Deniz DALKILINÇ
Deniz  DALKILINÇ
Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ilk u├žu┼čunu yapan tayyare: ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ
  • 23 Haziran 2018 Cumartesi
  • +
  • -

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ sonunda Osmanl─▒ Devleti 30 Ekim 1918’de Mondros Ate┼čkes Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒ imzalay─▒p sava┼č halinin sona ermesini kabul eder. Antla┼čmadan sonra ├╝lke par├ža par├ža i┼čgal edilmeye ba┼čland─▒─č─▒ gibi Ye┼čilk├Ây Hava Meydan─▒ da i┼čgal g├╝├žlerinin denetimi alt─▒na girer. T├╝rk havac─▒lar─▒ zorlu bir d├Ânem beklemektedir. 8 Kas─▒m 1919 tarihinde ─░ngiliz ve Frans─▒z hava birlikleri burada toplanm─▒┼č olan T├╝rk Tayyare B├Âl├╝klerinin u├žu┼člar─▒n─▒ engeller ve meydan─▒n derhal bo┼čalt─▒lmas─▒n─▒ ister. Frans─▒z hava birli─či i├žerisinde yer alan ve daha ├Ânce Osmanl─▒ havac─▒l─▒─č─▒n─▒n ─▒slah edilmesi kapsam─▒nda 1914 y─▒l─▒ May─▒s ay─▒nda ─░stanbulÔÇÖda g├Ârev alm─▒┼č olan De Mazeyra├ž De GoysÔÇÖun arac─▒l─▒─č─▒ ile Ye┼čilk├ÂyÔÇÖ├╝n bo┼čaltmas─▒ geciktirilmi┼čtir. Ancak bir s├╝re sonra ─░ngilizlerin bask─▒s─▒ artar ve k─▒┼č─▒n bast─▒rd─▒─č─▒ bir zamanda istasyon bo┼čalt─▒lmak zorunda kal─▒n─▒r.

T├╝rk havac─▒lar─▒ tayyare ve malzemelerini mavna ve kay─▒klarla kar┼č─▒ sahildeki Maltepe’ye g├Ât├╝r├╝rler. Ye┼čilk├Ây’de bulunan 61 tayyareden ancak 45’i ┼čimdiki Maltepe vapur iskelesinin hemen do─čusunda, ─░dealtepe civar─▒ndaki d├╝zl├╝k sahaya ve depolara yerle┼čtirilir.

Ta┼č─▒nma s─▒ras─▒nda malzeme ve tayyarelerin bir├žo─ču hasar g├Âr├╝r. Maltepe Tayyare ─░stasyonunda malzemeler birka├ž k├╝├ž├╝k binaya ├╝st ├╝ste y─▒─č─▒l─▒r. A├ž─▒k havada harap kalm─▒┼č, bak─▒m ve onar─▒m─▒ yeterince yap─▒lamam─▒┼č 31ÔÇÖi av, 3ÔÇÖ├╝ e─čitim ve 11ÔÇÖi ke┼čif olmak ├╝zere 45 tayyareyle hava birli─či yeniden aktif h├óle getirilmeye ├žal─▒┼č─▒lacakt─▒r. Ancak istasyonda u├žu┼č yapabilme imk├ón─▒ dahi yoktur.

BURSA ├ťZER─░NDEN ANADOLUÔÇÖYA

16 Mart 1920ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖun i┼čgali ve sonras─▒nda 23 Nisan 1920ÔÇÖde Ankara H├╝k├╝metinin kurulmas─▒ havac─▒lar ├╝zerindeki bask─▒n─▒n daha da artmas─▒na sebep olur. AnadoluÔÇÖya ge├žmeleri ka├ž─▒n─▒lmaz olmu┼čtur. Bir k─▒sm─▒ Bursa ├╝zerinden Eski┼čehir ve oradan da KonyaÔÇÖya ula┼čmay─▒ ba┼čar─▒r. Bir k─▒sm─▒ ise, ─░stanbul’dan Anadolu’ya ge├ži┼člerini, Maltepe meydan─▒ndaki tayyareleri ka├ž─▒rarak ger├žekle┼čtirmeyi planlar. B├Âylece ─░stanbul’dan ka├ž─▒p Mill├« M├╝cadele Kuvvetlerine kat─▒lacak, ayn─▒ zamanda da ilerde ├žok ihtiya├ž duyulacak tayyareleri de Anadolu’ya kazand─▒racaklard─▒r.

─░stasyonda bulunan 45 tayyarenin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ u├žabilecek duruma getirilir. Gizlilik i├žinde y├╝r├╝t├╝lmeye ├žal─▒┼č─▒lan ka├ž─▒┼č plan─▒ndan ─░ngilizlerin haberi yoktur. MaltepeÔÇÖdeki hangarlara do─čru d├╝r├╝st n├Âbet├ži bile koymam─▒┼člard─▒r. G├Ârevli birka├ž ki┼či de T├╝rkÔÇÖt├╝r ve zaten gece yap─▒lacak ka├ž─▒┼čtan haberleri vard─▒r. Ama bu k─▒sa meydandan tayyareleri u├žurmak zordur. Pist ├žok k─▒sa ve engellerle doludur.

Her ┼čeye ra─čmen 1920 y─▒l─▒n─▒n May─▒s sonlar─▒nda k─▒sa pistteki ├žukur ve t├╝msekleri onarmak i├žin yapt─▒klar─▒ plan─▒ uygulamaya koyulurlar.

Yedek Te─čmen Makinist┬á┼×akir Haz─▒m (Erg├Âkmen),┬ámeydan─▒n d├╝zeltilmesi i├žin tayyarecilerden olu┼čan bir futbol tak─▒m─▒ kurar. Tak─▒m─▒n formalar─▒n─▒ Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun annesi diker. Ve bir top bularak idmanlara ba┼člarlar.┬á Her vuru┼člar─▒nda top ya bir ├žukura ya da bir t├╝mse─če ├žarpar. Ku┼čkusuz ki b├Âyle ar─▒zal─▒ bir alanda top oynaman─▒n imk├ón─▒ yoktur! Tayyareciler t├╝msekleri d├╝zeltip ├žukurlar─▒ doldurarak tayyarelerin kalkaca─č─▒ alan─▒ haz─▒r hale getirirler.

Ka├ž─▒┼č plan─▒ ancak gece ┼čartlar─▒nda uygulanabilecektir. Faal olan tayyarelerden 1 adet iki ki┼čilik ve 3 adet tek ki┼čilik tayyare se├žilir. 6/7 Haziran 1920 gecesi haz─▒rl─▒klar tamamland─▒ktan sonra, gece saat 02.00 civar─▒nda tayyareler motorlar─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒p piste do─čru ruleye ba┼člarlar.

Tayyareci ─░smail Zeki, Fokker ile u├žu┼ča ge├žer fakat olduk├ža h─▒zl─▒ olan bu tayyarenin kalkmas─▒ i├žin k─▒sa meydan yeterli olmaz. ─░smail Zeki tayyareyi pistin d─▒┼č─▒nda zorla kald─▒r─▒lmak ister, fakat havada tutunamayarak civarda bulunan tombazlara ├žarparak par├žalan─▒r. Tayyareci ─░smail Zeki ufak tefek yaralarla kurtulmu┼čtur.

Havalanmak ├╝zere haz─▒rlanan di─čer tayyare ise motorunda meydana gelen bir yang─▒n sonucu kalk─▒┼č yapmay─▒ ba┼čaramaz.

Tayyareci Kaz─▒m, kendisinden ├Ânce kalkmaya ├žal─▒┼čan ama ba┼čar─▒l─▒ olamayan iki tayyareye ra─čmen her ne pahas─▒na olursa olsun ┼čans─▒n─▒ deneyecektir. Kulland─▒─č─▒ Albatros D-IIIÔÇÖle hi├žbir zorlukla kar┼č─▒la┼čmadan kalk─▒┼č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirir ve y├Ân├╝n├╝ BursaÔÇÖya ├ževirerek meydandan uzakla┼čmay─▒ ba┼čar─▒r. Tayyareci Kaz─▒m, Mill├« Kuvvetler’in halen kontrol├╝ alt─▒ndaki ─░znik civar─▒na geldi─činde mecburi ini┼če ge├žer.┬á Fakat telgraf tellerine tak─▒l─▒r ve ├Ânceden tayyare ini┼či i├žin haz─▒rlanmam─▒┼č alandaki bir hende─če girer. Tayyareci Kaz─▒mÔÇÖa bir ┼čey olmaz ama Maltepe istasyonundan milli m├╝cadeleye kazand─▒r─▒lmak istenen tayyare kullan─▒lamaz haldedir.

Maltepe ─░stasyonundan hareket eden son tayyareyi ise Vecihi H├╝rku┼č kullanmaktad─▒r. Ancak AEG ke┼čif tayyaresinin zaten dar olan ras─▒t b├Âl├╝m├╝ne ┼×akir Haz─▒mÔÇÖ─▒n e┼či ve sivil makinist E┼čref de binmek zorundad─▒r. ├ťstelik tayyarenin bo┼č yerlerine de ├╝├ž ki┼činin e┼čyalar─▒ yerle┼čtirilir. Kalk─▒┼č a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n ├žok ├╝zerinde olmas─▒na ra─čmen havalanan tayyarenin motoru ├žok ge├žmeden kesik homurtular ├ž─▒kararak yere ├žak─▒l─▒r. Ate┼č alan tayyareden ├ž─▒kan Vecihi H├╝rku┼č, bayg─▒n haldeki makinist E┼črefÔÇÖi yaral─▒ olarak d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar─▒r. ┼×akir Haz─▒mÔÇÖ─▒n e┼či M├╝zeyyen Han─▒m ise yara almadan kurtulur.

Gece tayyarelerle yap─▒lan bu ka├ž─▒┼č giri┼čimi ─░stanbul’da b├╝y├╝k olay yarat─▒r. Ba┼čbakan ve Savunma Bakan─▒ Damat Ferit Pa┼ča olay─▒ ayn─▒ g├╝n, bir raporla ─░stanbul’daki ─░ngiliz ─░┼čgal Kuvvetleri temsilcisine bildirir.

─░stanbul H├╝k├╝metinin yay─▒n organ─▒ olan Peyami Sabah gazetesinde havac─▒lar─▒ su├žlayan, ─░ttihat ve Terakki PartisiÔÇÖne ├╝ye olduklar─▒ ve bir an evvel tutuklanmalar─▒ gerekti─čini belirten yaz─▒lar yay─▒nlan─▒r. Bu yaz─▒lardan tedirgin olan havac─▒lar her an tutuklanabilecekleri endi┼česi i├žerisindedirler.

B├Âl├╝k Komutan─▒ Yzb. Faz─▒l gizli evraklar─▒ ve kasadaki paralar─▒ da alarak bir k─▒s─▒m astsubay ve erler ile birlikte Maltepe-Kartal y├Ân├╝nden ka├žarak Adapazar─▒’na ge├žer.

Vecihi H├╝rku┼č, ┼×akir Haz─▒m, Emin Nihat (S├Âzeri), Muhsin (Alpagot), Hayrettin, E┼čref, Rafet, Avni (Okar) ve ─░hya Beyler ise 15 Haziran 1920ÔÇÖde k─▒l─▒k de─či┼čtirerek, Selimiye k─▒┼člas─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan esirlerin aras─▒na kar─▒┼č─▒p Harem iskelesinden k├╝├ž├╝k bir istimbota binerler. ─░stimbotla MudanyaÔÇÖya oradan da BursaÔÇÖya ge├žerler. Burada tayyaresiyle ─░znikÔÇÖe inen Tayyareci Kaz─▒m ile bulu┼čurlar. BursaÔÇÖda yaralar─▒n─▒ tedavi ettiren ve birka├ž g├╝n dinlenen tayyareciler ald─▒klar─▒ emir ├╝zerine Eski┼čehir yolu ile Konya Tayyare ─░stasyonu’na ula┼č─▒rlar. Anadolu’ya ka├žabilen pilot, ras─▒t ve makinist havac─▒lar Konya’da toplanmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r.

Ba┼čbakan Damat Ferit Pa┼čaÔÇÖn─▒n ihbar─▒ ├╝zerine Maltepe meydan─▒ndaki tesislerimiz 17 Haziran 1920 tarihinde ─░ngiliz i┼čgal kuvvetlerince bombalan─▒r. Hangar─▒n i├žinde bulunan tayyarelerle te├žhizat ve malzeme tamamen par├žalan─▒r, hangar civar─▒nda bulunan di─čer tayyareler de bombalarla tahrip edilir.

Bunun ├╝zerine 28 Haziran 1920 tarihinde Damat Ferit Pa┼čan─▒n emri ile Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin son havac─▒l─▒k te┼čkilat─▒ la─č─▒v edilir ve Osmanl─▒ d├Ânemi havac─▒l─▒─č─▒ sona erer.

ÔÇťG├ťZEL BURSAÔÇŁ TAYYARES─░

8 Temmuz 1920. Yunanl─▒lar Bursa’ya girer. Bat─▒ CephesiÔÇÖnde ilerleyen Yunan kuvvetlerine kar┼č─▒, U┼čak ve Bursa b├Âlgesindeki T├╝rk kara birliklerini desteklemek i├žin U┼čak ve Eski┼čehirÔÇÖe tayyare m├╝frezeleri g├Ânderilmek istenmi┼č, nitelikli tayyare yoklu─čundan bu destek sa─članamam─▒┼čt─▒r. ─░stanbulÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya ge├žebilen az say─▒daki havac─▒, Konya Tayyare ─░stasyonuÔÇÖnda toplan─▒r, ancak Konya Tayyare ─░stasyonuÔÇÖndaki tayyareler u├žamayacak kadar k├Ât├╝ durumdad─▒r. Bir avu├ž tayyareci gecelerini g├╝nd├╝ze katarak tayyareleri tamire giri┼čirler. Ama yedek par├ža s─▒k─▒nt─▒s─▒ i┼člerini daha da zorla┼čt─▒r─▒r. D├Ânemin bez kapl─▒ tayyarelerinin d─▒┼č etkenlerden korunmas─▒n─▒ sa─člayan emaye yoktur. Patates, pa├ža, yumurta ak─▒ gibi jelatinli maddeler kaynat─▒larak yap─▒lan ala┼č─▒mla tayyarelerin bezleri gerdirilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Bu ala┼č─▒m ise i├žindeki eksik maddelerden dolay─▒ kanat bezlerinin ├ž├╝r├╝mesine sebep olur ve ya─čmurda bezler sark─▒p par├žalan─▒r. Benzin s─▒k─▒nt─▒s─▒ da cabas─▒d─▒r. Rusya ve ─░talyaÔÇÖdan ka├ž─▒r─▒larak at ve e┼čeks─▒rt─▒nda getirilen benzin o kadar azd─▒r ki tayyareler ancak ├žok ├Ânemli durumlarda havalan─▒rlar.

Konya Tayyare ─░stasyonuÔÇÖnda haz─▒rlanan tayyarelerden iki m├╝freze olu┼čturulur. Bu m├╝frezelerden birisi Temmuz 1920 sonlar─▒nda 3 av tayyaresini trenle U┼čakÔÇÖa ta┼č─▒yarak g├Âreve ba┼člar. Di─čer m├╝freze ise birka├ž av ve bir ke┼čif tayyaresi ile 22 A─čustos 1920ÔÇÖde Eski┼čehirÔÇÖde g├Âreve ba┼člar.

Y├╝zba┼č─▒ Faz─▒l komutas─▒nda faaliyetlere ba┼člayan U┼čakÔÇÖtaki “Kartal M├╝frezesi” Vecihi H├╝rku┼č, Halil (Ziver), Beh├žet ve Hayrettin Beylerden olu┼čmaktad─▒r. Y├╝zba┼č─▒ Faz─▒lÔÇÖ─▒n iste─čiyle tayyare g├Âvdesinin her iki yan─▒na pen├želerinde bomba ta┼č─▒yan birer kartal ├žizilir. Bu m├╝freze Hava Kuvvetleri’nde amblem kullanan ilk u├žu┼č birli─či olur. M├╝frezede; Albatros D-III, Aeg C-IV, Avro 504 ve Pfalz D-III tipi tayyareler bulunmaktad─▒r.

Vecihi H├╝rku┼č, KonyaÔÇÖda ├žal─▒┼č─▒r duruma getirdi─či Pfalz D-III tipi tayyareyi BursaÔÇÖn─▒n i┼čgalinden sonra ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ diye adland─▒r─▒r. 15 A─čustos 1920ÔÇÖde 23. T├╝men komutan─▒ Albay ─░zzettin Bey, Kartal M├╝frezesine Kula – Ala┼čehir y├Âresinin ke┼čfi emrini verir. Kurtulu┼č sava┼č─▒n─▒n bu ilk hava g├Ârevini Vecihi H├╝rku┼č ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ ile yapacakt─▒r. Saat 8ÔÇÖde havalanan ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ yar─▒m saat sonra KulaÔÇÖya var─▒r.┬á Buray─▒ tarad─▒ktan sonra Ala┼čehir Ovas─▒ÔÇÖna y├Ânelir. Haziran ay─▒ndan beri Yunan i┼čgali alt─▒ndaki Ala┼čehirÔÇÖdeki d├╝┼čman birliklerine ait k├╝├ž├╝k kuvvetleri not alan Vecihi H├╝rku┼č, istasyon civar─▒ndaki kalabal─▒─č─▒ fark eder. Bu kalabal─▒─č─▒ daha iyi g├Ârebilmek i├žin al├žal─▒r. ─░stasyona yeni gelen bir tabur trenden inmektedir. Vecihi H├╝rku┼č, ard─▒ ard─▒na iki bombay─▒ d├╝┼čman kuvvetleri ├╝zerine b─▒rak─▒r. Bu ani bask─▒n kar┼č─▒s─▒nda d├╝┼čman askerleri ┼ča┼čk─▒na d├Âner. Bu ┼ča┼čk─▒nl─▒ktan daha fazla yararlanmak isteyen Vecihi H├╝rku┼č 50 metreye kadar al├žalarak makineli t├╝fe─čini bo┼čaltmaya ba┼člar. Yere o kadar yak─▒nd─▒r ki korku i├žinde ka├žan d├╝┼čman askerlerini tek tek se├žebilmektedir. Makineli t├╝fe─čini bo┼čaltarak ├╝sse d├Ânen Vecihi H├╝rku┼č, ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ ile ger├žekle┼čtirdikleri ve ba┼čar─▒yla ge├žen bu ilk g├Ârevi arkada┼člar─▒na co┼čkuyla anlat─▒r.

20 A─čustos 1920’de ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ Simav b├Âlgesinin ke┼čfi i├žin tekrar havalan─▒r. Bu u├žu┼čta Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖa arkada┼č─▒ Halil BeyÔÇÖde kendi tayyaresiyle e┼člik edecektir. Simav b├Âlgesinde iki kol halinde yap─▒lan ke┼čifte d├╝┼čman birliklerine rastlamazlar. Yere inip raporlar─▒n─▒ verdikten sonra kumandanl─▒ktan gelen bir telgraf, d├╝┼čman tayyarelerinin Simav VadisiÔÇÖnde denetimimiz alt─▒ndaki bir alayl─▒k ├žad─▒rl─▒ ordug├óha iki bomba att─▒─č─▒ haberini bildirir. Bunun ├╝zerine saat 18.00ÔÇÖde Vecihi H├╝rku┼č tekrar havalan─▒r. Demirci’de bulunan d├╝┼čman birli─čini ve birli─čin yedek kuvvetlerini bombalar. Yere indi─činde arkada┼člar─▒ yeni gelen bir telgraf yaz─▒s─▒ndan heyecanla bahsederler: ÔÇťGe├ž vakit Demirci m─▒nt─▒kas─▒nda u├žan bir tayyaremiz, yere s├╝r├╝n├╝rcesine, d├╝┼čmana bomba ve makineli t├╝fek ate┼či ile h├╝cum ederek, bir├žok noktalarda toplananlar─▒ da─č─▒tm─▒┼č ve ayn─▒ zamanda k─▒talar─▒m─▒z ├╝zerinde b├╝y├╝k bir tesir b─▒rakm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ

21 A─čustos 1920 sabah─▒ ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ, bir ├Ânceki ak┼čam yap─▒lan harek├ót─▒n tekrar─▒ i├žin Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖla havalan─▒r. Bu kez kendilerine Y├╝zba┼č─▒ Faz─▒lÔÇÖda e┼člik edecektir. ─░ki tayyarenin etkisi ┼č├╝phesiz ki daha b├╝y├╝k olacakt─▒r. 45 dakika sonra hedeflerine ula┼čan tayyareciler yerde iki taraf─▒n k─▒yas─▒ya bir top├žu d├╝ellosu ile kar┼č─▒la┼č─▒rlar. Tayyarecilerimiz iki koldan Yunan top├žu mevzilerine bomba ve makineli t├╝fek at─▒┼č─▒nda bulunurlar. Bu h├╝cum sonras─▒nda da─č─▒lan d├╝┼čman birlikleri panik i├žerisinde ka├ž─▒┼č─▒rlar. Yukar─▒da iki tayyareci ne┼če i├žinde onlar─▒ seyretmektedir.

Vecihi H├╝rku┼č, k─▒sa bir s├╝re i├žinde, 13 sorti daha yaparak 20 saatlik muharebe u├žu┼čunu tamamlar. ─░stanbul’da bulunan yak─▒nlar─▒ ─░stanbul H├╝k├╝meti’nin rahat vermemesi nedeniyle Eski┼čehir’e ka├žmak zorunda kalm─▒┼člard─▒r. Bu haberle izinli olarak U┼čakÔÇÖtan Eski┼čehirÔÇÖe gider. U┼čakÔÇÖtan ayr─▒lmas─▒n─▒ takip eden g├╝nlerde Yunan ordusu ├žok b├╝y├╝k kuvvetlerle U┼čak ├╝zerine y├╝r├╝yerek 29 A─čustos 1920’de kenti i┼čgal eder. Bunun ├╝zerine Kartal M├╝frezesi de elindeki tayyareleri trenle AfyonÔÇÖa nakletmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

BURSA ├ťZER─░NDE KE┼×─░F U├çU┼×LARI

Eski┼čehirÔÇÖde bulunan Vecihi H├╝rku┼č, ─░ngiliz ve Frans─▒z tayyarelerinin att─▒─č─▒ padi┼čah ve ┼čeyh├╝lislam─▒n fetvalar─▒n─▒ g├Ârd├╝k├že i├ži s─▒zlar. Eski┼čehir b├Âl├╝─č├╝ne ait tayyareler hen├╝z haz─▒r de─čildir. Tayyaresi ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ ise AfyonÔÇÖdad─▒r. Oysa bu g├╝nlerde U┼čak harek├ót─▒ndan sonra Bursa cephesinde baz─▒ hareketler yap─▒lm─▒┼č ve bu m─▒nt─▒kadaki d├╝┼čman harek├ót─▒nda de─či┼čiklikler sezilmi┼čtir. ─░┼čte bu nedenle Bat─▒ Cephesi komutanl─▒─č─▒ Bursa ve civar─▒nda ke┼čif u├žu┼člar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ ve Bursa ├╝zerine bildiri da─č─▒t─▒lmas─▒n─▒ ister. Fakat b├Âl├╝k tayyare ve malzeme bak─▒m─▒ndan bu g├Ârevi yapacak durumda de─čildir. Bunun ├╝zerine Vecihi H├╝rku┼č, b├Âl├╝k kumandan─▒na m├╝racaat ederek izinli olmas─▒na ra─čmen bu g├Ârevi yapmak istedi─čini bildirir. Bat─▒ Cephesi Komutanl─▒─č─▒n─▒n 22 A─čustos 1920 tarihli emri ile 4 tayyarenin trenle Konya’dan Eski┼čehir’e sevk edilmesi bildirilir.

Tayyarelerin gelmesiyle birlikte 29 A─čustos 1920ÔÇÖde ├ťste─čmen Avni (Ar─▒k├Âk) ile Ras─▒t Te─čmen S─▒tk─▒ (Tanman) DFW C-V tipi silahl─▒ ke┼čif tayyaresi ile BursaÔÇÖya bildiri atmak ├╝zere havalan─▒r. Meydandan kalkt─▒ktan bir s├╝re sonra tayyarelerin g├Âvde ve kanat bezleri, iki g├╝n ├Ânce ya─čan ┼čiddetli ya─čmurlar─▒n etkisiyle a├ž─▒lmaya ve d├╝men k─▒s─▒mlar─▒ndaki bezlerden bir k─▒sm─▒ koparak havada u├žmaya ba┼člar. Bunun ├╝zerine meydana d├Ânerek mecburi ini┼če ge├žen tayyare 150-200 metre y├╝kseklikten dik bir a├ž─▒yla d├╝┼čerek par├žalan─▒r. B├╝y├╝k bir ┼čans eseri ├ťste─čmen Avni ve Ras─▒t Te─čmen S─▒tk─▒ yaral─▒ olarak kurtulurlar.

30 A─čustos 1920ÔÇÖde ─░neg├Âl – Bursa aras─▒nda ├ťmitalan k├Ây├╝ civar─▒ndaki d├╝┼čman kuvvetlerinin durum tespitinin yap─▒lmas─▒ ve havada haz─▒rlanacak ke┼čif raporunun, ─░neg├Âl’├╝n do─ču ucunda, ┼čehrin giri┼čindeki tek bina olan GazhaneÔÇÖnin bah├žesine atmak ├╝zere g├Ârevlendirilen ke┼čif tayyaresi Eski┼čehirÔÇÖden havalan─▒r. Boz├╝y├╝k ├╝zerindeyken, karb├╝rat├Âre giden benzin borusunun k─▒r─▒lmas─▒ndan dolay─▒ motoru duran tayyare s├╝z├╝lerek ─░n├Ân├╝ istasyonu civar─▒na mecburi ini┼č yapar.

Bir g├╝n sonra da di─čer bir av tayyaresi meydan civar─▒nda pilotaj hatas─▒ndan k─▒r─▒m ge├žirir. ├ť├ž g├╝n ├╝st ├╝ste meydana gelen bu kazalar ├╝zerine, Bat─▒ Cephesi Komutanl─▒─č─▒, kazalar─▒n tamir hatas─▒ndan meydana geldi─čine h├╝kmederek Konya Tayyare Meydan Komutan─▒ Y├╝zba┼č─▒ Ahmet Nuri’yi g├Ârevden alarak yerine Y├╝zba┼č─▒ ─░smail Hakk─▒’y─▒ tayin eder.

Albatros tayyaresiyle 30 A─čustos 1920ÔÇÖde havalanan Vecihi H├╝rku┼č, Boz├╝y├╝k VadisiÔÇÖni a┼čt─▒ktan sonra, Pazarc─▒k Yaylas─▒ÔÇÖn─▒n ├╝zerinden ─░neg├Âl Ovas─▒ÔÇÖna ula┼č─▒r. Oradan da Kestel taraf─▒ndaki cephe ve k─▒talar─▒ notlar─▒na alarak Yeni┼čehir ├╝zerinden d├Ân├╝┼če ge├žer. Ke┼čif u├žu┼čunu tamamlar ama yeni tayyaresinden pek memnun de─čildir: ÔÇťHususiyle alt─▒mdaki tayyaremin u├žu┼č vaziyetleri de bana zevk vermiyordu. Bu tayyareyi U┼čakta b─▒rakt─▒─č─▒m G├╝zel Bursa adl─▒ tayyaremle mukayese edersek, biri i├žin hep, di─čeri i├žin hi├ž kelimelerinin anlam─▒ ├╝zerinde durmak ihtiyac─▒n─▒ duyuyordum.ÔÇŁ Bu g├Ârevden sonra da Vecihi H├╝rku┼č Eski┼čehir B├Âl├╝─č├╝ne nakledilir.

ÔÇťG├ťZEL BURSAÔÇŁ ─░LE SON G├ľREV

├çerkez Ethem isyan─▒n─▒ f─▒rsat bilen Yunan ordusu, 6 Ocak 1921’de Bursa – Eski┼čehir ve U┼čak – Afyon b├Âlgelerinde ileri harekete ge├žer. Durumun ciddiyetini g├Âren Cephe Komutanl─▒─č─▒, Ethem’e kar┼č─▒ K├╝tahya’da iki alayl─▒ bir t├╝men ile bir s├╝vari grubu b─▒rakarak, geri kalan kuvvetleri s├╝ratle Bat─▒ Cephesine ├žeker ve ─░n├Ân├╝’de mevzilenir.

Ayn─▒ g├╝n Vecihi H├╝rku┼č, tekrar kavu┼čtu─ču tayyaresi ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁ ile havalanarak d├╝┼čman─▒n harek├ót sahas─▒n─▒ inceler. Kestel taraflar─▒nda dar fakat ilerilerde ─░neg├Âl, Yeni┼čehir, Bilecik hatlar─▒nda d├╝┼čman hatlar─▒n─▒n daha geni┼člemi┼č oldu─čunu g├Âr├╝r.

Birinci ─░n├Ân├╝ Muharebeleri (6-11 Ocak 1921) ad─▒yla an─▒lan harek├ót─▒n en ┼čiddetli g├╝n├╝ 10 Ocak 1921ÔÇÖdir. Yo─čun sis nedeniyle sabah ke┼čif u├žu┼ču yap─▒lamaz. ├ľ─čleden sonra ise┬á ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁs─▒yla havalanan Vecihi H├╝rku┼č, ─░neg├Âl, Pazarc─▒k, Boz├Ây├╝k civarlar─▒nda d├╝┼čman kuvvetlerinin mevzilerini bombalayarak ─░n├Ân├╝ s─▒rtlar─▒na ula┼č─▒r. ─░n├Ân├╝ b├Âlgesindeki Yunan siperlerini al├žak irtifadan makineli t├╝fek ate┼čine tutar. Yapt─▒─č─▒ ke┼čif ve bombard─▒mandan sonra notlar─▒n─▒ iletmek ├╝zere d├Ând├╝─č├╝ s─▒rada motor sesi kesilir. S├╝z├╝lerek yere inmeyi ba┼čaran Vecihi H├╝rku┼č, tayyaresinin bir├žok yerinde mermi izlerine rastlar. Bu arada m├╝thi┼č bir ate┼č alt─▒ndad─▒r. Etraf─▒nda ince v─▒z─▒lt─▒lar halinde mermiler u├žu┼čur. Mermilerin iki taraftan da geldi─čini g├Âr├╝nce sava┼čan iki kuvvetin aras─▒na indi─čini anlar. O s─▒rada bir ses i┼čitir: ÔÇŁTayyareci ├žabuk s─▒rta atla.ÔÇŁ Bu sese kulak vererek s─▒rt─▒ atlayarak ate┼č hatt─▒ndan uzakla┼č─▒r. Ama akl─▒ ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁdad─▒r. Tayyaresinin d├╝┼čman eline ge├žmesini istemez. Son g├Ârevini yapmak ├╝zere tekrar iki ate┼č aras─▒nda ko┼čarak tayyaresine ula┼č─▒r. Benzin kapa─č─▒n─▒ a├žar ve yakt─▒─č─▒ kibriti akan benzine atar. Hafif bir dalga halinde y├╝kselen alevler biraz sonra tayyareyi b├╝t├╝n├╝yle sarar. Tekrar iki ate┼č aras─▒nda cephe hatt─▒na do─čru ko┼čarak siperlere ula┼č─▒r. Son g├Ârevini yerine getiren Vecihi H├╝rku┼č, raporunu kumandanl─▒─ča iletmek ├╝zere oradan uzakla┼č─▒rken ÔÇťG├╝zel BursaÔÇŁdan y├╝kselen alev ve dumanlar hala devam etmektedir.

1,424 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Deniz DALKILINÇ

Deniz DALKILINÇ

21 Mart 1973 tarihinde Samanda─čÔÇÖda (Hatay) do─čdu. ─░lk ve orta├Â─črenimini Kayseri ve MersinÔÇÖde tamamlad─▒. Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi S─▒n─▒f ├ľ─čretmenli─či b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. A─čr─▒ ve BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapt─▒. H├ólen Bursa Turgay Ciner ─░lk├Â─čretim Okulunda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Mart 2013 tarihinde 11. Bursa Kitap Fuar─▒ÔÇÖnda ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ sergisini G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgilÔÇÖle birlikte a├žt─▒. 2013ÔÇÖte ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ (G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgil ile), 2017ÔÇÖde ÔÇťBursa Sa─čl─▒k TarihiÔÇŁ (Ceyhun ─░rgil, ├çetin Tor ve Can Ba┼čaran ile) ve 2018ÔÇÖde Merinos Fabrikas─▒ 80 Ya┼č─▒nda (Nezaket ├ľzdemir Bircan ile) adl─▒ kitaplar─▒ yay─▒nland─▒. ÔÇť┼×ehrengizÔÇŁ, ÔÇťBursaÔÇÖda Ya┼čamÔÇŁ ve ÔÇťBursaÔÇÖda ZamanÔÇŁ dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar