Hasip ├ľZT├ťRK
Hasip  ├ľZT├ťRK
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu
  • 01 Aral─▒k 2019 Pazar
  • +
  • -

Y.Kenan Yeti┼čen’in ÔÇť┼×ehrengizÔÇŁ dergisindeki K─▒l─▒├ž Kalkan konulu yaz─▒s─▒ndan etkilendim. B├Âylesi k├╝lt├╝rel de─čerler merakl─▒ insanlar─▒n kaleminde ├Âl├╝ms├╝zle┼čir. Yeni nesiller neyin ne oldu─čunu ├Â─črenirler. Dirili┼č-Ertu─črul dizisinde, iki gencin evlenme rit├╝eli i├žinde, k─▒l─▒├žlar─▒n─▒ kalkanlar─▒na vurarak ritim yaratmalar─▒ ve ├žemberde d├Ânmeleri dikkatimi ├žekmi┼čti. ├çalg─▒-m├╝zik olmadan k─▒l─▒├ž ve kalkan─▒n vurulmas─▒ ile yarat─▒lan bir ahenk vard─▒. Alpler hem e─člendiler hem de evlenen Alpba┼č─▒ ile gelini e─člendirdiler. Alpler bu ritimle raks ettiler.

K─▒l─▒├ž Kalkan oyununda, oyuncular─▒n k─▒l─▒├žla kalkanlara vurarak ├╝rettikleri bir ritm vard─▒. Bu ahenkle hem oynarlar hem de sava┼č─▒rlar. K├Âro─člu bile dizelerinde ‘k─▒l─▒├ž ┼čak─▒rt─▒s─▒ndan, at ki┼čnemesindenÔÇŽ’ diyerek, sava┼č─▒n bir ahengi, m├╝zi─či oldu─čunu vurgular.

Kay─▒ Alplerinin k─▒l─▒├žlar─▒n─▒, kalkanlar─▒na vurarak, evlili─či kutlamalar─▒ ve raks etmeleri; Bursa’daki K─▒l─▒├ž ve Kalkan oyununu an─▒msatm─▒┼čt─▒r. K─▒l─▒├ž-Kalkan oyununda kullan─▒lan kalkanlar ve k─▒l─▒├žlar; Dirili┼č dizisindeki sava┼č├ž─▒lar─▒n kulland─▒klar─▒ k─▒l─▒├ž ve kalkandan farkl─▒yd─▒. Kay─▒lar sava┼č├ž─▒yd─▒, oyundakiler ise sanki folklorcu.

Say─▒n Yeti┼čen, K─▒l─▒├ž-Kalkan oyununun 8 ana ve ara rit├╝elinden s├Âz etmi┼čtir. Ana ve ara ba─člant─▒ oyunlar─▒yla birbirini izlediklerini belirtiyordu. Bunlar sayg─▒, selamlama, k─▒l─▒├ž bileme, k─▒l─▒├ž de─či┼čtirme, ├žarp─▒┼čma ve bar─▒┼č gibi sembollerle g├Âsteriyordu. K─▒l─▒├ž de─či┼čimin- de, oyunculardan birisi k─▒l─▒c─▒n─▒ atmayarak kar┼č─▒s─▒ndakini silahs─▒z b─▒rak─▒yordu. Sava┼č hiledir. ┬áHile sava┼č─▒n zorunlu bir par├žas─▒d─▒r. Rit├╝eller aras─▒nda bu ilke de yinelenmi┼čtir.

Bursa eskiden beri k─▒l─▒├ž-b─▒├žak ├╝retilen bir yerdir. Bir yerde bunlar─▒n ├╝retimi varsa, insanlar k─▒l─▒├žla sava┼č─▒yorlarsa; oyunlar─▒n─▒n olmas─▒ da do─čald─▒r. 2400 y─▒l ├Ânce, (M├ľ:400) Xenefhon-Onbinlerin D├Ân├╝┼č├╝ adl─▒ kaynakta, Bitinya yak─▒nlar─▒ndan ge├žerlerken, yerle┼čik halk─▒n k─▒l─▒├ž ve kalkan oyunlar─▒yla g├Âsteri yapt─▒klar─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. M├ľ 3. YyÔÇÖda Argonat-lar─▒n Bursa yak─▒nlar─▒ndan ge├ži┼či s─▒ras─▒nda da benzeri bir oyunla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ yaz─▒l─▒d─▒r.

Anla┼č─▒lan, Bursa’da eskiden beri yabanc─▒ g├╝├žlere k─▒l─▒├ž g├Âsterilerek g├Âzda─č─▒ verilmesi gelene─či varm─▒┼č. Mekke Araplar─▒n─▒n k─▒l─▒├žlar─▒yla oynad─▒klar─▒ bir oyuna filmlerde rastl─▒yoruz. Mekke Araplar─▒n─▒n, M├ľ 400 y─▒llar─▒nda, d─▒┼čar─▒dan gelerek ├ç├Âle s─▒─č─▒nd─▒klar─▒ yaz─▒l─▒r. Yani k─▒l─▒c─▒, Arap at─▒n─▒ birlikte ├ž├Âl├╝n d─▒┼č─▒ndan getirmi┼člerdir. Arabistan’da ne demir madeni var ne de i┼čletildi─či bilgisi. Bunlar ellerindeki k─▒l─▒├žlar─▒ ticaretle; ├žo─čunca da ┼×am taraf─▒ndan ticaretle edinirlerdi.

Erzurum’un bar oyunlar─▒ aras─▒nda bir Han├žer Bar─▒ vard─▒r. ─░ki gen├ž kar┼č─▒l─▒kl─▒ ge├žerler ve s─▒ra ile birbirlerine ├žok yak─▒ndan, ├ževik hareketlerle, ├žifte b─▒├žakla sald─▒r─▒r gibi keskenirler. ├ľte yandaki gen├ž g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan ve sak─▒nmadan yerini korur.

Denizli Yata─čan’da eskiden beri ad─▒na yata─čan denilen bir b─▒├žak-k─▒l─▒├ž ├╝retimi yap─▒l─▒rd─▒. Yata─čan il├žesi, ad─▒n─▒ bu yata─čan ├╝retiminden alm─▒┼čt─▒r. Burada halk─▒n oynad─▒─č─▒ bir ‘yata─čan oyunu’ var m─▒yd─▒, bilemiyorum. ┼×am en iyi k─▒l─▒├žlar─▒n ├╝retildi─či bir yerdi. Folklorik bir oyunlar─▒ var m─▒yd─▒ acep?┬á Ankara Seymenlerinin de k─▒l─▒├ž oyunu vard─▒r.

1918 y─▒l─▒ndan beri, Okullar Bayram─▒ ad─▒yla bir kutlama yap─▒ld─▒─č─▒, ar┼čiv resimlerinden anla┼č─▒l─▒yor. Bursa Ticaret Lisesi’nin (kurulu┼č 1942) kar┼č─▒lamas─▒ i├žinde de K─▒l─▒├ž-Kalkan oyunu vard─▒r. Cumhuriyet d├Âneminde de bu etkinliklerin s├╝rd├╝─č├╝ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Halkevi- nin bu etkinliklerin s├╝rmesinde ve folklorun geli┼čmesinde, yay─▒lmas─▒nda ├Ânemli yeri vard─▒.

Osmanl─▒’da Yeni├žerilerin k─▒l─▒├ž kullanma becerilerini art─▒rmak amac─▒yla, ├╝zeri p├Âsteki ile sar─▒l─▒, k─▒sa sopalar ve kalkanlarla oynanan bir sava┼č oyunu vard─▒r. Askerler, subaylar, ┼čehzadeler ve sultan; yaralanmadan bu yolla k─▒l─▒├ž-kalkan kullanma becerilerini geli┼čtirirlermi┼č.┬á Bu oyuna matrak denirmi┼č. Oyunun ustalar─▒na da matrak├ž─▒ derlermi┼č. Muhte┼čem Y├╝zy─▒l dizisinde oyunun ├Ârne─či vard─▒.

Mustafa Tahtak─▒ran

K─▒l─▒├ž Kalkan oyunu Bursa merkezli geli┼čmi┼čtir. Merhum Mustafa Tahtak─▒ran‘─▒n K─▒l─▒├ž Kalkan oyununa b├Ây├╝k eme─či ge├žmi┼čtir. Bursa Folkloruna K─▒l─▒├ž Kalkan oyununu kazand─▒ran ki┼čilerden biridir. Kendisinin de temel k─▒l─▒├ž-kalkan oyunu bilgilerini medresedeki hoca-lar─▒ndan ald─▒─č─▒ s├Âylenir…

Eskiden k─▒l─▒├ž-kalkan oyunu, askeri k─▒yafetler i├žinde oynan─▒rm─▒┼č. Folklora girince k─▒yafet ve kullan─▒lan ara├žlar de─či┼čime u─čram─▒┼čt─▒r. Folklor ‘zeybek’ k─▒yafeti’ ile oynan─▒r olmu┼č-tur.┬á Ba┼člar─▒na ke├že k├╝lah giymi┼čler. ├ťzerine kefiye-yazma ba─člam─▒┼člar. ├ťstte cepken, alt─▒na beyaz g├Âmlek giyilmi┼čtir. Bellerine ebem ku┼ča─č─▒-ku┼čak ba─člam─▒┼člar. Aras─▒na silahl─▒k ve i┼čli ya─čl─▒k sokulmu┼čtur. Bacaklarda diz ├╝st├╝ne inen potur, diz alt─▒na ├Ârme ├žorap giyilmi┼čtir. Ayaklara yemeni bi├žimli pabu├ž giyilmi┼čtir. Hepsi bir renk ve ├Ârnek k─▒yafettedir.

Halkevlerinde ba┼člayan ├žal─▒┼čmalar, zamanla e─čitim kurumlar─▒nca benimsenmi┼čtir. Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒, korkutucu ve tehlikeli buldu─ču i├žin halk oyunlar─▒ aras─▒na almam─▒┼čt─▒r. Okullarda ├Â─čretilmesine izin vermemi┼čtir. K─▒l─▒├ž Kalkan oyunu dernek ├žat─▒s─▒ alt─▒nda varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.

Kar┼č─▒lama t├Ârenlerinde, u├žaktan ya da gemiden inen turistlerin ├╝zerine sald─▒r─▒r gibi nara atarak k─▒l─▒├ž ┼čak─▒rdatan (!) ki┼čilerden; ├╝rkerek turistlerin ka├ž─▒┼čt─▒klar─▒ s─▒k s─▒k anlat─▒l─▒r!

1932 y─▒l─▒nda K─▒l─▒├ž Kalkan oyununun rit├╝elleri belirlenmi┼čtir. 1940 y─▒l─▒ndan itibaren Okullarda yayg─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r. Daha sonra uluslararas─▒ yar─▒┼čmalara kat─▒lan Bursa K─▒l─▒├ž Kalkan Ekibi, iki kez d├╝nya birincili─či kazanm─▒┼čt─▒r. Bursa’n─▒n sembollerinden birisi olmu┼čtur. Ayr─▒ca m├╝zik gerektirmeyen, k─▒l─▒├ž ve kalkanlar─▒n birbirine vurulmas─▒yla yarat─▒lan ritimle oynanan bir oyundur. Belki ba┼čka bir benzeri de yoktur. Az─▒ndan 700 y─▒ldan beri oynanagelen bir sava┼č oyunudur. 1326 y─▒l─▒nda Bursa ku┼čatmas─▒ s─▒ras─▒nda, kaleyi ku┼čatan Osmanl─▒ askerlerinin moralini y├╝kseltmek, sar─▒lm─▒┼č d├╝┼čman─▒n direncini k─▒rmak amac─▒yla zaman zaman k─▒l─▒├ž kalkan oynad─▒klar─▒ bilinir. Zamanla bir folklor unsuruna d├Ân├╝┼čm├╝┼č olarak K─▒l─▒├ž-Kalkan oyunu ya┼čamaktad─▒r.

K─▒l─▒├žlar ve kalkanlar madenidir. Ses ├ž─▒karacak ┼čekilde ├╝retilmi┼člerdir. Yaralamaya sebep olmayacak kadar k├╝ntt├╝r. Sekiz ila on ki┼čilik ya da daha kalabal─▒k ekiplerle oynan─▒rlar. ─░ki tak─▒ma b├Âl├╝nerek kar┼č─▒l─▒kl─▒ oynan─▒r.

K─▒l─▒├ž Kalkan oyununa hizmeti ge├žen merhum Mustafa Tahtak─▒ran’─▒ rahmetle anmak gerek. Yeni nesiller hizmeti ge├ženleri bilmeli ve an─▒msamal─▒lar. Yurdumun evlatlar─▒ hizmeti ge├ženlerin unutulmad─▒─č─▒n─▒ g├Ârs├╝nler ve hizmet vermekten ka├ž─▒nmas─▒nlar.

  • Hasip ├ľZT├ťRK

Saliyazilari.blogspot.com |┬á [email protected]

Foto Galeri–>

163 Toplam, 12 okuma bug├╝n

Hasip ├ľZT├ťRK

Hasip ├ľZT├ťRK

Mersin, 1943 do─čumlu. Emekli ├Â─čretmen, avukat ─░┼čletme Y├Ânetim uzman─▒, Ara┼čt─▒rmac─▒,yazar. "F─▒nd─▒kp─▒nar Bir Sevdad─▒r" ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda K├Âlemenlerden g├╝n├╝m├╝ze eri┼čen Pazaryeri, Pazarkent ge├žmi┼čli; Y├Âr├╝k ve T├╝rkmenlerin 1400 metre irtifal─▒ yayla─č─▒ F─▒nd─▒kp─▒nar merkezli ara┼čt─▒rmas─▒; Ke┼čli T├╝rkleri-Ohunke┼člik k├Ây├╝ merkezli Y├Âr├╝kler ara┼čt─▒rmas─▒ vard─▒r. Bursa Haber Gazetesi'nde 7 y─▒l kadar s├╝ren k├Â┼če yazarl─▒─č─▒ yapm─▒┼čt─▒r. ├ľncelikle T├╝rk tarihi,Y├Âr├╝k ve T├╝rkmenlerin tarihi konusuyla ilgilenir..Toroslar'da Ke┼čli Y├Âr├╝kleri ile yak─▒ndan ilgilidir. Saliyazilari.blogspot.com adl─▒ blo─ču vard─▒r. Eposta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar