Bursal─▒ H├óce AbdurraufÔÇÖun hikayesi: Hikaye-i Dend├óniyye

Bursal─▒ H├óce AbdurraufÔÇÖun hikayesi: Hikaye-i Dend├óniyye

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝.
2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r.
Kitaplar─▒:
Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004)
Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008)
Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010)
Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011)
E-Posta: goltekin@gmail.com
Sefer G├ľLTEK─░N

Yaz─▒l─▒ ve s├Âzl├╝ olmak ├╝zere iki ┼čekilde varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren edebiyatta, yaz─▒l─▒ edebiyat k├╝lt├╝r├╝n├╝n ├žok eskilere dayanmad─▒─č─▒ toplumlarda masal/hik├óye olarak adland─▒rabilece─čimiz t├╝r devreye girer. Her toplum kendi gelene─čine, g├Ârene─čine, sanat ve k├╝lt├╝r├╝ne g├Âre hik├óyeler ├╝retmi┼čtir. Bir toplumun hik├óyesi, kom┼ču bir di─čer halk─▒n edebiyat─▒na girip etkilemi┼č, bazen de─či┼čikliklere u─črayarak ├Âzde ayn─▒ olsa da anlat─▒m bak─▒m─▒ndan farkl─▒ bir yap─▒ya b├╝r├╝nm├╝┼čt├╝r. Hi├ž ┼č├╝phesiz hik├óyeyi asli k─▒lan unsur, i├žinden ├ž─▒kt─▒─č─▒ toplumun ona katt─▒─č─▒ ├Âzelliklerdir. ├ľzellikle do─ču orijinli hik├óyeler d├╝nya edebiyat─▒nda olduk├ža ├Ânemli bir yere sahiptir. Bu ├Ânem, do─čulu toplumlar─▒n co─črafya ve sosyal ili┼čkilerinin s─▒cakl─▒─č─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.[1]

Do─čunun ├Ânemi bug├╝ne kadar ÔÇťI┼č─▒k do─čudan gelirÔÇŁ anlam─▒na gelen Latince Ex oriente lux ├Âzdeyi┼činde dolayl─▒ olarak vurgulanmaktad─▒r. Do─ču ve Bat─▒ medeniyetleri aras─▒ndaki ili┼čkiler ve etkiler de─čerlendirildi─činde, bu g├╝ne┼č benzetmesinin ├žok da abart─▒l─▒ olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bug├╝n daha ├žok ÔÇťegzotik, mistikÔÇŁ gibi terimlerle biraz da hafife al─▒narak tavsif edilen Do─ču medeniyetleri Bat─▒l─▒ toplumlar─▒n bug├╝nk├╝ seviyelerine ula┼čmalar─▒nda g├Âz ard─▒ edilemeyecek etkilere sahiptir.[2]

Yusuf ile Z├╝leyha, Dede Korkut Hik├óyeleri, Kelile ve Dimne, T├╗t├«n├óme, ┼×ahn├óme, Makamat, Mant─▒kuÔÇÖt-Tayr, Heft Peyker, Binbir Gece Masallar─▒, Bostan ve G├╝listan, Mesnev├«, Mak├ól├ót, Hz. Ali Cenkn├ómeleri, Destanlar, Leyla ile Mecnun, Seyehatn├óme, Mem u Zin, H├╝sn ├╝ A┼čk, Muhayyel├ót, AÔÇÖm├ók-─▒ Hay├ól, M├╝semeretn├óme, Let├óif-i Riv├óy├ót, Karabibik gibi eserler do─čunun hik├óye gelene─činin en ├Ânemli ├Ârneklerindendir. Bu eserler; T├╝rk, Arap, ─░ran ve Hint co─črafyalar─▒nda ─░slamÔÇÖ─▒n ┼čekillendirdi─či ve T├╝rk├že, Arap├ža ve Fars├ža dilleriyle yaz─▒lm─▒┼č, ÔÇťDo─ču/─░slam klasikleriÔÇŁ kimli─čiyle aram─▒zda dola┼čan, edebi de─čeri olan, zevkle okunan ve etkisini bug├╝ne kadar kesintisiz olarak s├╝rd├╝ren eserlerdir. ÔÇťDo─čuÔÇÖnun Hik├óye Kuram─▒ÔÇŁ adl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒yla, do─ču hik├óyesinin yol a├ž─▒c─▒lar─▒na, g├Âz kama┼čt─▒r─▒c─▒ ─▒┼č─▒klar─▒na, sadece bu topraklar─▒ de─čil d├╝nya edebiyat─▒n─▒ da y├╝zlerce y─▒ld─▒r ayd─▒nlatan e┼čsiz birikime dikkat ├žeken Necip TosunÔÇÖun da dedi─či gibi, do─ču toplumlar─▒nda hik├óyenin zengin bir birikimi ve g├╝├žl├╝ bir damar─▒ var. Do─ču insan─▒ hik├óyeyle inan─▒r, onunla sever, onunla i├ž i├že bir hayat s├╝rer. Hik├óyeler, ├ódeta onun zihnine nak┼čolunmu┼čtur. Hikmetler, ke┼čifler hik├óye formuyla i┼čaretlenmi┼čtir. Dilden dile dola┼čan halk hik├óyeleri, halk─▒n a┼čklar─▒n─▒, ac─▒lar─▒n─▒, ├Âzlemlerini, sevgilerini hik├óyelere d├Âkm├╝┼č, gelecek ku┼čaklara b├Âyle aktarm─▒┼čt─▒r. Hik├óyeler, vakan├╝vislerin g├Âremeyece─či hakikatleri s├Âz├╝n g├╝c├╝yle kay─▒t alt─▒na alm─▒┼č, insanl─▒─č─▒n birikimini yeni bir ger├žeklikle ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirmi┼čtir. Gezgin hik├óyeciler, ├ólimler, tasavvuf ehli b├╝y├╝kler hik├óye ├╝zerinden bir k├╝lt├╝r ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ i┼člevi g├Ârm├╝┼člerdir.[3]

T├╝rkler, ─░slam ile tan─▒┼čmalar─▒ndan sonra kendi duygu ve d├╝┼č├╝ncelerinin ├╝r├╝n├╝ olan telif eserler de meydana getirmi┼člerdir. Haliyle ilk telif hik├óyelerin din├« konulu ve mensur oldu─ču tahmin edilmektedir.[4]

  1. y├╝zy─▒ldan itibaren BursaÔÇÖda ciddi anlamda d├╝zyaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Molla ┼×emsettin FenariÔÇÖnin ÔÇśMisbahÔÇÖul-├ťnsÔÇÖ├╝, Muslihittin b. YusufÔÇÖun ÔÇśTehaf├╝tÔÇÖ├╝, Abdullatif-i Kuts├«ÔÇÖnin HadiÔÇÖl Kul├╗bÔÇÖ├╝, Sinan Pa┼čaÔÇÖn─▒n ÔÇśTazarrun├ómeÔÇÖsi ├Ânemli ├Ârneklerden bir ka├ž─▒d─▒r.[5]

├ľzellikle hik├óye alan─▒nda kaynaklar─▒n belirtti─či ilk telif eser XV. y├╝zy─▒l sonlar─▒nda yaz─▒lan, Anabac─▒ veya Bursal─▒ Hoca Abd├╝rrauf Hik├óyesi adlar─▒yla da bilinen Hik├óye-i Dend├óniyyeÔÇÖdir. Vahd├« C├ófer ├çelebi taraf─▒ndan kaleme al─▒nan eser, sosyal muhteval─▒ olup tek vakÔÇśa kurulu┼čuna sahip ger├žek├ži b├╝y├╝k bir hik├óye veya k├╝├ž├╝k bir romand─▒r.[6]

Hikaye-i Dendaniyye, sadece Bursa a├ž─▒s─▒ndan ├Âzel bir eser de─čil, T├╝rk hikaye tarihinin de ilk ├Âzg├╝n ├Ârneklerinden biridir. Edebiyat ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ R─▒dvan Can─▒m, Edime ┼×airleri adl─▒ eserinde, Abd├╝rrauf Hik├óyesi ve yazar─▒ Vahd├« Cafer’le ilgili olarak ┼ču bilgileri vermektedir: As─▒l ad─▒ Cafer’dir. Seh├« Bey, En├«s├╝’ M├╝s├ómirin m├╝ellifi Abdurrahman H─▒br├« ve muhtemelen bu kaynaklardan naklen O. Nuri Peremeci’nin kay─▒tlar─▒na g├Âre Edirne’de, di─čer kaynaklara g├Âre ─░stanbul’da do─čmu┼čtur. O. Nuri Peremeci Edirne Tarihi adl─▒ eserinde, bu ┼čairin ismini yanl─▒┼čl─▒kla Vecd├« olarak kaydetmi┼čtir. T├óciz├óde Cafer ├çelebi’nin yak─▒nlar─▒ndan olup, onun taraf─▒ndan yeti┼čtirildi. Divan k├ótibi olmu┼č ve Kanuni S├╝leyman devrinde Edirne’de Hassa Hara├ž Emini iken vefat etmi┼čtir. Seh├« Bey’in ifadelerine g├Âre ho┼č tabiatl─▒, ak─▒c─▒ ┼čiirleri bulunan rind bir ┼čairdir.[7]

Hikaye-i Dendaniyye yazar─▒n─▒n BursaÔÇÖl─▒ olup olmad─▒─č─▒ net olarak bilinmiyor. ├ç├╝nk├╝ rivayetler aras─▒nda Edirne ve ─░stanbul da var. Karab├╝k ├ťniversitesiÔÇÖnce haz─▒rlanan ÔÇśYeni T├╝rk Edebiyat─▒ IIÔÇÖ adl─▒ yay─▒nda, Yrd. Do├ž. Dr. T├╝rkan G├Âz├╝tok da 16. Y├╝zy─▒lda yaz─▒lan Hikaye-i Dendaniye yazar─▒n─▒n EdirneÔÇÖli Vahdi Cafer ├çelebi[8] oldu─čunu belirtiyor. Erdal Ceyhan, ÔÇśKentlere Destan 4: Edirne adl─▒ ┼čiirinde, ÔÇťÔÇŽVahdi Cafer bir Edirne velisi, / Yerinde duramaz bir Allah─▒n delisi / Gecesi, g├╝nd├╝z├╝ belirsiz, bir ticaret ticanisiÔÇŽÔÇŁ diyerek Vahdi C├óferÔÇÖin Edirneli oldu─čuna de─činir. Hace AbdurraufÔÇÖu, hikayede ge├žti─či ┼čekilde BursaÔÇÖdan de─čil EdirneÔÇÖden yola ├ž─▒kar─▒p yolculuk sonras─▒ tekrar EdirneÔÇÖye getirir. Hatta hikayeÔÇÖnin asl─▒nda Vahdi CaferÔÇÖin ba┼č─▒ndan ge├žti─čini, fakat kendi ad─▒n─▒ kullanmak yerine H├óce Abdurrauf ad─▒n─▒ kulland─▒─č─▒n─▒ s├Âyler: ÔÇť─░┼čte b├Âyledir, Vahdi CaferÔÇÖin hikayesi, / Asl─▒nda o meseli Hace Abdurrauf ad─▒na okudu / Kimi k─▒sm─▒ unutuldu, kimisi de ├Âyk├╝ olduÔÇŽÔÇŁ[9] Ancak Vahd├« C├ófer ├çelebiÔÇÖnin, 16. Y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č olan bir ┼čair oldu─ču, 16. y├╝zy─▒l divan edebiyat─▒n─▒n ├Ânde gelen ┼čair ve yazarlar─▒ndan, II. BayezitÔÇÖin ÔÇťni┼čanc─▒ÔÇŁs─▒, ├Âzellikle Hevesn├óme (1493) adl─▒ eseriyle tan─▒nan Tacizade Cafer ├çelebiÔÇÖnin akrabas─▒, musahibi, onun yeti┼čtirmesi oldu─ču biliniyor.[10]

T├╝rkiye Yazmalar─▒ Toplu Katalogu ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda Antalya Tekelio─člu yazmalar─▒ aras─▒nda bir mecmua i├žinde tesbit edilen Hikaye-i Dendaniyye, 11 sayfal─▒k bir hikayedir. Konusu k─▒saca ┼čudur: Bursa’n─▒n ├╝nl├╝ t├╝ccarlar─▒ndan Abdurrauf adl─▒ bir tacir pek ├žok ├že┼čit mal alarak bir├žok adam─▒ ile birlikte yola ├ž─▒kar, sonunda ┼×irazÔÇÖda karar k─▒lar. B├╝t├╝n mallar─▒ satm─▒┼čt─▒r.[11] ├ľyk├╝n├╝n ba┼čki┼čisi Bursal─▒ T├╝ccar H├óce Abdurra├╗f, ipek ticareti i├žin gitti─či ┼×iraz’da kendini e─členceye kapt─▒r─▒r.[12] E─člence d├╝┼čk├╝n├╝ birisi oldu─ču i├žin de gece g├╝nd├╝z e─členme─če ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu arada yaln─▒zl─▒ktan can─▒ s─▒k─▒lan Abdurrauf, Ana Bac─▒ denen bir kad─▒n─▒n arac─▒l─▒─č─▒ sayesinde g├╝zel bir kad─▒nla ili┼čki kurar. E─člencelerin h─▒zla devam etmesi ve tacirin su gibi para harcamas─▒ sonucu elindeki paras─▒ t├╝kenir. Yeniden mal getirip satmak ve kazand─▒─č─▒ paralar─▒ g├Ânl├╝n├╝ kapt─▒rd─▒─č─▒ g├╝zelle yemek amac─▒ ile Bursa’ya d├Ânmek isteyen Abdurrauf, yolculu─ča ├ž─▒kmadan yan─▒nda hi├žbir ┼čey olmad─▒─č─▒ i├žin sevgilisine yadigar olarak a─čz─▒ndaki alt─▒n di┼čini ├ž─▒kar─▒p verir, Bursa’ya gelince ailesine haramiler taraf─▒ndan soyuldu─čunu s├Âyleyen[13] H├óce Abdurrauf, iki y─▒l boyunca mal toplar ve tekrar ┼×irazÔÇÖa sefer eyler. B├ón├╗ÔÇÖyu tekrar bulur. Fakat k─▒z onu tan─▒mazl─▒ktan gelerek hi├ž kar┼č─▒la┼čmad─▒klar─▒n─▒ iddia eder. Abd├╝rrauf, ÔÇťyadig├órÔÇŁ olarak verdi─či di┼či hat─▒rlat─▒r. B├ón├╗, cebinden bir avu├ž di┼č ├ž─▒kar─▒r ve, ÔÇťBu di┼člerden senin virdi─č├╝n di┼č kank─▒s─▒ bild├╝rsen ┼čayet ki biz dahi bili┼č ├ž─▒kavuzÔÇŁ der. O an Abd├╝rraufÔÇÖun ayaklar─▒ suya erer. K─▒za, ÔÇťZaman gel├╝p ge├žd├╝k├že sen kal, heman biz gitd├╝k esen kalÔÇŁ der ve BursaÔÇÖya d├Âner, ├Âmr├╝n├╝n kalan─▒n─▒ ailesiyle birlikte ge├žirir.[14]

Zaman, mekan ve olay ├Ârg├╝s├╝ bak─▒m─▒ndan birbirlerine benzer gibi g├Âr├╝nen bu hikayeler anlat─▒c─▒lar─▒n/yaz─▒c─▒lar─▒n elinde bazen oldu─ču gibi g├╝n├╝m├╝ze ula┼čm─▒┼č bazen yeni bir anlat─▒m bi├žimiyle ┼čekillenerek bug├╝nlere ula┼čm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin bizim inceledi─čimiz Hikaye-i Dendaniyye ile Binbir Gece Masallar─▒ aras─▒nda k├╝├ž├╝k de olsa hemen fark edilen bir benzerlik: ÔÇť┼×ehriyar ile karde┼či ┼×ah-─▒ Zenan haremlerinden g├Ârd├╝kleri ihanetten daha k├Ât├╝s├╝ var m─▒d─▒r acep diyerek ke┼čfe ├ž─▒kt─▒klar─▒ s─▒rada bir dev g├Âr├╝rler. Dev sand─▒ktan bir g├╝zel ├ž─▒kard─▒ ve ba┼č─▒n─▒ onun dizlerine koyup uyudu. Bunu f─▒rsat bilen kad─▒n devin ba┼č─▒n─▒ dizlerinden al─▒p yere b─▒rakt─▒. Sonra da gezintiye ├ž─▒kt─▒. Sonra da ┼×ehriyar ile ┼×ah-─▒ ZenanÔÇÖ─▒ g├Âr├╝p yan─▒na ├ža─č─▒rd─▒. G├Âr├╝┼čme sonras─▒ onlardan birer ni┼čan olarak y├╝z├╝klerini istedi. Sonra da say─▒y─▒ y├╝ze tamamlad─▒m deyip cebindeki di─čer y├╝z├╝kleri g├Âsterdi. ─░ki karde┼č bu kad─▒n─▒n ihanetini de g├Ârd├╝kten sonra bir daha hi├žbir kad─▒na g├╝venmemek ├╝zere ├╝lkelerine d├Ând├╝lerÔÇŽÔÇŁ[15] Binbir Gece Masallar─▒ÔÇÖndan al─▒nt─▒lad─▒─č─▒m─▒ bu metnin benzer versiyonu Hikaye-i DendaniyyeÔÇÖde de kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. ─░hanet eden yine kad─▒nd─▒r ancak bu kez kad─▒n─▒n kendisine sevdalananlardan ald─▒─č─▒ ni┼čan y├╝z├╝k de─čil, ÔÇśdi┼čÔÇÖtir ki, Ban├╗ÔÇÖnun ÔÇťBu di┼člerden senin virdi─č├╝n di┼č kank─▒s─▒ bild├╝rsen ┼čayet ki biz dahi bili┼č ├ž─▒kavuzÔÇŁ demesiyle Hace Abdurrauf ÔÇśun memleketine d├Ânmesi bir olur.

T├╝rk edebiyat─▒n─▒n geli┼čiminde masallar─▒n, halk hikayelerinin, meddah hikayelerinin, mesnevilerin, ├ževiri hikayelerin, telif hikayelerin ve uyarlama hikayelerin her birinin ├Ânemli bir yeri vard─▒r. Do─ču/─░slam klasikleri olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bu eserler aras─▒nda ├Âzellikle dikkat ├žekti─čimiz Vahd├« C├ófer ├çelebiÔÇÖnin ÔÇśHikayet-i Anabac─▒ÔÇÖ eseri bi├žim, teknik ve k─▒vam ├Âzellikleri bak─▒m─▒ndan ilk ├Âzg├╝n ├Âyk├╝m├╝zd├╝r.[16]

Hikaye-i DendaniyeÔÇÖden b├Âl├╝mler:

M├╝zekkiran-─▒ ‘acayib-d├«de-i devran ve mu’abbir├ón-─▒ gar├óyib-┼čun├«de-i ezman sehhaare-i dehr-i lu’bet-bazun vak─▒’at─▒ndan ┼č├Âyle hik├óyet ve mekkare-i devr-i ‘illet-s├ózun h├ódis├ót─▒ndan b├Âyle rivayet k─▒lm─▒┼člar ki zaman-─▒ sab─▒kda ┼čehr-i Burusa h├ócelerinden idrak ve zeka ile mev┼č├╝f Hace ‘Abdurra’├╗f dimekle me┼čh├╝r ve ma’r├╗f bir muba┼č┼č─▒r-─▒ ‘├ólem var idi ki her c├ónibinden b├ób ─▒ ba┼čiret ├óna mek┼č├╝f idi. Gayetli s├óhib-fir├óset ehl-i kem├ól ve nillayetle m├ólik-i mal ├╝ menal idiÔÇŽ

Hace ‘ac├╝zeye nazar k─▒ld─▒, g├Ârdi ki env├ó’-─▒ kem├ólatla m├╝kemmel, elleri m├╝henn├ó, g├Âzleri mukehhal, sah├«h├╝’l-lisan, elinde bir tesb├«h-i mercan, ye┼čil abalar ile m├╝lebbes, b├╝lb├╝l-├óvaz, t├╗t├«-nefes bir ‘az├«zed├╝r ki her ki┼či g├Ârincek can─▒ gibi sever; elini ├Âpmedin ayag─▒na d├╝┼čmege iver. Hemandan H├óce Hazretleri, Ana Bac─▒’ya bir garr├ó ye┼čil Frengi kemh├ó te┼čr├«f-i kud├╗m i├ž├╝n teklif buyurup zekat ak├žesinden har├žl─▒k inÔÇÖ├óm id├╝p pes i’lam-─▒ hale ikdam eyley├╝p, eyitdi: ÔÇť─░y m├óder-i m├╝┼čfika, nola ben ‘├ó┼č─▒k-─▒ muhrika ‘inayet ├╝ himmet ve ┼čef├ó’at ├╝ merhamet k─▒lup ┼čehrim├╝z├╝n g├╝zellerinden ÔÇś├ódim├╝ÔÇÖl misl ve bi-bedellerinden bir m├╝mtaz─▒na ve ser-efr├óz─▒na bu bende-i efgenden├╝zi m├╝l├óki k─▒lup ┼č├«r├«n leblerini dil-te┼čneye s├ók├« k─▒lma─ča ba’is olunuz kim ni├že ay ├╝ g├╝n saye-i himmet├╝n├╝zde saf├ólar s├╝r├╝p ta ├Âlince sizlere du’alar ideyd├╝kÔÇŁ diyicek ‘azize eyitdi: ÔÇť─░y can-─▒ m├óder ki her s├Âz├╝nd├╝r d├╝rr ├╝ gevher; m├╝veccah buyururs─▒z. Ben├╝m dahi ‘iddet-i ‘├Âmr├╝m├╝n g├óyeti ve m├╝ddet-i sinnim├╝n nihayetid├╝r. R├╗zig├ór-─▒ p├╝z-z├╗r├╗n i├žinde iki aya─čum g├╗r i├žinded├╝r. ‘├élem-i f├ón’├« i├žinde bir ad i┼čley├╝p sen├╝n gibi c├╝van─▒ ber-mur├ód eyley├╝p du’├ós─▒n almak kanda ele girer? Maksad ifham ve matlab i’l├ómdur. Amma canum ogul! Bu ┼čehr├╝n ger├ži serv sim├ólar─▒ b├«-hadd ve ┼čem’-i bezm-├ór├ólar─▒ bi-‘adedd├╝r ill├ó ki herc├óy├«lerid├╝r, ├žok y├╝z g├Ârmi┼člerd├╝r ve ni├želer ile turup oturm─▒┼člardur. Anlardan inen hak├«kat anlanmaz. Size bir g├╝l-i taze olsa ki y├╝zi ve g├Âzi siz├╝n hev├ónuz ile a├ž─▒lsa ve g├Ânli ba─č─▒na mahabbet sizden sa├ž─▒lsa. Bu did├╝g├╝m├╝z ├╝sl├╝b ├╝zerine bu ┼čehirde bir serv-i semenber, k├ók├╝li ‘anber, cenbi kamer, ebr├╗s─▒ kemer, gamzesi han├žer, haddi g├╝l-i ter, h├óli mu’anber, lebleri ┼čekker, di┼čleri d├╝rler, s├Âzleri gevher bir b├╝t-i ra’na ve sanem-i dil-r├╝b├ó vardur ki gerden-i s├«m├«d├╝r ┼čem’-i k├óf├╗r, g├Â─čsin├╝n ag─▒ vir├╝r ‘├óleme n├╗r, hen├╝z nevreste ol iki n├órence bir kez el uran g├Ârmeye renc, ince bilini ┼čol vakt ki ku├žas─▒n, ol dem g├Âresin endam, u├žas─▒n. Hak ‘Al├«m ve ‘All├ómdur ki ol serv-i g├╝l-end├óm z├╝hd ├╝ sal├óhiyyetde bir mertebede p├órs├ó-p├ók ve meydan-─▒ ‘ismetde bir derecede ├ž├ól├ókdur ki eline h─▒nn├ódan ve ete─čine sab├ódan gayri kimesne de─čmemi┼čd├╝r. Birisi anunla leb-├ó-leb olmam─▒┼čdur illa ki k├╗ze, s├ók─▒na kemse dest urmam─▒┼čdur meger ki m├╗ze. Bilini er ku├žmam─▒┼čdur, var ise kemer, boyn─▒na bir ferd kol salmam─▒┼čdur me─čer ki zenc├«r-i zer. Kaddini s├óyeden ve haddini pir├óyeden gayri kimesne g├Ârmek m├╝yesser olmam─▒┼čdur…

ÔÇŽ

Kar┼ču gel├╝p ├ž├╝n kim H├óceye merhab├ó k─▒ld─▒, H├óce’n├╝n akl─▒n─▒ hem├óndem ba┼č─▒ndan c├╝da k─▒ld─▒. Bir zamandan ‘akl─▒ gelicek, H├óce tem├ó┼ča k─▒ld─▒ eyitdi ki: ÔÇťYa S├╝bhan! mest mi oldum y├óhud hayr├ón. D├╝┼č mi bu bana ya h├ól-i ‘─▒y├ón; bu melek mi ya h├╗r-─▒ cin├ón; per├« mi ‘aceb y├óhud ins├ón, k├ómet mi bu serv-i h─▒r├óm├ón; s├╝nb├╝l mi bu y├ó z├╝lf-i per├«┼č├ón; tal’at m─▒ bu mihr-i d─▒rah┼č├ón; behcet mi bu y├óhud meh-i t├ób├ón; ebr├╗ m─▒ bu y├ó m├╝┼čkin kem├ón; ├že┼čm (mi) bu (y├ó) k├ótil-i ins├ón; had mi bu ‘aceb ya g├╝l-i hand├ón; ben mi bu y├óhud fitne-i devr├ón; gonca mi y├óhud deh├ón… Ya Rab! Ne durur bu ┼č├╗h-─▒ cih├ón vasf─▒nda bunun olmaya p├óy├ónÔÇŽ

ÔÇŽ

H├óce nazar k─▒ld─▒ g├Ârdi kim ‘alem a─čy├órdan h├ól├«, m├╝yesser nig├ór├╗n vis├óli, alt─▒nda bister-i d├«b├ó, yan─▒nda dilber-i z├«b├ó. Ba┼č─▒ aya─č─▒ uc─▒nda iki ┼čem’-i k├óf├╝ri p├╝r-ziy├ó; heman-dem sa─č─▒na ve soluna iki ┼čem’ dahi peyd├ó k─▒lup ‘alem-i vuslata ibtid├ó k─▒ld─▒. ┼×├Âyle nense ki ‘ariflerd├╝r ‘─▒y├ón ne h├ócet ├óna takr├«r ├╝ bey├ón. H├óce yar─▒ndas─▒ ku┼čl─▒─ča de─čin dem-i vuslatda ve ‘alem-i sohbetde olup, ku┼čl─▒gdan sonra kalkup dilber-i r├ó’n├óya ve ken├«zeklere ve Ana’ya her birine bi-kus├╗r ve tamam ihs├ón u in’amÔÇŽ

ÔÇŽ

H├óce-i hasta-dil eyitdi: ÔÇť─░y t├╗ti-i ┼čekker-g├╝ft├ór-─▒ ba─č-─▒ bel├ógat ve iy kebk-i h├┤┼č-reft├ór-─▒ sahn-─▒ fes├óhat! Bu bende-i nah├«f├╝n├╝ze garetle ‘izzetler ve hizmet-i ┼čer├«f├╝n├╝ze nihayetle zahmetler old─▒… ne zecr ├╝ ‘an├ó ise g├Ârel├╝m ve ne derd ├╝ bela ise ├žekel├╝m. Siz s─▒hhat ve huz├╗rda olun, gam deg├╝l eger biz mihnet ├╝ f├╝t├╝rda olavuzÔÇŁ diyicek Ban├╗ destm├ólin y├╝zine tutup a─člad─▒. H├óce an├╗n h├ólin g├Âricek ‘─▒┼čk od─▒ c├ón─▒n da─člad─▒. Pes birbirine ┼ča┼č─▒rup y─▒─čla┼čd─▒lar ve esne┼čdiler. Ka├žan kim ayr─▒l─▒┼čd─▒lar Ban├╝ eyitdi: ÔÇť─░y y├ór-─▒ vef├ód├ór! Bende sen├╝n iftir├ókuna ┼čabr u kar├ór ve i┼čtiy├ókuna tahamm├╝l itme─če ihtiyar yokdur, bari bir y├ódig├ór virsen ki ├ón─▒ g├Ârd├╝k├že seni g├Ârmi┼č gibi olup bir mikdar sabr u tamm├╝le iktid├ór gelse ve ill├ó siz gelince fir├ók od─▒ haks├ór iderÔÇŁ diyicek H├óce-i derdmend ├╝ dilr├«┼č hern├ónden a─čz─▒ndan bir di┼č ├ž─▒karup y├ódig├ór virdi. B├ón├╗-y─▒ ┼čeker-bar H├óce-i dil-fig├órdan di┼či alup g├Âzlerine s├╝r├╝p dahi cebine salup a─čla┼čup, B├ón├╗ saray─▒na ‘avdet id├╝p H├óce R├╗m diyar─▒na ‘az├«met k─▒ld─▒…

ÔÇŽ

Ve’I-h├ós─▒l H├óce kend├╝yi B├ón├╗’ya izÔÇÖan itd├╝rme─če ┼čol kadar cehd itdi, ├žare ve imk├ón ┬áolmad─▒, ├óhir├╝’l-emr eyitdi: ÔÇť─░y y├ór-─▒ b├«-vef├ó! muhibb├╝n ben ÔÇś├ó┼čk -─▒ ┼čeyd├ó, sizlerden m├╝f├órkat id├╝p ‘azm-i m├╝s├óferet k─▒ldum; ol vakit lutuflar itd├╝n, kulun─▒ bir mikdar g├Ânderi gitd├╝n, filan mahalle dek bile gel├╝p ayr─▒lacak zaman ol─▒cak ben ├ó┼č─▒k-─▒ dil-fig├órun bir y├ódig├órun isted├╝n. Ben derd-mend-i dilr├«┼č dahi a─čzumdan bir di┼č ├ž─▒karup sen nig├ór-─▒ bi-mihre y├ódig├ór vir├╝p siz dahi ol di┼či alup ceb├╝n(├╝z)e salup sizler ber├╝ye ‘avdet, biz R├╝m’a ‘azimet itmi┼č id├╝k. Beni andan da m─▒ bilmezsin iy b├«-merhamet!ÔÇŁ did├╝kde ol fett├ón bir zaman fikre varup cebinden bir avu├ž di┼č ├ž─▒karup eyitdi ki ÔÇťBu di┼člerden sen vird├╝g├╝n di┼č hang─▒s─▒ bild├╝rsen ┼čayet ki biz dahi bili┼č ├ž─▒kavuzÔÇŁ dedi.

Pes H├óce-i ‘ak─▒l bu h├óleti g├Âricek ‘akl─▒ z├ó’il olup eyitdi ki: ÔÇť─░y sehh├óre-i zaman ve iy mekk├óre-i cihan! Ger├ži bize evvelki m├ócer├óda bayli pend olupd─▒ amma ┼čimdiki esnada ├žok d├╝rl├╝ pend old─▒… ├ç├╝nk├╝m odas─▒na geldi, maslah├ót─▒nun edas─▒na ┼čur├╗’ id├╝p bir m├╝ddet m├╝c├óvir ve kesb-i m├óla m├╝ba┼čir olup olanca meta’─▒ z─▒’f─▒nca fa’ideye satup m├ól─▒na bir ol kadar mal katup andan ‘azm-i R├╗m k─▒lup vatan─▒na yiti┼čme─če huc├╗m k─▒lup, biraz m├╝ddet r├óhil olup, pes mek├ón─▒na vas─▒l olup evinde karar k─▒lup ‘├Âmri p├óyid├ór olduk├ža ehl-i beyti ile r├╝zig├ór ge├ž├╝r├╝p bu hik├óyet andan y├ódig├ór kald─▒.

Pes kimse ki ‘ak├«l ├╝ ‘arif ├╝ k├ómil ├╝ ehl-i ma’arifd├╝r; ma’l├╝mdur, ne d├╝ny├ónun ┼čaf├ós─▒ ber-kar├ór ve ne ta’ife-i nisanun vefas─▒ p├óyid├órdur. Rahmet anlara kim bu takr├«r-i m├ócer├óya m├╝stemi’ olup bu hak├«ri du’├ódan m├╝ntafi’ k─▒lalar.

ÔÇŽ

Mesnevi

Kime manzûr olursa bu hikâyet
Dilerven diline Hakdan hidâyet

Ben├╝m hakk─▒mda kim, bir p├╝r-g├╝nahem
Bu nefs-i ┼č├╗m elinden r├╗-siy├óhem

Tazarru’ k─▒la yalvara Hud├ó’ya
Elin kaldura s─▒dk ile du’├óya

Bu resm ile tazarru’ Girdig├ór’a
├ťm├«d├╝m var k’ola derdine ├žare

Bu miskin k’ol durur hÔÇÖak ile yekser
Lakab Vahd├«’d├╝r ana ismi Ca’fer[17]

 

[1] Kaz─▒m Robar, Hikaye/masal anlat─▒c─▒l─▒─č─▒ gelene─či, PolitikART A─čustos 2015

[2] Orhan Kem├ól Tavuk├žu, Edeb├« Metinler I┼č─▒─č─▒nda Do─ču K├╝lt├╝rlerinin Bat─▒ya Etkileri Ve Bat─▒da T├╝rk ─░mgesi, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 2/4 Fall 2007

[3] Necip Tosun, Do─čunun Hikaye Kuram─▒, B├╝y├╝yen Ay Yay─▒nlar─▒

[4] Hasan Kavruk, ─░skender Pala, TDV ─░slam Ansiklopedisi, cilt: 17; sayfa: 492

[5] ┼×aban Akbaba, BursaÔÇÖn─▒n Ge├žmi┼č Zaman Yaz─▒(edebiyat─▒)ndan Bir/inc/i Vahdi├«, Ihlamur Dergisi, ┼×ubat 2012, Say─▒ 27

[6] Hasan Kavruk, ─░skender Pala, A.g.e.,

[7] bgc.org.tr/ansiklopedi/abdurrauf-hikayesi

[8] Yrd. Do├ž. Dr. T├╝rkan G├Âz├╝tok, Yeni T├╝rk Edebiyat─▒ II, KBUZEM, 2007

[9] Erdal Ceyhan, Kentlere Destan 4: Edirne, DESTAN-I ┼×EHR├ťL ┼×UERA -ED─░RNE KENT─░ ┼×A─░RLER─░NE DESTAN-antoloji.com

[10] Nahit Kayaba┼č─▒, AKATALPA ├ľYK├ť, Eyl├╝l 2009 – Say─▒ 1

[11] G├╝nay Kut, Yazmalar Aras─▒nda II, Osmanl─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, 1988, say─▒ 7-8

[12] ┼×aban Akbaba, A.g.e.

[13] G├╝nay Kut, A.g.e.

[14] Nahit Kayaba┼č─▒, A.g.e.

[15] Elf├╝ Leyletin ve Leyle Hikayeleri, Binbir Gece Masallar─▒ Bursa N├╝shas─▒, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒,┬á Ocak 2016, Sy: 53-54

[16] ┼×aban Akbaba, A.g.e.

[17] G├╝nay Kut, A.g.e.

1,287 total views, 1 views today

Sefer G├ľLTEK─░N

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝. 2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. Kitaplar─▒: Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004) Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008) Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010) Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011) E-Posta: goltekin@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒