr de, bilet almayan, bilet├židen ka├žan yolcu varsa diye, otob├╝ste yolcular─▒n biletlerine bakmakt─▒. Bundan bir sene kadar sonra da hareket ┼čefi oldum. 18 A─čustos 1975ÔÇÖe kadar, 27 sene Belediye Otob├╝s ─░┼čletmesiÔÇÖnde ├žal─▒┼čt─▒m, bu g├Ârevden emekli oldum. BelediyeÔÇÖye girdi─čimde Belediye Ba┼čkan─▒m─▒z Fahri Bat─▒ca idi, ─░smet Tavga├ž zaman─▒nda ise emekli oldum.

Bug├╝nl├╝ K├╝lt├╝rparkÔÇÖ─▒ yapan Re┼čat OyalÔÇÖa kadar Belediye Ba┼čkanlar─▒na ait makam arac─▒ yoktu. Otob├╝se turnikeden ge├žilerek girilirdi. Belediye Ba┼čkanlar─▒ da herkes gibi s─▒raya girer, otob├╝se binerdi. Re┼čat Bey zaman─▒nda Amerikal─▒lar─▒n Karam├╝rselÔÇÖde bir yerleri vard─▒, orada arabalar─▒ sat─▒┼ča ├ž─▒karm─▒┼člar; kendisine station vagon bir araba al─▒nd─▒. O zamanlar nitelikli adam pek bulunmad─▒─č─▒ndan, Garaj ┼×efli─čiÔÇÖni de bana verdiler; araba sat─▒n al─▒n─▒nca garajda bak─▒mdan ge├žirdik. Sonras─▒nda gelen Ba┼čkanlar─▒m─▒z makam arac─▒ kullanmaya ba┼člad─▒lar. Bug├╝n g├Âr├╝yorum, en g├╝zel, Mercedes marka ara├žlar makam ara├žlar─▒d─▒r. Ben buna hayret eder oldum, ├ž├╝nk├╝ bizim zaman─▒m─▒zda yokluk vard─▒. B├Âyle ┼čeyleri edinmek kolay de─čildi. T├╝rkiye kalk─▒nma ile bug├╝nlere gelmi┼čtir. Ge├žmi┼čteki zamanlar─▒ g├Âremeyenlere normal gelebilir, ancak ├╝lkemiz kademe kademe h─▒zl─▒ bir ilerleme s├╝reci ge├žirmi┼čtir.

Ben Bursa BelediyesiÔÇÖne ba┼člad─▒─č─▒mda 3 tane hat vard─▒: Ye┼čil-├çekirge, Ye┼čil-Muradiye-├çekirge, Cumhuriyet Alan─▒-Acemler. Bilet 20 kuru┼čtu. 10 kuru┼čtu talebe. O zaman Halis Bey isminde bir bey vard─▒, Belediye Meclis ├ťyesi. Bir dilek├že vererek, talebenin 5 kuru┼č olmas─▒n─▒ sa─člad─▒.

─░nan─▒n, ─░┼čletmemiz k├ór amac─▒ g├╝tmedi─činden, genelde mali olarak zarar ediyordu. Zarar k─▒sm─▒, Belediye b├╝t├žesinden tamamlan─▒rd─▒. Ancak, as─▒l maksat hizmet vermek oldu─čundan gayret edilir, hizmet kesilmezdi.

Emin Alkan, 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llar, Demirta┼čpa┼ča Camii ├Ân├╝nde, Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu Ar┼čivi

Bu durum, 1960ÔÇÖlara kadar b├Âyle devam etti. ─░nk─▒l├óptan sonra bir pa┼ča, Belediye Ba┼čkan─▒ oldu. O da geldi, Otob├╝s ─░┼čletme M├╝d├╝r├╝ olarak asker k├Âkenli birini se├žti. Asker, bu i┼čten pek anlamay─▒nca durum daha da geriye gitti. Zaten o d├Ânemde bir ekonomik yokluk ├žekiliyordu. Araba krank mili k─▒rar, tamiri i├žin yedek par├ža yok, yatak yok, piston yok, segman yokÔÇŽ Bir s─▒k─▒nt─▒n─▒n i├žindeyiz. Var olan imk├ónlarla idare edilmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒. Dolmu┼č da yok! Hep m├╝cadele ettik.

1960ÔÇÖlarda Kemal Beng├╝ zaman─▒nda, bir Alman m├╝hendis getirttiler garaja. Biz tabi ilkokula kadar okuyabildik. Adam geldi, bizim sistemi de─či┼čtirdi. ─░lk yapt─▒─č─▒ hesap, Ye┼čilÔÇÖe kadar giden hatta ara├ž lasti─činin ka├ž kez d├Ând├╝─č├╝n├╝ hesaplamakt─▒. Bakt─▒k, m├╝hendis bey y─▒pranma ve bak─▒m zamanlar─▒n─▒ ilmi yollarla hesapl─▒yor.

Emin Alkan, 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llar, Alkan Ailesi Alb├╝m├╝

1958ÔÇÖden 1961ÔÇÖe kadar da Garaj Amirli─čiÔÇÖni de birlikte y├╝r├╝tt├╝m.┬á 1962ÔÇÖye geldi─čimizde ise Garaj Amirli─čiÔÇÖni Cemal Tural─▒ÔÇÖ ya teslim edip as─▒l g├Ârevim olan Hareket ┼×efli─čiÔÇÖne devam ettim. Hareket ┼×efli─či ┼čimdiki Orhan Park─▒ÔÇÖn─▒n oldu─ču, Tarihi Belediye Binas─▒ÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. (Bug├╝nk├╝ alt Atat├╝rk Alt Ge├židiÔÇÖnin bulundu─ču┬á yer)

1975 y─▒l─▒nda ─░┼čletmeden ayr─▒l─▒rken, 120 k├╝sur ara├ž, 18 hat olmu┼čtu. Yani 18 mahalleye otob├╝s gidiyordu. Ki, Ertu─črulgazi gibi mahalleler yeni kurulmu┼čtu. Enver Kuray Ertu─črulgazi Mahallesi i├žin ├žok gayret etti.

G├Ârevden ayr─▒lmadan ├Ânce, Demirta┼čpa┼ča MahallesiÔÇÖnde otururduk, beni mahalleye muhtar ┼če├žtiler. 1,5 y─▒l iki g├Ârevi birlikte y├╝r├╝tt├╝m; ama her ikisi birlikte olmad─▒. O zaman ─░smet BeyÔÇÖe dilek├žemi vererek emekli oldum.ÔÇŁ

Niyazi Ayg├╝n, 1970ÔÇÖler, Heykel Otob├╝s Hareket ┼×efli─či ├ľn├╝, Ayg├╝n Aile Alb├╝m├╝

Belediye Otob├╝s ─░┼čletmesi eski personellerinden Niyazi Ayg├╝nÔÇÖe kulak verelim ┼čimdi de:

ÔÇť1930 G├╝rsu do─čumluyum. 20 Eyl├╝l 1955 tarihinde Otob├╝s ─░┼čletmesiÔÇÖnde bilet├ži olarak i┼če girdim. A┼ča─č─▒ yukar─▒ 4,5 sene bilet├žilik yapt─▒m. Bilet├žiler o zamanlar araba i├žinde gezerek, kutuyla bilet veriyordu. Bir g├Ârevimiz de yolcular─▒ iti┼č-kak─▒┼č kavga olmadan s─▒raya sokmakt─▒. Ondan sonra hareket memuru oldum. Sonralar─▒ zaten bilet├žilik kalkt─▒, kutu koydular; herkes kutuya bilet atar oldu. ┼×imdi kart bas─▒yoruz ya, ayn─▒ ┼čey.

BursaÔÇÖda EmirsultanÔÇÖdan araba kalkard─▒; ├çekirgeÔÇÖye kadar giderdi. Cumhuriyet Alan─▒ÔÇÖndan kalkard─▒; H├╝rriyetÔÇÖe kadar giderdi. Davutkad─▒ÔÇÖdan kalkard─▒, ─░tfaiyeÔÇÖye kadar giderdi. Yine Cumhuriyet Meydan─▒ÔÇÖndan kalkar, MollaarapÔÇÖa ├ž─▒kard─▒. Bu arabalar hep kar┼č─▒l─▒kl─▒ gidi┼č-d├Ân├╝┼č gezerdi. Saat ba┼č─▒ ve bu├žuklardaÔÇŽ Belediyelerin il├želere kadar giden arac─▒ yoktu.

Diomond marka arabalar vard─▒, ilk i┼če girdi─čimde, Heykel ile Emirsultan aras─▒nda. B├╝sing marka da vard─▒. Alman mal─▒. Boyutlar─▒na g├Âre ├╝├ž ├že┼čidi vard─▒. 41-42-43 numaral─▒ hatlarda. O y─▒llarda 50 kadar araba vard─▒ garajda. Her hatta iki┼čer tane. Perkins arabalar vard─▒, onlar ─░ngiliz. AcemlerÔÇÖe kadar giderdi. Sonradan BulgaristanÔÇÖdan g├Â├žmenler gelince H├╝rriyet Mahallesi kuruldu;1960ÔÇÖlarda, oraya da hat ekledik, iki araba da oraya verildi. 1970ÔÇÖlere do─čru MercedesÔÇÖler al─▒nd─▒.

Dolmu┼č da yoktu. Bu kadar bol araba da. Herkes belediye otob├╝s├╝ne. Ye┼čil-├çekirge hatt─▒ arabalar─▒ Ye┼čil Hamam─▒ÔÇÖn─▒n oradaki meydandan d├Ânerdi.

Tek dire─če tabela as─▒lmaktan ibaret olan otob├╝s duraklar─▒ vard─▒. ┼×imdiki gibi kapal─▒, oturakl─▒, modern durak yoktu.

3 yerde Hareket Memurlu─čuÔÇÖmuz vard─▒: Ye┼čilÔÇÖde, ├çekirgeÔÇÖde HeykelÔÇÖde. Sonra sonra H├╝rriyetÔÇÖe de Hareket Memurlu─ču yapt─▒lar.100 ki┼či kadar personel vard─▒k. 1980ÔÇÖde emekli oldum.ÔÇŁ

Niyazi Ayg├╝n, 1970ÔÇÖler, Heykel Otob├╝s Hareket ┼×efli─či ├ľn├╝, Ayg├╝n Aile Alb├╝m├╝

Kaz─▒m Baykal, Bursa BelediyesiÔÇÖnin verilerine istinaden ÔÇťKatma B├╝t├želi Otob├╝s ─░┼čletmeleri M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇŁ n├╝n 1975 y─▒l─▒ otob├╝s filosunu 64 adet Mercedes marka otob├╝s, 105 kapal─▒, 202 a├ž─▒k toplam 307 durak ve Ye┼čilÔÇÖden Ba─člarba┼č─▒-Sanayi B├ÂlgesiÔÇÖne kadar uzanan 16 hat olarak kay─▒t alt─▒na alm─▒┼čt─▒r[5].

G├╝n├╝m├╝zde Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Ula┼č─▒m Dairesi Ba┼čkanl─▒─č─▒ ve Burula┼č taraf─▒ndan s├╝rd├╝r├╝len Bursa ┼čehir i├ži ula┼č─▒m hizmetleri; modern sistemli trenler, otomatik ┼čanz─▒manl─▒ otob├╝sler ile devam ediyor.

Ancak, eskinin tad─▒ da ├Âyk├╝s├╝ de bir ba┼čka g├╝zelÔÇŽ

  • Sanat Tarih├ži Fikret ALKAN

 

KAYNAKLAR

  • Emin ALKANÔÇÖa (merhum) ait anlat─▒mlar, 2011 y─▒l─▒nda Line TV ÔÇť┼×ehr-i RamazanÔÇŁ isimli TV program─▒nda ve 2012 y─▒l─▒nda TRT Haber Televizyonu ÔÇťYol Arkada┼č─▒mÔÇŁ program─▒nda verdi─či bilgilerden derlenmi┼čtir.
  • Niyazi AYG├ťNÔÇÖe ait anlat─▒mlar, 03.09.2019 tarihinde kendisi ile yap─▒lan s├Âzl├╝ g├Âr├╝┼čmeden derlenmi┼čtir. Te┼čekk├╝r ederiz.
  • BAYKAL, K., 2000 Y─▒ll─▒k BursaÔÇÖn─▒n Belediyesi, ├ľz Karde┼čler Matbaas─▒, 1976.
  • DOSTO─×LU N., ÔÇťModernle┼čme D├ÂnemiÔÇÖnde BursaÔÇÖdaki Kentsel Geli┼čmeÔÇŁ, Osmanl─▒ Modernle┼čmesi ve Bursa, Ed: Cafer ├çift├ži, Bursa: Osmangazi Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2009.
  • https://www.bursa.bel.tr (Er┼čim Tarihi: 31.08.2019)
  • https://kelimeler.net (Eri┼čim Tarihi: 31.08.2019)

 

 DİPNOTLAR

[1] Neslihan Dosto─člu, ÔÇťModernle┼čme D├ÂnemiÔÇÖnde BursaÔÇÖdaki Kentsel Geli┼čmeÔÇŁ, Osmanl─▒ Modernle┼čmesi ve Bursa, Ed: Cafer ├çift├ži, Bursa: Osmangazi Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2009, s. 14.

[2] https://www.bursa.bel.tr/tarihce/sayfa/10 (Er┼čim Tarihi: 31.08.2019)

[3] Kaz─▒m Baykal, 2000 Y─▒ll─▒k BursaÔÇÖn─▒n Belediyesi, ├ľz Karde┼čler Matbaas─▒, 1976, s.153.

[4] ├ťst├╝ kapal─▒, k─▒┼č─▒n k─▒zak olarak kullan─▒lan tek atl─▒, yayl─▒ hafif araba. Kelime Rus├žaÔÇÖdan gelmektedir. https://kelimeler.net/Br%C4%B1%C3%A7ka-kelimesinin-anlami-nedir (Eri┼čim Tarihi: 31.08.2019)

[5] Kaz─▒m Baykal, 2000 Y─▒ll─▒k BursaÔÇÖn─▒n Belediyesi, ├ľz Karde┼čler Matbaas─▒, 1976, s.153-154.

Fikret ALKAN

1981 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda do─čdu. Lisans ├Â─čretimini Adnan Menderes ├ťniversitesi Klasik Arkeoloji ve Sanat Tarihi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde 2005 y─▒l─▒nda; y├╝ksek lisans─▒n─▒ 2019 y─▒l─▒nda Uluda─č ├ťniversitesi Sanat Tarihi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde tamamlad─▒. 2012 y─▒l─▒ndan beri Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi M├╝zeler ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde arkeolog olarak ├žal─▒┼čmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Mesleki birikimleri ile bir├žok ulusal ve uluslararas─▒ sempozyumda bildirileri bulunan Alkan; yerel dergiler ve yerel bas─▒nda k├Â┼če yazarl─▒─č─▒ yaparak yaz─▒m hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Ayr─▒ca Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi M├╝zelerinde Ar-ge tak─▒m─▒ faaliyetleri, kalite birimi ve m├╝ze kurulum ├žal─▒┼čmalar─▒nda ve K├╝lt├╝r AkademisiÔÇÖnde ÔÇťArkeolojiÔÇŁ ile ÔÇť┼×ehir K├╝lt├╝r├╝ ve MimariÔÇŁ derslerinde e─čitmen olarak da g├Ârev yapmaktad─▒r. Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu, Bursa Kent Konseyi, Arkeologlar Derne─či, T├╝rk K├╝t├╝phaneciler Derne─či, G├Ân├╝ll├╝ Hareketi Derne─či gibi ├žok say─▒da sivil toplum kurulu┼čunda aktif g├Ârev almakta ve proje ├╝retmektedir. Ayn─▒ zamanda arkeolojihaber isimli internet sitesi ve sosyal medya hesaplar─▒n─▒n bilimsel dan─▒┼čmanl─▒─č─▒n─▒ yapmaktad─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Fikret Alkan
  • YEN─░
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 29 May─▒s 2022
Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Mesut YILMAZ, 27 May─▒s 2022
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022