Nazmi KARATA┼×
Nazmi  KARATA┼×
Nadir Gezer: “Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝’n├╝n son mezunlar─▒y─▒z”
  • 27 Mart 2018 Sal─▒
  • +
  • -

Nadir ├ľ─čretmenim, K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖne giri┼činizi biraz irdeleyelim. ─░lk girdi─činizde nas─▒l kar┼č─▒land─▒n─▒z? Neler yapt─▒lar? Neler yapt─▒n─▒z?┬á┬á┬á

┼×imdi ona varmadan ├Ânce biraz altyap─▒ya dokunal─▒m. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču koca AnadoluÔÇÖya; Anadolu k├Âyl├╝s├╝ne; yaln─▒zca iki konuda giderdi. Sava┼ča gidecekse asker i├žin, paraya ihtiyac─▒ varsa, vergi almak i├žinÔÇŽ

Cumhuriyet ilan edildi─či zaman Anadolu k├Âyl├╝s├╝ yolsuz, ├žulsuz ve susuzdu. Kendi haline b─▒rak─▒lm─▒┼č k├Ây y─▒─č─▒n─▒ halindelerdi. K─▒rk bin k├ÂyÔÇŽ Ulusal Kurtulu┼č Sava┼č─▒ gibi bir sava┼č atlat─▒lm─▒┼čt─▒. TBMM a├ž─▒l─▒r a├ž─▒lmaz Mustafa KemalÔÇÖin kurdu─ču h├╝k├╝metin ad─▒ halk h├╝k├╝meti olarak duyuruldu.

─░smail Hakk─▒ Tongu├ž; o zamanlar daha yeni yeni AnadoluÔÇÖda kendini g├Âstermeye ba┼člayan bir e─čitimcidir. ─░stanbul ├Â─čretmen okulunu bitirmi┼č. AlmanyaÔÇÖya gitmi┼č, d├Ân├╝┼č├╝nden sonra hep sorumluluklar y├╝klenmi┼č bir insand─▒r. ÔÇť─░nsano─člunun kazanaca─č─▒ en b├╝y├╝k utku, korkuyu yenmesiyle elde edilen utkudur.ÔÇŁ der.

Tongu├ž der ki; ÔÇťAnadoluÔÇśda halk h├╝k├╝meti kurulmu┼čtur. O halde kurulan bu halk h├╝k├╝metinin e─čitim anlay─▒┼č─▒ da de─či┼čecektir, de─či┼čmelidir.ÔÇŁ De─či┼čim i├žin ne gereklidir? ├ľnemli olan nokta buradad─▒r. Cumhuriyetin ilan─▒ndan sonra E─čitim Birli─či Yasas─▒ ├Âncelikli olarak ├ž─▒kar─▒l─▒r. Bu benimsendikten sonra dilde de─či┼čim ger├žekle┼čir. Bununla beraber millet mektepleri olu┼čturulur.┬á K├Ây enstit├╝lerine ge├ži┼čin ilk ad─▒m─▒ olan E─čitmen kursu a├ž─▒l─▒r.┬á E─čitmen konusuyla; k├Âylerin ├Â─čretmen gereksinimini kar┼č─▒lama aras─▒nda b├╝y├╝k bir ko┼čutluk var.

─░smet ─░n├Ân├╝ Ba┼čbakanÔÇÖd─▒r. Tongu├ž; 1935 y─▒l─▒nda ─░lk├Â─čretim Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne getirilir. Bir rapor haz─▒rlamas─▒ istenir. O zamana kadar gelen raporlardan hi├ž birisi istenilen d├╝zeyde de─čildir, sonu├ž al─▒namam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ maddi durumlar a─č─▒r basmaktad─▒r. Devlet ┼ču kadar okul a├žs─▒n, ondan sonra d├╝zelme olur. O kadar ├žok k├Ây var ki hangi birine okul a├žacaks─▒n─▒z, hangi birine ├Â─čretmen bulacaks─▒n─▒z.

Tongu├žÔÇÖun raporunda belirtti─či ger├žek ┼čudur;

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde demokrasinin toplumsal, ekonomik ve k├╝lt├╝rel ├Ârg├╝tlerinin dayana─č─▒ olacak olan memleketin efendileri yaln─▒zca T├╝rk k├Âyl├╝s├╝ denilip ge├žilen ┼čey de─čildir. N├╝fusu d├Ârt y├╝zden az k├Âylerde ya┼čayan T├╝rkiye n├╝fusunun yar─▒s─▒ndan fazlas─▒n─▒ olu┼čturan bir kitledir. T├╝rkiyeÔÇśnin en kapal─▒, en az de─či┼čmi┼č topluluklar─▒d─▒r. Okuma ├ža─č─▒na gelmi┼č ├žocuk say─▒s─▒ k─▒rk─▒ ge├žmeyen ve belki daha da az olan yerlerdir. Demek ki T├╝rk evriminin ba┼č sorunu, bu bilinmeyen ve eri┼čilmesi zor olan yar─▒dan fazlaya eri┼čmektir. Buna eri┼čmedik├že T├╝rkiyeÔÇÖde ne T├╝rkiye Cumhuriyeti ger├žek d├╝zeyine ula┼čabilir, ne de demokrasi kurulabilir.ÔÇŁ

─░smet ─░n├Ân├╝ bu raporu g├Ârd├╝kten sonra ├žok y├╝reklenir ve T├╝rkiyeÔÇÖdeki e─čitmen sorununun ├ž├Âz├╝m├╝ne ÔÇťEvet!ÔÇŁ der. ├ç├╝nk├╝ bu ├ž├Âz├╝mde maddiyat yok. Yaln─▒z k├Âyl├╝n├╝n katk─▒s─▒na ihtiya├ž vard─▒r. K├Âyl├╝ler k├Âylerine e─čitmen gelince mutlaka kendilerine ├Âzg├╝ bir okul yaratacaklard─▒r.

O y─▒llarda AnadoluÔÇÖnun durumu berbatt─▒r. 1935 y─▒l─▒nda 16.000.000 n├╝fusun yakla┼č─▒k %85ÔÇÖi okuma-yazma bilmiyor. Okur-yazarlar─▒n oran─▒ erkeklerde %23,3 iken kad─▒nlarda %8,2ÔÇŽ K├Ây temel al─▒nacak olursa erkeklerde %17,3, kad─▒nlarda %4,2 okur-yazar var. Do─ču AnadoluÔÇÖdaki okur-yazar oran─▒ %1ÔÇŽ

Bu kadar geni┼č bir kitlenin okur-yazar konuma getirilmesi i├žin b├╝y├╝k bir emek harcamak gerekiyor. T├╝rkiyeÔÇÖnin ekonomik g├╝c├╝n├╝n ne oldu─ču belliÔÇŽ B├Âyle bir tabloda b├╝y├╝k bir ├Âzveri gerekti─či muhakkakt─▒r.

E─čitim Bakanlar─▒ndan Saffet Ar─▒kan ilk d├Ânemde b├╝y├╝k emekler harcad─▒. Asker k├Âkenli oldu─ču halde Atat├╝rkÔÇÖ├╝n e─čitim konusunda ├žok g├╝vendi─či bir insand─▒r. Nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ bu bakanla tart─▒┼č─▒rlar. Bakanl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda; ÔÇť├ľ─črencide olu┼čmu┼č bilimsel anlay─▒┼č─▒ asla ├žekinceye d├╝┼č├╝rmemek ve onlar─▒ b├╝t├╝n bo┼č inan├žlardan uzak bir duruma getirmek bizim amac─▒m─▒zd─▒r.ÔÇÖÔÇÖ der.

Benim k├Ây├╝mde Cumhuriyet ├Âncesinde de okul vard─▒, ama okur-yazar yoktu. Duydu─čuma g├Âre bir ki┼či okuma yazma bilirmi┼č. Herkes ona ko┼čarm─▒┼č. Mektup mu yaz─▒lacak, dilek├že mi yaz─▒lacak? O kadar yoksunluklarla doluydu!..

Dil devriminden sonra yeni okul sistemleri ortaya konuverince herkes ├žok k─▒sa zaman i├žerisinde okur-yazar olmaya ba┼člad─▒. Bu ger├žekten b├╝y├╝k bir devrimdir. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ileri g├Âr├╝┼čl├╝l├╝─č├╝n├╝ g├Âsterir.

Bug├╝nk├╝ h├╝k├╝metin Cumhuriyet d├Âneminde yeti┼čip de bunu anlayamam─▒┼č olmas─▒ bizim i├žin b├╝y├╝k ┼čanss─▒zl─▒kt─▒r. ├ľzellikle vurgulamak gerekir. T├╝rkiye Cumhuriyeti yolunu, y├Ântemini bulmu┼čtur, bilmektedir. Ama siz bunun d─▒┼č─▒na ├ž─▒karsan─▒z bu i┼čin olmayaca─č─▒n─▒ herkes bilir. Denendi bunlar. Ba┼čar─▒l─▒ olsayd─▒ daha ├Ânceden pek├ól├ó olur giderdi.

Tongu├žÔÇÖun bir ├Âzelli─či var. T├╝rkiyeÔÇÖ de dola┼čmad─▒k yer b─▒rakmam─▒┼č, o g├╝nlerin ko┼čullar─▒nda on bin civar─▒nda k├Ây├╝ dola┼čm─▒┼čt─▒r. Gitti─či yerlerde ┼čunlara dikkat etmi┼č. Acaba ula┼č─▒m olanaklar─▒ nas─▒ld─▒r? Su durumu nas─▒ld─▒r? Arazi geni┼č midir? Ziraate uygun mudur? K├Ây Enstit├╝leri i├žin yeterli geni┼člikte arazi var m─▒d─▒r? ├ľ─črencilerin rahat gidi┼č geli┼čleri i├žin uygun mudur? Nerelerde kurulabilece─čini ara┼čt─▒r─▒r.

Atat├╝rk, T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisindeki bir konu┼čmas─▒nda; ÔÇťAnadoluÔÇÖyu e─čitim b├Âlgelerine b├Âlece─čiz. Bu b├Âlgelerde bir yerde ├Â─čretmen okulu olacak, liseler toplulu─čunu bir araya toplay─▒p orada e─čitim-├Â─čretim elemanlar─▒ndan ├žok y├Ânl├╝ yararlanma yollar─▒ ara┼čt─▒r─▒lacakt─▒r.ÔÇŁ der. ┬á

Bu adam b├╝y├╝k adamd─▒r. Mustafa KemalÔÇÖin ├╝zerine daha insan yok. Bu ger├že─či anlamayanlar─▒n yapt─▒klar─▒ i┼člerin s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ toplum ├žekecektir. Cumhuriyet b├Âyle geldi, b├Âyle y├╝r├╝yecektir.

E─čitmen konusu ilk olarak Saffet Ar─▒kan zaman─▒nda m─▒ g├╝ndeme geldi?

E─čitmen olay─▒na 1936 y─▒l─▒nda ba┼čland─▒. ─░lk e─čitmen kursu Eski┼čehir MahmudiyeÔÇÖde a├ž─▒ld─▒. E─čitmen kursunda ileride K├Ây Enstit├╝lerinde hangi e─čitim y├Ântemleri kullan─▒lacaksa ayn─▒ y├Ântemler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Buradan ├žok iyi sonu├žlar al─▒n─▒nca ├╝zerine yaz─▒lar yaz─▒ld─▒, piyesler oynat─▒ld─▒. Yap─▒lan deneylerden g├╝zel sonu├žlar al─▒nd─▒ ve sonu├žlardan da mutlu oldular. Bu uygulama sonra yava┼č yava┼č T├╝rkiye geneline yay─▒ld─▒. ┼×unu da belirtmek gerekir ki; e─čitmen yeti┼čtirmek i├žin a├ž─▒lan her yer ileride K├Ây Enstit├╝lerinin temelini olu┼čturdu.

K├Ây Enstit├╝s├╝ Yasas─▒ 17 Nisan 1940ÔÇÖta benimsendikten sonra on d├Ârt yerde birden k├Ây enstit├╝s├╝ a├ž─▒l─▒r. Bu e─čitim ├Â─čretimin AnadoluÔÇÖya yay─▒lmas─▒d─▒r. Ondan sonra da di─čerleri a├ž─▒l─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖnin o zaman 63 ili var. Her ├╝├ž iline bir k├Ây Enstit├╝s├╝ d├╝┼čecek ┼čekilde planlama yap─▒lm─▒┼č ve toplam yirmi bir K├Ây Enstit├╝s├╝ kurulmu┼čtur. K├Ây Enstit├╝s├╝ d├Ârt duvar aras─▒nda a├ž─▒lan bir okul de─čil. ├çad─▒rlarda ba┼čland─▒.

Tongu├žÔÇÖumuzun ├Âzellikle Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ M├╝d├╝r├╝ÔÇÖne yazd─▒─č─▒ bir mektupta ├žok g├╝zel bir tan─▒mlamas─▒ vard─▒r; ÔÇťBu m├╝esseseleri klasik okullara benzetmemek i├žin elinden ne gelirse onu yap. Herkes bir kez sersemlemeli ki yeni bir vaziyet alabilsin.ÔÇŁ

K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖne girdi─činiz zaman yepyeni bir anlay─▒┼čla kar┼č─▒la┼č─▒rd─▒n─▒z. Yeni bir e─čitim- ├Â─čretim sistemiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─čunu anlayacaks─▒n ve ona g├Âre davranacaks─▒n. Gitti─čin yere de onu ta┼č─▒yacaks─▒n. Ayr─▒ca K├Ây Enstit├╝l├╝ ├Â─črencilere s├Âyledikleri var: ÔÇťSizin tek g├╝venece─činiz niteli─činiz

├žal─▒┼čmak olmal─▒d─▒r.ÔÇŁ E─čer insan ruhen ve kalben bir ┼čeye inanamazsa bu i┼č olmaz. Onu ba┼čaramaz. Ba┼čar─▒n─▒n k├Âkeninde bu var.

Okuduklar─▒m─▒zdan bildi─čimiz kadar─▒yla e─čitmen adaylar─▒ askerdeki ba┼čar─▒l─▒ ├žavu┼člardan se├žilmi┼č. Bu bilgi do─čru mudur?

Do─čru tabii. Bizim k├Ây├╝m├╝zdeki ZekiÔÇÖnin babas─▒ Akif a─čabey de ├Âyledir. Askerde okuma yazma ├Â─črenmi┼č, ├žavu┼č veya onba┼č─▒ olanlar─▒ alm─▒┼člar.

K├Ây Enstit├╝lerinin e─čitim ve ├Â─čretim amac─▒n─▒ bu kurumlar─▒n kurucusu Tongu├ž ┼č├Âyle a├ž─▒klar: ÔÇť─░┼č i├žinde, i┼č arac─▒l─▒─č─▒yla, i┼č i├žin e─čitim…ÔÇŁ ├ťretimin olmad─▒─č─▒ yerde e─čitim de yoktur. Bir yerde e─čitim istiyorsan─▒z ├╝retim de olacak.

Tongu├žÔÇÖun ere─či; T├╝rkiyeÔÇÖyi bir an ├Ânce yarat─▒c─▒ insanlar toplulu─ču haline getirmektir. Bizim normal okullar─▒m─▒zda el i┼či ya var, ya yoktur. Ama K├Ây Enstit├╝lerinde e─čitim ├╝├ž ana b├Âl├╝me ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. %50ÔÇÖsi ders programlar─▒n─▒, %25ÔÇÖi tar─▒m, %25ÔÇÖi sanat─▒ i├žerir.

Ortamda ├žok b├╝y├╝k bir de─či┼čim var. ─░┼čte bu y├╝zden k├Ây enstit├╝s├╝ ├Â─črencilerinde intiharlar, y─▒lg─▒nl─▒klar olmaz. ├ç├╝nk├╝ o kadar de─či┼čik ortamlar i├žerisinde ├žal─▒┼č─▒rlar ki; bir tarafta m├╝zik, bir tarafta sanat, halk oyunlar─▒ var. Yeni yeni ┼čeylerle kar┼č─▒la┼č─▒yordunuz. T├╝rk├╝lerÔÇŽ

─░┼čte Y├Âr├╝k Ali;

ÔÇť┼×u da─člardan ge├žtin mi?

So─čuk sudan i├žtin mi?

Efelerin i├žinde Y├Âr├╝k AliÔÇÖyi se├žtin mi?ÔÇŁ

Topluca s├Âylerdik. Bin ki┼či halk oyunlar─▒ oynard─▒k. Herkes kendi i├žindeki s─▒k─▒nt─▒lar─▒ b├Âyle atard─▒. Derse gitti─činiz zaman tamamen yeni bir insan oluyordunuz. Yaln─▒z kendi y├Ârenizin de─čil, b├╝t├╝n y├Ârelerin danslar─▒n─▒ ├Â─črenirdik. Yeni bir enstit├╝ kurulacaksa Arifiyeliler belli bir i┼či ├╝stlenir, Hasano─članl─▒lar ba┼čka bir i┼čiÔÇŽ Giderler oraya, o i┼čleri bitirirler sonra T├╝rkiyeÔÇÖde bir geziye ├ž─▒karlar. Gittikleri yere kendi oyunlar─▒n─▒ g├Ât├╝r├╝rler. B├Âyle bir ortamda k├Ât├╝mserlik olur mu?

Tongu├žÔÇÖun e─čitimci olarak m├╝stesna bir yeri vard─▒, ama zaman─▒nda k─▒ymeti bilinmedi. Ona g├Âre; ÔÇť├ľ─črencinin kendini etkilemeyen, de─či┼čtirmeyen, yapt─▒─č─▒ ├╝retime yans─▒mayan, sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ne yard─▒mc─▒ olmayan bilgi y─▒─č─▒n─▒na k├Ây enstit├╝s├╝nde yer yoktur.ÔÇŁ Bilimi esas alarak hareket eder. ┼×u bir ger├žek ki; biz b├Âyle bir e─čitimciyi devre d─▒┼č─▒ b─▒rakt─▒k.

Tongu├ž da, Hasan Ali Y├╝cel de devre d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒lacak insanlar m─▒? Ne yaz─▒k ki; devre d─▒┼č─▒ b─▒rakan da CHPÔÇÖdir. Tongu├žÔÇÖa g├Âre e─čitim ├Â─čretim izlencesi dile getirilirken; ÔÇť├ťlke ger├žeklerinden yola ├ž─▒k─▒lacak, olanaklar hesaba kat─▒lacak, ├ža─čc─▒l e─čitim ilkeleri uygulanacakt─▒r.ÔÇŁ┬á Bu ger├žek├ži yol d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse geli┼čig├╝zel ┼čeyleri yapmaya gerek kalmaz.

K├Ây enstit├╝leri tam halk e─čitiminin oldu─ču yerdir. Halk e─čitiminin olmas─▒, geli┼čmesi gereken yerdir. Bu olmay─▒nca T├╝rkiyeÔÇÖde e─čitim durdu. Bug├╝n k├Ây enstit├╝lerinin oldu─ču her yeri harap ettiler. Demokrat partinin b├╝y├╝k hatalar─▒ndan biri de; halkevleri d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ dile getirmesidir. S├Âzde halka y├Ânelindi, halkevlerini kapatt─▒. Mal─▒na, m├╝lk├╝ne el koyarak, ├žar├žur ettiler.

K├Ây Enstit├╝leri; 15.943 erkek, 1.398 bayan toplam 17.341 ├Â─čretmen, 8.675 sa─čl─▒k memuru yeti┼čtirdi. Ve bunlar T├╝rkiyeÔÇÖnin neresinde olurlarsa olsunlar b├╝y├╝k ├Âzveriyle ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Hi├žbir zaman y├╝ks├╝nmeden, zaman─▒n─▒ ├žok iyi de─čerlendirmi┼č ├Â─čretmen arkada┼člar─▒m─▒zd─▒r. Onlar─▒ burada bir kez daha sayg─▒yla anmak istiyorum.

Konu┼čman─▒z aras─▒nda ge├žti. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ├Âl├╝m├╝n├╝ k├Âyde duydum dediniz. Biraz a├žar m─▒s─▒n─▒z?

┼×evket ┼×enlet diye bir ├Â─čretmenim vard─▒. Sonradan gazetecilik de yapt─▒. S─▒n─▒fta ├Â─čretmenimizi bekliyoruz. ├ľ─čretmen yok. O zamanlar ─░neg├ÂlÔÇÖe gidip geliyordu. Bisikleti vard─▒. Gelecek diye

bekliyoruz. G├╝r├╝lt├╝ de ediyoruz. ─░kinci s─▒n─▒ftay─▒m. ├çok iyi hat─▒rl─▒yorum. Geldi. G├Âzleri k─▒zarm─▒┼č. Tek derslikli bir okulday─▒z.

K├Âyde, Heyet Odas─▒nda bir radyo var. Radyonun ba┼č─▒ndan ayr─▒lamam─▒┼č. S─▒n─▒fa da onun i├žin gelememi┼č. Girdi i├žeri, g├Âzleri k─▒pk─▒rm─▒z─▒ÔÇŽ Dersli─čin pencereleri do─čuya ve bat─▒ya bak─▒yor. S─▒n─▒fta bir do─čuya gidiyor, bir bat─▒yaÔÇŽ Sonunda ÔÇťAtat├╝rkÔÇÖ├╝ yitirdik ├žocuklar─▒m.ÔÇŁ dedi.┬á Atat├╝rkÔÇÖ├╝n de ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n de resimleri kar┼č─▒m─▒zdaÔÇŽ Biz ├žocu─čuz, bilmiyoruz. Olan─▒ biteni anlayam─▒yoruz.

K├Ây Enstit├╝lerinden nas─▒l haberiniz oldu?

Onlar─▒n kendilerine ├Âzg├╝ giysisi vard─▒. Gri bir giysiÔÇŽ G├Âkba─čl─▒ bir arkada┼č─▒m var. A─čabeyi e─čitmenmi┼č. Her ┼čeyden haberi oldu─ču i├žin karde┼čini Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖne yerle┼čtirmi┼č. K├Âye gelmi┼č. K├Âyde Dereba┼č─▒ dedi─čimiz bir yer var. Orada ben onu o giysisinin i├žinde g├Ârd├╝m. ─░├žim ├žok ─▒s─▒nd─▒. Bir de duyumlar─▒m─▒z var. Zeki Ba┼čt├╝rkÔÇÖ├╝n babas─▒ yak─▒n k├Âyde e─čitmendi. 1946ÔÇÖda g├Ârev ba┼č─▒ndayd─▒.

Bize hep Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖnden s├Âz ederdi. Hem Ali G├╝lmezÔÇÖe hem de bana; ÔÇťNe duruyorsunuz?ÔÇŁ diye ├ž─▒k─▒┼č─▒r, ÔÇťOraya gitsenize.ÔÇŁ diye te┼čvik ederdi biziÔÇŽ Ba┼čka okuma olana─č─▒m─▒z da yok. Ama ┼čunu s├Âylemek isterim; k├Ây enstit├╝s├╝nde okumak bir ayr─▒cal─▒kt─▒r. Her ┼čeyiyle ├žok ├Âzeldir. K├Ây Enstit├╝leri e─čer kurulduysa m├╝d├╝r de d├óhil ├Â─čretmen, ├Â─črenci birlikteli─činin g├╝├žl├╝ sonucudur.

ArifiyeÔÇÖdeki ilk g├╝n├╝n├╝ze gidelim. 25 Kas─▒m 1947ÔÇÖye d├Ânelim oradan devam edelim.┬á

Enstit├╝ i├žinde serbest dola┼č─▒yordum. ├çevreye bak─▒n─▒yordum. Adapazar─▒- Sapanca ┼čosesine ko┼čut ├╝├ž derslikli yap─▒lar─▒n ├Ânemli b├Âl├╝mlerinin yap─▒s─▒ s├╝rd├╝r├╝l├╝yordu. Enstit├╝ c─▒v─▒l c─▒v─▒ld─▒. ├ľ─črenciler s─▒raya girmi┼č elden ele tu─čla ve kiremitler yap─▒lara ula┼čt─▒r─▒l─▒yordu. Birden beni de o s─▒ran─▒n i├žine al─▒verdiler.

Benden sonra bir ├Â─črenci arkada┼č─▒m, ondan sonra da iri yar─▒, elleri ba┼čka, y├╝z ├žizgileri ba┼čka, ya┼čl─▒ca sar─▒┼č─▒n g├Âr├╝n├╝ml├╝ bir adam vard─▒. ├ľ─črenciler gibi ├žal─▒┼č─▒yordu. Pek merakland─▒m, yan─▒mdaki arkada┼č─▒ma kim oldu─čunu sordum. ├ľ─čretmenimiz Hikmet ├ľzÔÇÖm├╝┼č. ┼×a┼čt─▒m kald─▒m!.. Unutulmaz K├Ây Enstit├╝leri i┼čte b├Âyle bin bir ├Âzveriyle; m├╝d├╝r, ├Â─čretmen, ├Â─črenci; i┼č ve g├Ân├╝l birli─čiyle kuruldular. D├╝nden bug├╝ne an─▒lmalar─▒n─▒n nedeni budur.

Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ nas─▒l bir yerdi?

Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n yerle┼čkesini ├╝├ž b├Âl├╝me ay─▒rabiliriz. Birinci b├Âl├╝m Arifiye K├Ây├╝ÔÇÖn├╝n bulundu─ču yerdedir. Bu b├Âl├╝m demiryoluyla ikiye ayr─▒l─▒r. ─░lk b├Âl├╝m k├Ây├╝n i├žindedir. Bu yerle┼čkede m├╝d├╝r ve ├Â─čretmen evleri, revir ve f─▒r─▒n─▒m─▒z vard─▒r. Ana yerle┼čkenin en ├Ânemli yeri sebze ve meyve bah├žemizle, ona ba─čl─▒ olarak k├╝mes ve inekler i├žin ah─▒r─▒m─▒z vard─▒.┬á Bu b├Âl├╝m e─čitim i├žin ana b├Âl├╝md├╝r. Merkez yap─▒m─▒z, dersliklerimiz, kitapl─▒─č─▒m─▒z, laboratuvar─▒m─▒z, yemekhanemiz, ayn─▒ zamanda toplant─▒ salonumuz, spor alanlar─▒m─▒z, k─▒zlar yatakhanemiz, kooperatifimiz; evet hepsi bu b├Âl├╝mde; b├╝y├╝k bir d├╝zen i├žinde yer alm─▒┼čt─▒r. Bu b├Âl├╝m enstit├╝m├╝z├╝n beyni, y├╝re─či gibidir.

Bundan yakla┼č─▒k 900 metre ileride kendine ├Âzg├╝ yoluyla ki bu yol 1947ÔÇÖden sonra yap─▒lm─▒┼čt─▒r;┬á bu yerle┼čkemizde modern bir banyomuz, erkek yatakhaneleri, i┼člikler, elektrik santralimiz yer al─▒r. Kendine ├Âzg├╝ g├╝zellikleriyle bize g├╝l├╝mseyen k├╝bik ├Â─čretmen evlerimiz, d├╝zenli kald─▒r─▒m d├Â┼čeli yollar─▒m─▒z bamba┼čka bir g├╝zellik verirdi bu b├Âl├╝meÔÇŽ

Sapanca G├Âl├╝ ├ževresi apayr─▒ bir yerle┼čkemizdir ki; sa─čl─▒─č─▒ bozulan ├Â─črencilerin ├Âzel bak─▒m ve sa─čl─▒kevi, SapancaÔÇÖn─▒n tam kar┼č─▒s─▒nda modern ara├žlarla ├╝retim yapan ├žiftli─čimizle, yine g├Âl k─▒y─▒s─▒nda bal─▒k avc─▒l─▒─č─▒ i├žin iki katl─▒ bal─▒khanemiz bulunurdu. Bu b├Âl├╝m ayn─▒ zamanda ├Â─črencilerin hafta sonu y├╝zme ├Â─črendikleri, sevin├žle hafta sonunu payla┼čt─▒klar─▒ yerdir.

K─▒zlar ile erkekler ayr─▒ yerle┼čkelerdeymi┼č. K─▒zlarla erkeklerin bir arada oldu─ču karma e─čitimi i├žine sindiremeyip iftiralar ├╝retenler vard─▒. Sizce bunlar─▒n derdi neydi?

K├Ây Enstit├╝lerinde k─▒z ├Â─črencilerin ayd─▒nlanma yolunu kesen gerici zihniyettir. K─▒zlar─▒n okumas─▒n─▒, ayd─▒n bir insan olarak topluma kat─▒lmas─▒n─▒ i├žlerine sindirememi┼člerdir. D├╝nyas─▒ karanl─▒k olanlar her

g├╝zelli─če o kara perdenin ard─▒ndan bakar, kad─▒n─▒n ayd─▒nl─▒k y├╝z├╝n├╝, ayd─▒nl─▒k kafas─▒n─▒ i├žlerine sindiremezler.

K─▒z arkada┼člar─▒m─▒zla ili┼čkilerimiz; insanc─▒l sevgiye dayanan bir ili┼čkiydi.┬á Onlarla hep g├╝zellikleri, insan olma erdemini payla┼čt─▒k biz. K├Ây Enstit├╝lerinin y├╝celi─či oradan geliyordu ve bu y├╝ce asaleti gerici zihniyet i├žine sindiremiyordu. Bunlar─▒n derdi toplumun kafas─▒n─▒ buland─▒r─▒p ailelerin k─▒zlar─▒n─▒ okula g├Ândermesini engellemekti.

Mezunlar─▒n %10ÔÇÖunun k─▒z oldu─ču g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda bu konuda ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č g├Âr├╝n├╝yorlar.

ArifiyeÔÇÖnin ilk ├Â─črencisi bir k─▒zd─▒r. S├╝leyman Edip Balk─▒r kitab─▒nda sayg─▒yla, sevgiyle anar. GeyveÔÇÖden babas─▒yla beraber gelmi┼čler. Bir sepet ├╝z├╝m getirmi┼čler. Bir k─▒z ├Â─črencinin geli┼či Arifiye K├Ây Enstit├╝s├╝ i├žin b├╝y├╝k sevin├ž kayna─č─▒ olmu┼č.

Nadir ├ľ─čretmenim biz halen ilk g├╝ndeyiz. Araya laflar giriyor. Merak ediyorum. ─░lk gitti─činizde nelerle kar┼č─▒la┼čt─▒n─▒z?

O g├╝n bize; ÔÇťBo┼č kalmay─▒n. Durmayacaks─▒n─▒z. Hadi bakal─▒m dersli─če girinÔÇŁ dediler. Tarih dersi varm─▒┼č. Oraya girdik.

Sizin ├╝st├╝n├╝z├╝ ba┼č─▒n─▒z─▒ de─či┼čtirmeden mi g├Ânderdiler?

Yok. Girdik, ama daha kesin i┼člemlerimiz olmad─▒. Yatakhaneye gidiyoruz, geliyoruz. Yemek yiyoruz. O dersli─če ikinci g├╝n girdim. O g├╝nlerde arkada┼člarla, k├Âyl├╝lerle bir araya geldik. Ayn─▒ kentin insanlar─▒na k├Âyl├╝m├╝z derdik. K├Âyl├╝lerimizle bulu┼čtuk, tan─▒┼čt─▒k. Bir s├╝re sonra bizi bir s─▒nava ald─▒lar. O s─▒nav─▒ ge├žtim.

S─▒navdan ├Ânce bir haz─▒rl─▒k ┼čans─▒ tan─▒d─▒lar m─▒?

Yoo, yoo! Do─črudan s─▒nava ald─▒lar. T├╝rk├že, Matematik, Tabiat BilgisiÔÇŽ Sorular─▒ iyi yapt─▒m ve ge├žtim.

K├Ây Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n g├╝zel taraf─▒; hep ├Â─črenim i├žindesiniz. E─čitim ├Â─čretim s├╝rekliÔÇŽ Yaz k─▒┼č; k─▒rk be┼č g├╝n izin hari├ž; hi├ž durmadan, hep e─čitimin i├žindesiniz.

K├Ây Enstit├╝lerinin g├╝zel yanlar─▒ndan biri de ele┼čtirel toplant─▒lar─▒n─▒n olmas─▒yd─▒. Okul m├╝d├╝r├╝, ├Â─čretmen, ├Â─črenci, hepsi ele┼čtirilebilirdi. ┼×ark─▒lar, t├╝rk├╝ler s├Âyler, milli oyunlar─▒ oynard─▒k.

Merak etti─čim bir ┼čey var. Siz 1947ÔÇÖde ilk kurulu┼č heyecan─▒n─▒n kayboldu─ču ikinci fazda girdiniz. Re┼čat ┼×emsettin SirerÔÇÖin Milli E─čitim Bakan─▒ oldu─ču d├Ânemdesiniz. ─░lk d├Ânemdeki heyecan kaybolmam─▒┼č m─▒yd─▒?┬á

Benim bir ┼čanss─▒zl─▒─č─▒m var. ├ľ─črencili─čim; Tongu├ž gibi, Hasan Ali Y├╝cel gibi insanlar─▒n g├Ârevden ayr─▒ld─▒klar─▒ zamana rastlad─▒. Yaln─▒z ┼čunu belirtmek gerekiyor. K├Ây Enstit├╝s├╝ndeki e─čitimde bir s├╝reklilik vard─▒. Koca ├žiftlik var, meyve bah├želeri var. Tongu├ž der ki; ÔÇť Okulun her t├╝rl├╝ i┼čini ├Â─črenciler yapacak.ÔÇŁ┬á Okulda hizmetli, yard─▒mc─▒, ┼čudur, budur, hi├ž kimse yok. Ayn─▒ durum bizim zaman─▒m─▒zda da s├╝rd├╝. Sen Demokratlar─▒n palavralar─▒na bakma. Para yok. B├╝t├╝n i┼čleri biz yapard─▒k. O kadar adam─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmak i├žin nereden para bulacaklar. ─░┼člikler, tar─▒m alanlar─▒, ├žiftlik ├žal─▒┼č─▒yordu. ─░┼čleri g├Ât├╝ren biz ├Â─črencilerdik. Yaz k─▒┼č ├žal─▒┼č─▒rd─▒k. Kendi sebzemizi kendimiz yeti┼čtirirdik. B├╝t├╝n i┼čler devam ediyordu. ├ľ─čretmen lisesine d├Ând├╝kten sonraki durumu bilmiyorum. K├Ây enstit├╝lerinin d├╝zeni ├Âyle kurulmu┼č, ├Âyle y├╝r├╝mek zorundayd─▒. Yaln─▒z m├╝d├╝rlerimize k─▒yd─▒lar. Ba┼čka bir ┼čey yok. ├çok g├╝zel bir m├╝d├╝r├╝m├╝z vard─▒. Ger├žek anlamda bir e─čitimciydi.

1952ÔÇÖde mezun oldunuz. Belki de kapat─▒lmadan ├Ânceki son ├Â─črencilersiniz.

Evet. Bizden sonra mezun vermedi.┬á Daha sonra ├ľ─čretmen Okulu olarak devam etti.

– Ocak 2013 –

Not: S├Âyle┼činin tamam─▒ i├žin; ÔÇśNadir ├ľ─čretmen, Nazmi Karata┼č, Alp Yay─▒nlar─▒, ┼×ubat 2013ÔÇÖÔÇŽ

 

2,066 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Nazmi KARATA┼×

Nazmi KARATA┼×

Elmal─▒(Biga/├çanakkale) K├Ây├╝ÔÇÖnde do─čdu. ├ľ─čreniminin ilk ├╝├ž y─▒l─▒n─▒ k├Ây├╝nde; kalan k─▒sm─▒n─▒ BigaÔÇÖda tamamlad─▒. Uluda─č ├ťniversitesi Elektronik ve Haberle┼čme M├╝hendisli─či B├Âl├╝m├╝ 1989 mezunudur. Halen Elektronik M├╝hendisi olarak ├Âzel sekt├Ârde ├žal─▒┼čmaya devam etmektedir. Evli ve bir ├žocuk babas─▒d─▒r. Yak─▒n tarihle ilgili bilgi, belge toplamak, yak─▒n tarihi bizzat ya┼čayanlarla s├Âyle┼čiler yapmak, notlar tutmak ilgi alanlar─▒ndan biridir. "Nadir ├ľ─čretmen", "Evcek Selamlar", "Kobilyane Panay─▒r─▒", "Bozk─▒r Bilgeleri", "Tuz Kokmu┼čsa" ve "Kutup Y─▒ld─▒z─▒" adl─▒ yap─▒tlar─▒ yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar