BursaÔÇÖn─▒n ÔÇśNevi ┼×ahs─▒na M├╝nhas─▒rÔÇÖlar─▒

BursaÔÇÖn─▒n ÔÇśNevi ┼×ahs─▒na M├╝nhas─▒rÔÇÖlar─▒

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝.
2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r.
Kitaplar─▒:
Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004)
Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008)
Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010)
Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011)
E-Posta: goltekin@gmail.com
Sefer G├ľLTEK─░N

Hemen her ┼čehirde herkesin tan─▒d─▒─č─▒/bildi─či, renkli ki┼čilikleriyle hayata canl─▒l─▒k ve ne┼če kayna─č─▒ olan, bilgelik ve masumiyet katan, merhamet duygular─▒m─▒za dokunan, seven, sevilen, farkl─▒ hayat tarzlar─▒yla ├Âne ├ž─▒kan s─▒ra d─▒┼č─▒ ki┼čilikler vard─▒r. Gariptir yapt─▒klar─▒, acayiptir, hayret vericidir, ┼ča┼č─▒lacak derecede inan─▒lmaz ve imk├óns─▒zd─▒r. Aralar─▒nda akli dengesini yitirmi┼č olan da vard─▒r, ├ólim mertebesinde duran da vard─▒r.

Bat─▒da delilik ve d├óhilik aras─▒nda kurulan ba─č, ─░slam toplumlar─▒nda delilik ve velilik aras─▒nda kurulur.[1] ┬áHalk aras─▒ndaki bir inan─▒┼ča g├Âre delilik ve dahilik aras─▒nda ince bir ├žizgi bulunur. Bu ├Ânerme bilimsel olarak kan─▒tlanamasa da baz─▒ ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒yor de─čil. ├ľrne─čin ─░rlandaÔÇÖda yap─▒lan bir ara┼čt─▒rma ile delilik ve d├óhilik aras─▒nda s─▒k─▒ bir ba─č oldu─ču ortaya kondu. Dublin ├ťniversitesi uzmanlar─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmaya g├Âre pek ├žok dahide geli┼čim bozuklu─čuna i┼čaret eden ÔÇťAsperger SendromuÔÇŁnun bulundu─ču belirtildi. Bu sendromu ta┼č─▒yanlar aras─▒nda Albert Einstein, Mozart, Ludvig Van Beethoven, George Orwell, Hans Christian Andersen ve ─░mmanuel Kant da bulunuyor.[2] ├ľrne─čin ‘Hayvanlar ├çiftli─či’ nin yazar─▒ ─░ngiliz George OrwellÔÇÖin, sosyal ili┼čkilerinin zay─▒f oldu─ču, tek bir alana odakland─▒─č─▒, sakar oldu─ču ve tekrarl─▒ hareketlerden ho┼čland─▒─č─▒ s├Âyleniyor. Dahi m├╝zisyen Beethoven de sakard─▒, duygusal olarak geli┼čmemi┼čti ve s─▒ra d─▒┼č─▒ b├╝y├╝kl├╝kte bir kafas─▒ vard─▒.

Bizde ÔÇťdeliÔÇŁ, ÔÇťdivaneÔÇŁ, ÔÇťmecnunÔÇŁ gibi anlamlara gelen ÔÇťmeczupÔÇŁ kavram─▒ hakk─▒nda tasavvuf ehlinin hayli kafa yordu─čunu g├Ârmekteyiz. Zaman zaman akla ve mant─▒─ča, normal davran─▒┼č kal─▒plar─▒na s─▒─čmayan ayk─▒r─▒ insanlarla ilgili ÔÇťHakkÔÇÖ─▒n Kendine dost edindi─či, ├╝ns ve makam i├žin se├žti─či, kudsiyet suyu ile temizledi─či bu veliler, nail olduklar─▒ lutuf ve ihsanlar sayesinde hi├žbir zorlukla kar┼č─▒la┼čmadan ve ├žaba g├Âstermeden b├╝t├╝n mertebe ve makamlar─▒ a┼čarak HakkÔÇÖa ererler, denilmektedir. Meczup i├žin ise kendisinden ge├žerek HakkÔÇÖa ermi┼čtir ve fen├ó denizinde yok olup bir daha kendisine gelememi┼čtir, denilmektedir.[3]

Deliler ve velilerle ilgili yap─▒lm─▒┼č en ├Ânemli ├žal─▒┼čmalar─▒n ba┼č─▒nda Enfi Hasan Hul├╝s Halveti taraf─▒ndan 1723 senesinde kaleme al─▒nan ÔÇť16. Ve 17. As─▒rlarda Ya┼čayan Veliler ve Deliler (Tezkiret├╝ÔÇÖl ÔÇô M├╝teahhirin)ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ gelmektedir. ├ľnemli bir kaynak olan bu eserde bestek├ór ve mutasavv─▒f olan Enfi Hasan Hul├╝s Efendi, genellikle ─░stanbulÔÇÖda, k─▒smen Bursa ve EdirneÔÇÖde ya┼čayan baz─▒ erenler ve meczuplarla ilgili bilgiler veriyor.[4]

Osmanl─▒ÔÇÖda insanlar mahalleleriyle birlikte var olup, mahallenin sosyo-k├╝lt├╝rel yap─▒s─▒ i├žinde ┼čekillenip geli┼čiyordu.─░nsanlar mekana ┼čekil verirken, mekanlar da insana ┼čekil veriyordu. Bu y├╝zden mecnunlar ve divaneler sayg─▒n birer ki┼čilik olarak g├╝nl├╝k hayat─▒n mekan─▒ i├žinde tutuluyor, hayat─▒ zenginle┼čtirici birer unsur olarak toplumun i├žinde kalmalar─▒na ├Âzen g├Âsteriliyordu.[5] ─░stanbulÔÇÖun fethinde maiyetindeki y├╝z ki┼či ile birlikte Tersane bah├žesi ├Ân├╝nde denize postlar─▒n─▒ serip kud├╝m ve def e┼čli─čindeki zikir ayinleriyle Bizans askerlerine ak─▒llar─▒n─▒ yitirecek kadar korku salan Cebe Ali, gemicilerin sefere ├ž─▒kmadan ├Ânce hangi y├Âne gitmelerinin daha hay─▒rl─▒ ve bereketli olaca─č─▒n─▒ sorduklar─▒ Durmu┼č Dede, Aksaray Karakolu biti┼či─činde bir kald─▒r─▒m─▒n ├╝zerinde ba┼č─▒ ├ž─▒plak ve ├╝zerinde bir aba ile elli y─▒ldan fazla oturdu─ču rivayet edilen Mulakkap Osman ├çelebi, caddelere yuvarlanan ve i┼če yaramayan ta┼člar─▒ kald─▒rarak yollar─▒ temiz tutmaya kendini adayan A┼č├╗m Dede, Mezarc─▒lar TekkesiÔÇÖnin duvar─▒ndaki bir kovukta k─▒rk kadar ├živi d├Â┼čedi─či ┼čiltesinin ├╝zerinde k─▒rk y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝re geceleyen Ta┼č├ž─▒ Delisi, yaz k─▒┼č demeden nal─▒nla gezip ├Âmr├╝nde bir kere bile keser vurmad─▒─č─▒ halde nal─▒nc─▒ ustas─▒ olan Memi Dede, bir cel├ól halinde kendini Ekmek├ži Ali EfendiÔÇÖnin alev alev yanan f─▒r─▒n─▒na at─▒p b├╝r s├╝re sonra ├ž─▒karak y├╝z ki┼čiyle vedala┼č─▒p denize dalarak kaybolan Sefer Dede (yakla┼č─▒k yedi sene sonra okyanusta, Cebelitar─▒k Bo─čaz─▒ d─▒┼č─▒nda bir timsah─▒n ├╝zerinde bulunur), tabutlar─▒n ard─▒ndan yuh ├žeken, ├Âld├╝─č├╝nde tabutlara yuh ├žekmesinden ho┼članmayan bir kom┼čusunun yuh demesi ├╝zerine tabutta do─črulup ÔÇťE─čer ben de d├╝nyada YaradanÔÇÖdan bihaber ya┼čad─▒msa yuh bana!ÔÇŁ deyip tekrar tabutuna uzanan Yuh Baba, koynunda envai ├že┼čit hayvan─▒n boynuzlar─▒n─▒ ta┼č─▒yan ve Kas─▒mpa┼ča K├Âpr├╝s├╝ ├╝zerine oturup gelene ge├žene isimleriyle birlikte ÔÇť─░n┼čallah K├óbeÔÇÖye gidesinÔÇŁ diyerek selamlayan Boynuzlu Divane Ahmed ├çelebi, Laleli ve Beyaz─▒t aras─▒nda yolda buldu─ču kap─▒tlar─▒ duvarlar─▒n oyuklar─▒na s─▒k─▒┼čt─▒ran K├ó─čid Delisi, K─▒┼č G├╝nlerinde Okmeydan─▒ÔÇÖnda ya─čan kar─▒n ├╝zerine yat─▒p sanki so─čuk de─čilmi┼č gibi terleyen Tabak Divanesi gibi isimler ─░stanbulÔÇÖun divanelerinden sadece baz─▒lar─▒.[6]

Gelelim BursaÔÇÖn─▒n s─▒ra d─▒┼č─▒ ki┼čiliklerine. BursaÔÇÖda da ─░stanbulÔÇÖdakiler gibi nevi ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r; ki┼čili─čiyle, ├Âzg├╝n tutum ve davran─▒┼člar─▒yla herkesten ayr─▒lan ┼čahsiyetler ya┼čam─▒┼č. Bunlardan ilki ÔÇťbir Allah delisiÔÇŁ g├Âz├╝yle bak─▒lan, kimseye zarar─▒ ziyan─▒ olmayan ÔÇťSamtiÔÇŁ lakapl─▒ Ali DedeÔÇÖdir. Ali Dede, susmak suretiyle a─čz─▒n─▒ m├╝h├╝rlemi┼č ve s─▒rlar─▒n─▒ kalbine g├Âmm├╝┼č birisi. Bundan dolay─▒ da halk i├žinde ÔÇťsusan, s├╝kut edenÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťSamtiÔÇŁ lakab─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. Hi├ž kimseyle g├Âr├╝┼čmeyen, sesini kimseye duyurmayan Ali DedeÔÇÖye bir g├╝n bir Yeni├žeri zab─▒t─▒ hakaret etmi┼č. Ancak evine gitti─činde s├Âz s├Âylemeye mecali kalmadan d├╝┼č├╝p ├Âlm├╝┼č. Bu olay Bursal─▒lar─▒n g├Âz├╝nde Ali DedeÔÇÖnin dokunulmazl─▒─č─▒n─▒ daha da art─▒rm─▒┼č.

BursaÔÇÖn─▒n ilgin├ž isimlerinden biri de, Amasyal─▒ Ali EfendiÔÇÖdir. Semerkandi tarikat─▒ mensubu olan Ali Efendi, bir├žok ┼čeyhten ders alm─▒┼č. BursaÔÇÖya gelerek Ak├želi Ebubekir MektebiÔÇÖnde muallimlik yapm─▒┼čt─▒r. Ahali aras─▒na pek kar─▒┼čmayan, karma┼č─▒kl─▒─č─▒ sevmeyen Ali Efendi, ├Â─člen ve ikindi namaz─▒ i├žin her g├╝n tam ezan vakitlerinde UlucamiÔÇÖye gelirmi┼č. M├╝ezzinler Ali EfendiÔÇÖnin camiye gelmesiyle vaktin girdi─čine kanaat getirip ezana ├Âyle ba┼člarlarm─▒┼č. Bundan dolay─▒ Eli EfendiÔÇÖnin lakab─▒ ÔÇťAyakl─▒ SaatÔÇŁe ├ž─▒km─▒┼č.

1840ÔÇÖlarda Alt─▒parmak civar─▒nda oturan Cezve Mehmet, ayr─▒ bir ├ólem. Karn─▒n─▒n derileri lastik gibi uzayan Cezve MehmetÔÇÖin midesi hi├žbir ┼čeyi geri ├ževirmezmi┼č. Bir g├╝n hamamda ÔÇťg├Âzleme yap─▒yorumÔÇŁ diyerek karn─▒n─▒n derisini tutup bir ar┼č─▒n kadar (yakla┼č─▒k 70 santim) uzatt─▒ktan sonra b─▒rakt─▒─č─▒ rivayet edilir. Yine bir g├╝n ÔÇťbir diri kurba─čay─▒ yersen senin karn─▒n─▒ doyuraca─č─▒zÔÇŁ dediklerinde hi├ž ├žekinmeden bir kurba─čay─▒ canl─▒ canl─▒ yutmu┼č. Askerlik vazifesi i├žin ├ža─č─▒r─▒ld─▒─č─▒ g├╝n be┼č k─▒yye (6,5 kg) leblebi yemi┼č. Hararet bast─▒k├ža ma┼črapalardan i├žtiklerinin yan─▒nda, ├╝├žer tas da muayene olaca─č─▒ yere kadar g├Ârd├╝─č├╝ her ├že┼čmeden su i├žmi┼č. Muayenede t─▒ka basa dolu karn─▒n─▒ g├Âsterip illetli oldu─čunu s├Âyleyerek askerlikten kurtulmu┼č.

K├Âylerin korkulu r├╝yas─▒ Karabey ise k├Âyl├╝leri korkutup istediklerini almakla me┼čhur. Yeni┼čehirÔÇÖin Karas─▒l K├Ây├╝ÔÇÖnden olan Karabey, kendince buldu─ču muazzam bir fikirle e┼čk─▒yal─▒k yap─▒yor. Karabey, bakar ki k├Âyl├╝ler k├Âylerine gelen devlet erk├ón─▒na ikramda kusur etmiyorlar. Neleri var neleri yok ortaya koyup misafirperverliklerini g├Âsteriyorlar. Bunu f─▒rsata ├ževirmeyi planlayan Karabey, ├Ânceleri baz─▒ pa┼ča ve sair levendleri farkl─▒ k├Âylere davet ederek onlara refakat eder. K├Âyl├╝ler hakikaten de gelen devlet erkan─▒na neredeyse 2-3 ay yetecek nevaleyi g├Âzden ├ž─▒kararak ikram eder. Civardaki k├Âylere de haber salan Karabey, ÔÇťBana ┼ču kadar ak├že haz─▒rlay─▒n, yoksa sizin k├Âye de misafir g├Ânderirim, bana ┼ču kadar nevale haz─▒rlay─▒n yoksa Bursa valisini k├Ây├╝n├╝ze g├ÂnderirimÔÇŽÔÇŁ diyerek tehdit ve zorbal─▒kla k├Âyl├╝lerden para ve zahire ister. K├Âyl├╝ler mecbur bunun istedi─čini yaparlar ├ž├╝nk├╝ valinin k├Âylerine gelmesi demek, en a┼ča─č─▒ y├╝z elli – iki y├╝z atl─▒n─▒n misafir edilmesi demektir. Bu kadar ├žok misafiri a─č─▒rlamak da haliyle k├Âyl├╝lere a─č─▒r gelmektedir. Dolay─▒s─▒yla valiyi a─č─▒rlamaktansa KarabeyÔÇÖin isteklerini yerine getirmek daha mant─▒kl─▒d─▒r. Fakat zamanla KarabeyÔÇÖin ├ževresi geni┼čler. Civarda ne kadar fesat ve ┼čekavete meyleden kimse varsa bunun yan─▒na ka├ž─▒p saklan─▒r. Ko├ži, Bo─čaz, Bar├ž─▒n, Ebe, Suba┼č─▒ ve sair k├Âyle bu i┼čkenceye dayanamay─▒p Yeni┼čehir kad─▒s─▒na ┼čikayet ederler. Kad─▒ da KarabeyÔÇÖin su├ž├╝st├╝ yakalan─▒p K├╝tahya kalesine kalebend edilmesini emreder.

BursaÔÇÖn─▒n ilgin├ž ki┼čiliklerinden biri de Kurban AlisiÔÇÖdir. Dervi┼č tabiatl─▒ bir adam─▒n terbiyesiyle b├╝y├╝d├╝─č├╝nden dolay─▒ bu lakab─▒ alm─▒┼č. Tahsilini tamamlad─▒ktan sonra ÔÇťhikaye d├╝z├╝c├╝ÔÇŁ z├╝mresine d├óhil olmu┼č. Sultan Mehmed zaman─▒nda ─░stanbulÔÇÖda Geredeli Hasan A─ča ad─▒nda bir zata intisab etmi┼č. Hasan A─ča Padi┼čah─▒n gazab─▒na u─čray─▒nca BursaÔÇÖya geri d├Ânm├╝┼č. Sarayda zayi olan elmasl─▒ bir divitten dolay─▒ soru┼čturma ge├žirece─čini anlay─▒nca MekkeÔÇÖye ka├žarken yolda ├Âlm├╝┼č. Kurban AlisiÔÇÖni di─čer insanlardan ay─▒ran en ├Ânemli ├Âzelli─či meddahl─▒km─▒┼č. Anlat─▒m yetene─či ├žok g├╝├žl├╝ olan Kurban Alisi, en ufak bir ┼čeyi bile tatl─▒ tatl─▒ anlat─▒r, farkl─▒ hikayelerle s├╝slermi┼č. D├╝nyan─▒n ├╝├ž b├╝y├╝k destan─▒ndan biri olan ve FirdevsiÔÇÖnin 30 y─▒lda tamamlad─▒─č─▒ 60 bin beyitlik ┼×ahnameÔÇÖsini ezbere bilen Kurban Alisi, m├╝nasip buldu─ču her yerde bu eserden istifade edermi┼č.

┼×eyh Mahmut Hayran ise dervi┼čli─čin esaslar─▒ndan olan riyazet ve beden m├╝cahedesi ile me┼čhur bir zat. Zeyniye Tarikat─▒ÔÇÖna intisab edip b├╝t├╝n ├Âmr├╝n├╝ k├╝├ž├╝k bir odada ibadetle ge├žirmi┼č. 15. As─▒rda ya┼čayan Mahmut Hayran bir g├╝n zaviyedeki sufilere, ÔÇťBug├╝n fakir, kimsesiz bir adam ├Âld├╝, y─▒kay─▒p g├ÂmelimÔÇŁ diyerek herkesi toplay─▒p camiye girmi┼č. Mihraba d├Ânerek vefat etti─činde anlam─▒┼člar ki ┼×eyh Mahmut Hayran, kendi cenazesine cemaat toplam─▒┼č.

Bir vakitler Y─▒ld─▒r─▒m Bayezid, k─▒rk kadar kad─▒y─▒ bir binaya toplay─▒p yakmak ister. Su├žlar─▒ ise, ahaliden para almak. Veziriazam ├çandarl─▒ Ali Pa┼ča ise padi┼čah─▒ bu d├╝┼č├╝ncesinden vazge├žirmek i├žin Maskara HasanÔÇÖ─▒ kand─▒rm─▒┼č. E─čer sultan─▒ fikrinden vazge├žirirsen ┼ču kadar ak├že senindir demi┼č. Maskara Hasan k─▒yafet de─či┼čtirip padi┼čah─▒n huzuruna ├ž─▒km─▒┼č ve ─░stanbulÔÇÖa gidece─čini bir emri olup olmad─▒─č─▒n─▒ sormu┼č. Padi┼čah ─░stanbula neden gitti─čini sorunca da ÔÇťKad─▒lar─▒n yak─▒lmas─▒n─▒ emretmi┼čsiniz, ─░stanbulÔÇÖdan halk─▒n davalar─▒na bakacak ke┼či┼čler getirece─čimÔÇŁ demi┼č. Bunun ├╝zerine Bayezid kad─▒lar─▒ yakmaktan vazge├žmi┼č. Maskara Hasan ├çandarl─▒ÔÇÖdan ald─▒─č─▒ ak├želerle, bug├╝n Osmangazi il├žesine ba─čl─▒ olan ├çaylayan mahallesinin bulundu─ču yerdeki k├Ây├╝ sat─▒n alm─▒┼č. Ancak Maskara HasanÔÇÖ─▒n tava┼či (had─▒m a─čas─▒, harem a─čas─▒) olmas─▒ndan dolay─▒ k├Ây yine devlete kalm─▒┼č. Ba┼čka bir rivayete g├Âre ise k├Ây├╝n yeri yeni├žerilerin u─črak yeri oldu─čundan k├Âyl├╝ler usanm─▒┼člar ve k├Ây├╝n ileri gelenlerinden HasanÔÇÖ─▒n ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde k├Ây├╝n yerini de─či┼čtirmi┼čler. Yeni├žeriler d├Ân├╝┼čte k├Ây├╝ yerinde bulamad─▒klar─▒ zaman ÔÇťVay Maskara Hasan bizi aldatt─▒ÔÇŁ demi┼čler. Bu olaydan sonra k├Ây├╝n ad─▒ Maskarahasan K├Ây├╝ olmu┼č.

Ebcelerli Mehmed Efendi de BursaÔÇÖn─▒n renkli ki┼čiliklerinden biridir. ÔÇťZemberbobÔÇŁad─▒yla me┼čhue Mehmed Efendi, iri kemikli, yamru yumru v├╝cuduyla kocaman bir adam. Ba┼č─▒nda sola e─črilmi┼č bir fes, sa─č taraf─▒nda kabar─▒k ve yar─▒ a─čarm─▒┼č sa├žlar, fesin alt─▒nda ay gibi g├Âr├╝nen beyaz takkesi ile yaz g├╝nlerinde bile pamuklu mintan ├╝zerine kal─▒n kostardan i├ži pamuklu bir palto, kal─▒n bir pantolon, 3 kilo a─č─▒rl─▒─č─▒nda kunduralarla dola┼č─▒rm─▒┼č. ├çabuk k─▒zan bir yap─▒ya sahip oldu─čundan arkada┼člar─▒ ona ili┼čmezlermi┼č. Kibirli oldu─čundan kimseye minnet etmez, bir i┼č bul diyenlere bile k─▒zarm─▒┼č. Ya┼č─▒ k─▒rk oldu─ču halde evlenemedi─činden AllahÔÇÖa dua edermi┼č, ÔÇťYa Rabbi, Cennette yetmi┼č huri vaadin var, bari d├╝nyada birisini ver de Cennet hurileri altm─▒┼č dokuz kals─▒nÔÇŁ diye. Bir g├╝n ÔÇťC├╝mleniz ince entariler zarif k├╝rkler giyiyorsunuz. Bana da bir ├žare bulun demi┼č.ÔÇŁ┬á Arkada┼člar─▒, ÔÇťEbcelerde entari giymek ay─▒pt─▒r deniyor amma buras─▒ BursaÔÇÖd─▒r, burada entari giymenin zarar─▒ yoktur bak keyfine deyivermi┼čler. Arkada┼člar─▒ndan icazeti alan Mehmet Efendi ertesi g├╝n anas─▒n─▒n entarisini giyip ├ž─▒km─▒┼č meydana. O iri v├╝cudun ├╝zerindeki kad─▒n entarisinin alt─▒nda ne kadar g├╝l├╝n├ž durdu─čunu kimse s├Âyleyememi┼č tabiiÔÇŽ

1891 y─▒llar─▒na kadar ya┼čayan Mercan A─čaÔÇÖy─▒ ise o d├Ânem BursaÔÇÖda tan─▒mayan yoktur. ─░lgin├ž tiplerden biridir. Hac─▒ Mercan A─ča diye nam salan bu adam─▒n zenci olmas─▒ tan─▒n─▒rl─▒─č─▒n─▒ art─▒rm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ zamanda nerde bir d├╝─č├╝n olsa hemen elinde kocaman bir sopa ve aya─č─▒nda salaporyaya benzeyen pabu├žlarla, kap─▒ bek├žili─čine dururmu┼č. Bu azimle Ahmet Vefik Pa┼ča zaman─▒nda kurulan tiyatro kap─▒lar─▒nda bek├žili─če kadar y├╝kselmi┼č.

1480ÔÇÖlerde ya┼čayan Hamid Hoca ise g├╝n├╝m├╝z├╝n sanat ve edebiyat eserlerine ilham olacak kadar pinti bir zat. Pinti Hamid lakab─▒yla me┼čhur bu adam hi├žbir ak├že sarfetmezmi┼č. Hatta bir g├╝n hastaland─▒─č─▒nda hekim ├ža─č─▒r─▒p, ÔÇťBeni iyile┼čtirmek i├žin yapaca─č─▒n ila├žlara ne istersin?ÔÇŁ demi┼č. Hekim ÔÇť600 ak├žeÔÇŁ deyince hekimi ba┼č─▒ndan savm─▒┼č ve mahalle imam─▒n─▒ ├ža─č─▒rarak, ÔÇťBen ├Âl├╝rsem cenazemi ka├ža kald─▒r─▒rs─▒n?ÔÇŁ demi┼č. ─░mam ÔÇť300 ak├žeÔÇŁ deyince, ÔÇť├Âlmek daha ticaretli imi┼č diyerek tedavi olmaktan vazge├žmi┼čtir.[7]

BursaÔÇÖn─▒n nevi ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒rlar─▒ tabii ki bu kadar de─čil. Bunlar biraz uzak tarihlerde ya┼čam─▒┼č ki┼čilikler. K─▒zd─▒─č─▒ ki┼čilere kafa atan HamzabeyÔÇÖli Kafa Rafet, kavgac─▒ Karabela Nihat, yan─▒nda s├╝rekli y─▒lan ta┼č─▒yan, y─▒lanla adam bile d├Âven Y─▒lan Osman, kendisini k─▒zd─▒ranlar─▒ ta┼č ve toprakla kovalayan ─░vazpa┼čal─▒ Da─čl─▒ Halil ─░brahim, TemenyeriÔÇÖnde hara├ž al─▒p ┼čark─▒ s├Âyleyen Deli Hasan, Setba┼č─▒ÔÇÖnda zarars─▒zca dola┼čan Deli Petro, Tophane bah├žesinin ├Ân├╝nde mekik ile y├╝n e─čiren, ├çak─▒rhamam civar─▒nda nutuk atan, yaz k─▒┼č ┼čemsiye ile dola┼čan Deli Nuri, yolda giderken aniden durup yan─▒ndaki hayale bir ┼čeyler anlatan Muradiyeli Muhammed, ileri geri s├╝rekli ayn─▒ noktada gezip cami ├Ân├╝nde kendi kendine konu┼čan Deli Raif, T├╝rkmen k─▒yafetiyle gezip k├Âr├╝kl├╝ ├žizmeler giyen Gemlikli ├çay─▒ra─čas─▒ ve Bursa’n─▒n cadde ve sokaklar─▒nda uzun y─▒llar avare dola┼čarak, giyimi, c├╝mb├╝┼č├╝, davuluyla ilgi ├žeken Deli AytenÔÇŽ[8] Hepsi aram─▒zda ya┼čad─▒ veya ya┼čamaya devam ediyorlar. Adlar─▒n─▒ hayatlar─▒n─▒ bir kenara not eden olursa unutulmayacaklarÔÇŽ

 

 

[1] (Mehmet Narl─▒, Edebiyat ve Delilik)

[2] (Dahilik ile delilik aras─▒nda bir ince ├žizgi: Asperger, Sabah Gazetesi, 12.06.2005)

[3] (S├╝leyman Uluda─č, Tasavvuf Terimler S├Âzl├╝─č├╝, ─░stanbul 2001, s. 238)

[4] (Mustafa Tatc─▒ – Musa Y─▒ld─▒z, Veliler ve Deliler, H Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2014)

[5] (Osmanlinin mahalle sakinleri: ─░stanbulun delileri, yasamburada.com,)

[6] (Yrd. Do├ž. Dr. Nurullah Kolta┼č, ─░stanbul’un 100 divanesi, ─░stanbul K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒)

[7] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, BBB K├╝lt├╝r A.┼× Yay─▒nlar─▒, Bursa 2009

[8] (Raif Kaplano─člu, BursaÔÇÖn─▒n Delileri, 10.07.2015, bursa.com)

955 total views, 1 views today

Sefer G├ľLTEK─░N

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝. 2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. Kitaplar─▒: Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004) Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008) Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010) Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011) E-Posta: goltekin@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
sefer g├Âltekin

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒