Tamer UYSAL
Tamer  UYSAL
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler
  • 05 Aral─▒k 2019 Per┼čembe
  • +
  • -

Gelip yine de efsaneye ba─član─▒r
Ne kadar anlat─▒lsa da ya┼čanan
A┼čklar birer efsanedir ┼čimdi
Da─č doruklar─▒ birer efsanedir
Nas─▒l yaz─▒l─▒r bir da─č─▒n tarihi
(Ahmet Telli)

Burada ya┼čam─▒┼č burada uygarl─▒klar─▒ kurmu┼č kadim halklar─▒n bir toplam─▒d─▒r Anadolu. HomerosÔÇÖun ─░lyada destan─▒nda da kulland─▒─č─▒ Assuwa, Hitit metinlerinde ge├žen bir kelimedir. Bug├╝nk├╝ Asya s├Âzc├╝─č├╝n├╝n k├Âkenidir.┬á ┼×ems-abad Fars├ža, me┼čr─▒k Arap├ža do─ču demektir yani g├╝nl├╝k g├╝ne┼člik, g├╝ne┼či bol yer. Anadolu s├Âz├╝n├╝n k├Âkeni ise ÔÇťg├╝ne┼č do─čanÔÇŁ anlam─▒na gelirmi┼č. ┬áEski Yunan kolonileri g├Â├ž ettikleri topraklara ÔÇťAnatoliaÔÇŁ (Anatole) derlerdi.┬á Bu da do─ču, ÔÇťdo─ču ├╝lkesiÔÇŁ anlam─▒na gelirdi. YunanistanÔÇÖ─▒n d├Ârtte u├ž├╝n├╝n kayal─▒k, da─čl─▒k alanlardan olu┼čtu─čunu g├Âz ├Ân├╝ne ald─▒─č─▒m─▒zda ├žok yerinde bir tan─▒m. Mitolojideki en ├Ânemli tanr─▒lardan biri olan┬áApollon, Delos adas─▒nda do─čmu┼čtur ama ismi Grek├že de─čildi. Anadolu┬ák├Âkenliydi. Anadolu ve EgeÔÇÖdeki baz─▒ Yunan halklar─▒ g├╝ne┼č tanr─▒s─▒ ApolloÔÇÖya tap─▒n─▒rlard─▒. ├ľrne─čin Lazpa Hitit├že bir s├Âzc├╝kt├╝r. Lesbos s├Âz├╝n├╝n k├Âkenidir. Lesvoslular da (Midilli) ApollonÔÇÖa taparlarm─▒┼č. Anadolu ile Ege de b├Âyledir.

─░yonlar hellenli─či kabul etmemi┼č, onlara g├Âre Apollon ile KreusaÔÇÖnin birlikteli─činden do─čmu┼člard─▒. Asklepios t─▒p sa─čl─▒k tanr─▒s─▒d─▒r ApollonÔÇÖun o─čludur. ApollonÔÇÖun ikiz k─▒z karde┼či, vah┼či do─ča, avc─▒l─▒k, ok├žuluk tanr─▒├žas─▒ ArtemisÔÇÖtir. Bunlar hep birbirine yak─▒n tanr─▒larÔÇŽ

YunanistanÔÇÖ─▒n metinlerde ge├žen (M├ľ. 5-4.Yy) Helen ├Âncesi eski ahalisi Pelajlard─▒ (Pelasg) Helenler gelince bu otokton (yerli) halk asimile olmu┼člard─▒. Eski Yunanl─▒lar da HellenÔÇÖin soyundan geldiklerine inan─▒rlard─▒. Zeus insan soyuna ceza olsun diye tufan ├ž─▒kart─▒r.┬á Prometheus o─člu DeukalionÔÇÖdan bir gemi yapmas─▒n─▒ ister. Deukalion ve kar─▒s─▒ Pyyrha bir gemi yaparlar. Bu gemi YunanistanÔÇÖdaki en y├╝ksek yer olan Parnassos da─č─▒na oturur. HellenÔÇÖin (DeukalionÔÇÖun o─člu) 3 o─člu olur: Dorus,┬á Ksuthos ve Aiolas. Ksuthos iyonlar─▒n, Aiolas ise Aiolial─▒lar─▒n atas─▒d─▒r.┬á Yunanl─▒lar─▒n efsanevi atas─▒ DeukalionÔÇÖdur (Arkeolojiye g├Âre M├ľ. 3000ÔÇÖde S├╝merÔÇÖi b├╝y├╝k seller basm─▒┼čt─▒).

Yani burada da OlimposÔÇÖun tanr─▒lar─▒ndan ├žald─▒─č─▒ kutsal ate┼či narteks i├žinde insana ta┼č─▒yan PrometheusÔÇÖun ba┼čka bir iyili─čine ┼čahit olmu┼č oluyoruz. M├ľ. 4.YyÔÇÖda Yunanl─▒ ┼čair Pindarus, ÔÇť─░nsanlar─▒n da tanr─▒lar─▒n da anas─▒ toprakt─▒rÔÇŁ demi┼čti.┬á B├╝y├╝k tufanda yokolan insan soyunu yeniden d├╝nyaya kavu┼čturmak i├žin topra─ča erkek ve kad─▒na d├Ân├╝┼čen ta┼člar─▒ eken yine PrometheusÔÇÖun o─člu ile e┼či.

Yunan yaz─▒n─▒ HesiodosÔÇÖun yabanc─▒ kaynakl─▒ baz─▒ tanr─▒lar─▒n─▒ kullanmam─▒┼č ve kaba saym─▒┼čt─▒r.┬á TheogoniaÔÇÖda Olympos tanr─▒lar─▒na kadar bir├žok ku┼čak sayar Hesiodos ve en son ÔÇťDevler ve Tanr─▒lar Sava┼č─▒ÔÇŁyla OlymposÔÇÖtaki tanr─▒lar─▒n saltanat─▒n─▒ kurar. Bu sava┼č TeselyaÔÇÖn─▒n (Makedonya) iki y├╝ksek da─č─▒nda cereyan eder: Othrys ve OlymposÔÇÖtaÔÇŽ

T├╝m tanr─▒lar─▒n anas─▒ toprak ana; ana tanr─▒├ža GaiaÔÇÖd─▒r. HesiodosÔÇÖa g├Âre Prometheus, Titanlar─▒n soyundan ─░apetus ile KlymeneÔÇÖnin o─čludur. AiskhylosÔÇÖa g├Âre bu kahraman─▒ do─čuran ana GaiaÔÇÖd─▒r. Zeus bir Titan ancak b├╝y├╝r g├╝├žlenir ve d├╝nyaya hakimiyet kurmak ister. Babas─▒ KronosÔÇÖa kafa tutar. Kronos dahil t├╝m Titanlar─▒ yeralt─▒na (Tartaros) hapseder. ─░apetosÔÇÖun zek├ós─▒n─▒ k─▒skanan Zeus, Prometheus ÔÇśu da herhangi bir k├Âle gibi (5. YyÔÇÖda k├Âlelikle zorbal─▒k yasal) Kafkas Da─č─▒ÔÇÖnda zincire vurdurur. Tanr─▒lar─▒n d├╝zenine kar┼č─▒ gelmi┼č Prometheus bu y├╝zden ÔÇťPrometheus DesmotesÔÇŁ┬á(Zincire Vurulmu┼č┬áPrometheus) ad─▒yla an─▒l─▒r:

ÔÇťBir g├╝n bir rezene sap─▒ i├žinde ├žald─▒m g├Ât├╝rd├╝m insanlara ate┼čin tohumunu. Bu tohum b├╝t├╝n sanatlar─▒n anahtar─▒ oldu; b├╝t├╝n yollar─▒ a├žt─▒ insanlara. Su├žum bu i┼čte benim tanr─▒lara kar┼č─▒, bu y├╝zden zincire vuruldum bu g├Âklerin alt─▒nda.ÔÇŁ (Zincire Vurulmu┼č Prometheus, Aiskhylos, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, 4.Bask─▒, s.6).

├çok katl─▒ yap─▒lar─▒ (insulae) ilk kuranlar Romal─▒lard─▒ mesela; Eski RomaÔÇÖn─▒n merkezi de bir tepede (Palatino) in┼ča edilmi┼čti.

ABD Eski Ba┼čkan─▒ Ronald Wilson Reagan 1980 ve 1983ÔÇÖte, ÔÇťArmageddonÔÇÖu ya┼čayacak nesil biz olabilirizÔÇŁ demi┼čti. M├╝sl├╝manlara g├Âre k─▒yamet alametlerinin g├Âr├╝ld├╝─č├╝ zaman d├╝nyan─▒n son g├╝nleri (ahir-i zaman) olarak kabul edilir. Hadislerde ge├žen Mercidab─▒k, HalepÔÇÖe ba─čl─▒ (Azez) kasaba 3.D├╝nya sava┼č─▒n─▒n ge├žece─čine inan─▒lan yerlerden biridir. Armagedon ise, Kitab─▒ MukaddesÔÇÖ─▒n (eski ve yeni ahit) son kitab─▒na ya da VahiyÔÇÖe ve HazekielÔÇÖe g├Âreyse (Tanah) (Tevrat ve Mezmur ya da Zebur) b├╝y├╝k bir deprem tarif edilmekte baz─▒lar─▒na g├Âre n├╝kleer bir sava┼čtan k─▒yamet (evrenin sonu) olarak bahsedilmektedir.

Ancak Melhame-i K├╝bra (B├╝y├╝k K─▒y─▒m) ├žok ve b├╝y├╝k kanl─▒ olay─▒n kopaca─č─▒ yer, Tel AvivÔÇÖin 55 Km. kuzeyindeki Megido Tepesi (Har Megiddo) eski bir kentin bulundu─ču 30 metrelik bir h├Ây├╝k…

Hristiyanlara g├Âre k─▒yamet Tanr─▒n─▒n Krall─▒─č─▒ ile bitecek.┬á Yahudilere g├Âreyse ÔÇťGeneÔÇŁ (Eden) ve ÔÇťGe-HinnomÔÇŁ (Cennet ve Cehennem) hayat─▒na ge├žilecek. Ancak bilimsel teorilere g├Âre evren geni┼čleyip so─čuyacakt─▒ (─▒s─▒ ├Âl├╝m├╝ ya da b├╝y├╝k donma). Zaten ÔÇťB├╝y├╝k PatlamaÔÇŁ (Big Bang) sonucu olu┼čan evren so─čumaya ├žal─▒┼čmakta ve b├╝y├╝d├╝k├že ─▒s─▒s─▒ d├╝┼čmektedir.┬á Kutup graviteleri e┼čde─čer d├╝zeye inip donacakt─▒r. Fakat b├╝t├╝n evrenlerin toplam─▒ yani ÔÇť├çoklu EvrenÔÇŁ (Multiverse) teleskop ile g├Âr├╝len sadece 93 milyar ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ geni┼čli─činde bunun ├žok k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒yd─▒ÔÇŽ

Tanr─▒lar─▒n evi niye y├╝ksek da─člar olmu┼čtur? Profan dini ve kutsal olmayan her ┼čey, bu entropi d├╝zensizlik geli┼čig├╝zellik i├žinde tanr─▒ya tanr─▒sal inanca daha yak─▒n olmak m─▒ yoksaÔÇŽ

Ya da tanr─▒lar i├žin yeg├óne besin, bir t├╝r nektar ya da bal ├Âz├╝ oldu─ču rivayet edilen ambrosialar i├žin ├Ânemli bir kaynak; renk renk, ├že┼čit ├že┼čit ├ži├žek ve bitki orada bulunduklar─▒ndan m─▒ acaba, ama hay─▒r.

Ya da belki hepsi!

PeruÔÇÖdaki ÔÇťLa RinconadaÔÇŁ d├╝nyan─▒n en y├╝ksek rak─▒ml─▒ yerle┼čim birimidir. Da─č ikliminin h├ókim oldu─ču 5.130 metre y├╝kseklikteki bu kasabada 50 bin ki┼či ya┼čar. Ve insanlar─▒n burada olmas─▒n─▒n nedeni yak─▒n─▒nda alt─▒n madenlerinin bulunmas─▒d─▒r.

Oysa AnadoluÔÇÖnun do─čusunda yer alan da─čl─▒k b├Âlgeler ekseriyetle birer mahrumiyet b├Âlgesi say─▒l─▒rlar. TevratÔÇÖta NuhÔÇÖun gemisinin b├╝y├╝k tufandan sonra karaya oturdu─ču yer olarak Kuh-i Nuh da denilen A─čr─▒ Da─č─▒ tasvir edilir.┬á Y├╝ksekli─či 5.137 metredir. Ve tepesi buzul olan AnadoluÔÇÖnun tek da─č─▒d─▒r.

Ege uygarl─▒─č─▒n─▒n k├Âk├╝ ve anas─▒ S├╝mer uygarl─▒─č─▒d─▒r. ÔÇť─░saÔÇÖdan 5 bin y─▒l ├Ânce S├╝mer kentleri bir hayat ve k├╝lt├╝r merkezi oldu.ÔÇŁ der Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒ (Sonsuzluk Sessiz B├╝y├╝r, Bilgi Yay─▒nevi, 4. Bas─▒m, 2005, s.70-71)

Gustave Le BonÔÇÖun, ÔÇťTanr─▒ ya┼čayan hayatt─▒rÔÇŁ dedi─čini aktar─▒r H.Bal─▒k├ž─▒s─▒ (a.g.e., s.25)

Avustralya yerlilerininÔÇŁ UluruÔÇŁ dedi─či ÔÇťAyers Rock TepesiÔÇŁ k─▒rm─▒z─▒ devasa bir t├╝msektir. Aborjinler bu tepeci─či kutsal alan olarak kabul eder ve t├Ârensel rit├╝eller yaparlar. Mek├ónsal Determinizm, mek├ón─▒n k├╝lt├╝r ve insan bi├žimlenmesinde ├Ânemli rol├╝ oldu─čunu kabul eder. Aborjinlerin AvustralyaÔÇÖya yerle┼čti─či 60 bin y─▒ll─▒k k├╝lt├╝rel birikim bug├╝nk├╝ t─▒pb─▒n da geli┼čiminin sonucudur.

Pangea yani 180 milyon ├Ânce yery├╝z├╝ tek par├žadan olu┼čuyormu┼č ikiye ayr─▒lan yery├╝z├╝n├╝n kuzeyi ÔÇťLaurasisÔÇŁ ve g├╝neyi ÔÇťGondwanalandÔÇŁ olarak adland─▒r─▒l─▒yor. Uluru ise kom┼čusu Kata Tjuta ile beraber yakla┼č─▒k 600 Milyon y─▒l ├Ânce olu┼čmu┼č.

─░brahim ve kavmi M─▒s─▒rÔÇÖda k├Âleyken Tanr─▒ÔÇÖn─▒n taraf─▒ndan 2 ta┼č tablete yaz─▒lm─▒┼č ÔÇťOn EmirÔÇŁ (Decalogus)┬á┬á M├ľ 1200ÔÇÖde Sina Da─č─▒ÔÇÖnda verilmi┼čtirÔÇŽ

Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒, ÔÇť─░saÔÇÖn─▒n do─ču┼čundan bin y─▒l ├Âncesine kadar di┼či tanr─▒lar (tanr─▒├ža) erkek tanr─▒lara ├╝st├╝n say─▒l─▒rd─▒ÔÇŁ (a.g.e., s.27) der. ─░da Da─č─▒, ZeusÔÇÖun Hera ile evlendi─či da─čd─▒r. Kocakatran Da─člar─▒ÔÇÖn─▒n en y├╝ksek yeri olan bu da─čdan izlemi┼č Troya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ Zeus. Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s ÔÇťAnadolu EfsaneleriÔÇŁ kitab─▒nda s├Âzde ya─čmur ilk defa orada topra─ča kavu┼čmu┼č diye yazar.┬á Herakles susad─▒─č─▒ i├žin su istemi┼č ve Zeus k├╝├ž├╝k bir p─▒nar f─▒┼čk─▒rtm─▒┼č: Skamandros┬á (bug├╝nk├╝ K├╝├ž├╝k Menderes Nehri).┬á ─░daÔÇÖdan ├ž─▒kar b├Âylece Skamandros; nehri kazarak daha b├╝y├╝k bir p─▒nar bulur Herakles; bir ad─▒ da KsanthosÔÇÖtur ve k─▒z─▒l su anlam─▒na gelir. Gerdek i├žin k─▒zlar burada y─▒kan─▒rm─▒┼č rivayet bu ya g├╝zellik tanr─▒s─▒ Afrodit bile sa├žlar─▒n─▒ k─▒z─▒la b├╝r├╝nd├╝rmek i├žin burada y─▒kan─▒rm─▒┼č.

ZeusÔÇÖun ├Ânerisiyle d├╝zenlenen g├╝zellik yar─▒┼čmas─▒nda Paris (Truva Prensi) AfroditÔÇÖi se├žince di─čer tanr─▒├žalar Hera ile Athena Truva sava┼č─▒nda AkhaÔÇÖlara yard─▒m edecekti bu y├╝zden. TruvaÔÇÖya ad─▒n─▒ veren Dardani Kral─▒ TronÔÇÖdurÔÇŽ

Oliympia, Eski Yunan diyasporas─▒ taraf─▒ndan sayg─▒ g├Âren 3 yerden birisidir ki di─čer ikisi ise gemilerin ─░oniaÔÇÖya a├ž─▒ld─▒klar─▒ liman say─▒lan ÔÇťDelos Adas─▒ÔÇŁ ile kutsal tap─▒naklar─▒n bulundu─ču ÔÇťDelphoi ÔÇť idi (David Stuttard, Antik Yunan Tarihi, YKY, 2016, s. 33). David Stuttard, ÔÇť├ço─ču YunanÔÇÖ─▒n ge├žmi┼če ili┼čkin bilgisi, olgular─▒n hayallerle s├╝slendi─či ve ger├žeklerin s├Âylemlerle i├ž i├že ge├žti─či s├Âzl├╝ geleneklere ve destanlara dayan─▒yordu.ÔÇŁ demektedir (a.g.e., s. 30).

Mitoloji (s├Âylence bilim), hangi toplumun hangi tanr─▒lara tapt─▒─č─▒n─▒ bildirir. Grekler Zeus ve 11 tane OlimposÔÇÖlu tanr─▒ya (Olympian) daha taparlard─▒. Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒, ÔÇťAnadoluÔÇÖnun SesiÔÇŁ kitab─▒nda Yunan tanr─▒lar─▒n─▒n HerodotÔÇÖa g├Âre HomerosÔÇÖun icad─▒ oldu─čunu yazar.┬á ÔÇťAnadolu EfsaneleriÔÇŁ kitab─▒nda HesiodosÔÇÖu da ekler buna, Grek tanr─▒├žalar─▒n─▒ Hesiodos ile Homeros yaratt─▒, der (Bilgi Yay─▒nevi, 12. Bas─▒m, 2008, s. 117). ─░nsan soyu d├╝nyaya gelmeden ├Ânce i┼čte bu tanr─▒lar kendi aralar─▒nda sava┼č─▒rlar. Titanlar (devler) Atina yak─▒n─▒ndaki Othrys Da─č─▒ÔÇÖnda, KronosÔÇÖun o─čullar─▒ da Selanik yak─▒n─▒ndaki OlymposÔÇÖta (Mytikas Tepesi) yerle┼čmi┼člerdir. Tanr─▒lar aras─▒ndaki bu sava┼č (Titanomakhia ) tam 11 y─▒l s├╝rm├╝┼č. ─░lk olimpiyatlar da Olimpos (Olemp) tanr─▒lar─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒na inan─▒lan bu da─čda yap─▒ld─▒─č─▒ndan ad─▒n─▒ buradan alm─▒┼čt─▒r. ÔÇťStadionÔÇŁ (Stadyum) da Yunanca k├Âkenli bir s├Âzc├╝k ve bir Yunan uzunluk ├Âl├ž├╝s├╝ birimidir (Bizdeki bir spor bakan─▒ bir yerde ne yaz─▒k ki buras─▒n─▒ T├╝rkiyeÔÇÖdeki Olimposlarla kar─▒┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r).

AnadoluÔÇÖda kurulan ilk merkezi devlet Hititlerse de bilinen en eski uygarl─▒k Luvi Krall─▒─č─▒ÔÇÖd─▒r (M.├ľ. 2000-1400). Anadolu’daki┬áHelen yer adlar─▒n─▒n k├Âkeni LuviceÔÇÖdir. Bilge Umar “Olympos” s├Âzc├╝─č├╝n├╝n de eski Luwi/Pelosgos k├╝lt├╝r├╝n├╝n yay─▒lma alan─▒ kapsam─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bir da─č ad─▒n─▒n Hellen a─čz─▒nda b├╝r├╝nd├╝─č├╝ bi├žim oldu─ču kan─▒s─▒ndad─▒r. Apollon, Kibele, Afrodit, Artemis gibi bir├žok tanr─▒ ve tanr─▒├ža ismi de s├Âzc├╝klerin Yunanca telaffuzlar─▒ndan t├╝remi┼čtir. ├ľrne─čin k├Âkeni Etr├╝sklere dayanan ApollonÔÇÖdan ÔÇťLikyal─▒ÔÇŁ ismi ile de bahsedilmektedir. Likyal─▒ s─▒fat─▒n─▒n k├Âkeni ise, Luvi dilinde ÔÇťI┼č─▒kÔÇŁ (Lyk) anlam─▒na gelmekteydi.

Uluda─čÔÇÖ─▒n ismi de antik ├ža─čda bilinen ÔÇťHep parlayanÔÇŁ anlam─▒nda OlymposÔÇÖtu ve Luvi kaynakl─▒ bir isimdi. Antik Yunan Tarih├ži HerodotÔÇÖun (M├ľ. 484 ÔÇô M├ľ. 425) Mysia (Misya) i├žin kulland─▒─č─▒ s├Âzc├╝k ÔÇťMariandynÔÇŁ (Mariyandin); yani Bursa OlimposÔÇÖu (Uluda─č)civar─▒ (Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒, Anadolu Efsaneleri, s.174). Mysia, antik ├ža─čda Mysial─▒lar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgenin ad─▒, ├çanakkale, Bal─▒kesir ve Bursa dolaylar─▒d─▒r.

Herodot, ÔÇťMysial─▒lar kendi ├╝lkelerinin ba┼čl─▒klar─▒n─▒ giyiyorlard─▒, ellerinde k├╝├ž├╝k kalkanlar ve ate┼čte sertle┼čtirilmi┼č demirden karg─▒lar vard─▒.┬á Olympos Da─č─▒ÔÇÖna kom┼ču olduklar─▒ i├žin bunlara Olymposlular da denilirÔÇť demektedir. (Herodotos Tarih, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, 13. Bas─▒m, 2017, Kitap 7, B├Âl├╝m 74, s. 543)

Azra Erhat da OlymposÔÇÖun Yunanca bir kelime olmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor. (Mitoloji S├Âzl├╝─č├╝, Remzi Kitabevi, 12. Bas─▒m, 2003, s.228) Erhat, ÔÇťY├╝ksek Da─čÔÇŁ anlam─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒na ihtimal veriyor: ÔÇťDoruklar─▒ g├Âkte bulutlara kar─▒┼čan ulu da─člar─▒n tanr─▒lara konut oldu─ču inanc─▒ YunanÔÇÖa S├╝merÔÇÖden ge├žmi┼č olabilirÔÇŁ diyor.

YunanistanÔÇÖdaki Olympos ZeusÔÇÖun merkezi buna kar┼č─▒n Apollon ve di─čer tanr─▒lar Parnassos ya da Helicon Da─č─▒ÔÇÖnda toplan─▒rlard─▒. Homeros tanr─▒lar─▒n bu da─člarda ┼č├Âlenler d├╝zenlediklerini ve konu┼čmak ve tart─▒┼čmak i├žin buraya geldiklerini yazmaktad─▒r.

Olympos ad─▒nda efsanevi ki┼čilikler de vard─▒r. ├ľrne─čin, GiritÔÇÖe ad─▒n─▒ veren KresÔÇÖin o─člu KronosÔÇÖun (ZeusÔÇÖun Emaneti) di─čer ad─▒ KybeleÔÇÖnin kocas─▒n─▒n ad─▒ndan gelen Mysia OlymposÔÇÖu yani Uluda─čÔÇÖd─▒r. MarsyasÔÇÖ─▒n o─člu ├╝nl├╝ fl├╝t ├žalg─▒c─▒s─▒n─▒n ad─▒ da Olympos.

Yunanistan ve Makedonya d─▒┼č─▒nda, Olympos tanr─▒lar─▒n─▒n ba┼čka y├╝ksek da─člarda da topland─▒klar─▒n─▒, AnadoluÔÇÖda say─▒s─▒ 20ÔÇÖye varan (─░da Da─č─▒ gibi) Olimpos da─č─▒n─▒n bulundu─čunu belirtir…

Mysial─▒lardan ├Ânce b├Âlge Masa ├╝lkesi halk─▒ da Masal─▒lar olarak biliniyor. M─▒s─▒rl─▒larla yap─▒lan sava┼čta Masal─▒lar Hititleri desteklemi┼č ve HomerosÔÇÖun ─░lyada destan─▒nda Mysial─▒lar da TruvaÔÇÖn─▒n m├╝ttefikleri aras─▒nda g├Âsterilmi┼čti. Mysial─▒lar TruvaÔÇÖn─▒n y─▒k─▒lmas─▒ ├╝zerine Lidyal─▒lar─▒n h├ókimiyetine girmi┼člerdir.

Mysia s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan Uluda─čÔÇÖ─▒n ├Âzellikle bat─▒ ve g├╝ney k─▒sm─▒ i├žin kullan─▒lan ismi Olympene idi.┬á Lidyal─▒lar civarda g├╝rgen a─čac─▒ bolca yeti┼čti─činden bu a─čac─▒n ad─▒ndan dolay─▒ b├Âlgeye Mysia deniyordu. Antik Yunan Tarih├ži ve Co─črafyac─▒ Strabon (M.├ľ. 64-M.S. 24), “Mysia isminin asl─▒ Lydial─▒larda g├╝rgen a─čac─▒na verilen isimden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Olympos Da─č─▒ dolaylar─▒nda ├žok say─▒da g├╝rgen a─čac─▒ vard─▒r.” demektedir. (Geographika Antik Anadolu Co─črafyas─▒, Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒, 8. Bask─▒, kitap XII.8.3, s. 73)

Strabon, b├Âlgede ya┼čayanlardan Olympeneli diye s├Âz etmekte ayr─▒ca b├Âlgenin Pers egemenli─či d├Âneminde ÔÇťHellespontÔÇŁ satrapl─▒─č─▒na (eyalet) ba─članmas─▒ndan dolay─▒ ÔÇťHellespontlularÔÇŁ olarak an─▒ld─▒klar─▒n─▒ belirtmektedir (a.g.e, kitap XII. 4.10, s. 61).┬á Mysial─▒lar─▒n konu┼čtuklar─▒ dil Lidya ve Frigya dillerinin bir kar─▒┼č─▒m─▒yd─▒. StrabonÔÇÖa g├Âre Mysial─▒lar dinsel inan├žlar─▒ndan dolay─▒ canl─▒ varl─▒klar─▒ yemekten ka├ž─▒nmakta, s├╝t, peynir ve balla beslenmekteydi. Strabon, ÔÇťOlympos da─člar─▒ iyi bir ┼čekilde isk├ón edildikten ba┼čka ayn─▒ zamanda tepelerinde s─▒k ormanlar─▒ ve haydut ├žetelerini bar─▒nd─▒ran, da─č taraf─▒ndan korunmu┼č yerler de i├žermektedirÔÇŁ demektedir.┬á (a.g.e., Kitap XII.8. 8, s.78)

Mysia b├Âlgesi Romal─▒lar─▒n egemenli─čine ge├žtikten sonra ├žok s─▒k seyahat eden Roma ─░mparatoru Hadrianus ÔÇťHadrianutheraeÔÇŁ┬á(Bal─▒kesir), ÔÇťHadrianoutheraiÔÇŁ (Dursunbey) ile birlikte Uluda─čÔÇÖda da b├Âlgenin merkezi say─▒lan bug├╝nk├╝ OrhaneliÔÇÖnin bulundu─ču yerde ÔÇťHadrianoiÔÇŁ kentlerini kurmu┼čtur.┬á Bu da─čl─▒k ve ormanl─▒k b├Âlge Romal─▒lar d├Âneminde de bir tatil ve avlak yeri olarak kabul g├Ârmektedir. B├Âlgedeki ├Ânemli mabed ve di─čer yap─▒lar da bu b├Âlgede toplanm─▒┼č olup halk taraf─▒ndan da kiliseler b├Âlgesi olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Zeus Kersoullos tap─▒na─č─▒ ve K─▒z─▒lkilise gibi. G├╝n├╝m├╝zde Orhaneli, B├╝y├╝korhan, Harmanc─▒k ve Keles il├želerinin oldu─ču tarih ve k├╝lt├╝rel yap─▒s─▒ birbirine benzeyen yerle┼čim b├Âlgelerinin tamam─▒ ÔÇťDa─č Y├ÂresiÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lmaktaÔÇŽ

Hititler d├Âneminde de Mysia b├Âlgesine Hititlerce Assuwa denmekteydi.

Hititlerden sonra bir s├╝re Lydial─▒lar─▒n egemenli─činde kalan b├Âlgedeki kabilelerin hepsinin Thrak k├Âkenli olduklar─▒n─▒n varsay─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirten Strabon,┬á ÔÇťMysiaÔÇÖy─▒, BithyniaÔÇÖyla┬á Aisepos Irma─č─▒ÔÇÖn─▒n [G├Ânen ├çay─▒] denize d├Âk├╝ld├╝─č├╝ yere, k─▒y─▒dan OlymposÔÇÖa kadar olan alan i├žerisine yerle┼čtirebiliriz.ÔÇŁ diye de yazmaktad─▒r. (a.g.e, Kitap XII. 4.5, s. 58)

Pers egemenli─čine ge├žtikten sonra Asya seferine ba┼člayan Makedonya Kral─▒ B├╝y├╝k ─░skender (3.Aleksandros) MysiaÔÇÖn─▒n g├╝neyinden ge├žmi┼č BithyniaÔÇÖy─▒ da Perslerden alarak “Paphlagonia ve Bithynia Satrapl─▒─č─▒”na┬á (Hellespontos Phrygia)ba─člam─▒┼čt─▒. Ancak B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖin atad─▒─č─▒ satrap─▒ yenen Bithynia prenslerinden Bas, b├Âlgedeki merkezi bo┼čluktan yararlanarak siyasi, ekonomik ve askeri y├Ânden g├╝├žlenmi┼č ve h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ boyunca Makedonyal─▒lar─▒ da BithyniaÔÇÖdan uzak tutmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Onun o─člu Zipoites Bithynia ├╝zerinde egemenlik kurmak isteyen, ─░skender’in generallerinden (Diadokhos) Lysimakhos’u da yenerek NikaiaÔÇÖda ┬á(─░znik) “Bithynia Krall─▒─č─▒”n─▒ kurmu┼čtur (M.├ľ. 279).

Bithynia Krall─▒─č─▒ en parlak d├Ânemini 1.Prusias d├Âneminde ya┼čad─▒. Bithynia d├Âneminde BursaÔÇÖdan kurucusundan dolay─▒ ÔÇťPrusa ad OlympiumÔÇŁ (Uluda─č BursaÔÇÖs─▒) diye bahsedilir. Bithynia Kral─▒ 1.Prusias (M.├ľ 283-M.├ľ 83) ele ge├žirdi─či yerlere Bithyn kolonileri yerle┼čtirerek sonra kendi ad─▒n─▒ vermi┼čtir.┬á┬á Birbirinden ay─▒rt edilmek i├žin GemlikÔÇÖe ÔÇťPrusias am MareÔÇŁ (Denizin kenar─▒ndaki Prusa) ve Melen ├çay─▒ Kenar─▒ndaki KonuralpÔÇÖe de ÔÇťPrusias Pros HypiosÔÇŁ (Hypios ─▒rma─č─▒n─▒n kenar─▒ndaki Prusias) ad─▒ verilmi┼čti. Romal─▒lar─▒n eline ge├žtikten sonra da “Pontus et Bithynia” (Hellence Pontus kai Bithynia) ad─▒yla an─▒lm─▒┼č, RomaÔÇÖdan g├Ânderilen Proconsul (Eyalet Valisi) taraf─▒ndan y├Ânetilmeye ba┼članm─▒┼č ve BizansÔÇÖ─▒n eline ge├žtikten sonra da ─░znikÔÇÖe ba─članm─▒┼čt─▒r.

Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlar da 3.YyÔÇÖdan sonra kullan─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bizans ─░mparatorlu─ču Hristiyanl─▒─č─▒ kabul ettikten sonra azizler taraf─▒ndan kurulmu┼člard─▒. M.S. 303-308 y─▒llar─▒nda Hristiyanlara y├Ânelik bask─▒lar yo─čunla┼č─▒nca Uluda─čÔÇÖdaki ma─čaralar ve in┼ča edilen k├╝├ž├╝k evler de inziva yerleri olmu┼čtur. 1.Theodosius (M.S. 347-395), 391’de Hristiyanl─▒─č─▒ imparatorlu─čun resmi dini il├ón etti ve ─░znik teslisini destekleyip Hristiyanl─▒─č─▒ te┼čvik etmi┼čtir.

Ancak 25 Mart 717 tarihinde imparatorlu─čunu ilan eden “Birinci┬á─░konoplast (Putk─▒r─▒c─▒) ─░mparator” unvan─▒yla an─▒lan III. Leo ─░sauryal─▒┬á (MS. 685-741) ikonlar─▒n imha edilmesiyle ilgili olarak ferman ├ž─▒kartarak heykel ve resimlerin y─▒k─▒l─▒p kald─▒r─▒lmas─▒ emrini vermi┼čti. Yapt─▒─č─▒ uygulamalarla b├╝t├╝n kiliselerden tepki g├Ârd├╝─č├╝ gibi Do─ču ve Bat─▒ kiliselerinin de aras─▒n─▒ a├žm─▒┼čt─▒r. Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlar 8.YyÔÇÖda en ├╝st say─▒ya ula┼čm─▒┼čt─▒r. Selanik ile Bafa G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n ├ževresi de manast─▒rlar b├Âlgesi haline gelmi┼čtir.

Bizans d├Âneminde manast─▒r ve kiliselerin ├žoklu─čundan dolay─▒ BursaÔÇÖya da ÔÇťTheoupolisÔÇŁ (Tanr─▒ Kenti) denmi┼čtir. Bunda Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlar─▒n b├╝y├╝k pay─▒ vard─▒r. ÔÇťAgorlar Manast─▒r─▒ÔÇŁ (Monastere des Agaures) Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda, 8 ve 9.YyÔÇÖda ikonoklastlar ve ikonodullar aras─▒nda ba┼čg├Âsteren ├žat─▒┼čmalar boyunca b├╝y├╝k ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. ├ço─ču Agaures (Agorlar) manast─▒r─▒na ba─čl─▒ 147 manast─▒r─▒n varl─▒─č─▒ndan s├Âz edilmektedir. G├╝n├╝m├╝zde manast─▒rlardan pek eser kalmam─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ d├Âneminde BursaÔÇÖn─▒n fethiyle Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlardan baz─▒lar─▒na dervi┼čler yerle┼čmi┼čler ve Uluda─čÔÇÖa da ÔÇťCebel-i Ruhb├ónÔÇŁ┬á (Rahipler Da─č─▒) ya da ÔÇťCebel-i Ke┼či┼čÔÇŁ (Ke┼či┼č Da─č─▒) denmi┼čtir. 17. y├╝zy─▒l─▒n ├Ânemli gezginlerinden Evliya ├çelebi, seyahatnamesinde ÔÇťEvs├óf-─▒ mes├«reg├óh-─▒ Cebel-i Ruhban, yani Ke┼či┼č Da─č─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda Uluda─čÔÇÖdan, ÔÇťBursa ┼čehrinin c├ónib-i k─▒blesinde (k─▒ble y├Ân├╝nde) ┼čehre h├ó’il (kapatan), efl├óke ser ├žekmi┼č (g├Âky├╝z├╝ne ba┼č uzatm─▒┼č) bir k├╗h-i b├ól├ód─▒r (y├╝ce da─čd─▒r)ÔÇŁ diye s├Âz etmekte, ÔÇťBu da─ča Ke┼či┼č Da─č─▒ denmesinin sebebi, AyasofyaÔÇÖ daki patrik ve rahiplerin perhiz ile u├žarak gelip bu da─čda dinlenmeleridir.ÔÇŁ demektedir.

Uluda─č ad─▒n─▒ ise Osman ┼×evki BeyÔÇÖin 1925ÔÇÖteki ├Ânerisiyle alm─▒┼č: ÔÇťB├╝t├╝n d├╝nya bu da─ča Olemp der. Biz ise Ke┼či┼č Da─č─▒ diyoruz. Garb├« Anadolu’nun en y├╝ksek tepesine ├ž─▒kt─▒m. Etraf─▒ma bakt─▒m; ne ke┼či┼č g├Ârd├╝m, ne dervi┼č. G├╝zel Bursa bir ke┼či┼čin g├Âlgesi alt─▒nda mustaripti. Halk bu ismi sevmiyor; hakl─▒d─▒r. Olemp kelimesi de halk─▒m─▒z─▒n diline uygun de─čildir. Biz buna, da─č─▒n b├╝nyesine en uygun olan bir ismi verelim ve Uluda─č diyelim.ÔÇŁ

1925ÔÇÖte Bursa Co─črafya Enc├╝meni ile bir inceleme gezisine kat─▒lan Osman ┼×evki BeyÔÇÖin haz─▒rlad─▒─č─▒ raporda ge├žen bu ├Âneri Mare┼čal Fevzi ├çakmakÔÇÖ─▒n olumlu bulmas─▒yla de─či┼čtirilmi┼čtir. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n 1935ÔÇÖte milletvekilli─čine atad─▒─č─▒ ┼×evki Bey Bursal─▒ bir radyolog, besteci ve yazar. 1934ÔÇÖte ├ž─▒kan soyad─▒ kanunuyla Uluda─č soyad─▒n─▒ da alm─▒┼č. 1936ÔÇÖda ÔÇťUluda─č Ke┼či┼čleri, Dervi┼čleri, Tap─▒naklar─▒ÔÇŁ isimli bir de kitap yazm─▒┼č. Bu kitapta manast─▒rlar─▒n yay─▒lma alan─▒n─▒ 3 b├Âlgeye ay─▒rm─▒┼č 28 manast─▒r hakk─▒nda da bilgi veriyordu.

2011ÔÇÖde Uluda─čÔÇÖa ad─▒n─▒n verili┼činin 85.y─▒ld├Ân├╝m├╝ sebebiyle d├╝zenlenen 1.Uluda─č Bulu┼čmalar─▒ÔÇÖna Osman ┼×evki Uluda─čÔÇÖ─▒n torunu ─░rem Ela Y─▒ld─▒zeli de kat─▒lm─▒┼č ve orada ┼č├Âyle demi┼čti: ÔÇťBursa ┼čehrine var─▒r varmaz kar┼č─▒mda y├╝kselen da─č eteklerine da─č─▒lm─▒┼č ┼čehre hemen hayran kald─▒m. Da─č─▒n ilk kayak├ž─▒lar─▒ ─░lhan ve Ak─▒n BeyÔÇÖden kayak maceralar─▒n─▒ dinleyip ate┼č etraf─▒nda dans ettik.ÔÇŁ

Ancak ─░rem Han─▒m dedesi Osman ┼×evki BeyÔÇÖin ÔÇťUluda─čÔÇÖda Din Hayat─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒n─▒ okumu┼č veya hat─▒rlam─▒┼č olsayd─▒ bunlar─▒ yazar m─▒yd─▒ acaba? Zira Osman ┼×evki Uluda─č bu yaz─▒s─▒nda, ÔÇťUluda─čÔÇÖ─▒n BursaÔÇÖya bakan ┼čimal y├╝z├╝ son zamanlarda ├žok ├žirkinle┼čmi┼čtir. Otuz y─▒l ├Âncesine gelinceye kadar BrusaÔÇÖya bakan ve geni┼čli─či her g├╝n biraz daha artan kele┼č tepelerin ve tarlalar─▒n yerinde kestane ve g├╝rgen ormanlar─▒ vard─▒. ┼×imdiki Cumhuriyet k├Â┼čk├╝n├╝n ├╝st taraflar─▒nda geni┼č bir k─▒z─▒lc─▒k orman─▒, daha ├╝st taraflarda havlucu esnaf─▒n─▒n her y─▒l esnaf├ža topland─▒klar─▒ geni┼č kestane ormanlar─▒ sola do─čru ilerleyerek ve Ak├ža─člayanÔÇÖ─▒n ├╝st├╝nden dola┼čarak De─čirmenli k─▒z─▒k ve Hamaml─▒ k─▒z─▒k k├Âyleri aras─▒nda bulunan ormanlarla kar─▒┼č─▒rd─▒. BrusaÔÇÖ dan da─ča bakanlar g├Ârd├╝klerine doyamazlard─▒.ÔÇŁ demi┼čtir.

Bursa Frans─▒z Kilisesi Rahibi Bernardin Menthon, Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlarla ilgili ilk kapsaml─▒ ara┼čt─▒rmay─▒ yapan ki┼čidir. 1935ÔÇÖte ÔÇťLÔÇÖolympe de BithynieÔÇŁ (Bitinya Olimposu) adl─▒ bir kitap yazarak Ke┼či┼č Da─č─▒ olarak an─▒lan Uluda─čÔÇÖ─▒n Hristiyanl─▒k k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri hakk─▒nda bilgiler vermi┼čtir.

Osman ┼×evki Uluda─č, ÔÇťMabetler hakk─▒nda bize en g├╝zel malumat veren ve bizim tetkiklerimizi tamamlayan papaz Bernardin Menthon, ancak Bizans vakainiv├╝slerinin notlar─▒ndan, azizlerin terc├╝mei halleri hakk─▒nda eline ge├žirdi─či monografilerden faydalanmak suretiyle bunlar─▒n yerlerini kararla┼čt─▒rabilmi┼č ve ancak be┼č alt─▒ tanesinin kiremit, tu─čla ve mermer k─▒r─▒klar─▒ndan ibaret enkaz─▒n─▒ bulabilmi┼čtir. Bu mabetler orta ├ža─čda harap olmu┼člard─▒r. Uluda─čÔÇÖ da manast─▒r hayat─▒ 8. ve 9. yyÔÇÖ larda pek ileri dereceye varm─▒┼čt─▒. Bundan evvel ├╝├ž├╝nc├╝ yy sonlar─▒na do─čru St. Neofit ad─▒nda birisinin ayn─▒ zamanda boz alan─▒ ad─▒n─▒ da ta┼č─▒yan tekfur alan─▒n─▒n y├╝ksek bir tepesinde bir ma─čarada ya┼čad─▒─č─▒ s├Âylenir kezalik vakan├╝visler be┼činci y├╝zy─▒lda da oralarda ke┼či┼čler ve manast─▒rlar bulundu─čunu s├Âylerler. Fakat b├╝t├╝n bu bilgiler ├žok m├╝phemdir ve a├ž─▒k malumat yoktur. Ancak 8.yy dad─▒r ki da─čda din hayat─▒ ├žok inki┼čaf bulmu┼č ve her taraf mabetle dolmu┼čtur. Bu manast─▒rlardan bug├╝n hi├ž birisi ayakta duramamaktad─▒r. Hepsi ortada kalkm─▒┼č, hatta izleri bile kaybolmu┼čtur.ÔÇŁ diye yazmaktad─▒rÔÇŽ

Bay─▒nd─▒rl─▒k ─░┼čleri M├╝fetti┼čli─či g├Ârevi s─▒ras─▒nda Frans─▒z H├╝k├╝meti taraf─▒ndan Anadolu’ya g├Ânderilen Frans─▒z arkeolog ve gezgini Charles Texier (1802-1871) de b├Âlge hakk─▒nda kitaplar yazm─▒┼č, g├Âzlemlerini aktarm─▒┼čt─▒r. Bunlardan en ├╝nl├╝s├╝, ÔÇťAsie MineureÔÇŁ(K├╝├ž├╝k Asya)adl─▒ kitapt─▒r. Texier, bu kitapta Uluda─čÔÇÖdaki manast─▒rlar─▒n yo─čunlu─čundan s├Âz ederek Uluda─čÔÇÖ─▒ YunanistanÔÇÖdaki Athos (Aynaroz) Da─č─▒ÔÇÖna benzetmi┼č ve ┼č├Âyle demi┼čtir:

ÔÇťEskiden s├Âylendi─či gibi, Olimpos zirvesinin, bir yayla olu┼čturan iki ba┼č─▒ vard─▒r. Do─ču taraf─▒ndaki ba┼č─▒nda kuru ta┼čtan yap─▒lm─▒┼č bir yap─▒n─▒n kal─▒nt─▒s─▒ g├Âr├╝l├╝r. Bu bir ufak kilise ya da manast─▒r olabilir. ┼×ekil ve yap─▒m─▒ndan hangi devre ait oldu─čunu belirleyecek hi├žbir ├Âzelli─či yokturÔÇŽ Bizans ─░mparatorlar─▒ zaman─▒nda Olympos vadileri, ba┼čkentin g├╝r├╝lt├╝s├╝nden ka├ž─▒p inzivaya ├žekilmek isteyenlerin mek├ón─▒ oldu. Athos Da─č─▒ÔÇÖnda oldu─ču gibi burada da k├╝├ž├╝k kiliseler ve inziva yerlerinin say─▒s─▒ artt─▒. D├╝nyadan elini ete─čini ├žekenlerin an─▒lar─▒n─▒ muhafaza ederek bug├╝n de gururlu olan Olympos da─č─▒, T├╝rkler taraf─▒ndan verilen Ke┼či┼č Da─č─▒ ad─▒n─▒ ta┼č─▒r.ÔÇŁ

Antik Yunan kentleri (polis) ÔÇťBasileusÔÇŁ ya da ÔÇťTiranÔÇŁ (Tyrannos) ad─▒ verilen iktidar krallar taraf─▒ndan y├Ânetilirlerdi.┬á M├ľ. 6.Yy sonuna dek olan bu d├Ânemden Homeros ve Hesiodos, kahramanl─▒k ├ža─č─▒ olarak bahsetmektedir. ─░lk ├ža─člarda adalet ve ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n kurulaca─č─▒ alt─▒n ├ža─ča d├Ân├╝┼č inanc─▒ Chilistianism (Tanr─▒sal Krall─▒k) vard─▒. Homerik ├ža─č ise, Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒ÔÇÖn─▒n masumluk, ├žocukluk ve d├╝┼č d├Ânemi dedi─či d├Ânemdir.

Yunanl─▒lar─▒n en ├Ânemli ve en eski ÔÇťTheogoniaÔÇŁs─▒n─▒ yazan HesiodosÔÇÖtur. Fenike, S├╝mer ve Babil gibi eski inan├ž ve efsaneleri aktar─▒r Yunanl─▒lar─▒nkiyle kayna┼čt─▒r─▒r. HomerosÔÇÖta oldu─ču gibi Eski YunanÔÇÖdaki mitoloji yazarlar─▒na kaynak olu┼čturan tek din kitab─▒ olarak kabul edilir. Hesiodos (M├ľ. 8.Yy) didaktik (├Â─čretici) ┼čiirin ├Ânc├╝s├╝ ve ilk ekonomi tarih├žisi olarak da kabul edilir. Theogonia adl─▒ eseri evrenin olu┼čumu ve tanr─▒lar─▒n k├Âkeni hakk─▒nda kaynak olarak yorumlan─▒rken ÔÇť─░┼čler ve G├╝nlerÔÇŁ adl─▒ eseriyle de ├žift├žilik ya┼čam─▒n─▒ anlat─▒r. Hesiodos, ─░┼č ve G├╝nlerÔÇÖde ├ža─člar─▒n gittik├že k├Ât├╝le┼čti─čini ÔÇťAlt─▒n ├ça─čÔÇŁ diye niteledi─či bir bar─▒┼č bolluk d├Âneminden sonra g├╝m├╝┼č, bronz, kahramanl─▒k ve demir ├ža─č─▒n─▒n geldi─čini belirtir. Ve i┼člerin zor ve insanlar─▒n da ├žok ├žal─▒┼čmaktan y─▒pran─▒r hale geldiklerini dile getirir. HesiodosÔÇÖun bu konuda yazd─▒klar─▒ belki de diyalektik tarihin geli┼čimine ili┼čkin ilk ger├žek├ži varsay─▒mlard─▒.

Toplumsal geli┼čime ekonomik temelli yakla┼čan Saint Simon, end├╝stri toplumuna ili┼čkin Hristiyanl─▒k i├žin ÔÇťYeni Hristiyanl─▒kÔÇŁ yakla┼č─▒m─▒ getirmi┼čti. Dinsel d├╝┼č├╝ncenin yerini bilimsel d├╝┼č├╝nce alm─▒┼čt─▒r (rasyonelle┼čme). Saint SimonÔÇÖdan etkilenen tilmizi Auguste Comte de pozitivist toplumun bu yeni dinsel anlay─▒┼č─▒na ÔÇťinsanl─▒k diniÔÇŁ olarak bakm─▒┼čt─▒r. Sosyolog Auguste Comte toplumsal geli┼čmeyi 3 a┼čamaya ay─▒rm─▒┼čt─▒: Teolojik, metafizik (0rta├ža─č) ve pozitif d├Ânem. Avrupa uygarl─▒─č─▒ ├žok tanr─▒l─▒ uygarl─▒ktan sonra end├╝stri toplumuna ula┼čt─▒. Bilim Kurgu ile yarat─▒lan efsaneler, fantastik d├╝nya (├╝topyalar) d├╝nle yar─▒n─▒n bir harmanlan─▒┼č─▒yd─▒ elbetteÔÇŽ

M.├ľ. 7.YyÔÇÖda dithyramboslarla (ba┼čta 1-2 dizeli ┼čiirlerle) ba┼člayan tragedyalar da mitolojiyle beslenirlerdi. Yunan tragedyas─▒nda diyaloglu b├Âl├╝mler epizod (perde) olarak adland─▒r─▒l─▒r. Thespis ve Aiskhylos (Esillos) M├ľ. 6.Yy tragedyan─▒n yarat─▒c─▒lar─▒ oldular ve tragedya (3 ayr─▒ b├Âl├╝mden olu┼čtu─ču i├žin, trilogia) seyircide bir etki (katarsis) ama├žlanarak tanr─▒lara ve krallara ├Âvg├╝ler ya─čd─▒r─▒l─▒rd─▒.

Tektanr─▒c─▒ ve evren bilim hakk─▒nda g├Âr├╝┼č ortaya koyan Ksenophanes (M.├ľ.┬á 570 ÔÇô M.├ľ.┬á 475), Amerikal─▒ Anarko-Primitivist Yazar John ZerzanÔÇÖa g├Âre, ilerleme inanc─▒n─▒ beyan eden ilk ki┼čidir (Makinelerin Alacakaranl─▒─č─▒, Kaos Yay─▒nlar─▒, 1.Bask─▒, 2013, s. 53). Antik Yunan mitolojisi efsanevi yaz─▒mlara dayal─▒ idi ve bu efsaneler i├žinde barbar devlerle uygar tanr─▒ d├╝zeni i├žinde s├╝rekli bir ├žat─▒┼čk─▒ anlat─▒lmaktayd─▒. ─░nan├ž g├╝nl├╝k ya┼čamla i├ž i├že idi ve e─čitimde ├žok ├Ânemli bir yeri vard─▒. Ksenophanes tektanr─▒c─▒l─▒─č─▒ (monoteizm) savunarak Tanr─▒ÔÇÖn─▒n insan ve di─čer do─čal varl─▒klara (antropomorfizm) benzetilmelerini ┼ču s├Âzlerle ele┼čtirir: “Homeros ile Hesiodos, ├Âl├╝ml├╝ler (insanlar) aras─▒nda su├ž say─▒lan, utan─▒lan b├╝t├╝n ┼čeyleri tanr─▒lara da y├╝klemi┼člerdir. Tanr─▒lar h─▒rs─▒zl─▒k ederler, yalan s├Âylerler, e┼člerini aldat─▒rlar. Bir tanr─▒ vard─▒r; bu, tanr─▒lar ve insanlar─▒n en ulusudur; ne bi├žimi, ne de d├╝┼č├╝nmesi bak─▒m─▒ndan ├Âl├╝ml├╝lere benzer; bu tek tanr─▒ ba┼čtan a┼ča─č─▒ i┼čitmedir, ba┼čtan a┼ča─č─▒ d├╝┼č├╝nmedir; her ┼čeyi d├╝┼č├╝nceleriyle hi├ž zahmetsiz y├Ânetir.ÔÇŁ S├Âzl├╝ (tanr─▒sal) yasalar Thesmoi idi ve farkl─▒ ├ž─▒karlar yaz─▒l─▒ hale gelmesine neden olmu┼čtu.┬á Nomos eski Yunan ┼čehir devletinin (polis) egemenli─čini ifade eden yasalar, hukuk d├╝zenidir. Arap├ža olan namus s├Âzc├╝─č├╝ de Yunancadan t├╝remedirÔÇŽ

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin par├žalanmas─▒ndan iki devlet ortaya ├ž─▒kt─▒ der Herk├╝l Millas: Yunanistan ve T├╝rkiye.┬á ─░kisi de hem birbirine hem Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ sava┼čt─▒lar.

Urla (─░zmir) do─čumlu ├ça─čda┼č Yunan ┼×air Yorgo SeferisÔÇÖin 1945-1951 y─▒llar─▒na ait g├╝nl├╝kleri ÔÇťBir ┼×airin G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ ad─▒yla ├Âl├╝m├╝nden sonra bir kitapta toplanm─▒┼čt─▒. 1949ÔÇÖda BursaÔÇÖya da gelmi┼čtir Seferis. Bu kitapta ÔÇťBithynia OlymposÔÇŁu diyordu Uluda─čÔÇÖa: ÔÇť1 May─▒s 1949: Bithynia OlymposÔÇÖu; ke┼či┼čleri eski zamanlara ait.┬á M├╝zi─čin yapraklar─▒; m├╝zik nas─▒l da yuva yap─▒yor kendine; ÔÇťnas─▒l serpiliyor yapraklar onunla.ÔÇŁ┬á Yorgo Seferis (1945-1951 Bir ┼×airin G├╝nl├╝─č├╝, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, 2004, s. 146)

Nostos ve haymatlos; bir yanda ├Âzlem eve d├Ânme iste─či bir yanda tabiiyetsizlik; vatandan uzak kalma duygusu yani. Yorgo Seferis, 1922ÔÇÖdeki m├╝badele (de─či┼čim) trajedisinin yaratt─▒─č─▒ duyguyla ┼čiirini de etkileyen s├╝rekli bir kimlik aray─▒┼č─▒na girmi┼čti. ─░oniaÔÇÖda hissettikleri, ├žocuklu─ču onu Odisseusvari nostos duygular─▒yla doldurmu┼čturÔÇŽ

├ça─čda┼č Yunan ┼×air Yannis Ritsos , ÔÇťYunan uygarl─▒─č─▒n─▒ belirlemi┼č olan, hala da belirleyen i┼čte budur; dinsel ho┼čg├Âr├╝,┬á bir de kimi etki ve etkenleri kabullenmekteki korkmazl─▒k. Do─ču ve Bat─▒ aras─▒nda bulundu─ču i├žin hem Do─čuÔÇÖdan hem Bat─▒ÔÇÖdan kimi ├Âzellikleri alm─▒┼č, sindirmi┼č, birle┼čtirmi┼čtir. Bu y├╝zden hem Do─čulular hem Bat─▒l─▒lar i├žin ├Ârnek olabilmektedir.ÔÇŁ der (Herk├╝l Millas, ├ça─čda┼č Yunan Edebiyat─▒, D├╝nya Yay─▒nc─▒l─▒k, 2005, s, 76)

Modern Yunan edebiyat─▒n─▒n temellerini atan ve Yunan ayd─▒nlanmas─▒n─▒n ├Ânc├╝s├╝ Adamantios KoraisÔÇÖtir. ─░zmir do─čumlu Korais Osmanl─▒ ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒ ve Ortodoks kilisesini ele┼čtirmi┼čtir. 1821 Yunan ─░syan─▒ÔÇÖna giden s├╝re├žte yay─▒nlad─▒─č─▒ ÔÇťHellen Nomar┼čisiÔÇŁ cumhuriyet├ži g├Âr├╝┼čleri dile getiriyordu.

ApokalipsÔÇÖi┬á (Vahiy kitab─▒) Yuanna s├╝rg├╝ndeyken ─░saÔÇÖy─▒ g├Ârd├╝─č├╝n├╝ iddia etti─či k├╝├ž├╝k bir yunan adas─▒ olan Patmoz (batmaz) adas─▒nda yazm─▒┼čt─▒r. AdaÔÇÖdaki bir ma─čara da Hristiyanlar─▒n ha├ž merkezlerinden birisidir.┬á┬á D.H.Lawrence de 1931ÔÇÖde yay─▒nlanan ÔÇťApocalypseÔÇŁ (Vahiy) adl─▒ bir kitap yazd─▒. Bat─▒ uygarl─▒─č─▒n─▒ ┼čekillendiren politik, dini ve sosyal yap─▒lar─▒ ele┼čtiriyordu. Ona g├Âre, ak─▒l ve ruh aras─▒ndaki s├╝rekli ├žat─▒┼čk─▒, toplumun do─čal d├╝nyadan yabanc─▒la┼čmas─▒na neden olmu┼čtur. ┬áSon kitab─▒nda Lawrence, insanlar─▒n do─čadan ve evrenden koptu─čunu ileri s├╝rerek, insana ve kozmosa dair umut a┼č─▒lamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Lawrence, Mina UrganÔÇÖa g├Âre beden i├žg├╝d├╝lerini yads─▒yan sadece ruhu ├Ânemseyen Hristiyanl─▒k ruh├žulu─čunu ele┼čtiriyordu; ÔÇťThe Dark GodsÔÇŁ (Karanl─▒k Tanr─▒lar) dedi─či cinsel d├╝rt├╝ler gibi bedensel d├╝rt├╝lere egemen kozmik g├╝├žlere inan─▒yordu.

Mina Urgan,ÔÇŁLawrence, sanayile┼čmeyi ya┼čad─▒─č─▒ ├ža─č─▒n ba┼čl─▒ca felaketi sayard─▒.ÔÇŁ demektedir. (D.H.Lawrence, ─░nceleme, YKY, 2016, s. 9)

Tetrar┼či┬á (4ÔÇÖl├╝ y├Ânetim), M.S. 3.Yy da Roma ─░mparatoru DiocletianusÔÇÖun ├╝lkeyi daha kolay y├Ânetilir hale getirmek i├žin 2ÔÇÖye b├Âl├╝p ba┼č─▒na birer Augustus (imparator)┬á getirmesi ile ortaya ├ž─▒kan y├Ânetim ┼čekli idi. Ve b├Âylece ├╝lkeyi bir Caesar (Kayser) daha kolay y├Ânetebilecekti.

ApollonÔÇÖa┬á (G├╝ne┼č Tanr─▒s─▒) tapan kendisi de ordusu gibi pagan olan 1.Constantinus RomaÔÇÖdaki k├Ât├╝ y├Ânetime duyulan tepkiden faydalanarak MaxentiusÔÇÖla sava┼čt─▒. Romal─▒ iki tetrark─▒n kar┼č─▒la┼čmas─▒nda MaxentiusÔÇÖa kar┼č─▒ zafer i├žin Hristiyanl─▒─č─▒ kullanacakt─▒ (M.S. 312).

Yunan kolonileri (kentleri) asl─▒nda birer ÔÇťParoskiaÔÇŁ yani Yunan ticaret ┼čirketleri taraf─▒ndan kurulan ulusal y├Âre d─▒┼č─▒nda yeralan ulus bilin├ž ta┼č─▒makla birlikte ekonomik ve toplumsal niteli─či olan s├Âm├╝rgeci ve burjuva i┼čb├Âl├╝m├╝ne dayal─▒ insan toplulu─čundan olu┼čan (Selanik, ─░zmir, Odesa gibi)┬á┬á kolonilerdi. Bu kentlerden biri de ad─▒n─▒ kurucusu efsanevi kahraman ByzantasÔÇÖtan alan ByzantionÔÇÖdu (─░stanbul). 1. Constantinus bu Eski Yunan kolonisini imparatorlu─čun yeni ba┼čkenti ilan ederek (13 May─▒s 330) ÔÇťNova RomaÔÇŁ (Yeni Roma) ad─▒n─▒ vermi┼čti.┬á ├ľl├╝m├╝nden sonra ad─▒yla; ÔÇťConstantinopolisÔÇŁ olarak an─▒lacakt─▒r.

1.Constantinus (M.S. 272- M.S. 337), Hristiyanlara ho┼čg├Âr├╝ g├Âsterilmesini buyuran ve ÔÇťinan├ž ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ÔÇŁ dile getiren Milano Ferman─▒ÔÇÖn─▒ (M.S. 313) yay─▒nlar ve Roma ─░mparatorlu─ču’nda resm├« din olacak Hristiyanl─▒─č─▒n i├žerisinde tart─▒┼č─▒lan baz─▒ konular─▒ netle┼čtirmek amac─▒ ile (─░nan├ž Bildirgesi) Birinci ─░znik KonsiliÔÇÖni toplar. Konsilde AthanasiusÔÇÖun kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒ ─░skenderiyeli Papaz AriusÔÇÖun 3ÔÇÖl├╝ teslisi (ve ─░saÔÇÖn─▒n Tanr─▒ÔÇÖn─▒n o─člu oldu─čunu) reddetti─či teori tasfiye edilerek aforoz edilir. Paskalya Bayram─▒ ─░znik KonsiliÔÇÖnde kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r (Her Pazar). ─░kinci ─░znik Konsili (7.konsil) ikona k─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ konusunda 787ÔÇÖde tekrar toplan─▒r.

Osmanl─▒ Devleti ulus yerine dinsel ayr─▒m g├╝tt├╝─č├╝nden Ortodoks Yunanl─▒lar kendilerini Hristiyan olarak tan─▒mlard─▒. Merkezi ─░stanbulÔÇÖdaki Fener Rum Patri─či olan Do─ču Ortodoks Kilisesi 3 b├╝y├╝k Hristiyan mezhebinden birini olu┼čturur (di─čer ikisi Roma Katolik Kilisesi ve Protestan Kilisesi). Yunanistan Ortodoks Kilisesi Do─ču Ortodoks kiliselerinden birini olu┼čturur.┬á Ve Do─ču Ortodoks Kilisesi ─░znik, Konstantinopolis ve Efes KonsiliÔÇÖni tan─▒yan oryantal Ortodoks kilisesine kar┼č─▒ ilk 7 konsildeki tan─▒mlamalar─▒ kabul eder.

Monistik Tek├žilik evreni tek bir “ilke”ye dayand─▒rarak a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čan ├Â─čretidir. ├ľzellikle ruhu maddeye, maddeyi de ruha irca eden, di─čer bir ifadeyle, ruh ile maddeyi ├Âzde┼č sayan ├Â─čretilerdir. ─░znik KonsiliÔÇÖnde AriusÔÇÖun aforoz edilmesi monofizizmin yani ─░saÔÇÖn─▒n tanr─▒n─▒n o─člu oldu─čunun temel akide olarak benimsenmesi ─░sa’n─▒n varl─▒─č─▒nda, insanl─▒kla tanr─▒sal ├Âz├╝n birle┼čti─či ile ilgili kararlar al─▒nm─▒┼čt─▒. ─░saÔÇÖn─▒n Tanr─▒ÔÇÖn─▒n o─člu oldu─ču ─░znik KonsiliÔÇÖnde de (M.S. 325ÔÇÖte) temel akide olarak benimsenmi┼čti. Kutsal RuhÔÇÖun Tanr─▒ oldu─čuna inan─▒rlar. Aya Triada, kutsal ├╝├žl├╝ demektir. Baz─▒ Rum Ortodoks kiliselerine verilen add─▒r. Transfig├╝rasyon; Tanr─▒ÔÇÖn─▒n o─člu ─░saÔÇÖn─▒n d├Ân├╝┼č├╝m├╝ gibi ─░saÔÇÖn─▒n dirilip g├Â─če y├╝kselmesiydi. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ─░saÔÇÖn─▒n v├╝cudunda beden buldu─čuna ve yol g├Âsterdi─čine inan─▒rlar. Ortodoks kilisesinde bu kavram ÔÇťTeofaniÔÇŁ (Hierosphainein), Bat─▒da ise ÔÇťEpifaniÔÇŁ yani tanr─▒ kudretinin tezah├╝r├╝ anlam─▒na da gelmekteÔÇŽ

Katolik evrensel manas─▒na gelirken, Ortodoks, do─čru inan├ž anlam─▒ndad─▒r. Ortodokslar─▒n bat─▒ kiliselerinden farkl─▒ akideleri de (Paradhosis) vard─▒r. Ortodokslar resimlerle yetinirler. ─░konostaz, ─░konlu duvar ve tablolar─▒na denir.┬á ─░sa, Meryem Ana ve di─čer ermi┼člerin tahta ├╝st├╝ne yap─▒lm─▒┼č heykel ve resimlerine de ikon veya ikona derler. Yunanca s├Âzc├╝klerdir.

Ortodokslar─▒n ayinleri Yunanca olur. Ke┼či┼čler manast─▒rlarda ya┼čay─▒p hi├ž evlenmezlerdi fakat Ortodokslarda rahipler evlenebilirlerdi.

Kitonik d├╝nyevi, kozmik evrenseldir. Ek├╝menik ise, evrensel, ikamet eden d├╝nya manas─▒nda yunanca bir s├Âzc├╝kt├╝r. B├╝t├╝n kiliseleri kapsayan kavramla Ortodoks kiliselerinde birliktelik ve e┼čitlik kastedilmektedir.┬á Apostolik, 12 havariyle ilgili ve onlar─▒n kurdu─ču kiliseler manas─▒ndad─▒r.

Agios aziz, agia azize demektir. Taksiyarhis ├ža─čda┼č Yunancada ba┼čmelek demektir. Ba┼čmeleklerin kimli─či kesin olmamakla birlikte 4 b├╝y├╝k ba┼čmelek ismi ge├žmektedir: Michael, Gabriel, Raphael ve Uriel.┬á Michael tanr─▒n─▒n kendinden yaratt─▒─č─▒ ilk melek kabul edilir, ikonografide elinde k─▒l─▒├ž ve ├Âl├╝ ruhlar─▒ tartan teraziyle tasvir edilir.

Ayazma T├╝rk├žeden t├╝retilen bir s├Âzc├╝kt├╝r so─čuk su demektir. Ortodos hristiyanlar kutsal su anlam─▒nda ayazmalara hagia derler. ─░saÔÇÖya inananlar─▒n y─▒kanmas─▒ (vaftiz) ─░sa ile b├╝t├╝nle┼čmek anlam─▒na geliyor. ├çocu─ča vaftizde kutsal say─▒lan bir isim de konuyor. Benzer bir s├Âzc├╝k olan takdis ├Âld├╝kten sonra huzur i├žinde yatmas─▒ i├žin g├╝nahlar─▒n ba─č─▒┼članmas─▒ i├žin yap─▒lan bir i┼člemdir.

Noel do─ču┼č demektir (Frans─▒zca). Hristiyanl─▒k inanc─▒na g├Âre Noel yortusu paskalyadan sonra gelen ikinci ├Ânemli yortudur. ─░saÔÇÖn─▒n, do─čumunun kutland─▒─č─▒ bu yortu g├╝n├╝ne Yunanca ÔÇťXristougennaÔÇŁ (Mesih do─čdu) denir.┬á Bat─▒ kilisesi 25 Aral─▒kÔÇÖta kutlarken Noeli Ortodoks Kilisesi Julyen takvimini esas ald─▒─č─▒ i├žin 7 Ocak’ta kutlar. Teofani bayram─▒n─▒ (Ha├ž─▒ suya atma bayram─▒) 6 Ocak yerine 19 Ocak’ta kutlar (Gregoryen takvimle Julyen takvim aras─▒nda 13 g├╝n fark oldu─čundan).

Uruc orucu 1 A─čustos-15 A─čustos (Uruc G├╝n├╝) aras─▒nda Meryem ana ad─▒na tutulan oru├žtur. ─░saÔÇÖn─▒n dirili┼činin kutland─▒─č─▒ Paskalya yortusu ├Âncesinde oldu─ču gibi, Noel yortusundan ├Ânce de 15 Kas─▒mÔÇÖdan sonra 40 g├╝n oru├ž tutulur. Paskalya d├Ânemindeki 40 g├╝nl├╝k oruca ÔÇťB├╝y├╝k PerhizÔÇŁ denir.┬á Rumlar k─▒rk g├╝n tutulan oruca ÔÇťMegali Sarakosti” (B├╝y├╝k K─▒rk G├╝n) derler.

Kristoloji yani Mesih anlay─▒┼č─▒na g├Âre enkarnasyon (hulul) tanr─▒n─▒n cisimle┼čmesi ve insan bi├žiminde g├Âr├╝lmesidir. ÔÇťGolgotaÔÇŁ (Calvary), ─░ncil’deki anlat─▒mlara g├Âre Kud├╝s surlar─▒n─▒n hemen d─▒┼č─▒nda yer alan ve ─░sa’n─▒n ├žarm─▒ha gerildi─či bir tepedir. ─░saÔÇÖn─▒n ├žarm─▒ha gerildikten sonra 3. g├╝nde dirili┼čini (paskalya bayram─▒) mart-nisan ay─▒nda kutlarlar. Ortodokslar i├žin en ├Ânemli kutsal bayramlardan (yortu) say─▒lan g├╝nlerde ─░sa, havarileri ve di─čer azizler an─▒l─▒rlar. Hristiyanlar ─░saÔÇÖn─▒n do─čumu, vaftizi ve peygamberli─če ba┼člang─▒c─▒n─▒ 25 Aral─▒k-6 Ocak aras─▒nda, g├Â─če y├╝kseli┼čini (mihrac─▒) ise NisanÔÇÖdan TemmuzÔÇÖa kadar kutlarlar…

  • Tamer UYSAL

https://tameruysal.wordpress.com

 

 

Tamer UYSAL

Tamer UYSAL

1965'de Bursa'da do─čdu. ─░lk, orta, lise tahsilini Bursa'da yapt─▒. ├çocuklu─ču Demiryolu alt─▒ndaki mahallelerde ge├žti. ├ç─▒nar Lisesi'ni bitirdi. 1988 y─▒l─▒nda Ege ├ťniversitesi Bas─▒n-Yay─▒n Y├╝ksekokulu ┼čimdiki ad─▒yla ─░leti┼čim Fak├╝ltesi'nden mezun oldu. Uluda─č ├ťniversitesi'nde ge├žen memuriyet y─▒llar─▒ i├žinde Nil├╝fer Ticaret Lisesi'nde ├Â─čretmen stajyerlik yapt─▒ gen├ž beyinlerle tan─▒┼čt─▒. Ancak yasalar ├Â─čretmenlik yapmas─▒na engeller koydu. Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi'nde Bas─▒n ve Halkla ─░li┼čkiler biriminde g├Ârev yapt─▒. Belediyedeki g├Ârevinden 2015'te bask─▒lar ve siyasi uyu┼čmazl─▒k gibi nedenlerden dolay─▒ ayr─▒lmak zorunda kald─▒. Ayr─▒ca Anadolu ├ťniversitesi ─░ktisat B├Âl├╝m├╝ mezunudur. T├╝rkiye ├žap─▒nda baz─▒ dergilerde yay─▒mlanm─▒┼č, yaz─▒ ve ┼čiirleriyle yay─▒mlanmam─▒┼č ┼čiirleri vard─▒r. Bursa'daki baz─▒ yerel radyolarda (radyo mix, radyopress) 1995-2000 aras─▒ k├╝lt├╝r-sanat a─č─▒rl─▒kl─▒ programlar yapan Uysal, Ticaret gazetesinde ├že┼čitli konularda zaman zaman konuk yazar olarak yaz─▒lar kaleme ald─▒. T├╝rkiye ├žap─▒nda yaz─▒ ve ┼čiirleri; Ayk─▒r─▒ Sanat, ─░mgelem, Yo─čunluk, Amigra, G├╝ney K├╝lt├╝r Sanat, Lacivert Sanat, ┼×ehir K├╝lt├╝r Sanat, ├ľner Sanat, Olay gibi bas─▒l─▒ dergi ve gazetelerde yay─▒mland─▒. E mail: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Tamer Uysal
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Bursa’da medfun mollalar

Bursa’da medfun mollalar

5 Nisan 2020, Bursa’da medfun mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

5 Nisan 2020, BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar i├žin yorumlar kapal─▒
Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

5 Nisan 2020, Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik) i├žin yorumlar kapal─▒
┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

5 Nisan 2020, ┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar i├žin yorumlar kapal─▒
Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

5 Nisan 2020, Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

4 Nisan 2020, Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

3 Nisan 2020, Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag i├žin yorumlar kapal─▒
T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

3 Nisan 2020, T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

27 ┼×ubat 2020, Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

13 Ocak 2020, Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3 i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2 i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar